# Kinh Phật nói về phép tam muội Siêu Nhật Minh
Kinh Phật nói về phép tam muội Siêu Nhật Minh (tam muội: trạng thái tâm định, gom tâm vào một chỗ, không tán loạn; Siêu Nhật Minh: ánh sáng vượt hơn mặt trời)
Đời Tây Tấn, Nhiếp Thừa Viễn dịch.
Kinh Phật nói về phép tam muội Siêu Nhật Minh, quyển thượng
Đời Tây Tấn, thanh tín sĩ (người cư sĩ nam tại gia giữ giới, theo Phật) Nhiếp Thừa Viễn dịch.
Tôi nghe như vầy. Một thời, Phật đến thành Duy Da Ly (tức Tỳ Xá Ly, một thành ở Ấn Độ xưa), ở vườn cây Nại thị (?), cùng với chúng đại tỳ kheo (tỳ kheo: tu sĩ nam xuất gia, giữ đủ giới). Tỳ kheo có một vạn tám nghìn vị. Bồ tát (người phát nguyện tu cho thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh) có tám vạn vị.
Tất cả đều là bậc đại thánh, đã thông suốt thần thông (năng lực siêu phàm như bay đi, thấy xa, biết lòng người). Các vị đều đạt tổng trì (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn mọi giáo pháp, không quên mất) và nắm được trí tuệ của thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có). Các vị trụ ở chỗ không trụ, nghĩa là không bám vào đâu, và vượt qua ba cửa giải thoát (tam giải thoát môn: không – thấy mọi vật không có tự tính cố định; vô tướng – không chấp hình tướng; vô nguyện – không mong cầu gì). Các vị dùng thiện quyền phương tiện (khéo dùng những cách thức linh hoạt, thích hợp với từng người để dẫn dắt họ), nên ai cũng theo mà được giáo hóa. Trí tam đạt (ba trí sáng suốt: biết rõ các đời trước, thấy rõ các đời sau, và dứt sạch phiền não) của các vị không vướng mắc gì. Các vị dạo bước khắp ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), riêng mình tôn quý, không ai sánh. Các vị thấy rõ cội nguồn của sinh tử, gốc ngọn từ đâu khởi lên. Các vị tùy bệnh mà cho thuốc, khiến ai nấy đều được điều thích hợp. Các vị giữ gìn thành trì của Pháp (giáo lý Phật), cứu giúp chúng sinh.
Các vị thực hành tứ đẳng tâm (bốn tâm rộng lớn, bình đẳng với mọi người): từ (thương yêu, đem vui cho người), bi (xót thương, cứu khổ cho người), hỷ (vui mừng trước điều lành của người), hộ (tức xả: che chở mà buông bỏ, không thiên vị, không phân biệt). Các vị dùng tứ ân (bốn cách làm ơn để thu phục người: ban cho, nói lời yêu thương, làm điều lợi cho người, cùng chung lợi ích với người) tùy lúc mà mở mang, bắc cầu đưa người qua. Các vị dùng bố thí (đem cho), trì giới (giữ giới luật), nhẫn nhục (nhịn chịu), tinh tấn (siêng năng không lùi), nhất tâm (gom tâm định lặng), trí tuệ để đạt độ vô cực (tức sáu ba la mật: sáu hạnh đưa người vượt qua bến bờ sinh tử, sang bờ giải thoát). Các vị hiểu pháp không, vô tướng, vô nguyện, đạt bất khởi pháp nhẫn (cũng gọi vô sinh pháp nhẫn: chứng biết các pháp vốn không sinh không diệt, tâm an trụ vững vàng trong chân lý ấy không lay động). Các vị hiện ra, đi vào giữa chúng sinh mà không có gì khởi lên. Các vị dạy những người thoái chuyển (lui sụt trên đường tu) khiến họ không quay lui nữa. Các vị có tám điều không thể nghĩ bàn, cứu vớt người khỏi tám nạn (bát nạn: tám hoàn cảnh khó gặp Phật, khó nghe pháp, như ở địa ngục, làm ngạ quỷ, làm súc sinh, sinh nơi xa xôi, câm điếc mù...). Các vị hợp làm một với Pháp thân (thân chân lý của Phật, không có hình tướng) mà thị hiện (hiện ra theo nhu cầu để cứu độ) làm Bồ tát, hoặc làm Như Lai (danh hiệu của Phật), làm Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu chứng, chủ yếu cầu giải thoát cho riêng mình), làm Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà tỏ ngộ, không cần thầy dạy).
Giống như ánh mặt trời không chỗ nào không chiếu, các vị qua lại mười phương mà cũng không có sự xoay vần đi về. Các vị quán sát mọi pháp như huyễn hóa, như mộng, như dã mã (bóng nắng: hơi nóng bốc lên trên đồng trống, nhìn xa tưởng là nước), như bóng hình, như tiếng vang, thảy đều không có thật. Những chuyện được mất, chê khen, khổ vui, thiện ác, các vị đã dứt bỏ hẳn. Các vị đều vượt qua mọi pháp ở thế gian. Cho đến khi ngồi nơi đạo tràng (chỗ thành đạo), các vị vẫn bình đẳng, không thêm không bớt.
