Thiên 5 — Giải về thần (mười hai chi)

 Giải thích về "thần" (ở đây chỉ mười hai địa chi), thiên thứ năm

 Kinh Dịch nói: "Chia âm chia dương, dùng mềm và cứng." Nghĩa là năm can (thiên can: mười ký hiệu Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý, dùng ghi ngày) Giáp, Bính, Mậu, Canh, Nhâm là ngày dương, là ngày cứng. Sáu chi (địa chi: mười hai ký hiệu Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi, dùng ghi giờ, ngày, tháng, năm và phương hướng) Tý, Dần, Thìn, Ngọ, (Thân — nguyên văn sót) (?), Tuất là thần dương, là thần cứng. Năm can Ất, Đinh, Kỷ, Tân, Quý là ngày âm, là ngày mềm. Sáu chi Sửu, Mão, Tỵ, Mùi, Dậu, Hợi là thần âm, là thần mềm.

 Tý: Ban Cố (sử gia thời Hán) nói: Muôn vật sinh sôi nhú mầm ở Tý. Sách "Nhạc chí" nói: Tý nghĩa là "tư" (sinh sôi), tức dương khí đến Tý thì lại sinh sôi.

 Sửu: Ban Cố nói: Muôn vật buộc mầm ở Sửu. Sách "Nhạc chí" nói: Sửu nghĩa là "nữu" (nút buộc), nói đây là lúc giao nhau giữa kết thúc và bắt đầu, nên lấy nút buộc mà đặt tên.

 Dần: Ban Cố nói: Muôn vật vươn ra thông suốt ở Dần. Sách "Nhạc chí" nói: Dần nghĩa là "tân" (bến, lối đi), tức con đường sinh ra muôn vật.

 Mão: Ban Cố nói: Muôn vật đội đất nhú lên um tùm ở Mão. Sách "Nhạc chí" nói: Mão nghĩa là "mão" (cỏ rậm) (?), nói dương khí sinh ra mà sinh sôi tốt tươi.

 Thìn: Ban Cố nói: Muôn vật rung lên đẹp đẽ ở Thìn. Sách "Nhạc chí" nói: Thìn nghĩa là "chấn" (rung động), tức muôn vật rung động mà lớn lên.

 Tỵ: Ban Cố nói: Muôn vật đã thịnh ở Tỵ. Sách "Nhạc chí" nói: Tỵ nghĩa là "khởi" (dấy lên); muôn vật đã thịnh, lúc này dốc hết sức mà dấy lên.

 Ngọ: Ban Cố nói: Muôn vật nở đài hoa mà tỏa khắp ở Ngọ. Sách "Nhạc chí" nói: Ngọ nghĩa là dài ra, lớn lên, nói muôn vật đều lớn.

 Mùi: Ban Cố nói: Muôn vật mờ tối lan tràn ở Mùi (chú gốc: "lan tràn" nghĩa là tản ra). Sách "Nhạc chí" nói: Mùi nghĩa là "vị" (mùi vị), nói muôn vật sinh thành đã có mùi vị.

 Thân: Ban Cố nói: Muôn vật duỗi ra mà rắn chắc ở Thân. Sách "Nhạc chí" nói: Thân nghĩa là "thân" (thân thể), nói lúc này thân thể của vật đều đã hoàn thành.

 Dậu: Ban Cố nói: Muôn vật đều chín ở Dậu. Sách "Nhạc chí" nói: Dậu nghĩa là "do" (?), tức lúc này muôn vật đều co rút lại.

 Tuất: Ban Cố nói: Muôn vật đều đi vào (cất giấu) ở Tuất. Sách "Nhạc chí" nói: Tuất nghĩa là "diệt" (tàn lụi), tức lúc này muôn vật suy tàn.

 Hợi: Ban Cố nói: Muôn vật được gom lại, đóng kín ở Hợi. Sách "Nhạc chí" nói: Hợi nghĩa là "khắc" (giết hại), nói lúc này âm dương giết hại muôn vật.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video