Thiên 1 — Quyển 1: Nguyệt Thiên Tử hỏi Phật về bốn pháp của Bồ Tát (đại thần thông, phương tiện khéo, một vị của các pháp, giới sâu xa)

 Kinh Phật Thuyết Đạo Thần Túc Vô Cực Biến Hoá (Kinh Phật nói về phép thần túc của đạo, biến hoá không cùng tận; thần túc là năng lực thần thông đi lại, biến hiện tự tại)

 Kinh Phật Thuyết Đạo Thần Túc Vô Cực Biến Hoá

 Đời Tây Tấn (triều Tấn phía tây, khoảng năm 265–316), An Pháp Khâm dịch

 Kinh Phật Thuyết Đạo Thần Túc Vô Cực Biến Hoá, quyển thứ nhất

 Đời Tây Tấn, vị Tam tạng (vị thầy thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) người nước An Tức (nước Parthia xưa, vùng Iran ngày nay) là An Pháp Khâm dịch

 Tôi nghe như vầy. Một thời Phật ngự ở cõi trời Đao Lợi (cõi trời thứ hai của cõi Dục, trên đỉnh núi Tu Di, do vua trời Đế Thích cai quản). Dưới cây Ba Chất (cây san hô của cõi trời) có tảng đá lưu ly màu xanh thẫm. Phật ngồi trên đó, thuyết pháp (giảng giáo lý) cho mẹ suốt ba tháng mùa hạ. Cùng ở với Phật có đông đảo đại chúng tỳ kheo (người nam xuất gia theo Phật). Tám nghìn tỳ kheo đều đã đắc quả A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử). Mọi nhơ bẩn trong lòng đã dứt hết, thần túc đầy đủ, việc gì muốn làm cũng làm được. Có bảy vạn hai nghìn vị Bồ Tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh). Các vị đã thông đạt thần thông, đều được đà-lân-ni (tức đà-la-ni: năng lực ghi nhớ, giữ gìn mọi giáo pháp không quên). Các vị biết hết những gì lòng người làm và mong muốn, tự tại đi đến khắp vô số cõi Phật (thế giới do một vị Phật giáo hoá). Bấy giờ Phật được vô số đại chúng quyến thuộc vây quanh, và Ngài thuyết pháp cho họ. Lúc ấy trong chúng chư thiên có hai vị thiên tử (vị thần sống ở cõi trời): một vị tên là Nguyệt Thiên Tử, một vị tên là Nguyệt Tinh Thiên Tử, đang ngồi trong hội chúng. Khi đó Nguyệt Thiên Tử rời chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại y phục, tiến lên quỳ gối phải, chắp tay quỳ thẳng mà bạch Phật rằng: "Con có điều muốn nói, nay muốn được hỏi." Phật nói: "Ông cứ tuỳ ý hỏi." Bấy giờ Nguyệt Thiên Tử vui mừng hớn hở, liền nói kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật) hỏi Phật rằng:

 Vì tất cả mà có lòng đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu mọi khổ đau), / thuần hậu mà được lợi ích,

 Đứng vững nơi đó mà đạt đến đạo, / rất trong sạch, ban nước cam lồ (nước ngọt bất tử của cõi trời, ví cho giáo pháp cứu khổ).

 Đã tự được an ổn, / diệt trừ mọi nhơ bẩn,

 Lại làm cho tất cả được yên ổn, / vì thế con xin được hỏi.

 Trong vô số kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài), / việc làm rất siêng năng khổ nhọc,

 Bỏ hết mọi thứ mình có, / bố thí (đem của cải, sức lực cho người) không biết chán.

 Đối với tất cả, lòng bình đẳng, / lo lắng như nhau cho mọi người,

 Nay vì lẽ đó, / con muốn hỏi bậc tôn quý trong loài người.

 Ai được thấy thân Phật / có các tướng tốt tự trang nghiêm,

 Đều khởi lòng hớn hở; / điều có được là nhờ ruộng phước (ví Phật như thửa ruộng tốt, ai gieo vào đó việc lành thì được phước),

 Ruộng ấy rộng dài không bờ bến, / vô lượng hơn cả biển lớn.

 Vì thế nay con muốn hỏi / bậc có đức không ai hơn.

 Ngài cũng không có ý khác, / lại không có lòng khác,

 Là bậc anh hùng dẫn dắt trong ba cõi (tam giới: cõi Dục còn ham muốn, cõi Sắc còn thân hình vi tế, cõi Vô Sắc không còn thân hình), / biết rõ mọi ý niệm.

 Những việc thân Ngài nên làm / chưa từng theo người khác,

 Vì thế nay con muốn hỏi / bậc trí lớn trong đời.

 Dù có đức hay không đức, / dù được khen hay bị chê,

 Có danh tiếng hay không danh tiếng, / dù khổ hay vui,

 Ngài đều biết tám việc của đời (tám thứ gió đời làm lay động lòng người: được lợi, mất lợi, chê, khen, có tiếng, mất tiếng, khổ, vui), / phân biệt mà hiểu rõ đầy đủ.

 Vì thế con xin được hỏi / bậc đã lìa mọi sợ hãi.

 Ngài lại che chở mọi người, / tự giữ mình không đổi khác,

 Ở đây không thêm không bớt, / ba cõi đều như vậy.

 Có lòng từ với người khác, / không nghi ngờ, không giận hờn,

 Vì thế con xin được hỏi / bậc giữ hạnh giống như đất (chịu đựng, nâng đỡ mọi thứ).

 Bố thí và trì giới (giữ các điều răn cấm Phật đặt ra), / tâm rất trong sạch,

 Thà tự bỏ thân mạng, / trọn không phạm giới.

 Thân và miệng làm thế nào, / ý cũng như thế ấy,

 Vì thế con xin được hỏi / bậc đã vượt qua thế gian.

