Yếu chỉ (?) (những điều cốt yếu)
Theo ý tôi, sách này làm xong thì lẽ của khoa đoán mệnh theo sao đã có thể thấy rõ ràng (?). Nhưng vẫn có cái tiếc là sách không nói hết lời, lời không nói hết ý. Mong rằng những người ham học, nghĩ sâu sẽ bác bỏ những thuyết sai trái kia, theo phép đúng đắn này mà kéo dài ra, gặp loại tương tự thì suy rộng thêm. Bởi chỗ ý chỉ tinh vi chỉ có thể hiểu bằng lòng, không thể truyền bằng lời. Nếu nhất định muốn nói khắp từng điều một, thì dù viết đầy sách chồng chất, há có lúc nào xong?
Hoàng đạo (đường biểu kiến của Mặt trời trên bầu trời trong một năm) và xích đạo (đường xích đạo trời, chiếu từ xích đạo Trái Đất lên bầu trời) đều có sai lệch, thậm chí thứ tự trước sau cũng đổi. Sao định vị của tú Chủy (sao mốc dùng để đo vị trí một tú trong hai mươi tám tú): đời Hán đo cách tú Sâm hai độ, đời Đường đo được một độ, đời Tống năm Sùng Ninh đo được nửa độ, đời Nguyên Quách Thủ Kính (nhà thiên văn nổi tiếng đời Nguyên) đo được năm phút, đời Minh đo thì không những không còn phút nào mà còn lấn vào tú Sâm hai mươi bốn phút. Cho nên phép cũ xếp Chủy trước Sâm, nay không thể không xếp Sâm trước Chủy.
La hầu và Kế đô (hai sao ảo, tức hai giao điểm giữa đường đi của Mặt trăng và hoàng đạo) sinh ra từ chỗ đường đi của Mặt trời và Mặt trăng giao nhau, gọi là Thiên thủ (đầu trời) và Thiên vĩ (đuôi trời). Phép Trung Hoa cho Thiên thủ là La, Thiên vĩ là Kế. Phép phương Tây sửa đổi, lấy La làm đuôi, Kế làm đầu. Từ khi bọn Lợi Mã Đậu (Matteo Ricci, giáo sĩ người Ý) vào Trung Hoa, cùng các quan tể tướng nhà Minh như Từ Quang Khải định lại, những người viết sách về sau đều không ai sánh kịp, nên không thể tùy tiện bàn sửa đổi lung tung.
Sự di chuyển của hằng tinh (các sao đứng yên) chính là số độ tuế sai thời xưa (tuế sai là hiện tượng các điểm tiết khí trên hoàng đạo dịch dần qua năm tháng). Người xưa cho rằng hằng tinh muôn đời không dời, còn các tiết khí trên hoàng đạo mỗi năm lùi về phía tây. Phép phương Tây thì cho rằng hoàng đạo từ xưa tới nay không động, còn hằng tinh mỗi năm đi về phía đông. Xét theo ngày nay, hằng tinh quả có dịch chuyển, thuyết ấy không sai. Cho nên các cung đều có độ nằm vắt giữa hai cung, như độ mười tú Giác vắt giữa cung Thìn và cung Mão, độ đầu tú Phòng vắt giữa cung Mão và cung Dần. Mấy chục năm sau, những độ nằm vắt ấy sẽ dời hẳn sang cung khác. Phải tra từng năm, lấy sách ghi vị trí kinh độ, vĩ độ của thất chính (bảy sao chính: Mặt trời, Mặt trăng, Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ) do Khâm thiên giám (cơ quan thiên văn, lịch pháp của triều đình) soạn làm chuẩn, không được qua loa cho xong.
Mặt trời mỗi ngày đều tính từ chính giữa giờ Tý. Như ngày mồng một ghi ở độ hai tú Nữ, ngày mồng hai ghi ở độ bốn tú Hư, thì ngày mồng một giờ Tý ở độ hai tú Nữ, giờ Sửu ở độ ba tú Nữ, giờ Dần ở độ bốn tú Nữ; tra lần lượt đến giờ Hợi thì phải ở độ ba tú Hư, rồi giờ Tý ngày mồng hai thì ở độ bốn tú Hư. Đường đi trong một ngày thường không chỉ mười hai độ, cứ chia đều cho các giờ là được. Mỗi độ có sáu mươi phút. Như Mặt trời và sao Mộc cùng ở độ mười tú Đê cung Mão, thì sao nào trước sao nào sau phải phân biệt cho rõ. Mặt trời mỗi ngày đi sáu mươi phút, sao Mộc có khi sáu ngày mới đi sáu mươi phút. Người sinh giờ Ngọ, Mặt trời đã tới ba mươi lăm phút; sao Mộc từ hai ngày trước tới ba ngày sau mới đi hết độ mười tú Đê, thì giờ Ngọ ngày ấy chỉ mới tới hơn hai mươi lăm phút. Như vậy là Mặt trời đi trước, sao Mộc đi sau.
