Thiên 25 — Giải về độ số Mặt Trời theo tiết khí

 Giải thích về độ số của mặt trời, thiên thứ hai mươi lăm

 Thái sử (chức quan coi việc thiên văn, lịch pháp) Dương Duy Đức nói: Bọn thần kính cẩn xét rằng: theo lịch pháp, mặt trời đi hết một vòng trời là ba trăm sáu mươi lăm độ và một phần tư độ (độ: đơn vị chia vòng trời trong lịch pháp cổ, mỗi ngày mặt trời đi được khoảng một độ). Mặt trời mỗi ngày đi một độ, nhưng cứ tám mươi lăm năm thì đi thiếu đi gần một độ (tức là vị trí của mặt trời ở cùng một thời điểm trong năm lùi dần theo năm tháng).

 Nay bọn thần theo lịch Sùng Thiên của nhà Đại Tống, tính từ năm Giáp Tuất niên hiệu Cảnh [Hựu] (?) (năm 1034). Bọn thần xét hai mươi bốn tiết khí (hai mươi bốn mốc chia một năm theo vị trí mặt trời, mỗi mốc cách nhau khoảng mười lăm ngày), chỗ mặt trời gặp các tú theo thứ tự, và chia độ số của từng phần (?), để định nguyệt tướng (vị thần ứng với vị trí của mặt trời trong tháng; khi bói, người ta đặt vị thần này lên giờ đang xem để khởi quẻ). Nhờ vậy, khi dùng thức (thức bàn: dụng cụ bói của phép Lục Nhâm, gồm một bàn tròn tượng trời xoay được, đặt trên một bàn vuông tượng đất, trên đó có ghi các chi, các sao, các can…) thì không sai, đoán việc thì có chuẩn, họa phúc ứng nghiệm như hai mảnh thẻ khớp nhau, biến đổi theo thời tiết thì xoay vòng đầy đủ. Những điều đáng hối, đáng tiếc, những việc dữ, việc lành đều khớp với đạo của thần linh.

 Đông chí (tiết giữa mùa đông, ngày ngắn nhất trong năm, khoảng ngày 22 tháng 12 dương lịch): mặt trời ở tú Đẩu (tú: một trong hai mươi tám chòm sao xếp quanh vòng trời dọc theo đường đi của mặt trời và mặt trăng, dùng làm mốc để định vị trí trên trời), độ thứ 6, 26 phần (phần: một phần trăm của một độ).

 Tiểu hàn (tiết rét nhẹ, khoảng ngày 6 tháng 1): tú Đẩu, độ 22, 22 phần.

 Đại hàn (tiết rét đậm, khoảng ngày 20 tháng 1): tú Nữ, độ 6, 77 phần.

 Lập xuân (tiết bắt đầu mùa xuân, khoảng ngày 4 tháng 2): tú Nguy, độ đầu (độ 0), 97 phần.

 Vũ thủy (tiết có mưa ẩm, khoảng ngày 19 tháng 2): tú Nguy, độ 16, 53 phần.

 Kinh trập (tiết sâu bọ thức dậy, khoảng ngày 6 tháng 3): tú Thất, độ 14, 20 phần.

 Xuân phân (tiết giữa mùa xuân, ngày và đêm dài bằng nhau, khoảng ngày 21 tháng 3): tú Khuê, độ 2, 50 phần.

 Thanh minh (tiết trời trong sáng, khoảng ngày 5 tháng 4): tú Lâu, độ đầu, 40 phần.

 Cốc vũ (tiết mưa rào tốt cho lúa, khoảng ngày 20 tháng 4): tú Vị, độ 2, 40 phần.

 Lập hạ (tiết bắt đầu mùa hè, khoảng ngày 6 tháng 5): tú Mão, độ 2, 52 phần.

 Tiểu mãn (tiết lúa bắt đầu ngậm sữa, khoảng ngày 21 tháng 5): tú Tất, độ 6, 28 phần.

 Mang chủng (tiết gieo trồng lúa có râu, khoảng ngày 6 tháng 6): tú Sâm, độ 3, 89 phần.

 Hạ chí (tiết giữa mùa hè, ngày dài nhất trong năm, khoảng ngày 21 tháng 6): tú Tỉnh, độ 9, 13 phần.

 Tiểu thử (tiết nóng nhẹ, khoảng ngày 7 tháng 7): tú Tỉnh, độ 23, 66 phần.

 Đại thử (tiết nóng gắt, khoảng ngày 23 tháng 7): tú Liễu, độ 5, 40 phần.

 Lập thu (tiết bắt đầu mùa thu, khoảng ngày 8 tháng 8): tú Tinh, độ 5, 98 phần.

 Xử thử (tiết hết nóng, khoảng ngày 23 tháng 8): tú Trương, độ 13, 86 phần.

 Bạch lộ (tiết có sương trắng, khoảng ngày 8 tháng 9): tú Dực, độ 10, 12 phần.

 Thu phân (tiết giữa mùa thu, ngày và đêm dài bằng nhau, khoảng ngày 23 tháng 9): tú Chẩn, độ 6, 1 phần.

 Hàn lộ (tiết sương lạnh, khoảng ngày 8 tháng 10): tú Giác, độ 2, 54 phần.

 Sương giáng (tiết sương muối xuống, khoảng ngày 23 tháng 10): tú Cang, độ 4, 98 phần.

 Lập đông (tiết bắt đầu mùa đông, khoảng ngày 7 tháng 11): tú Đê, độ 11, 5 phần.

 Tiểu tuyết (tiết tuyết nhẹ, khoảng ngày 22 tháng 11): tú Vĩ, độ 1, 48 phần.

 Đại tuyết (tiết tuyết dày, khoảng ngày 7 tháng 12): tú Vĩ, độ 1, 48 phần (?).

 Đại tuyết: tú Cơ, độ đầu, 30 phần.

 Giả sử ngày rằm tháng mười một là Đông chí, mặt trời ở độ 6 của Nam Đẩu (tức tú Đẩu). Đến ngày hai mươi mốt, mặt trời ở độ 12 của Nam Đẩu. Xét theo mười hai cung thì mặt trời ở phương Sửu, nên dùng Đại Cát (tên vị thần ứng với cung Sửu) làm nguyệt tướng. Nếu dùng thức để đoán việc trước ngày hai mươi thì vẫn dùng Công Tào (tên vị thần ứng với cung Dần) làm nguyệt tướng. Các trường hợp khác cứ theo đó mà suy.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video