Quyển thượng
Giải thích về Trời, thiên thứ nhất
Sách "Càn tạc độ" (một sách vĩ thư, tức loại sách bí truyền thời Hán dùng để giải thích Kinh Dịch) nói: Khi khí và hình tượng chưa phân ra thì gọi là Thái dịch, tức giai đoạn đầu tiên của vũ trụ, khi còn chưa có khí (chú gốc: nghĩa là mới bắt đầu sinh ra từ "huyền tẫn", tức cái gốc huyền diệu sinh ra muôn vật theo Đạo Đức Kinh). Khi nguyên khí (khí gốc ban đầu của vũ trụ) mới nhú thì gọi là Thái sơ (chú gốc: âm dương mới sinh). Khi khí và hình tượng có đầu mối thì gọi là Thái thủy (chú gốc: bắt đầu có hình dạng trong và đục). Khi hình biến đổi mà có chất thì gọi là Thái tố (chú gốc: trong và đục đã tách riêng). Khi hình và chất đã đầy đủ thì gọi là Thái cực (chú gốc: "hai nghi", tức trời và đất, mới được lập nên).
Sách "Thích danh" (sách giải nghĩa tên gọi các sự vật, soạn thời Hán) nói: "Thiên" (trời) nghĩa là "thản", tức rộng phẳng mà cao xa. Sách "Vật lý luận" nói: Khí của nước và đất bốc lên thành trời. Sách "Tân luận" của Hoàn Đàm nói: Trời như cái lọng che, xoay về bên trái; mặt trời, mặt trăng và các sao theo đó mà đi về đông về tây. Ngu Hỷ nói: Trời vững chắc ở trên, có hình dạng thường yên ổn, cho nên trời vận hành mạnh mẽ không ngừng nghỉ. Sách "Thượng thư khảo linh diệu" nói: Hãy xem sự xoay vần của hai nghi (trời và đất) và thời điểm tối sáng. Sách "Lễ ký" nói: Đạo của trời là cao, là sáng, là xa, là lâu dài. Kinh Dịch nói: Trời rủ xuống hình tượng để lộ ra điềm lành dữ. Vì thế thánh nhân đời sau làm ra "thức" (bàn bói của phép Lục Nhâm, gồm một mặt tròn tượng trời gọi là thiên bàn, úp xoay trên một mặt vuông tượng đất gọi là địa bàn). Thánh nhân lấy gỗ cây phong (?) làm phần trời, làm cho nó có hình tròn, bắt chước trời mà chuyển động, tức là lấy theo ý nghĩa ấy.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video