Có người lập ra thuyết lạ. Như một lá số sinh giờ Mão ngày mồng một tháng ba, mệnh ở cung Tuất, đóng tú Khuê; họ cho rằng tú Khuê xoay vòng lưu chuyển tới cung Mão, nên Khuê ở Tuất chỉ là tên suông, Khuê ở Mão mới là dấu tích thật, vậy cần gì dùng cung độ này? Họ không biết rằng Khuê đã lưu chuyển tới cung Mão, thì mười một cung Hợi, Tý, Sửu… cũng đều theo cung Tuất đã lưu chuyển tới Mão mà xếp lần lượt. Lẽ ấy vẫn không ra ngoài điều này, việc gì phải lập dị để tỏ mình cao siêu?
(Chỗ giữa "điền" và) "điếu" (?) thì càng phải xem kỹ (điền là Thái tuế, tức ngôi năm, đóng ngay vào cung; điếu là Thái tuế chiếu tới kéo động). Như người sinh năm Giáp, Thiên quan (sao quan chủ chức vị, định theo can năm sinh) là Tân Khí (sao Tử khí, mang can Tân) ở tú Cang cung Mão, Chính tài (sao tài chủ tiền của chính đáng) là Kỷ Nguyệt (Mặt trăng, mang can Kỷ) ở độ năm tú Lâu cung Dậu. Thiên quan tuy đóng ở đất Thương quan (sao hại sao quan), nhưng cùng một kinh với Chính tài; Thương quan đang sinh cho tài, tài lại sinh cho quan. Thất sát (sao hung chủ áp chế) là Canh Thủy ở độ ba tú Lâu cung Dậu, tuy ở cạnh Chính tài nhưng đóng ở đất Thương quan nên bị chế ngự phần nào. Khi hạn đi tới các độ mười hai, mười một, mười, chín, tám, bảy, sáu, năm của tú Lâu, Chính tài đối diện sinh cho quan, nên đường quan cực kỳ thuận. Tới khi đi qua độ năm tú Lâu thì ở phía sau Chính tài, sát gần Thất sát, mà Chính tài lại còn sinh cho Sát, thì trong thuận có phần nghịch cũng là phải.
Một sao thường có nhiều công dụng. Hãy lấy Mặt trời mà bàn: Mặt trời là tượng vua, cũng là tượng cha. Lập mệnh ở cung Ngọ thì nó là mệnh chủ (sao làm chủ cung Mệnh); lập mệnh ở cung Tý thì nó là chủ cung Thê; lập mệnh ở cung Tuất thì nó là chủ cung con cái; lập mệnh ở cung Thân thì nó là chủ cung anh em. Có khi nó hóa thành Văn tinh (sao chủ văn chương), có khi hóa thành Khôi tinh (sao chủ đứng đầu, quyền uy), có khi hóa thành Nhận (Dương nhận, sao hung chủ dao kiếm). Thường có khi hạn đi một độ mà lành dữ lẫn nửa, cũng là do hợp với việc này mà không hợp với việc kia, hợp với việc kia mà không hợp với việc này. Lại trong cái lành có khi ngầm mang mầm nguy, trong cái dữ có khi xen chút quý khí; ngay trong một công dụng cũng có chỗ khác nhau, nên phải tra xét tỉ mỉ. Các thuyết "phân kim độ" và "ngũ hành tiên thiên" đều là đẻ thêm chuyện rắc rối ngoài lề, nên bác bỏ.
Các thuyết thiên bàn, địa bàn, "trúc la tam hạn" (?) vốn là thuyết sai. Ngay cả "Hoa La ngũ tinh" do Chu Thuật Học (người đời Minh) đặt ra cũng gượng ghép vô lý. Đều nên dọn sạch.