 Nhẫn nhục (chịu đựng mọi điều trái ý mà không giận) điều phục ý mình, / đứng vững mà tự khiêm hạ,

 Điều đó đều do trí tuệ tạo nên, / thấy hết mọi nơi khổ nhọc.

 Mọi điều tốt xấu, mọi giận dữ, / tất cả đều nhẫn được,

 Vì thế con xin được hỏi / bậc mọi việc làm đều đã xong.

 Sức tinh tấn (siêng năng không lùi bước trên đường tu) rất mạnh, / vượt qua mọi lý luận,

 Vì đời mà chịu khó nhọc, / chưa từng vì bản thân,

 Ngày đêm luôn mãi tìm cầu, / như dòng nước xiết đổ vào biển.

 Vì thế con xin được hỏi / bậc có đức sánh cùng trời (?).

 Đối với mọi việc ham muốn, / trong ba cõi Ngài không còn làm nữa,

 Mọi ân ái quyến luyến, / đều hàng phục được hết.

 Thiền định (sự tập trung tâm ý, lắng tâm vào một chỗ) đều đã đầy đủ, / thần túc cũng như vậy,

 Vì thế con xin được hỏi / bậc dũng mãnh trong loài người.

 Với trí tuệ lớn này, / Ngài đã vượt qua, không còn gì ham thích,

 Mọi việc ác qua bao kiếp, / đều đã lìa bỏ hết.

 Dù ở nơi vắng vẻ, / vẫn tự tại biết các pháp (mọi sự vật, hiện tượng và giáo lý),

 Vì thế con xin được hỏi / bậc hành xử khác hẳn thế tục.

 Có thần túc, công đức và trí tuệ, / diệt hết những điều không nên làm,

 Từ đây đi đến cõi khác, / không tự khen ý nghĩ từ bi của mình (?),

 Cúng dường (dâng lễ vật, kính phụng) chư Phật, / mà đối với Phật cũng không chấp vào hình tướng,

 Vì thế con xin được hỏi / bậc thương đời mà hiện thân ra.

 Lúc ấy ma (loài chuyên ngăn cản người tu đạo) đều kéo đến, / cùng tụ hội đông đảo,

 Ngài liền dùng sức của đạo pháp, / đám ma đều tự tan rã.

 Hàng phục ma xong, / tự mình thành tựu đạo,

 Vì thế con xin được hỏi / bậc công đức hơn hết.

 Tất cả đều đứng trên đất, / toà vàng từ đất vọt lên,

 Ngay lúc ấy Ngài chứng đạo giác ngộ, / trí Phật không thể đo lường.

 Rồi Ngài đứng dậy đi đến nơi khác, / giải đáp hết mọi nghi vấn,

 Vì thế con xin được hỏi / bậc cao nhất trong loài người.

 Công đức của bậc biết tất cả, / là bậc tôn quý trong các bậc tôn quý,

 Đã được như ý Phật, / đúng như pháp mà giảng kinh và tu hành,

 Gom họp chúng sinh để cứu độ, / là bậc dẫn đường cho tất cả.

 Cho nên con hỏi điều ấy, / để ba cõi đều được nhờ ơn.

 Nguyệt Thiên Tử nói kệ khen Phật xong, bạch Phật rằng: "Thưa Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật), thế nào là Bồ Tát Ma-ha-tát (vị Bồ Tát lớn) đạt được sự nắm giữ trí đại thần thông, được độ vô cực (sự hoàn thiện tuyệt đối đưa người qua bờ bên kia của khổ đau) bậc nhất? Thế nào là Bồ Tát được thiện quyền phương tiện (sự khéo léo dùng những cách thích hợp để giáo hoá từng người) không thể nghĩ bàn, biết được những điều người khác suy nghĩ? Thế nào là Bồ Tát biết được mọi pháp là một hạnh, là một vị, là một lối vào, là một lời dạy? Thế nào là được trí tự tại để giảng nói cho người khác? Thế nào là Bồ Tát được giới hạnh rất sâu, không có hành vi buông lung, tự mình đạt đến đạo vô thượng chánh chân (sự giác ngộ cao nhất, chân chính, tức là quả Phật) mà không rời xa Phật? Điều con hỏi là như vậy, thưa Thế Tôn, xin Ngài giải nói cho."

 Phật bảo Nguyệt Thiên Tử: "Lành thay, lành thay, thiên tử! Ông muốn học theo sự nghiệp của Như Lai (một danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý mà đến). Ông muốn mặc tăng-na tăng-niết lớn (áo giáp lớn của thệ nguyện, ví cho lời nguyện kiên cố cứu độ chúng sinh). Ông muốn vào trận chiến lớn làm vị dẫn đường lớn. Ông muốn cứu độ tất cả. Ông muốn làm con thuyền lớn. Ông muốn chuyển bánh xe pháp lớn (chuyển pháp luân: truyền bá giáo pháp, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não). Ông muốn làm cuộc bố thí lớn. Ông muốn làm pháp thân lớn (thân chân thật của Phật, chính là chân lý và giáo pháp). Ông muốn làm cơn mưa pháp lớn. Ông muốn đốt ngọn lửa pháp lớn. Ông muốn đánh trống pháp lớn. Ông muốn giương cờ pháp lớn. Ông muốn giảng nói về pháp giới (toàn thể mọi pháp, cảnh giới của chân lý) lớn. Ông muốn phát ra tiếng pháp lớn. Ông muốn vun bồi tinh hoa của pháp lớn (?). Ông muốn hiện bày trí tuệ của pháp lớn. Ông muốn dứt bỏ việc cúng tế theo tà kiến (cách thấy sai lệch với chân lý). Ông muốn dựng lập cuộc đại tế lễ viên mãn (tức cuộc bố thí giáo pháp cho tất cả). Ông muốn làm những việc như thế nhiều không đếm xuể. Chính vì tất cả chúng sinh mà ông đem điều này hỏi Như Lai."

