Thiên 2 — Quyển 2: Hạnh sâu xa, Phật sinh từ Bát-nhã, Đế Thích hỏi Nguyệt Thiên Tử và Phật thụ ký cho Nguyệt Thiên Tử

 Kinh Phật nói về Đạo Thần Túc Vô Cực Biến Hóa (thần túc: năng lực thần thông đi lại, biến hiện tự tại; vô cực biến hóa: biến hóa không cùng tận), quyển thứ hai

 Tam tạng (vị pháp sư thông thạo cả ba kho kinh điển Phật giáo là Kinh, Luật, Luận) An Pháp Khâm, người nước An Tức (xứ Parthia xưa, thuộc vùng Iran ngày nay), dịch vào đời Tây Tấn.

 Khi ấy, thiên tử Nguyệt (vị con trời, tức vị thần ở cõi trời, có tên là Mặt Trăng) thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật), thật lạ lùng thay, sự sâu xa vi diệu của Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý như thật mà đến) lại đến như thế này. Đức Phật Thế Tôn là bậc vô thượng chánh chân (cao tột không ai hơn, chân chính đúng thật). Thật lạ lùng thay những gì Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh) thực hành. Như thế gọi là hạnh thấy tận mắt các pháp (pháp: mọi sự vật, hiện tượng; cũng chỉ lời dạy của Phật). Bồ-tát không khởi lên cái hạnh ưa chuộng bản thân, chỉ lo lợi cho thân mình mà làm hỏng đạo. Từ lâu xa, Bồ-tát đã dứt bỏ ý tưởng chấp có thân. Bồ-tát tu hành trải qua vô ương số kiếp (số kiếp nhiều không đếm xuể; kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) mà không rơi vào địa vị Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát cho riêng mình) hay Bích-chi Phật (người tự mình giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, nhưng không đi giáo hóa người khác), không sa sút mà đi đến tận cùng của đạo. Để làm đầy đủ Phật pháp thì có mấy pháp hạnh? Bạch Thế Tôn, Bồ-tát thực hành pháp sâu xa, vì sao ở nơi trăm nghìn vạn ức vị Phật mà không vội chứng quả (không dừng lại nhận lấy quả giải thoát cho riêng mình)?"

 Phật bảo thiên tử: "Bồ-tát có bốn việc để đạt hạnh pháp sâu xa, mà ở nơi trăm nghìn vạn ức vị Phật không vội chứng quả. Bốn việc ấy là gì? Này thiên tử, thứ nhất: Bồ-tát đứng vững nơi những điều cốt yếu, giữ lấy nhất thiết trí (trí biết hết thảy mọi sự, tức trí tuệ của Phật), xuất gia, cất tiếng rống lớn (thuyết pháp không chút sợ hãi, như sư tử rống), đạt được tinh tấn (siêng năng không ngừng) mà không yếu nhụt. Thứ hai: vì tất cả chúng sinh mà bỏ hết mọi thứ mình có, đứng vững nơi việc bố thí, liền đạt được việc đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho mọi chúng sinh). Thứ ba: như điều Phật nói, ai hỏi gì cũng đều đáp được, đạt được thiện quyền phương tiện (cách khéo léo, linh hoạt để giáo hóa tùy theo khả năng của người nghe). Thứ tư: mọi công đức (những điều lành và phước lành do tu tập mà có) đã thành tựu, lại thành tựu thêm các đức khác. Này thiên tử, đó là bốn việc khiến Bồ-tát thực hành pháp sâu xa mà ở nơi vô số trăm nghìn ức vị Phật không cầu chứng quả." Phật bèn nói bài kệ (bài thơ tụng để tóm ý) rằng:

 Vững vàng nơi việc làm, trí tuệ cũng như thế;

 Trí đã tu đời trước, trọn chẳng hề buông bỏ.

 Vì cầu nhất thiết trí, việc làm chẳng lo phiền;

 Mọi hình tượng sắc vẻ, đều biết rõ đầy đủ.

 Việc làm luôn tinh tấn, trọn chẳng hề buông lung;

 Tâm cũng không biếng mỏi, việc làm cũng như vậy.

 Mọi điều mình làm ra, đều vì lo cho tất cả;

 Như thế với chúng sinh, thường có tâm bình đẳng.

 Luôn dấy ý đại bi, lo nghĩ cho mọi người;

 Thương xót kẻ khổ nhọc, đều muốn cho yên ổn.

 Nguyện mau được thành Phật, dứt hết mọi khổ não;

 Đạt được nhiều châu báu, kho ấy không thể cạn.

 Thường dùng trí thiện quyền, dạy học các phương tiện;

 Gắng sức làm công đức, làm thế không biết chán.

 Việc làm đến rốt ráo, hạnh luôn đúng như lẽ;

 An trụ theo thứ lớp đạo, chẳng hề nghĩ đến chỗ ở (?).

 Với những pháp như thế, đều vững vàng giữ lấy;

 Bồ-tát làm như vậy, các hạnh đều thông suốt.

 Với pháp rất sâu này, việc làm đều đầy đủ;

 Nơi trăm nghìn ức Phật, việc làm không biếng mỏi.

 Lúc ấy thiên tử Nguyệt hỏi Phật: "Thế nào là Bồ-tát đạt được hạnh rất sâu?"