Phép tính toán của phương Tây tự cho là riêng mở ra lối mới. Nhưng những điều họ nói, như sao nào ở phương nào thì thích giết người, thích sinh người, sao nào ở phương nào thì ham chơi bời, ham sắc dục, sao mà thô bỉ đến thế! Tôi từng lấy sách "Thiên bộ chân nguyên" ra thử, chưa từng thấy ứng nghiệm lần nào, nên cũng bỏ đi.
Các sách "Quả lão tinh tông", "Cầm đường chỉ kim", "Thần đạo đại biên", "Vọng đẩu tiên kinh", "Tinh học cương mục", "Tinh học nguyên lưu", "Lịch phủ đại thành", "Tinh học đại thành" chép về chính ngũ hành rất tường tận, nhưng chỉ hợp được một phần mười với lẽ này.
Các sách "Gia Luật thần số", "Nguyên tinh xu yếu", "Nguyên tinh xuất nhập", "Thiên quan kinh" đều là dòng chính của mệnh lý. Phần tinh hoa đã được chọn đưa vào sách này, không chép lại toàn bộ.
Sao Tuế (sao Mộc) ở thứ Thuần Hỏa thì Vũ vương diệt nhà Thương; sao Tuế ở thứ Thực Trầm thì Tấn Văn công được lên ngôi (Thuần Hỏa, Thực Trầm là tên các "thứ", tức mười hai khu vực chia vòng trời theo đường đi của sao Mộc). Sao Tuế vượt lấn sang thứ Huyền Hiêu thì Bì Táo (?) biết vua Sở sắp chết. Sao hiện ở thứ Đại Hỏa thì Tử Thận biết nước Tống sắp gặp hỏa tai (Bì Táo, Tử Thận là các nhà chiêm tinh thời Xuân Thu). Ngoài ra như năm sao tụ ở tú Đông Tỉnh thì Hán vương vào Quan Trung; sao chổi quét qua thì nhà Tiền Tần của họ Phù bị diệt; bốn sao tụ ở tú Ngưu, tú Nữ thì Tấn Nguyên đế xưng vương ở đất Ngô; sao lành hiện ở tú Cơ, tú Vĩ thì Mộ Dung Thùy khôi phục nước Yên. Thuyết phân dã (chia các vùng trên mặt đất ứng với các khu vực trên trời) vốn không phải không có căn cứ. Nhưng việc liên quan đến quân quốc lớn lao thì có thể lấy làm chứng; còn nếu chỉ là thân phận một người, thì mệnh ở tú Tâm, tú Vĩ lại cho là nên dời sang đất Tống, đất Yên, mệnh ở tú Hư, tú Nguy lại cho là nên dời sang đất Tề, đất Vệ. Vậy thì lấy gì giải thích những người suốt đời không rời quê, hay mấy chục năm làm quan ở một nơi?
Phép Tử Bình (phép đoán mệnh theo bát tự, tức tám chữ can chi của năm, tháng, ngày, giờ sinh) vốn có lẽ rất đúng. Nhưng sáu mươi năm trước, vào tháng nào ngày nào giờ nào sinh ra một bậc đại quý nhân; sáu mươi năm sau vẫn có tám chữ ấy, mà người ấy lại khác hẳn người trước. Đến khi tra Ngũ tinh (phép đoán mệnh theo vị trí các sao thật trên trời), quả thấy cao thấp nên cách xa nhau. Thế thì Tử Bình hình như kém Ngũ tinh một bậc. Tử Bình là thể (phần gốc), Ngũ tinh là dụng (phần vận dụng); thể giống nhau mà dụng khác nhau, vì thế hai người cách nhau sáu mươi năm tám chữ giống nhau mà Ngũ tinh khác nhau. Nhưng thể và dụng vốn cùng một lẽ, rốt cuộc không thể xét kỹ phần dụng mà sơ sài phần thể.
Các cách cục đều là hình, nên phải xét khí trong hình. Như tứ dư (bốn sao ảo La hầu, Kế đô, Nguyệt bột, Tử khí) ở phía tây bắc, năm sao cùng Mặt trời ở phía đông nam, Mặt trăng vào phía tây bắc, tức là cách "tứ dư chặn Mặt trăng", "năm sao vây quanh Mặt trời". Mặt trăng vào phía đông nam thì là cách "tứ dư bao bọc thất chính". Cách "văn ở đông, võ ở tây" thường kéo dài tới hai ba tháng đều như thế, mà những kẻ hèn làm nô lệ có cách ấy cũng nhiều lắm! Vậy mà vừa thấy đã cho là cách cục lớn, liền hứa là sẽ tôn quý hiển đạt, sao ngu muội đến thế?