 Phật bảo thiên tử: "Hãy lắng nghe kỹ, lắng nghe kỹ, và khéo suy nghĩ. Ta sẽ vì ông mà nói. Bồ Tát Ma-ha-tát được trí lớn, đạt đến giới hạnh rất sâu và vi diệu, tự mình đạt đến đạo vô thượng chánh chân, thành tối chánh giác (sự giác ngộ hoàn toàn và cao nhất). Như vậy, thiên tử, hãy nghe lời Phật Thế Tôn nói." Bấy giờ Nguyệt Thiên Tử cùng đại chúng chắp tay vâng lời lắng nghe.

 Phật bảo thiên tử: "Bồ Tát có bốn pháp, nhờ đó đạt được sự nắm giữ đại thần thông khác biệt bậc nhất. Bốn pháp ấy là gì? Một là biết hình tướng của mọi pháp không thêm không bớt. Hai là tìm cầu mọi pháp. Ba là biết mọi pháp không có cùng tận, được định an ổn, được sự chứng ngộ của việc học. Bốn là không thấy có pháp nào lìa khỏi pháp tánh (bản tính chân thật vốn có của mọi sự vật), không ở nơi pháp giới khác mà mong cầu, tưởng nghĩ, trông ngóng. Đó là bốn pháp.

 Thế nào, thiên tử, là biết hình tướng của pháp? Là biết quá khứ cũng không (trống rỗng, không có tự tính cố định), tương lai cũng không, hiện tại cũng không; mọi thứ đang có cũng đều không như hư không. Như vậy, thiên tử, ngồi lâu trong tam muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú một chỗ), tìm cái không thì mỗi thứ đều không biết ở chỗ nào; đó gọi là biết rõ hết. Như vậy, thiên tử, biết được chỗ ấy gọi là phân biệt hiểu rõ. Hiểu rõ các điều quyết định rồi thì đem truyền dạy cho nhau. Chỗ ấy là chỗ biết, chỗ tạo lập, chỗ phân biệt. Chỗ như vậy, chỗ giải thích ý nghĩa, truyền lại cho nhau, gọi là công đức.

 Như vậy, thiên tử, thế nào là được mọi pháp? Pháp cũng không nghĩ đến ta, ta cũng không nghĩ đến pháp. Pháp khởi thì khởi, pháp dừng thì dừng. Thiên tử, mọi pháp đều như vậy. Cái gọi là 'của ta' hay 'không phải của ta' đều đã không còn. Bồ Tát được như vậy là tiến lên trước (?). Đã tiến lên trước thì không còn ưa thích chỗ sinh và diệt. Vì sao? Vì mọi thứ đang có thật ra đều không có gì. Ở trong chỗ không có gì mà suy nghĩ về các pháp khác; tuy suy nghĩ mà không học gì nơi pháp khác, cũng không nói gì, cũng không dừng trụ ở đâu. Tuy làm sáng tỏ lớn lao các pháp khác, mà đối với pháp thì cũng không làm, cũng không học.

 Như vậy, thiên tử, thế nào là Bồ Tát biết các pháp bình đẳng như tâm hư không? Thiên tử, tâm tạo ra ba cõi. Như vậy, thiên tử, tâm không có hình dạng, cũng không thể thấy, không có chỗ dừng trụ, cũng không thể biết, giống như ảo ảnh. Đó là tâm và tâm pháp (các trạng thái tinh thần đi kèm theo tâm); tìm tâm cũng không thể được. Tâm và tâm pháp như vậy, tìm tâm rõ ràng là không thể được. Tâm ấy lại không thể biết. Tâm và mọi pháp như vậy cũng không thể được, lại càng không thể được. Nắm lấy pháp thì rõ là không có gì; nhìn mọi thứ đang có thì thật như hình hoá hiện, như cái bóng. Biết mọi pháp như vậy là đã vượt qua. Người đã vượt qua thì mọi điều không cần học mà tự biết. Như vậy là biết các pháp bình đẳng như hư không. Như vậy, thiên tử, như hư không không thể thấy, cũng không có sinh ra, không có lớn lên; biết mọi pháp cũng như vậy. Hư không như thế cũng là như như (vẫn y như vậy, không đổi khác). Hư không vắng lặng mà trong sạch; các pháp cũng vắng lặng mà trong sạch như vậy.

 Như vậy, thiên tử, thế nào là Bồ Tát biết pháp tánh của mọi pháp? Như vậy, thiên tử, Bồ Tát học như vầy: các pháp cũng không thấy, cũng không thể nắm được. Mắt cũng không thấy tai, tai cũng không biết tai; tai cũng không thấy mắt, mắt cũng không biết mắt. Mũi cũng không thấy lưỡi, lưỡi cũng không biết lưỡi; lưỡi cũng không thấy mũi, mũi cũng không biết mũi. Mũi cũng không thấy thân, thân cũng không biết thân; thân cũng không thấy ý, ý cũng không biết ý. Mọi pháp, dù đang chuyển động hay đang dừng trụ, thì pháp làm sao biết được pháp tánh bình đẳng ở nơi nào? Như vậy, mắt thấy, biết, phân biệt các pháp mà không nói phải hay không phải, cũng không chạy theo. Vì thế mà biết được chỗ thường còn, cũng không làm hao tổn pháp. Vì sao? Vì bên ngoài không lọt vào, bên trong không thu nhận. Đối với hao tổn hay không hao tổn, phải biết như vậy, thấy như vậy; cũng không ở nơi pháp mà có sinh ra, có dừng trụ. Dừng trụ như vậy là thấy hết. Như vậy, thiên tử, đó là pháp tánh. Pháp tánh như vậy không khởi cũng không diệt. Ở chỗ ấy không có gì cả, nhưng lại hiện ra các pháp, vì nó trụ nơi không sinh, không khởi. Chỗ dừng ấy chân thật như vậy. Như điều mắt thấy thế nào, trí cũng như thế. Cũng không ở nơi pháp tánh, cũng không có gì để thoát ra, mà vẫn hưng thịnh và vẫn dừng trụ. Pháp tánh của các pháp ấy đã trọn vẹn đầy đủ. Như vậy, thiên tử, đó là bốn pháp, nhờ đó Bồ Tát được sự nắm giữ trí đại thần thông, được độ vô cực bậc nhất.