 Phật bảo thiên tử: "Bồ-tát không mong cầu gì nơi pháp của phàm phu (người thường chưa giác ngộ), cũng không mong cầu gì nơi Phật pháp, cũng không nghi ngờ gì nơi pháp phàm phu. Đối với Phật pháp và pháp phàm phu, Bồ-tát xem như nhau, không khác. Không cầu gì nơi pháp phàm phu; nơi Phật pháp cũng không được gì, không mất gì. Đối với phàm phu không thấy khác, đối với Phật pháp cũng không thấy khác. Cũng không nghĩ thế này, không nói rằng pháp phàm phu là thấp, Phật pháp là cao. Với pháp phàm phu không có gì phải dứt bỏ, với Phật pháp cũng không có gì phải dứt bỏ. Cứ sinh ra rồi sinh ra, lại sinh nữa, như thế gọi là pháp phàm phu. Phật pháp cũng như thế. Hai pháp ấy là không (trống rỗng, không có bản chất riêng cố định), là tịch (vắng lặng), là định (yên trụ, không lay động). Biết như thế là biết không có chỗ trụ. Cũng không cầu gì nơi pháp phàm phu, cũng không cầu gì nơi Phật pháp. Không cho rằng nơi pháp phàm phu có cái gì thật có, cũng không cho rằng nơi Phật pháp có cái gì thật có.

 Với hai pháp ấy, không thấy có phàm phu, cũng không thấy có người chẳng phải phàm phu. Biết như thế là như tận mắt thấy. Những gì được thấy đều là không, đều vô tướng (không có hình tướng nào để bám vào), đều vô nguyện (không có gì để mong cầu). Trí tuệ như thế như tận mắt thấy. Trí như thế là Phật pháp. Đối với Phật cũng không cho là có hay không, cũng không nghĩ ở đây có chỗ vui, có chỗ khổ, cũng không nghĩ cái này đẹp, cái kia xấu. Tất cả đều là không, cũng như cái không của không. Cũng không ở nơi không mà thấy có cái không. Cũng không biết, cũng không cầu. Vì sao? Vì đó đã là thói quen nhiễm, có già, có khởi (?).

 Như thế, này thiên tử, pháp của các pháp gọi là pháp trụ, pháp diệt, pháp tịch. Ở đây không tự thấy, cũng không có gì để thấy; không tự biết, cũng không có gì để biết. Vì sao? Dù là phàm phu hay đệ tử (người theo Phật tu học, ở đây chỉ hàng Thanh văn), dù là Bích-chi Phật hay Tam-da-tam-Phật (bậc Chánh đẳng Chánh giác, tức Phật), dù là người đã được thụ quyết (được Phật báo trước rằng sẽ thành Phật) hay người tu hạnh sâu, đều như thế cả (?).

 Này thiên tử, Bồ-tát không cho rằng các pháp là không, Phật pháp là không (?). Vì sao? Như thế, này thiên tử, pháp nơi pháp chỉ là âm thanh; tiếng lành kia là tiếng lành, ở đây không thể nắm bắt được. Không thể nắm bắt như thế, ở đây là vô ngã (không có cái "tôi" thật có), như thế là vô ngã. Ở đây không nói có trụ hay không trụ mà đi. Này thiên tử, các pháp như thế không thể đếm, Phật pháp cũng không khác. Này thiên tử, ví dụ là như thế, nên nhìn như vậy.

 Đối với các pháp và Phật pháp, thường nghĩ mà làm theo hạnh ấy, lại nghĩ đến hạnh như thế. Ở đây khởi niệm không phân biệt (niệm không có sự nhận biết phân biệt), thực hành niệm không phân biệt. Đối với Phật pháp cũng không suy nghĩ gì. Như thế là do suy nghĩ mà khởi (?), nên không còn tạo ra cái trí ấy nữa. Không làm tăng thêm gì nơi pháp giới (toàn thể mọi pháp, mọi hiện tượng trong vũ trụ), cũng không ở, cũng không phải không ở. Lại nữa, người quen tập trí hiểu về pháp thì không ai có thể làm tăng hay giảm gì nơi pháp. Vì sao? Vì pháp có ái dục (lòng ham muốn, đắm luyến) hay pháp không ái dục, người ấy đều biết rõ. Cái gì là dục, cái gì là không dục, đã biết rõ rồi thì không còn chạy theo nữa.

 Vì thế, này thiên tử, Bồ-tát đạt được hạnh rất sâu thì trọn không thấy có pháp, cũng trọn không nhìn Phật pháp như thế. Thấy như thế, quán như thế, ấy là lấy cái không thấy mà nhìn. Này thiên tử, Bồ-tát như vậy thì các ma hay thiên ma (ma vương ở cõi trời, chuyên phá hoại người tu đạo) đều không thể phá hoại được, lời nói là như thế. Này thiên tử, Phật nói như thế."

 Thiên tử thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, việc làm của Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn, có tâm lớn và hạnh lớn) thật đặc biệt hiếm có. Các ngài biết đầy đủ những việc trí tuệ ấy, biết rõ sinh tử đến như thế mà vẫn cầu đạo không biếng mỏi. Sự khởi diệt, trên dưới như thế đều có thể dứt hết (?)."

 Phật nói: "Này thiên tử, ví như trò huyễn (ảo thuật), như vật biến hóa ra: dù đến dù đi, dù ngồi, dù cầu gì, dù nói gì, cũng đều không có thật. Này thiên tử, ví như huyễn hóa, muốn biết thì tất cả các pháp đều như thế. Mọi sự khởi diệt, số kiếp quá khứ, vị lai và hiện tại cũng như thế. Bồ-tát không nghĩ đến sự khởi, cũng không nghĩ đến việc làm đời trước."