Thế nào là bảy sao chiếu nhau? Ánh sáng chiếu nhau nhiều ít không giống nhau. Ánh sáng của Mặt trời trải trước sau mười lăm độ, Mặt trăng mười hai độ, sao Thổ, sao Mộc, sao Hỏa mỗi sao chín độ, sao Kim, sao Thủy mỗi sao bảy độ. Giả sử sao Hỏa đuổi theo sao Thổ, cách nhau bảy độ, thì hai sao đã nhiễm ánh sáng của nhau, gọi là tương hội (gặp nhau). Nếu hai sao có số độ ánh sáng bằng nhau gặp nhau, thì số độ của mỗi sao giảm một nửa rồi cùng nhiễm sáng. Nếu số độ ánh sáng của hai sao nhiều ít khác nhau, thì lúc mới gặp, sao có số độ nhiều nhiễm sáng trước, sao có số độ ít chưa nhiễm tới. Đến khi số độ của sao ít cũng với tới, thì hai sao cùng nhiễm sáng, gọi là chính hội (gặp nhau thật sự).
Phàm hai sao cùng một độ là tương hội; chỉ cần cách nhau một phút là tương ly (rời nhau). Tuy đã rời nhau nhưng sức vẫn còn, vì ánh sáng phía sau của hai sao chưa hết. Nếu hai sao sau khi gặp nhau đã rời nhau một hai phút, lại có một sao khác ở phía sau đuổi tới, sao ấy tuy chưa tới nơi mà ánh sáng đã nhiễm, thì lại thành sơ hội (mới gặp) với sao phía sau. Bàn theo kinh độ thì như vậy; nếu xét theo vĩ độ, hoặc ở phía nam hay phía bắc hoàng đạo, thì càng nặng hơn. Như hai sao cùng vĩ độ, kinh độ cũng như nhau, thì sao ở dưới che lấp được sao ở trên, nên sự gặp nhau lại càng chặt.
Lại sau khi hai sao này gặp nhau, một sao đi tới trước đuổi kịp một sao khác, thì đem ánh sáng của sao đã gặp trước chuyển sang sao gặp sau. Giả như số độ mọc ở phương đông của hai sao, so với số độ xích đạo ứng với hoàng đạo mà bằng nhau (?), như độ hai mươi lăm cung Hợi với độ năm cung Tuất; hoặc hai sao ở hai nơi mà ngày dài ngắn như nhau, như một sao ở độ hai mươi lăm cung Thân, một sao ở độ năm cung Mùi, thì cũng gọi là tương ngộ (gặp nhau).
Lại như sao Hỏa ở cung Tuất, sao Mộc ở cung Tỵ, sao Kim ở cung Thân: sao Kim rời sao Hỏa đuổi kịp sao Mộc, liền đem ánh sáng của sao Hỏa chuyển sang sao Mộc, thế thì Hỏa với Mộc dường như cũng tương ngộ. Đó là nói sao Kim trước chiếu lục hợp với sao Hỏa (lục hợp chiếu: hai sao cách nhau 60 độ, tức cách hai cung), sau chiếu tương huyền với sao Mộc (tương huyền chiếu: hai sao cách nhau 90 độ, tức cách ba cung). Lại như sao Hỏa ở cung Tuất, sao Mộc ở cung Tỵ, sao Thổ ở cung Thân: sao Thổ chiếu lục hợp với sao Hỏa, chiếu tương huyền với sao Mộc, sao Thổ đem ánh sáng của hai sao Mộc, Hỏa gom về một chỗ, cũng là tương ngộ. Nếu một sao ở cung của mình, lại ở đúng số độ đã định mà cùng một sao khác chiếu tam hợp (cách nhau 120 độ), chiếu lục hợp, chiếu đối (cách nhau 180 độ) hay chiếu huyền (cách nhau 90 độ), thì sao chủ chịu sự thịnh suy của sao chiếu tới nó.