 Như vậy, thiên tử, thế nào là thần thông? Thế nào là trí? Thiên tử, thần thông là biết hết nghĩa cốt yếu của mọi pháp, mỗi một trí đều thấu suốt. Vì thế, thiên tử, gọi là thần thông. Đối với mọi pháp tự biết về 'ta' và tên gọi của 'ta'. Thiên tử, cái 'ta' mà không ngang ngạnh, đó là sự sáng suốt về pháp (?). Như vậy, thiên tử, nhờ vậy mà Bồ Tát nhanh chóng được sự nắm giữ đại thần thông. Trí đối với điều mình mong nguyện thì không biết chán. Vì sao? Vì muốn làm tròn đầy mọi điều nguyện. Trí như vậy, thiên tử, vượt hơn mắt người, đạt được thiên nhãn (mắt của cõi trời, thấy xa không bị gì ngăn che) trong sạch, thấy khắp mười phương vô số trăm nghìn vạn ức cõi Phật không thể đếm xuể; trong các cõi ấy thấy chư Phật Thế Tôn và chúng đệ tử. Dùng thiên nhĩ (tai của cõi trời, nghe xa không bị gì ngăn cách) nghe hết mọi pháp chư Phật Thế Tôn giảng nói, đều nghe và biết. Trong các cõi Phật, mọi người dân, việc đã học, chưa học, việc bậc trên, bậc giữa, bậc dưới, đều biết rõ cả. Có thể dùng thần túc đi khắp các cõi Phật. Biết hết những gì đã trải qua trong vô số kiếp đời trước. Tìm biết những điều nghĩ trong lòng mọi người; người ấy từ đâu sinh đến, đầu đuôi gốc ngọn đều biết hết. Dùng trí ấy để tự chứng nghiệm, liền có thể vì tất cả mà thuyết pháp. Trí như vậy, thiên tử, Bồ Tát Ma-ha-tát đạt được nhất thiết trí (trí tuệ biết hết mọi điều); những gì Phật làm đều được an trụ vào đó; nhanh chóng đạt các pháp của Phật, thành đạo vô thượng chánh chân, tối chánh giác." Bấy giờ Phật liền nói kệ rằng:

 Đại thần thông như thế, / đều đã được đầy đủ,

 Điều thiện quyền thi hành, / thấy được là tướng của công đức.

 Như vậy đều từ một mà ra, / biết rõ hết các pháp,

 Đức của giới thanh tịnh rất sâu, / cũng đều do đây mà có.

 Vì lẽ như vậy, / nên biết hết các pháp,

 Trọn không ở nơi hạnh này / mà nghĩ có gì vượt hơn.

 Tất cả đều không có gì, / pháp ấy cũng như vậy,

 Ví như hư không, / nghĩa của pháp không có gì sai khác.

 Ở nơi pháp chân thật này, / mới thấy được pháp,

 Không nghi ngờ nơi pháp giới, / nhờ đó mà hiểu rõ.

 Không phải vì phục theo pháp / mà biết đầy đủ hết,

 Phân biệt mà hiểu rõ, / tự mình được thần thông.

 Các pháp quá khứ ấy / đều là hư không,

 Các pháp sẽ đến / cũng không có gì,

 Nay các pháp hiện tại / cũng đều như hư không.

 Thấy được như vậy / thì tất cả đều bằng nhau,

 Các pháp ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) ấy / đều như hư không.

 Cũng chẳng phải là của ta, / cũng chẳng phải không là ta,

 Vì tự biết một sự sinh, / thì tất cả cũng như vậy.

 Thấy được như vậy, / liền có được lòng tin càng tiến (?),

 Ở nơi kia biết như vậy, / công đức không còn như trước nữa (?).

 Vì tất cả mà thuyết pháp, / mà cũng không tưởng nghĩ đến pháp,

 Cũng không có giận hờn, / không nói phải hay trái,

 Cũng không có điều gì nghi, / cũng không có gì để tỏ ngộ (?).

 Người đã được như vậy / liền dựng lập được các pháp,

 Mọi điều đã tập theo ở đây / đều không còn sót lại.

 Nơi pháp không còn sót lại ấy, / các pháp đều như vậy,

 Cũng không ở nơi pháp khác / mà lại có điều thấy.

 Như vậy cũng không sinh, / cũng không lại có,

 Ở đây không có gì để vào, / cũng không có gì để được.

 Liền đạt được đức, / vì tất cả mà thuyết pháp,

 Diễn giải rộng khắp nghĩa của pháp, / đối với đạo không có điều gì vướng nghĩ.

 Tâm ấy đối với ba cõi / đã rất an vui,

 Tâm đã như vậy / thì hoàn toàn không thể thấy.

 Không có hình chất, như cái bóng, / hình tượng của nó cũng vậy,

 Đối với pháp có điều tìm cầu, / thì tâm ấy đã dừng.

 Nếu có người ở nơi pháp này / muốn tìm cầu tâm,

 Thì pháp cũng không thấy tâm, / tâm cũng không thấy pháp.

 Đối với tâm như vậy, / tâm lại đi tìm tâm,

 Tâm đã như vậy / là đã thấy hết các thói quen nhiễm trước.

 Các pháp cũng như vậy, / không ai khôn hơn được pháp (?),

 Mọi suy nghĩ tưởng tượng / không thể gây chướng ngại.

 Mọi pháp chưa thành tựu, / ta sẽ làm cho xong hết,

 Pháp ấy như hư không, / thường còn, không thêm không bớt.

 Ví như hư không, / chỗ sinh ra không có gì,

 Người đã như vậy / là thấy được mọi pháp.