 Thiên tử lại hỏi: "Bạch Thế Tôn, nếu Bồ-tát không nghĩ có chỗ khởi sinh, thì vì sao Phật lại lên cõi trời Đao-lợi (cõi trời Ba Mươi Ba, do trời Đế Thích cai quản, ở trên đỉnh núi Tu-di), đến chỗ người mẹ đã sinh ra mình, ở đó suốt ba tháng mùa hạ? Bạch Thế Tôn, chẳng phải Ngài do bà Ma-da (hoàng hậu Ma-da, mẹ sinh ra Phật Thích-ca) sinh ra sao?"

 Phật đáp thiên tử: "Sự sinh của Như Lai không theo pháp sinh tử, mà trụ nơi như, trụ nơi như như (như: chân như, bản tính chân thật không thay đổi của mọi pháp). Như thì không đến không đi; Phật sinh ra là như thế." Phật lại nói: "Này thiên tử, Phật từ Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ siêu việt đưa người qua bờ giác ngộ, thấu suốt tính không của mọi pháp) mà sinh ra. Chư Phật Thế Tôn đều từ Bát-nhã ba-la-mật mà sinh ra. Vì sao? Vì ba mươi hai tướng đại nhân (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp trên thân của bậc vĩ nhân như Phật) không do bà Ma-da sinh ra. Này thiên tử, Bát-nhã ba-la-mật phải học như thế. Bát-nhã ba-la-mật là thân mẹ của Phật. Ba mươi hai tướng đại nhân đều từ việc học Bát-nhã ba-la-mật mà có."

 Thiên tử Nguyệt thưa với Phật: "Con suy nghĩ kỹ thì Bát-nhã ba-la-mật không có sinh, không có diệt. Bạch Thế Tôn, sao lại nói Bát-nhã ba-la-mật là mẹ của chư Phật?" Phật đáp: "Đúng như thiên tử nói. Bồ-tát nên học điều Bồ-tát phải học, đạt được Bát-nhã ba-la-mật, liền được thân tướng Phật là ba mươi hai tướng đại nhân, lại quy tụ được mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có), bốn vô sở úy (bốn điều không hề sợ hãi khi thuyết pháp), mười tám pháp riêng của Phật (mười tám phẩm chất chỉ Phật có, không chung với ai), đại từ đại bi (lòng thương lớn, ban vui và cứu khổ cho mọi chúng sinh), tam muội (định: trạng thái tâm tập trung, lắng yên), sự đi lại một mình tự tại (?). Trí tuệ của Phật biết ý người khác cũng đều quy tụ về đó. Những thứ ấy đều không do bà Ma-da sinh ra. Vì thế, này thiên tử, nên biết trí tuệ của Phật từ Bát-nhã ba-la-mật sinh ra. Có vô số việc trí tuệ không thể kể hết; nay nêu sơ lược, tất cả đều như thế."

 Thiên tử lại hỏi: "Pháp của chư Phật Thế Tôn đều đầy đủ. Như thế, như của Như Lai, như ấy theo như mà thành. Những việc thiên tử (?) thấy là như thế. Nhìn thấy Phật từ Bát-nhã ba-la-mật sinh ra, nhưng cũng không từ sự sinh của Bát-nhã ba-la-mật; không có gốc tưởng nơi pháp, cũng không có gốc khởi, cũng không có tranh chấp hay trừ bỏ. Bạch Thế Tôn, vậy cái do Bát-nhã ba-la-mật sinh ra là thế nào?"

 Phật đáp: "Này thiên tử, như của pháp, như của Như Lai, như ấy tùy theo pháp được làm ra. Nơi pháp ấy không sinh, không khởi, không diệt. Như thế, này thiên tử, không sinh, không khởi, không diệt. Như thế, như thế, cái khác đi ấy là trí tuệ (?). Trí tuệ từ Bát-nhã ba-la-mật sinh ra, gọi là Đát-tát-a-kiệt (phiên âm tiếng Phạn Tathāgata, tức Như Lai). Từ Bát-nhã ba-la-mật mà sinh ra; sinh như thế là không còn sinh, không khởi, không diệt. Như thế, này thiên tử, không sinh, không khởi, không diệt. Bồ-tát học thì mau gần Bát-nhã ba-la-mật. Này thiên tử, trí của Bát-nhã ba-la-mật không thể cùng tận; lại nữa, Bát-nhã ba-la-mật không thể cùng tận."

 Thiên tử lại hỏi: "Bạch Thế Tôn, trí tuệ ấy suy nghĩ như thế nào? Làm sao biết đó là trí không cùng tận của Bát-nhã ba-la-mật?" Phật lại nói: "Này thiên tử, không phải do suy nghĩ về trí tuệ mà có trí. Này thiên tử, nếu đối với trí tuệ mà có suy nghĩ, có trí, thì đó không phải là trí tuệ, không phải là tuệ không cùng tận. Vì sao? Này thiên tử, tâm biết mà còn nhọc nhằn thì trọn không đạt được cái biết không cùng tận. Như vậy thì không phải là trí tuệ. Này thiên tử, trí tuệ là trí không suy nghĩ. Nếu trí tuệ có cùng tận thì không phải là trí tuệ."

 Thiên tử lại hỏi: "Bạch Thế Tôn, thế nào là không cùng tận? Hỏi từ đâu, biết từ đâu?" Phật đáp: "Này thiên tử, cái không cùng tận ấy không phải do buông thả phóng túng mà cầu được." Hỏi: "Bạch Thế Tôn, không buông thả là thuộc loại nào?" Đáp: "Này thiên tử, đối với các hạnh xấu trong tam giới (ba cõi: dục giới là cõi còn ham muốn; sắc giới là cõi hết ham muốn thô nhưng còn thân hình vi tế; vô sắc giới là cõi không còn hình sắc, chỉ còn tâm) mà không bỏ (?), cũng không lìa các điều xấu trong ba cõi, rồi lại bỏ các hạnh xấu trong ba cõi. Như thế, này thiên tử, mỗi người tùy việc mình làm mà không buông thả. Quả báo của việc ấy ra sao? Đối với ba cõi không khởi, không diệt, đó là quả báo của nó."