Thế nào là "chính và dư tụ theo loại"? Đó là Thủy với Bột, Mộc với Khí, Hỏa với La, Thổ với Kế, mỗi loại chia nhau tụ lại (chính là thất chính, tức bảy sao chính; dư là tứ dư, tức bốn sao ảo, mỗi sao ảo cùng loại với một sao chính). Nếu sao Kim ở giữa là nơi quý khí quy tụ, lấy nó làm mệnh chủ (sao làm chủ cung Mệnh), thì vì Kim không có sao dư cùng loại, lẽ ra địa vị phải đứng đầu các quan. Như Thủy, Thổ, Mộc, Hỏa làm mệnh chủ, không phải nơi quý khí quy tụ, lại không gần Mặt trời, thì cũng chỉ là người thường. Nếu là nơi quý khí quy tụ, lại gần được Mặt trời, nhưng rốt cuộc vẫn bị sao dư chia sớt, thì chỉ đứng hàng khanh nhị (chức phó của thượng thư, như Thị lang) mà thôi.
Năm cách "liệt" (cách các sao xếp hàng) là hình, nhưng trong đó có khí. Ba, bốn, năm sao cùng ngồi một cung, thưa dày cân đối, gọi là "tọa liệt" (ngồi thành hàng). Ở ba, bốn cung, thưa dày cân đối, gọi là "bài liệt" (bày thành hàng); cách này cần mệnh chủ ở giữa và ở chỗ cao, như bốn năm người ngồi cùng nhau thì người ngồi giữa là người tôn quý. Thưa dày không đều gọi là "hành liệt" (đi thành hàng); cách này cần mệnh chủ ở phía trước, như bốn năm người đi cùng nhau thì người đi trước là tôn, người đi sau là hèn. Nếu mệnh chủ ở sau cùng mà có Kế, La chặn quay lại thì không còn là sau nữa mà là trước, lại là bậc tôn ở trên, rõ ràng là cảnh cờ xí dẫn đường, quân lính hộ vệ. Mệnh chủ một mình ở một cung, hai bên có Quan tinh và Khôi tinh kẹp, Quan Khôi lại có Mặt trời, Mặt trăng kẹp, Mặt trời Mặt trăng lại có tứ dư bao bọc, gọi là "chủ liệt"; đó là cảnh trái phải cùng phò tá, văn võ vây quanh hộ vệ, như chờ giờ chầu ở cửa Đoan môn hay lạy chầu ở cửa trời, đều là hay. Mặt trời cùng ba sao chính và một sao dư nằm ở bốn cung liền nhau, Mặt trăng cùng ba sao dư và một sao chính nằm ở bốn cung liền nhau, chỉ trống bốn cung ở giữa, chỉ có mệnh chủ ở đó, gọi là "trung liệt"; đó là cảnh vượt hẳn mọi người, đứng một mình ít ai sánh được.
Mệnh chủ (sao làm chủ cung Mệnh) chầu vua (gần Mặt trời), sao dư của mệnh chủ yết kiến hoàng hậu (gần Mặt trăng), đó là âm dương hòa hợp, phần nhiều hiển quý.
Hoặc mười một sao (bảy sao chính cùng bốn sao ảo) củng chiếu cung Mệnh, hoặc Kế, La chặn hai đầu, hoặc trống tứ chính (bốn cung vuông góc và đối nhau với cung Mệnh), hoặc trống tam phương (cung Mệnh cùng hai cung tam hợp), hoặc trống hai cung đối nhau, hoặc trống bốn cung Tý, Ngọ, Sửu, Mùi, hoặc trống bốn cung Mão, Dậu, Thìn, Tuất, hoặc ba cung có sao xen ba cung trống, hoặc một cung có sao xen một cung trống, đều là nơi quý khí quy tụ, cũng nên lưu ý.
Hoặc thất chính quy viên (bảy sao chính đều về cung nhà của mình), hoặc thất chính thăng điện (bảy sao chính đều lên cung chúng làm chủ, nơi mạnh nhất), hoặc năm sao đều có liên hệ chiếu ứng với Mặt trời, hoặc năm sao đều có liên hệ chiếu ứng với Mặt trăng, cũng là hiếm thấy, đều nên xét kỹ.