 Cũng không ở nơi hư không / mà có làm gì,

 Như vậy gọi là tốt, / các pháp cũng như vậy.

 Mắt cũng không thấy tai, / tai cũng không thấy mắt,

 Lưỡi cũng không thấy mũi, / mũi cũng không thấy lưỡi,

 Thân cũng không thấy ý, / ý cũng không thấy thân.

 Mỗi thứ ở chỗ của nó, / chỗ này chỗ kia không thấy nhau.

 Hoặc nghe từ người khác, / hoặc tự mình biết lấy,

 Như vậy mà đều có thể / vì người nói về pháp giới.

 Pháp giới như vậy / mới là bình đẳng hết thảy,

 Sáu suy (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm và đối tượng của ý, vì chúng làm hao tổn tâm lành nên gọi là suy) không biết ta, / ta cũng không biết suy.

 Như vậy đều biết hết / mọi việc về các pháp đã học,

 Đã học được như vậy, / trí tuệ ấy không có hạn lượng.

 Thấy khắp mười phương / vô số ức nghìn vị Phật,

 Cùng với chúng đệ tử; / lời các bậc tôn quý thuyết pháp đều nghe hết.

 Người nào đối với pháp này / rộng khắp vì người mà giảng nói,

 Thì trí tuệ vô lượng ấy / đã rất trong sạch.

 Khéo nói về đức của giới, / mà được nghe đầy đủ,

 Hiểu rõ mọi ý nghĩa, / phân biệt đều trọn vẹn.

 Đều biết hết thảy / những điều trong tâm người nghĩ,

 Liền dùng sức thần túc / dạo khắp ức cõi nước.

 Ức ức nghìn vạn kiếp, / nhiều vô số như cát bờ sông Hằng,

 Những việc đã làm đời trước / đều thấy và biết rõ.

 Rồi ở nơi hạnh này / đã đạt được năm thông (năm năng lực thần thông: thiên nhãn, thiên nhĩ, biết tâm người, biết đời trước, thần túc),

 Liền nhân đó mà tiến gần / sự giác ngộ vô thượng an ổn.

 Những chỗ Phật an trụ, / đều đã được an trụ,

 Người chưa đạt đạo, / nên theo đạo mà tìm nghĩa lý.

 Lúc ấy nhìn các pháp / đều không, chẳng thấy gì,

 Liền khởi lòng hớn hở, / vui mừng không gì hơn.

 Tất cả các chúng ma / không thể lay động một sợi lông của người ấy,

 Nhanh chóng đạt chánh giác (sự giác ngộ chân chính), / thành bậc tối tôn không ai trên.

 "Thiên tử, lại có bốn pháp, nhờ đó Bồ Tát Ma-ha-tát đạt được công đức thiện quyền phương tiện không thể nghĩ bàn. Bốn pháp ấy là gì? Một là đạt được công đức trí tuệ của đời trước. Hai là đối với người không nơi nương tựa, người rét buốt, người khổ sở, người đau đớn, người buồn lo — hễ thấy những người chịu đủ thứ khổ độc ấy thì liền khởi tâm hăng hái muốn cứu họ, và đều dạy họ cầu Phật đạo. Ba là dùng các pháp, đem ý Phật buộc vào tất cả; đem công đức phước lành từ lâu xa đời trước mà khuyến trợ (vui theo việc lành và đem phước ấy giúp cho người khác), lại đem phước lành công đức của tất cả chư Phật quá khứ mà khuyến trợ, khiến mọi người đều được giải thoát khỏi lo khổ, được buông tha, rời xa khổ não; đem hết công đức ấy dâng cho những người khổ nhọc, gặp ách nạn. Bốn là chưa từng khởi ý mà không làm tròn mọi điều nguyện, cũng chưa từng khởi ý mà để lọt sót, khiến người không đến được đạo, cũng chưa từng khiến bất cứ ai không đến được đạo. Như tâm ta muốn đến với đạo thì đạo cũng đón lấy tâm ta. Như vậy trí liền đón lấy tâm, tâm liền đạt được trí của đạo, nắm giữ âu-hoà-câu-xá-la (sự khéo léo dùng phương tiện để giáo hoá).

 Đối với công đức thì tăng thêm, không làm hư hoại gì nơi pháp giới. Đối với những pháp có thể suy nghĩ bàn luận thì học không biết chán; đối với các công đức cũng không biết chán. Làm các công đức như vậy lại càng thêm không biết chán. Không để mất gì nơi tâm và pháp; tâm đối với công đức cũng không để mất gì. Thường thực hành bố thí, tâm trong sạch không mong cầu gì. Thường giữ gìn giới cấm không thiếu sót. Đứng vững nơi sức nhẫn nhục không lay chuyển. Thêm sức tinh tấn mà không lười biếng. Ở trong thiền định tam muội mà không tán loạn. Ở nơi trí tuệ mà không ngu tối. Thường cúng dường tất cả mà không tham lam. Lấy lòng từ mà báo ơn, không lo buồn. Suy nghĩ về chỗ sinh ra mà đạt đến chỗ không sinh. Lo lắng cho giáo pháp mình nói, lo muốn khiến tất cả đều được độ thoát.

 Thiên tử, Bồ Tát thực hành như vậy, thì dù biết chút phước nhỏ, nhờ phương tiện khéo léo mà việc làm thành nhiều vô số, không thể đo lường. Như vậy, thiên tử, Bồ Tát đối với mọi pháp đạt được trí không thể tính kể; đối với các pháp không gì không biết, không gì không rõ. Vì sao? Thiên tử, vì mọi pháp đều là không, vô tướng, vô nguyện (không: không có tự tính riêng; vô tướng: không có hình tướng cố định để bám víu; vô nguyện: không có gì để mong cầu tạo tác). Cái không như vậy không thể tính kể, nên tâm đạt được cũng không thể tính kể. Làm công đức nhỏ, nhờ nắm phương tiện khéo léo mà việc làm thành vô số, không thể đo lường. Vì sao? Vì đạo như vậy không thể đo lường, tâm cũng như vậy; hạnh như vậy không thể đo lường; pháp không bờ bến không thể đo lường, và đi theo pháp không bờ bến không thể đo lường. Đạo pháp của chư Phật Thế Tôn như vậy cũng không bờ bến, không thể đo lường.