 Lại hỏi: "Bạch Thế Tôn, có đệ tử nào từ chốn này đi khắp ba cõi để thuyết pháp cho người không?" Phật nói: "Này thiên tử, ở dục giới, đệ tử có thể nói pháp của hàng đệ tử cho các đệ tử, nhưng không thể làm lợi ích gì cho dục giới. Ở sắc giới và vô sắc giới, đệ tử có thể nói pháp của hàng đệ tử cho các đệ tử, nhưng hoàn toàn không có ích gì. Dù dùng tam muội đi khắp ba cõi mà thuyết pháp, cũng không thể hiểu thấu điều Phật Thế Tôn đã nói. Cũng không thấy ai dùng sức tam muội đi trong dục giới mà nói được gì; còn vô sắc thì (?)... Này thiên tử, dù đi trong dục giới cũng không thể giải thoát được ai. Dùng sức tam muội đi trong sắc giới và vô sắc giới, thì điều nói ở vô sắc giới không ích gì cho sắc giới; ở vô sắc giới thì hoàn toàn không giải thoát được ai. Dù đi khắp ba cõi, cũng chỉ có thể tự giải thoát cho mình, không thể làm lợi cho người khác.

 Như thế, này thiên tử, hạng ấy dù biết ba cõi, không luyến tiếc ba cõi, chỉ ngồi giữ lấy pháp không, nhưng không quen thuộc với dục giới, không có năng lực ở sắc giới, cũng không có năng lực ở vô sắc giới; như thế là không có năng lực đối với ba cõi. Còn Bồ-tát thì không sinh trong ba cõi mà cũng sinh trong ba cõi, đi đâu cũng không ai biết được chỗ. Như thế, này thiên tử, các vị ấy bỏ thân ở chỗ nào không ai biết được, không thấy đi, cũng không thấy về. Vì sao? Vì mọi pháp trong ba cõi không gặp gỡ nhau. Này thiên tử, ví như hư không, không sinh ra, không thể thấy, không có ai tạo ra, cũng không gặp lại cái đã qua. Như thế, này thiên tử, mọi pháp trong ba cõi đều như thế."

 Khi nói pháp này, trong chúng trời, bảy vạn hai nghìn thiên tử xa lìa bụi bặm nhơ uế, được pháp nhãn tịnh đối với các pháp (con mắt thấy pháp trong sạch, tức lần đầu thấy rõ chân lý, bước vào hàng thánh). Một vạn sáu nghìn thiên tử đời trước đã làm công đức, nay lại nghe nói pháp này, đều phát tâm A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn, tức quả vị Phật). Tám nghìn Bồ-tát được bất khởi pháp nhẫn (sự chấp nhận và an trụ vững vàng nơi chân lý rằng các pháp vốn không sinh khởi).

 Bấy giờ mọi người trong hội đều nhờ oai thần của Phật, ai nấy tự thấy những đóa hoa chưa từng thấy ở trên vạt áo mình, đều đem rải lên Phật. Ngay lúc ấy, oai thần của Phật làm cho số hoa ấy đầy khắp cõi trời Đao-lợi. Lúc đó Thích-đề-hoàn-nhân (tức trời Đế Thích, vua cõi trời Đao-lợi) bước tới thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, thật lạ lùng thay, những đóa hoa mà các thiện nam tử (người con nhà lành) rải đây xưa nay chưa từng thấy."

 Khi ấy thiên tử Nguyệt nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Này Câu-dực (tên gọi riêng của trời Đế Thích, theo họ của ngài từ đời trước), Thế Tôn cũng là bậc xưa nay chưa từng có thể thấy được, hoa cũng như thế. Vì sao? Này Câu-dực, ai đem cái tâm này mà thấy Thế Tôn, thì tâm ấy đã diệt hết, không thể thấy được. Như thế, này Câu-dực, những gì có thể thấy được đều là điều trước đây chưa từng thấy."

 Thích-đề-hoàn-nhân hỏi thiên tử: "Ngài thấy Phật như thế nào?" Thiên tử đáp: "Thế Tôn thấy tôi thế nào thì tôi thấy Thế Tôn cũng như thế." Thích-đề-hoàn-nhân lại hỏi: "Thấy như thế nào?" Đáp: "Này Câu-dực, Như Lai là như; sắc là như như; thống, tưởng, hành, thức cũng là như (đây là năm thành phần tạo nên con người: sắc là thân thể vật chất; thống tức thọ, là cảm giác khổ vui; tưởng là sự nhận biết hình tượng; hành là ý chí, sự tạo tác; thức là sự phân biệt, nhận biết). Tôi thấy Như Lai như vậy. Này Câu-dực, tôi không lấy sắc mà quán Như Lai, cũng không lấy thống, tưởng mà quán Như Lai, cũng không lấy hành, thức mà thấy Như Lai. Vì sao? Sắc tự nhiên không khởi, không diệt; thống, tưởng, hành, thức cũng thế. Đó là tướng của pháp năm ấm (năm nhóm hợp thành thân tâm con người, tức năm thành phần kể trên). Tướng ấy chẳng phải là tướng, đều như ánh sáng chiếu khắp. Này Câu-dực, Như Lai như thế không thể thấy được. Này Câu-dực, ai muốn thấy Như Lai thì nên như Phật thấy tôi, tôi thấy Phật cũng vậy." Lại hỏi thiên tử: "Phật thấy ngài như thế nào?" Thiên tử đáp: "Nay Phật đang ở đây, ngài tự hỏi Phật."