Có thuyết cho rằng Mộc, Khí vào cung Tý, Sửu; Kim vào cung Dần, Hợi; Thủy, Bột vào cung Mão, Tuất; Hỏa, La vào cung Thìn, Dậu; Thổ, Kế vào cung Tỵ, Thân; Mộc, Khí vào cung Ngọ; Thổ, Kế vào cung Mùi, thì cung mà sao ấy làm chủ rốt cuộc bị tổn thương. Thuyết này cũng chỉ nên xem qua để tham khảo, đồng thời phải liệu thời thế, không được cố chấp. Lập mệnh ở cung Tý mà Mộc một mình giữ mệnh, lập mệnh ở cung Dần mà Kim một mình giữ mệnh, nay đều đã làm khanh nhị (chức phó của thượng thư). Nếu nhất định cố chấp từng điều, há có đúng được chăng?
Đồng hạn (hạn thời thơ ấu, trước khi vào đại hạn đầu tiên) có khi mười tuổi mới ra, có khi hai mươi tuổi mới ra. Trong đồng hạn thì lấy độ đã lập mà tra lần lượt từng năm. Như độ là Mộc, mà Mộc vốn thông với Mặt trời, thì trong đồng hạn khắc cha. Độ là Thổ, mà Thổ vốn thông với Mặt trăng, thì trong đồng hạn khắc mẹ. Độ là nơi khí tốt hội tụ thì trong đồng hạn liền phát đạt; độ là nơi khí xấu hội tụ thì trong đồng hạn liền chết.
Mệnh nữ đại để giống mệnh nam. Chỗ khác là ngoài mệnh chủ ra, càng coi trọng sao chồng và sao con. Từ chỗ sinh, khắc, chế, hóa của sao chồng, sao con, cùng chỗ mạch lạc nối thông, chặn, chầu, kẹp mà suy xét tỉ mỉ, thì giàu nghèo sang hèn cũng ứng nghiệm như tiếng vọng.
Phân biệt anh em sinh đôi: mệnh chủ quá vượng thì đứa nhỏ hơn hơn; mệnh chủ quá yếu thì đứa lớn hơn hơn; mệnh chủ không vượng không yếu thì đứa lớn đứa nhỏ đại khái như nhau. Lại đứa lớn ứng với sao chính, đứa nhỏ ứng với sao dư; sao chính và sao dư thường không giống nhau, nên đứa lớn đứa nhỏ cũng thường khác nhau.
Mệnh đại cát hay đại hung nhìn qua là biết, dễ đoán. Còn hạng ở giữa thì chỉ có thể đoán đại khái. Nếu nhất định nói người này phải làm hạng người nào, không làm nghề nào, thì há lại không biết con nhà sĩ, nhà nông lớn lên làm sĩ, làm nông, con nhà thợ, nhà buôn lớn lên làm thợ, làm buôn sao? Một ngày chẳng qua mười hai giờ, mà người sinh ra đâu chỉ mấy vạn? Tuy phong thổ năm phương không giống nhau, nhưng đại để cũng tương tự.
Mệnh đại phú đại quý thường không sinh trùng nhau, mà mệnh nghèo hèn thì lớp lớp xuất hiện, là vì sao? Bởi tinh hoa của trời đất chỉ hun đúc riêng vào một giờ của ngày ấy, ví như kỳ lân điềm lành, phượng hoàng rực rỡ vốn không mấy khi thấy. Còn những kẻ sinh ra tầm thường từ âm dương ngũ hành thì chẳng khác chó sủa gà gáy, nơi nào mà chẳng có?
Hạn độ (độ tú mà vận hạn đang đi qua) tuy cực nguy, nhưng khí chưa hết thì không chết. Hạn độ tuy còn yên ổn, nhưng khí đã hết thì ắt chết. Người đại quý thường chết ở độ cực tốt, là vì sao? Vì khí đã hết, lại còn được hưởng vinh hiển sau khi chết. Nếu đến độ hung mà chết thì ắt mắc tai họa, không phải điều mệnh người ấy đáng có.
Mệnh chỉ đáng đỗ một khoa, mà chưa đầy hai mươi tuổi đã đỗ, thì khí đã hết, liền chết. Mệnh ắt phải đến hàng nhất phẩm, nhị phẩm, thì dù đã ngoài sáu bảy mươi tuổi, khí chưa hết, ắt phải đợi đến địa vị ấy mới chết.
Có hai người, mệnh đều đáng làm đến nhị phẩm. Một người lúc hai ba mươi tuổi, trong mấy năm bỗng được cất nhắc vượt bậc lên nhị phẩm, khí đã hết, liền chết. Một người lâu không được thăng, có thăng cũng lần lượt từng bậc, kéo dài tới sáu bảy mươi tuổi mới được, khí chưa hết, nên mãi không chết.