 Lại nữa, thiên tử, Bồ Tát nhờ phương tiện khéo léo mà ở mọi hạnh đều vượt lên trên. Đã vượt lên trên rồi, thì theo điều mỗi người ưa thích — người bố thí, người cầu xin, người thuyết pháp — mà dùng pháp độ thoát họ. Lại nữa, thiên tử, Bồ Tát đã được như vậy thì đạt được vô số pháp tu hành không thể tính kể, liền ở nơi bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm (tâm chuyên chú một chỗ, tức thiền định) và trí tuệ đều đầy đủ. Đối với người khổ nhọc không có lòng khinh dể. Đối với giới không thiếu sót, nhờ giới mà được tăng thêm lợi ích; vì tất cả mọi người mà nhẫn nhục, nếu ai mắng chửi, khinh dể đều nhẫn chịu được hết. Ở nơi tinh tấn thì gom góp mọi đức lành. Ở nơi thiền thì đạt được các định. Ở nơi trí tuệ thì không có gì ngăn ngại.

 Lại nữa, thiên tử, Bồ Tát nhờ phương tiện khéo léo mà hiện ra hạnh tu của hàng đệ tử (tức Thanh văn: người nghe lời Phật dạy mà tu, cốt cầu giải thoát cho riêng mình), theo pháp của họ mà giáo hoá họ, nhưng tự trong lòng không mong cầu gì. Lại hiện ra hạnh tu của Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không có thầy dạy và không đi giáo hoá rộng), dùng pháp của họ mà giáo hoá họ, nhưng trong lòng không mong cầu gì. Như vậy, thiên tử, Bồ Tát nhờ bốn pháp này mà được trí thiện quyền không thể nghĩ bàn." Bấy giờ Phật nói kệ rằng:

 Khổ có hai thứ: / là khổ của ta và khổ của người khác,

 Tự diệt được khổ của ta, / lại diệt được khổ của người kia.

 Lo nghĩ cho mọi người, / khiến tâm họ rõ việc đạo,

 Đối với pháp, tâm cũng như vậy, / khiến ai nấy đều hiểu một nghĩa.

 Đem phước cho mọi người, / những hạnh khổ nhọc trong ba đời,

 Phước mà chư Phật đã làm, / tất cả đều đem khuyến trợ.

 Đem phước công đức này / dâng lên ban cho tất cả,

 Theo những điều tâm nguyện, / nhanh chóng được trí tuệ Phật.

 Khiến tất cả phát tâm, / đều học đạo chánh chân,

 Tâm không đối với đạo khác / mà còn có điều tìm cầu.

 Tâm không mong cầu đạo, / nhìn cũng không thể thấy,

 Tướng của đạo, tâm như vậy, / tướng của tâm cũng đều như thế.

 Các pháp bình đẳng như thế đó, / nơi ta cũng không có ta,

 Tự biết, tự thấy công đức, / làm tăng thêm công đức thanh tịnh.

 Nơi thân không thêm gì, / pháp giới khó nghĩ bàn,

 Thường trụ ở chỗ của đạo, / đó mới là cầu Phật.

 Tâm chưa từng nghĩ / dùng sang quý để lợi cho mình,

 Tâm luôn ở nơi đạo, / tinh tấn không lười biếng.

 Bố thí không biết chán, / luôn bền giữ giới,

 Nhẫn nhục cũng như vậy, / không gây gốc rễ oán thù với người (?).

 Ngày ngày thực hành tinh tấn, / thường tự nghĩ thân này là không,

 Ở trong thiền thì vắng lặng, / trí tuệ độ được tất cả.

 Nuôi dưỡng tất cả, / việc làm như hoa sen (mọc trong bùn mà không nhiễm bùn),

 Ban cho mà giữ lòng trong sạch, / không mong đền đáp nơi người khác.

 Thường nguyện cầu trí tuệ Phật, / biết rõ đầy đủ các pháp,

 Thông hiểu mọi pháp, / trí ấy khó nghĩ bàn.

 Vì tất cả mà thuyết pháp, / mà không có gì ngăn ngại,

 Nếu ai hợp với hạnh này, / thì đó là Bồ Tát.

 Đều hiểu rõ cái không, / bố thí ít mà quả báo vô lượng,

 Không tưởng nghĩ có hay không, / tâm chưa từng buông thả.

 Biết hết mọi hạnh, / theo như điều nguyện mà độ thoát,

 Bố thí theo điều người muốn, / thuyết pháp để gieo trồng và làm hưng thịnh sự giáo hoá.

 Đã cho rồi mà không hối tiếc, / đối với giới không thiếu sót,

 Nhẫn nhục và tinh tấn, / thiền định và trí tuệ mà không tự cao.

 Bố thí và trì giới, / nhẫn nhục và tinh tấn,

 Ở trong thiền định tam muội, / dùng trí tuệ và bố thí mà điều phục chúng sinh.

 Đối với hạnh tu của Thanh văn / và của Bích-chi Phật,

 Theo điều họ ưa thích mà độ thoát, / nhưng trong lòng thì không theo.

 Vững trụ nơi pháp này, / Bồ Tát không bám víu vào đâu,

 Trí tuệ quyền biến khó nghĩ bàn, / nhanh chóng hàng phục tất cả.