Tên các vị là: Bồ tát Phổ Minh, Bồ tát Phổ Đạt, Bồ tát Phổ Trí, Bồ tát Phổ Tuệ, Bồ tát Phổ Chí, Bồ tát Quang Minh, Bồ tát Quang Diệm (?), Bồ tát Quang Đẳng, Bồ tát Quang Anh, Bồ tát Quang Tạo, Bồ tát Từ Quang, Bồ tát Từ Thí, Bồ tát Từ Giới, Bồ tát Từ Nhẫn, Bồ tát Từ Tiến, Bồ tát Từ Tịch, Bồ tát Từ Trí, Bồ tát Từ Cứu, Bồ tát Từ Hộ, Bồ tát Từ Vũ, Bồ tát Từ Minh, Bồ tát Từ Phổ. Những vị đứng đầu như thế có tám vạn vị, đức hạnh đều như vậy.
Lúc ấy, đức Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) cùng vô số trăm nghìn đại chúng quyến thuộc vây quanh, thuyết pháp cho họ, giảng về sự nghiệp Đại thừa (cỗ xe lớn: giáo pháp cứu độ rộng khắp mọi chúng sinh, mục đích là thành Phật) và trí tuệ không cùng tận.
Bấy giờ trong thành có một vị đại trưởng giả (người giàu có, có danh vọng) tên là Thiện Thực, cùng một nghìn người, ai nấy tay cầm hoa làm bằng thất bảo (bảy thứ báu như vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, mã não, san hô), đến chỗ Phật, cúi đầu lạy sát chân Phật, rồi cùng rải hoa báu lên trên Phật, và mỗi người đều phát nguyện: "Nguyện cho mọi loài chúng sinh ở mười phương có lòng mềm như hoa, ý trong sạch như hư không." Do uy thần của Như Lai, những hoa báu ấy đều đứng lại giữa không trung, ở phía trên Thế Tôn, kết thành một chiếc lọng hoa. Ánh sáng của lọng hoa chiếu khắp các cõi Phật và các Bồ tát ở mười phương; trời và người không ai không thấy.
Ở các thế giới của chư Phật, mỗi nơi có vô số ức trăm nghìn Bồ tát đến chỗ Phật, cúi lạy xong rồi ngồi sang một bên. Bấy giờ tám vạn vị đại sĩ (bậc đại nhân, tức Bồ tát) như Từ Phổ, cùng với trăm ức vị Thiên đế Thích (vua cõi trời Đao Lợi) và Phạm vương (vua cõi trời Phạm thiên), cùng ba mươi ức chư thiên cõi Phạm và các thần trời Diệu thiên (?), cùng mười ức quyến thuộc trời Tịnh Cư (cõi trời của các bậc thánh đã dứt lòng dục), cùng hai mươi ức người hầu theo con của Ma vương là Đạo Sư (?), cùng năm nghìn ức đoàn kỹ nhạc (?) theo sau, cùng đến chỗ Phật, cúi lạy dưới chân Ngài rồi lui đứng sang một bên.
Vua A Xà Thế (vua nước Ma Kiệt Đà) với tám vạn người, vua Ba Tư Nặc (vua nước Xá Vệ) với năm vạn người, vua nước Duy Da Ly với các bậc tôn trưởng tám vạn bốn nghìn người, vua Uất Thiền với hai vạn người, vua Thâu Đầu Đàn (tức vua Tịnh Phạn, cha của Phật) với chín vạn người, vua Câu Di Na Kiệt với sáu vạn người. Các vị vua như thế, mỗi vị dẫn theo quan thuộc nhiều không đếm xuể, cùng đến chỗ Phật, cúi đầu sát đất rồi dời sang ngồi một bên.
Các tỳ kheo, tỳ kheo ni (nữ tu xuất gia giữ đủ giới), thanh tín sĩ, thanh tín nữ (nam và nữ cư sĩ tại gia giữ giới), các vị trời, rồng, thần, A tu luân (A tu la: loài thần có phúc lớn nhưng hay ganh đua, gây chiến với chư thiên), Ca lưu la (loài chim thần cánh vàng), Chân đà la (Khẩn na la: loài thần âm nhạc), Ma hưu lặc (Ma hầu la già: loài thần rắn lớn), người và phi nhân (những loài không phải người), vô số ức không thể ví dụ được, đến chỗ Phật cúi đầu sát đất, rồi chia thành từng nhóm, người ngồi người đứng.
Phật ở giữa đại chúng, uy thần đặc biệt tôn quý, như mặt trời mới mọc, như mặt trăng giữa các vì sao, như núi Tu Di (ngọn núi chúa ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo) sừng sững giữa biển lớn, chiếu khắp bốn châu thiên hạ. Thế Tôn phóng ánh sáng từ thân, cao vời lồng lộng; trí tuệ thánh thiện không bờ bến, chiếu khắp tất cả, không ai không được cứu độ. Bốn chúng (tỳ kheo, tỳ kheo ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ) ngước nhìn như người trong đêm tối thấy được ánh sáng.