Có người tuổi trung niên bỗng gặp vấp ngã. Nếu khí đang chưa hết thì có thể quả quyết sẽ gượng dậy được; nếu khí có lẽ đã hết thì đoán là sẽ như thế suốt đời.
Sống chết vốn có số định, nhưng không bàn đến những trường hợp tự chuốc lấy. Tôi từng đọc lời Khổng Tử mà bừng hiểu ra. Ngài nói: "Ngủ nghỉ không đúng giờ, ăn uống không điều độ, nhàn nhọc quá mức, thì bệnh tật cùng giết người ấy. Ở địa vị thấp mà thích xúc phạm bề trên, ham muốn không chán, đòi hỏi không ngừng, thì hình phạt cùng giết người ấy. Ít người mà xúc phạm đám đông, yếu mà khinh kẻ mạnh, nóng giận không lượng sức, thì binh đao cùng giết người ấy." Ba cái chết này không phải do mệnh, mà do người tự chuốc lấy.
Sách "Càn nguyên bí thư" chép tính tình, lành dữ của bảy sao, cùng việc chúng thuộc âm hay dương, thuộc ngày hay đêm, đều không liên quan đến mệnh lý, nên không chép.
Sách "Nguyên tinh biến hóa" nói sao chủ của mệnh rất kỵ tiết khí (bị rút bớt sức): tiết khí nhẹ thì nhiều tai họa, tiết khí nặng thì khó tránh chết. Thuyết này có vẻ quá câu nệ, rốt cuộc không dùng.
Sách "Nguyên tinh biến hóa" nói như Giáp hợp với Kỷ, thì xem hợp với sao nào: nếu là sao Quan lộc thì được lộc, là sao Tật ách thì nhiều bệnh. Hợp với ân tinh (sao có ích cho mệnh) thì tự nhiên có ích; hợp với nạn tinh (sao gây hại cho mệnh) thì không khỏi bị chế ngự. Thuyết này cũng hơi có ứng nghiệm, tạm giữ lại để tham khảo.
Ba sao Khôi, Khoa, Văn công dụng khác nhau (Khôi tinh chủ quyền uy, đứng đầu; Khoa danh chủ thi cử đỗ đạt; Văn tinh chủ văn chương, học vấn). Sách "Thiên quan kinh" nói: "Khôi và Quan xuyên qua độ thì sớm bước lên mây xanh (sớm đỗ đạt, làm quan); độ Khôi gặp Quan thì làm quan can gián nơi triều đình; Quan, Khôi củng chiếu mệnh thì cưỡi ngựa Thông lướt gió (ngựa Thông là ngựa lông xanh trắng, chỉ quan Ngự sử)." Thế thì Khôi chủ về việc phong hiến (giám sát, xét hặc quan lại) (?) là không nghi ngờ gì. Suy rộng ra, trong triều như các quan ở bộ Binh, bộ Hình, Đô sát viện, ngoài địa phương như các quan Tổng đốc, Tuần phủ, Án sát ty, đều tính theo Khôi. Văn tinh thì không riêng việc khoa cử; các chức Tổng tài, Chủ khảo, Phòng khảo (các chức coi thi), Học sai (quan coi việc học ở địa phương), trong triều như
Tư thành (quan đứng đầu Quốc tử giám), ngoài địa phương như các chức dạy học, đều tính theo Văn tinh. Nếu Văn tinh không đắc khí mà hơi có liên quan với mệnh chủ, thì dù già đời vẫn là sinh đồ (học trò đã vào trường nhưng chưa đỗ cao), cũng nên có tiếng văn chương, tiếng khoa cử. Nếu thăng điện (lên cung mình làm chủ), chầu Mặt trời, lại được Mặt trời, Mặt trăng củng chiếu, kẹp hai bên, thì có thể tranh ngôi đầu bảng. "Trời số một sinh ra Thủy", nên Thủy làm Khoa danh thì càng hay. Có thuyết cho rằng
Khoa danh cách Mặt trời một độ thì đỗ thứ nhất, cách hai độ thì đỗ thứ hai, cách ba độ thì đỗ thứ ba; cách ngoài ba độ mà còn cùng độ tú với Mặt trời thì cũng có thể được quán tuyển (chọn vào Hàn lâm viện làm Thứ cát sĩ). Lại có thuyết cho rằng Khôi tinh giữ mệnh đóng ở độ, cách độ đã lập một, hai, ba độ, thì lấy đó định thứ bậc trong kỳ thi Đình (kỳ thi cuối cùng do vua chủ trì)
. Hai thuyết đều ứng nghiệm, nên xem chung mà rút ra.