 Thế rồi Thích-đề-hoàn-nhân bước tới thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, Như Lai thấy thiên tử Nguyệt như thế nào?" Phật nói: "Không lấy sắc mà thấy, cũng không lấy cảm giác đau ngứa, tư tưởng, sinh tử, thức mà thấy (tức thọ, tưởng, hành, thức). Cũng không lấy đời trước mà thấy, cũng không lấy đời sau mà thấy, cũng không lấy hiện tại mà thấy. Cũng không lấy phàm phu mà thấy, cũng không lấy sự giải thoát của phàm phu mà thấy. Cũng không lấy bậc hữu học (người đã vào đạo nhưng còn đang học, chưa đạt quả cuối) mà thấy, cũng không lấy pháp của bậc vô học (bậc đã học xong, không còn gì phải học) mà thấy. Cũng không lấy A-la-ha (tức A-la-hán: bậc đã dứt hết phiền não, quả cao nhất của hàng Thanh văn) mà thấy, cũng không lấy pháp của A-la-ha mà thấy. Cũng không lấy pháp của hàng đệ tử mà thấy, cũng không lấy địa vị Bích-chi Phật mà thấy, cũng không lấy địa vị Phật mà thấy. Thấy là như thế.

 Này Câu-dực, như thế là thấy Phật. Thấy Phật như thế là không có gì được thấy. Không có gì được thấy như thế là thấy bình đẳng. Bày tỏ như thế gọi là bày tỏ tất cả, bày tỏ đúng thật rõ ràng. Quán như thế, này Câu-dực, gọi là Như Lai. Như Lai đối với pháp giới không thiếu, không giảm. Này Câu-dực, ý ông thế nào? Như Lai thấy như thế, quán như thế, là thấy cái gì?" Đáp: "Đó gọi là thấy Phật. Bạch Thế Tôn, Như Lai gọi là không nắm được nơi sắc. Như thế, đối với Như Lai, không ai có thể đo đếm được." Lại hỏi: "Bạch Thế Tôn, như thế là thấy Phật sao?" Đáp: "Đúng vậy, Câu-dực. Bồ-tát đạt được vô sở tùng sinh nhẫn (sự an nhiên chấp nhận chân lý rằng các pháp không từ đâu sinh ra), đối với mọi pháp giới đều trụ bình đẳng, cũng không lìa pháp này mà thấy pháp."

 Thích-đề-hoàn-nhân lại thưa với Phật: "Thiên tử Nguyệt này đã được vô sở tùng sinh pháp nhẫn chăng?" Phật đáp Thích-đề-hoàn-nhân: "Hãy đem việc ấy tự hỏi thiên tử Nguyệt, ngài sẽ giải đáp cho ông."

 Thế rồi Thích-đề-hoàn-nhân hỏi thiên tử Nguyệt: "Thưa ngài, nay ngài đã được vô sở tùng sinh pháp nhẫn chăng?" Thiên tử Nguyệt đáp: "Này Câu-dực, có cái gì không sinh mà lại khởi chăng?" Thích-đề-hoàn-nhân nói: "Không có." Thiên tử lại nói: "Này Câu-dực, nếu không sinh thì không khởi, sao còn hỏi việc được vô sở tùng sinh pháp nhẫn?" Thiên tử lại nói: "Này Câu-dực, pháp giới không sinh, ví dụ đúng là như thế. Vì vậy pháp giới không khởi, không diệt, hoàn toàn không thể biết được."

 Khi ấy Thích-đề-hoàn-nhân liền nghĩ thầm: "Như lời thiên tử Nguyệt nói, vị này đã được vô sở tùng sinh pháp nhẫn, đã đến gần Phật, đã đến gần tam-da-tam-bồ (sự giác ngộ chân chính trọn vẹn)." Lúc ấy thiên tử Nguyệt biết ý nghĩ trong tâm Thích-đề-hoàn-nhân, bèn nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Này Câu-dực, người được nhẫn không có chỗ được thì đạt đến tòa tam-da-tam-bồ (chỗ ngồi thành Phật) không khó. Ai không được nhẫn thì cách tòa tam-da-tam-bồ rất xa." Thích-đề-hoàn-nhân lại nói: "Thưa thiên tử, sao ngài lại nói như vậy?" Thiên tử đáp: "Này Câu-dực, người đã được nhẫn mới nói được như thế. Ai chưa được thì không thể đến gần tòa tam-da-tam-bồ a-duy-tam-Phật (thành Phật trọn vẹn). Vì được vô sở tùng sinh nhẫn nên nói được cái không từ đâu sinh như cái không có sinh. Như thế là đạo."

 Thích-đề-hoàn-nhân lại hỏi thiên tử: "Đạo cầu từ đâu?" Thiên tử đáp: "Này Câu-dực, đạo là ở trong ba cõi mà không có ngã (cái "tôi"), cầu đạo như thế." Thích-đề-hoàn-nhân lại hỏi: "Ba cõi không có ngã thì cầu thế nào?" Thiên tử đáp: "Đúng như pháp thì không sinh; không sinh lại không sinh, nên cầu đạo như thế. Cầu như thế rồi, cầu như thế mà không cầu nơi cái cầu, đó là không khởi."