 "Lại nữa, thiên tử, Bồ Tát có bốn pháp, nhờ đó biết mọi pháp là một vị, là một lối vào, là một lời nói; trí ấy đều thông suốt mọi ý nghĩa. Bốn pháp ấy là gì? Như vậy, thiên tử, Bồ Tát ở nơi pháp giới được công đức nhất thiết trí mà không phá hoại gì; tin rằng mọi pháp đều là không; cũng không ở nơi pháp giới mà nói 'đây là ta làm' hay 'không phải ta làm'. Vì sao? Vì nói 'là ta làm' cũng sai, nói 'không phải ta làm' cũng đều sai. Vì sao? Vì phá bỏ những điều không nên tập theo, thì liền đạt được trí biết hết mọi pháp. Thiên tử, đó là bốn pháp, nhờ đó Bồ Tát biết được mọi pháp là một vị, là một lối vào, là một lời nói. Trí như vậy thông suốt hết ý nghĩa của mọi trí.

 Biết như vậy, nhìn như vậy, thì dù ở nơi thế tục hay ở nơi đạo, đều lấy lòng từ mà chuyển giáo pháp. Ai có hạnh tu thì giúp họ thực hành; ai có ân nghĩa thì làm ơn cho họ; ai có chỗ đứng thì giúp họ đứng vững, dùng pháp mà dựng lập họ, dùng lòng đại bi của pháp mà chuyển hoá họ. Không đối với các pháp mà nói rằng: 'pháp này cao, pháp kia thấp'; cũng không ở nơi pháp đi vào, cũng không ở nơi pháp thực hành, cũng không ở nơi bao nhiêu pháp mà có điều thấy. Học biết pháp của phàm phu (người thường chưa giác ngộ) thì lại thực hành pháp của phàm phu, mà đối với pháp phàm phu cũng không nâng lên, cũng không hạ xuống. Ở nơi một việc ấy, việc phá bỏ những pháp đã tập theo cũng như vậy. Liền giảng nói rộng mọi pháp, mà ở nơi các pháp giới không thấy có gì bị phá hoại. Vì sao? Vì đã được một nhẫn (sự chấp nhận, an trụ vững vàng nơi chân lý), tức là nhẫn đối với cái không, và ở nơi nhẫn về cái không ấy mà không nghi ngờ. Như một lối vào thế nào, lối vào của các pháp cũng thế ấy, như lối vào chỗ không sinh. Thiên tử, như vậy Bồ Tát là gần gũi đạo vô thượng chánh chân của Phật Thế Tôn, mà cũng không tưởng nghĩ là gần Phật hay không gần Phật. Vì sao? Vì cũng không thấy phá bỏ một việc nào. Vì sao? Vì cũng không thấy mọi người khác nhau, cũng không thấy đạo khác nhau, cũng không thấy mọi người, cũng lại không thấy đạo." Bấy giờ Phật nói kệ rằng:

 Không ở nơi pháp giới mà nói phải trái, / không ở nơi pháp giới mà có gì phá hoại,

 Pháp giới như vậy, tất cả đều như như; / nếu không suy nghĩ thì không rõ nghĩa.

 Đã tin rằng mọi pháp đều là không, / thì sáu suy từ lâu đã hợp cùng cái không,

 Mọi pháp vắng lặng, được tự tại; / nếu một chỗ là không thì các chỗ khác cũng vậy.

 Ở nơi pháp không thấy gì, không thể nhìn, / cũng lại không có ta, không thể nắm được,

 Nếu ta học được như vậy, / như thế là thật hiểu rõ ý của đạo.

 Hạnh tu nên vắng lặng, đạt đến kho tàng của cái không, / dừng lại cùng đi theo chỗ của các pháp,

 Đều biết các pháp là vắng lặng, / ở nơi vắng lặng trong sạch ấy không gì là không được.

 Pháp của bậc cao nhất đời và pháp thế gian đều biết, / ở đây không nghi ngờ, không thoái lui,

 Không dứt điều nguyện, nguyện này nối nguyện kia, / nghe pháp thường nghĩ nhớ, không lười biếng khinh mạn.

 Trong vô số kiếp không thể tính kể, / những việc thân mình làm mà không tự thấy,

 Lăn chuyển trong năm đường (năm nẻo tái sinh: địa ngục, quỷ đói, súc sinh, loài người, cõi trời) mà không thấy pháp; / phàm phu và A-la-hán mới có thể biết (?).

 Điều phàm phu tập theo thì thường nghĩ nhớ và giảng nói, / việc như vậy là pháp của A-la-hán (?),

 Cũng không nâng lên, cũng không hạ xuống, / vắng lặng, không thu nhận gì, mới thật là biết.

 Mọi loại pháp đều biết hết, / không ở nơi pháp giới mà có gì phá hoại,

 Nhẫn nhục và hư không bằng nhau, không khác, / các pháp và hư không đều như vậy.

 Nhẫn nhục như hư không, không nghĩ gì; / mọi pháp đều vào trong một trí,

 Như không từ đâu sinh ra, không sinh, không tập theo; / thực hành đạo như vậy thì không khó.

 Gần gũi đạo vô lượng như vậy, / ở đây tâm nghĩ không biết mỏi mệt,

 Nếu pháp của ta và của người khác đều như vậy, / tìm cầu mà không được gì, thì giác ngộ đạo.