Có người sinh năm Nhâm, hạn đi độ Liễu Thổ là độ Sát mà được quán tuyển. Tra ra thì Văn tinh, Mặt trời, Khoa danh, sao Thủy đều ở tú Nữ, thế thì độ Liễu chính là thu được quý khí của Khoa danh, Văn tinh và Mặt trời là vua, không nên nhất loạt cho là Sát. Lại có người sinh năm Nhâm, hạn đi độ Nữ Thổ là độ Sát mà được quán tuyển. Tra ra thì Khoa danh là sao Thủy ở tú Nữ, có Mặt trời, Mặt trăng kẹp hai bên, thế thì độ Nữ chính là thu được quý khí của Khoa danh, lại Khoa danh đóng ngay trên độ, không thể nhất loạt cho là Sát. Có người sinh năm Canh, hạn đi độ Khuê Mộc là độ Sát mà ở ngôi cao, nắm quyền lớn. Tra ra thì Mộc gốc với Khí chiếu nhau đã hợp hóa, Thiên quan là Kim cùng Mặt trời đều ở tú Đấu, thế thì Khuê Mộc là nơi quý khí của Thiên quan và Mặt trời thông tới. Có người sinh năm Tân, hạn đi độ Lâu Kim là độ Sát mà được quán tuyển. Tra ra thì Kim chính là Khoa danh, sao Mộc ở chỗ Mặt trời, tức là Khoa danh gần Mặt trời. Tóm lại, Thất sát chỉ kỵ ở chỗ nó làm lẫn lộn sao quan; đã không làm lẫn lộn sao quan thì chỉ cần xét riêng xem khí của nó hợp vào đâu mà thôi. Đó chính là lẽ một sao thường có nhiều công dụng, mà ngay trong một công dụng cũng có chỗ khác nhau; nhân nói về Sát mà chép tường tận ra đây.
Cung đi bảy năm: mỗi tháng đi hơn hai mươi mốt phút, hai tháng hai mươi bốn ngày đi được một độ. Một năm được hơn bốn độ mười bảy phút. Hai năm được hơn tám độ ba mươi bốn phút. Ba năm được hơn mười hai độ năm mươi mốt phút. Bốn năm được hơn mười bảy độ tám phút. Năm năm được hơn hai mươi mốt độ hai mươi lăm phút. Sáu năm được hơn hai mươi lăm độ bốn mươi hai phút. Bảy năm, cộng lại ba mươi độ.
Cung đi tám năm: mỗi tháng đi gần mười chín phút (?), ba tháng sáu ngày đi được một độ. Một năm được ba độ bốn mươi lăm phút. Hai năm được bảy độ ba mươi phút. Ba năm được mười một độ mười lăm phút. Bốn năm được mười lăm độ. Năm năm được mười tám độ bốn mươi lăm phút. Sáu năm được hai mươi hai độ ba mươi phút. Bảy năm được hai mươi sáu độ mười lăm phút. Tám năm, cộng lại ba mươi độ.
Cung đi mười một năm: mỗi tháng đi hơn mười ba phút, bốn tháng mười hai ngày đi được một độ. Một năm được hơn hai độ bốn mươi ba phút. Hai năm được hơn năm độ hai mươi bảy phút. Ba năm được hơn tám độ mười phút. Bốn năm được hơn mười độ năm mươi bốn phút. Năm năm được hơn mười ba độ ba mươi tám phút. Sáu năm được hơn mười sáu độ hai mươi mốt phút. Bảy năm được hơn mười chín độ năm phút. Tám năm được hơn hai mươi mốt độ bốn mươi chín phút. Chín năm được hơn hai mươi bốn độ ba mươi hai phút. Mười năm được hơn hai mươi bảy độ mười sáu phút. Mười một năm, cộng lại ba mươi độ.
Hạn đi qua mỗi cung mấy năm thì có số riêng; riêng những cung bảy năm, tám năm, mười một năm càng phải tính rõ từng năm, nên đặc biệt liệt kê ra như trên.
◄ Trước
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video