 Lúc ấy Thích-đề-hoàn-nhân thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, thật lạ lùng thay, điều thiên tử Nguyệt nói sâu xa đến thế. Vị ấy từ đâu mất đi mà đến sinh ở đây? Mất ở đây rồi sẽ sinh về đâu?" Khi ấy thiên tử Nguyệt nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Này Câu-dực, ví như nhà ảo thuật hóa ra người nam hay người nữ, người ấy từ đâu mất đi mà đến sinh ở đây? Mất ở đây rồi lại sinh về đâu?" Thích-đề-hoàn-nhân đáp thiên tử: "Huyễn và hóa rốt cuộc không khởi, không diệt, không thể thấy, không thể biết, đó là cái không có gì cả." Thiên tử nói với Câu-dực: "Như thế là nói huyễn hóa từ chỗ không hợp lại mà đến sinh, khi diệt cũng về chỗ không hợp lại. Huyễn hóa như thế, người sáng suốt không dùng đến, nhưng cũng không phải không gần gũi (?)." Thích-đề-hoàn-nhân nói: "Đúng thế, thưa thiên tử, đúng như ngài nói."

 Thiên tử nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Này Câu-dực, như ông hỏi, tôi đáp cũng như vậy. Như ông đã biết các pháp như huyễn hóa, mà vẫn định đem việc này hỏi Phật: thiên tử này từ đâu mất đi mà đến sinh ở đây, mất ở đây rồi sẽ sinh về đâu." Thiên tử nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Này Câu-dực, ý ông thế nào? Như vật do Như Lai biến hóa ra, dù đi, đến, lên, xuống, có thể thấy biết được chăng?" Thích-đề-hoàn-nhân đáp: "Thưa thiên tử, như thế thì không thể thấy được." Thiên tử lại hỏi: "Vật biến hóa ấy có thể làm được gì chăng?" Thích-đề-hoàn-nhân nói: "Có thể làm được." Thiên tử lại nói: "Như thế, này Câu-dực, vật biến hóa và mọi pháp đều ngang nhau như thế. Nếu quán sự đi, đến, lên, xuống như vậy, này Câu-dực, thì ở đây không ai có thể làm gì được. Này Câu-dực, ý ông thế nào? Không thấy ở đó sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm trơn mịn, và các pháp cũng vậy, thì người do biến hóa ấy có thể thấy, nghe, biết những việc như thế chăng?" Thích-đề-hoàn-nhân nói: "Thưa thiên tử, không thể thấy, nghe, biết được." Thiên tử nói: "Như thế, này Câu-dực, biết mọi phần của các pháp cũng như vậy. Dù thấy, dù nghe, hay tâm nghĩ đến pháp, cũng không nhiễm, cũng không dơ, cũng không dừng lại ở đó, cũng không gần, cũng không lìa đối với cái thấy, cái nghe, cái nghĩ. Lời nói như thế, pháp như thế, là nói cho tất cả, nói cho đại chúng, mà không có gì khác."

 Thế rồi Thích-đề-hoàn-nhân thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, thiên tử Nguyệt này nói không có chỗ trụ, không sinh, không khởi, không diệt. Thiên tử này không ở địa vị đệ tử, không ở địa vị Bồ-tát (?). Thấy Bồ-tát như vậy, sao lại sẽ nhớ được việc sinh tử trong vô số kiếp, còn việc nuôi dưỡng chúng sinh thì sao lại hoàn toàn không thể biết được?"

 Phật bảo Thích-đề-hoàn-nhân: "Này Câu-dực, Bồ-tát nào được bất khởi pháp nhẫn thì không nghĩ đến sinh, không nghĩ đến khởi, không nghĩ đến diệt. Muốn thấy hạng Bồ-tát ấy, thì nên như quán vị A-la-hán đã bát-nê-hoàn (nhập Niết-bàn, tức tắt hẳn mọi phiền não, ra khỏi vòng sinh tử) đã trăm năm: không thể biết được. Vì sao như vậy? Vì không có tưởng về người khác, cũng không có tưởng về ta; lại không có tưởng về không-người-khác, không có tưởng về không-ta. Lại như thế, này Câu-dực, Bồ-tát tinh tấn, vui lòng chịu khổ hạnh, việc làm cũng không nghĩ đến sinh, cũng không nghĩ đến diệt, cũng không có tưởng về người khác, cũng không có tưởng về ta. Thể tính của các pháp vốn đều là nê-hoàn (Niết-bàn: trạng thái vắng lặng tuyệt đối, hết mọi khổ đau). Như thế, này Câu-dực, tất cả không bị trói buộc, cũng không cần cởi mở. Vì chúng sinh không biết rõ pháp ấy, nên Bồ-tát vì thế mà giảng giải, chỉ bày; vì thương nghĩ đến họ mà khởi lòng đại bi. Bồ-tát ấy không mỏi mệt chán nản, trải qua vô số câu-lợi (đơn vị số rất lớn, khoảng mười triệu) trăm nghìn kiếp mà không biếng nhác.

 Này Câu-dực, ví như có người rơi vào hố lửa, có một người nam giàu lòng đại bi, không tiếc thân thể, không tiếc mạng sống, bỏ cả năm dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon, xúc chạm êm ái) và mọi thú vui, vào hố lửa ôm người ấy ra, tự mình ra được mà cũng đưa được người kia ra. Này Câu-dực, ý ông thế nào? Việc người ấy làm có khó không?" Thích-đề-hoàn-nhân nói: "Bạch Thế Tôn, việc người ấy làm rất khó, rất khó." Phật nói: "Đúng thế, Câu-dực, nhưng việc ấy đâu đáng gọi là khó. Việc Bồ-tát làm còn khó hơn thế. Vì muốn giải thoát chúng sinh khỏi các dục, Bồ-tát phát ý đem các vật cúng dường, đem tất cả những gì mình có để che chở và cấp cho tất cả. Như thế, này Câu-dực, lại còn có việc hơn thế nữa: dùng đức sáng soi ấy để chiếu rọi, chỉ bày cho tất cả. Như thế đều vượt trên hết thảy hàng đệ tử và Bích-chi Phật. Bồ-tát Ma-ha-tát tự mình đạt đến A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ a-duy-tam-Phật.