 "Thiên tử, Bồ Tát lại có bốn pháp, nhờ đó ở nơi giới rất sâu mà thực hành không buông lung. Bốn pháp ấy là gì? Như vậy, thiên tử, Bồ Tát tự suy nghĩ: cái gì gọi là giới? Như vậy tự xét việc thân mình làm, đều biết thân làm điều lành, miệng nói điều lành, tâm nghĩ điều lành; đó gọi là giới. Thế nào là thân làm, miệng nói, tâm nghĩ điều lành? Không phạm điều ác về thân: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm; đó gọi là thân làm điều lành. Thế nào là miệng nói điều lành? Không nói lời độc ác, không nói hai lưỡi (đâm thọc gây chia rẽ), không nói dối, không nói lời thêu dệt hoa mỹ vô ích; đó là miệng nói điều lành. Thế nào là ý nghĩ điều lành? Không ganh ghét tham muốn, không giận dữ, không có tà kiến; đó gọi là ý nghĩ điều lành. Như vậy là tự xét mà thấy hết. Nhờ vậy mà đều được đầy đủ như những việc thân, miệng, ý đã làm. Không làm những việc ác ấy thì không ai có thể nói hết được đức ấy (?). Đức ấy cũng không phải màu xanh, vàng, đỏ, trắng, hồng, mà cũng chẳng lìa khỏi sắc (?); cũng không phải nhãn thức (sự nhận biết qua mắt) có thể nhận biết; như vậy cũng không phải ý thức (sự nhận biết của tâm ý) phân biệt mà có thể nhận biết. Vì sao? Vì ở đây không sinh, không có gì sinh; ở nơi khởi mà không có gì khởi. Không sinh, không có gì sinh, không khởi, không có gì khởi như vậy, liền đạt được đức mà không ai nói rộng hết được. Lúc ấy tâm an trụ không lay động. Như vậy không gặp gỡ nhau (?), không ai có thể diễn nói rộng; như vậy không ai có thể diễn nói rộng hết. Cũng không tự nói: 'Ta có thể nói như vậy, làm như vậy.' Tâm cũng không thể thấy. Nói về tâm như vậy, thì giới cũng không thể thấy dấu vết. Như vậy, thiên tử, Bồ Tát đạt được đức của giới rất sâu.

 Lại nữa, thiên tử, Bồ Tát đạt được, biết được công đức của sự lìa bỏ những cái thấy về thân (?), biết rằng nơi những cái thấy ấy không có gì khởi lên; dù là giới hay là giới xấu đều bình đẳng, không tạo tác gì. Lại nữa, thiên tử, Bồ Tát đạt được sự an trụ, đi vào chỗ cốt yếu của pháp rất sâu, làm cuộc tế lễ như vậy (?); mọi việc học, mọi hạnh sâu xa đều thực hành; ở nơi mọi thừa (cỗ xe, ví cho các con đường tu đưa người đến giải thoát) đều thực hành. Đó gọi là giới. Thực hành như vậy là không tự dối mình, cũng không dối người khác. Như vậy gọi là giới rất sâu. Lại nữa, thiên tử, Bồ Tát được không phạm giới, không thiếu giới, không mất giới. Thế nào là Bồ Tát không phạm giới, không thiếu giới, không mất giới? Thiên tử, ai tự giữ được mình thì giữ được giới. Thiên tử, ai tự biết mình thì biết được giới, không khinh thường giới; đối với điều học không thiếu sót; đối với giới không để mất. Vì thế mà không mất giới. Mọi pháp của người khác đều biết hết: cái gì là người khác? Ta ở chỗ nào? Cũng không ngang ngạnh với người khác, cũng như vậy (?). Thiên tử, nhờ vậy mà độ thoát được mọi người. Thiên tử, đó là bốn pháp, nhờ đó Bồ Tát được giới rất sâu mà không buông lung." Bấy giờ Phật liền nói kệ rằng:

 Những việc thân, miệng, ý làm, / pháp đã sạch lại càng sạch,

 Hạnh ấy quý hơn châu báu, / giới ấy xứng với Bồ Tát.

 Mười điều lành này không gì hơn, / người sáng suốt nắm giữ, che chở cho Bồ Tát,

 Thân, miệng, ý không thiếu sót, / giới ấy là sáng suốt nhất.

 Không làm cũng không sinh, / ở nơi sinh mà không sinh,

 Không có hạt giống, không có chỗ trụ; / không có trí thì làm sao được?

 Giới không kết hợp, không tạo tác, / mắt nhìn không thể thấy,

 Cũng không phải tai, mũi, miệng, / không phải thân, ý nhận biết được.

 Không tạo ra sáu căn (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), / chỗ trụ cũng không có nơi nào,

 Giới ấy rất trong sạch, / giới cũng không có chỗ trụ.

 Giữ giới không buông lung, / ở nơi giới không có ý nghĩ về ta,

 Giữ gìn giới mà không có ý nghĩ về giới, / nhờ vậy được giới sâu.

 Ở đây thấy hạnh của thân / lìa khỏi mọi cái thấy,

 Không chạy theo chỗ trông thấy, / ở nơi giới không có ý nghĩ tưởng tượng.

 Theo đúng luật mà vào pháp sâu, / mọi hạnh đều làm xong,

 Diệt cái 'có' thì liền giữ được giới, / ở nơi giới không có ý nghĩ khác.

 Có ta thì có giới, / không có ta thì cũng không có giới,

 Nói như vậy là điều đáng sợ, / vì biết có ta thì có giới (?).

 Vắng lặng thì giới không có ý niệm, / yên tĩnh thì giới không bám víu,

 Vắng lặng thì giới không có thời gian, / lặng lẽ thì giới không suy nghĩ.

 Không thiếu sót thì giới là cao nhất, / ở nơi giới mà không kiêu căng,

 Giới cũng không có ý nghĩ về ta, / đó là giới rất sâu.

 Ở nơi giới rất dũng mãnh, / không làm điều chẳng lành,

 Một giới đủ mọi hạnh, / mọi pháp đều không thể nắm bắt được.

 Giữ giới mà còn có ý nghĩ chấp là si mê; / không có giới mà nói mình giữ giới,

 Đó là quả của việc huỷ diệt giới, / không thoát khỏi năm đường.

 Xa lìa mọi cái thấy, / cái 'của ta' đều không thấy,

 Giới cũng không có gì để thấy, / thì không còn sợ năm đường.

 Nhìn mà không thấy, ấy mới là thấy, / không tăng thêm giới bất thiện,

 Ở nơi ta mà không có bệnh chấp, / tập giữ giới thì đều thấy hết.

 Kinh Phật Thuyết Đạo Thần Túc Vô Cực Biến Hoá, hết quyển thứ nhất.

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video