 Lại nữa, này Câu-dực, về lời hỏi vị ấy từ đâu mất đi mà đến sinh ở đây, hãy nghe đây, Câu-dực. Ở phương Đông, từ cõi nước này, từ cõi Phật này vượt qua chín mươi hai na-thuật (đơn vị số cực lớn) trăm nghìn cõi Phật, có một cõi tên là La-tha-na-tát-già (tiếng Tấn nghĩa là Kho Báu Sâu Kín Chân Thật). Trong thế giới ấy, cây cối đều làm bằng các thứ báu, cành, lá, hoa, quả có vô số màu sắc. Chỗ kinh hành (lối đi qua đi lại chậm rãi để tu tập) được làm bằng vô số thứ báu. Mọi thứ trong nước ấy đều được trang hoàng bằng châu báu, không có chỗ nào trống. Đất toàn là ngọc lưu ly màu xanh biếc, vô số thứ báu xen lẫn vào nhau. Lại nữa, này Câu-dực, có thế giới tên là La-đà-na-quang-chỉ (tiếng Tấn nghĩa là Châu Báu Chất Chứa). Này Câu-dực, ở thế giới ấy có Phật hiệu là La-đà-na-văn-đà-la-đế-da-a-đan-kiệt-la-du (tiếng Tấn nghĩa là Châu Báu Hào Trường Xuất Quá Thượng Tụ, tức khối châu báu rực rỡ vượt hơn tất cả) Như Lai Vô Sở Trước (không vướng mắc vào đâu) Đẳng Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn), hiện nay đang thuyết pháp. Trong cõi Phật ấy không có người nữ, cũng không nghe nói đến người nữ, cũng không có hàng đệ tử hay người theo đạo duyên nhất giác (tức Bích-chi Phật, người tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên); toàn là Bồ-tát đầy khắp cõi Phật.

 Lại nữa, này Câu-dực, Đức Châu Báu Hào Trường Xuất Quá Thượng Tụ Như Lai Vô Sở Trước Đẳng Chánh Giác ấy, mỗi lần Thế Tôn nói pháp, có bảy mươi hai câu-lợi Bồ-tát đều được bất khởi pháp nhẫn. Các Bồ-tát được nhẫn ấy rồi, đối với những thứ châu báu có danh tiếng (bản Đan chép là "nhiều"), những gì trên trời, ở đời và tính lớn (?), thảy đều dứt bỏ không dùng (?). Vì thế mọi cõi Phật đều chấn động vì các ngài. Ngay lúc ấy, trong cõi tam thiên đại thiên (một đại thế giới gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ), vô số hoa sen báu và các loại hoa đủ màu rất tươi đẹp đầy khắp, đem rải lên Phật; ở trên Phật, hoa đều hóa thành lọng hoa che khắp cõi Phật. Xong rồi, các Bồ-tát ấy liền vọt lên hư không, bay đến trước các Đức Phật ở phương khác để cúng dường, lễ bái, muốn đi nhiễu quanh (đi vòng quanh theo chiều bên phải để tỏ lòng tôn kính), hỏi thăm, và muốn nghe pháp.

 Lại nữa, này Câu-dực, Bồ-tát đã được pháp nhẫn không ưa ở một chỗ, có thể đi khắp các cõi Phật; Bồ-tát chưa được pháp nhẫn thì không thể đến phương khác. Lại nữa, này Câu-dực, Đức Phật Thế Tôn ấy ra đời đã mười hai kiếp. Nơi Đức Phật ấy ở, ban đêm thường ba lần nói pháp; nói pháp xong, có bảy mươi hai câu-lợi Bồ-tát được bất khởi pháp nhẫn. Như thế, này Câu-dực, Bồ-tát chưa được bất khởi pháp nhẫn thì không thể đến cõi phương khác; người đã được bất khởi pháp nhẫn mới đến được cõi Phật phương khác. Bồ-tát như thế mới mất ở cõi kia mà sinh sang cõi nước phương khác. Như thế, này Câu-dực, hãy lấy đó suy ra mà nhìn: các Bồ-tát ở vô số ức cõi Phật như thế đều như vậy cả.

 Này Câu-dực, trong cõi Châu Báu Chất Chứa ấy, tất cả đều không có nỗi lo phải vào ba đường ác (ba cảnh giới khổ: địa ngục, quỷ đói, súc sinh), không có cảm biết khổ, cũng không có cảm biết vui, không có gì phải hỏi, cũng không có gì phải nói, không có khổ nhọc, cũng không có ăn uống. Vì sao? Vì các Bồ-tát lấy niềm vui pháp làm thức ăn uống. Trong cõi ấy không có tên gọi La-hán hay Bích-chi Phật. Như thế, này Câu-dực, trong nước Châu Báu Chất Chứa, Thế Tôn của cõi ấy là Châu Báu Hào Trường Xuất Quá Thượng Tụ Như Lai Chí Chân (chân thật tột bậc) Đẳng Chánh Giác.

 Thiên tử Nguyệt này từ cõi Phật ấy mất đi mà đến sinh ở cõi trời Đao-lợi này, cố ý đến để thấy Phật, lễ ta, nhiễu quanh ta, hỏi thăm ta; vì muốn có điều hỏi nên đến. Nhân câu hỏi ấy, khiến vô số nghìn người được hiểu biết rộng; lại khiến các Bồ-tát khác đều được đầy đủ bất khởi pháp nhẫn. Này Câu-dực, thiên tử Nguyệt này cố ý đến gặp Phật, muốn hộ trì tất cả pháp, muốn gìn giữ pháp. Sau khi Phật bát-nê-hoàn, đến lúc giáo pháp cuối cùng sắp mất, vị này sẽ ở cõi này đắc đạo, sinh vào loài người, đem pháp rất sâu, rất sâu đã được nói này mà soi sáng rộng khắp, dạy dỗ cho đến trăm nghìn người, khiến ai cũng ưa thích muốn học bất khởi pháp nhẫn.

 Lâu xa về sau, đến lúc giáo pháp cuối cùng sắp hết, khi ấy vị này mạng chung, sinh lên cõi trời Đâu-thuật thứ tư (tức cõi trời Đâu-suất, tầng trời thứ tư của dục giới, nơi các Bồ-tát sắp thành Phật cư ngụ), dự hội ở chỗ Bồ-tát Di-lặc (vị Bồ-tát sẽ thành Phật kế tiếp sau Phật Thích-ca), giảng nói về việc đạo của chư Phật Thế Tôn. Vô số trăm nghìn thiên tử đời trước chưa từng phát ý cầu đạo, nay nghe lời ấy đều phát tâm A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ. Khi Di-lặc giáng sinh xuống đời thành chánh giác, Bồ-tát này sẽ phụng sự Phật Di-lặc một vạn năm, khi còn ở nhà thường cúng dường Di-lặc và chúng tăng. Sau đó, cùng với bốn nghìn người, với lòng tin mà rời bỏ gia đình, xuất gia theo đạo, làm sa-môn (người xuất gia tu hành). Làm sa-môn rồi, ở chỗ Đức Di-lặc Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác, suốt đời luôn gìn giữ pháp. Sau khi Di-lặc bát-nê-hoàn, cho đến lúc giáo pháp còn tồn tại, vị ấy vẫn luôn gìn giữ pháp. Trong một nghìn vị Phật của Hiền kiếp (kiếp hiện tại, gọi là "kiếp hiền" vì có một nghìn vị Phật ra đời), trừ bốn vị (?), vị ấy đều sẽ cúng dường, phụng sự chừng ấy vị Phật. Ở chỗ các Đức Phật Thế Tôn ấy, theo kinh các ngài nói, vị ấy sẽ tu phạm hạnh thanh tịnh (đời sống trong sạch, giữ giới, lìa bỏ dục lạc). Sau cùng, trải qua bảy kiếp nhiều như số cát sông Hằng, vị ấy sẽ thành Phật ở đời ấy, hiệu là Nguyệt Quang Diệu (ánh trăng chói sáng) Như Lai Vô Sở Trước Đẳng Chánh Giác, mọi điều nguyện đều được đầy đủ."

 Bấy giờ thiên tử Nguyệt Tinh (Sao Trăng) nói với thiên tử ấy: "Lành thay! Nay ngài được Phật thụ quyết (báo trước rằng sẽ thành Phật), sẽ được A-nậu-đa-la-tam-da-tam-Phật (thành Phật giác ngộ cao tột, trọn vẹn). Ngài vốn có ơn gì, đã cúng dường gì, đã làm những việc kính yêu, vui mừng, hoan hỷ gì dâng lên Phật, mà khiến Như Lai riêng thụ quyết cho ngài?"

 Khi ấy thiên tử Nguyệt nói với thiên tử Nguyệt Tinh: "Như Lai không phải vì được điều tốt mà thụ quyết cho người, cũng không phải vì sợ hãi điều gì mà thụ quyết cho người, cũng không nói người này đáng cho, người kia không đáng cho. Bồ-tát tự mình học pháp Bồ-tát thì Thế Tôn liền ghi quyết cho. Sao ngài lại hỏi như thế, rằng tôi có ơn gì với Phật, khiến Phật kính, yêu, nghĩ đến, vui mừng và ban cho như vậy?"

 Thiên tử Nguyệt Tinh hỏi thiên tử Nguyệt: "Niềm hoan hỷ ấy nên thấy từ đâu?" Thiên tử Nguyệt đáp thiên tử Nguyệt Tinh: "Niềm hoan hỷ tìm từ tâm." Thiên tử Nguyệt Tinh lại nói: "Tâm không tưởng đến tâm, vậy ai làm cho hớn hở?" Đáp: "Niềm hớn hở không thể nắm giữ, cũng không thể đạt được, đó là niềm hớn hở bậc trên. Cái không thể đạt được ấy là niềm hớn hở tột bậc." Thiên tử Nguyệt nói với thiên tử Nguyệt Tinh: "Niềm hớn hở như thế, nếu trong niềm hớn hở ấy còn có điều không vừa thì không phải là hớn hở (?). Niềm hớn hở ấy không làm những việc buông thả; trong niềm hớn hở ấy luôn hớn hở, không còn sinh ý thối lui. Như thế, này thiên tử Nguyệt Tinh, nên ở trong pháp này mà cầu, nhờ đó mà được hớn hở. Việc làm đối với pháp không buông thả, cầu ở nơi này, nơi này; không cầu mà cũng không lìa sự cầu. Vì sao? Vì không cầu nơi pháp giới, cũng không ở nơi cái được cầu. Như thế đó, thiên tử Nguyệt Tinh."

 Kinh Phật nói về Đạo Thần Túc Vô Cực Biến Hóa, quyển thứ hai (hết).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video