Bấy giờ trong hội có một vị Bồ tát tên là Phổ Minh, từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại y phục, quỳ thẳng, chắp tay, dùng kệ (bài thơ để tụng) mà khen ngợi Phật:
Bậc đại từ thương xót muôn dân, những người bị ấm (tức ngũ ấm: năm nhóm hợp thành thân tâm con người) che lấp, mù tối;
Ngài mở mắt cho người không mắt được nhìn thấy, đem ánh sáng của đạo giáo hóa người chưa từng được nghe.
Ngài ở giữa thế gian như hư không, như hoa sen không dính nước;
Lòng trong sạch vượt trên tất cả; con cúi đầu lạy bậc Thánh không ai cao hơn.
Ngài quán các pháp vốn không có gì, như bóng nắng, như bóng trăng dưới nước;
Như bóng hình, tiếng vang, như huyễn hóa, như thân cây chuối (rỗng không có lõi); Ngài hiểu rõ ba cõi (tam giới: dục giới – cõi còn ham muốn; sắc giới – cõi còn hình sắc vi tế; vô sắc giới – cõi chỉ còn tâm thức) cũng đều như thế.
Từ vô lượng kiếp (khoảng thời gian cực dài) khó tính đếm, Ngài tích công đức nhiều không đếm được;
Lòng từ và định bình đẳng giáo hóa rộng khắp, mọi loài chúng sinh đều được nhờ ơn.
Ngài thấy rõ ba cõi như giấc mộng, tỉnh ngộ thì tất cả đều tan, không thân không sơ với ai;
Sinh tử là gốc ngọn của cái "ta", mà những thứ ấy đều mờ mịt, chẳng có gì thật.
Ánh sáng của Phật không đâu không chiếu tới, uy nghi và tướng hảo (các tướng tốt đẹp đặc biệt trên thân Phật) khó mà đo lường;
Đạo của Ngài cao vời, không gì sánh bằng; vì thế con cúi lạy khắp mười phương.
Xưa Ngài phát tâm vì mười phương, cứu người khỏi nguy nạn, độ muôn dân;
Nay đã thành tựu nguyện, rộng hơn cả hư không, mọi người không ai không được nhờ ơn.
Ngồi dưới cội cây Phật (cây bồ đề), Ngài dùng sức mình hàng phục ma, đạt giác ngộ vô lượng, thành đạo;
Ngài hiểu gốc các pháp vốn là tự nhiên, nên chẳng cầu gì ở những đạo thuật khác.
Đại chúng dâng hoa bảy báu lên Phật, giữa hư không kết thành lọng hoa;
Ánh sáng chiếu khắp các cõi nước mười phương, muôn dân tụ họp nghe lời pháp dạy.
Đức của bậc Thánh tôn ví như núi Tu Di, ánh sáng trí tuệ vượt hơn mặt trời mặt trăng;
Điều Ngài giảng dạy không thể ví dụ được; vì thế con cúi lạy bậc Đại Thánh Hùng.
Khi ấy, Phổ Minh nói kệ khen Phật xong, quỳ thẳng chắp tay, hỏi rằng: "Thưa Thế Tôn, trong những người dự hội này, có người đã phát tâm Bồ tát, có người chưa phát; có người đã được bất thoái chuyển (không còn lui sụt trên đường tu), có người chưa được; có người đã được bất khởi pháp nhẫn, đã lên địa vị nhất sinh bổ xứ (chỉ còn một đời nữa là thành Phật, sẽ kế vị Phật), đạo đức đã thành; có người còn bị trói buộc trong sinh tử ở ngũ đạo (năm nẻo luân hồi: trời, người, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục). Xin Như Lai thương xót, sâu xa diễn bày kho báu không cùng tận, khiến người chưa hiểu bỗng nhiên tỏ ngộ, người ngu tối thấy được ánh sáng, được bất thoái chuyển. Có chăng một phép tam muội tên là Phổ Chiếu (chiếu khắp), làm tan cả hai pháp sâu và cạn, khiến mau đến đạo vô thượng chính chân (giác ngộ cao nhất, chân chính, tức quả Phật)?"
Phật nói: "Lành thay, Phổ Minh! Ông thương nghĩ đến nhiều người, đem an ổn cho nhiều người, thương xót chư thiên và người mười phương, muốn cho ai nấy đều được chỗ thích đáng. Hãy lắng nghe, lắng nghe, và khéo suy nghĩ."
"Dạ vâng, thưa Thế Tôn, con rất muốn được nghe."
Phật nói: "Có một phép tam muội tên là Siêu Nhật Minh. Bồ tát đạt được phép này thì không đâu không vào được. Ví như ánh mặt trời, ở đâu cũng hiện ra, không gì che chắn được. Phép này giáo hóa những người đang trôi lăn trong vòng sinh tử, khiến họ thông suốt những việc mà tâm ý làm ở ba cõi (?): người chưa phát ý thì khởi tâm Bồ tát; người đã phát đạo tâm thì đến bất thoái chuyển; người đã đứng vững không lui thì đến địa vị nhất sinh bổ xứ; người đã được bổ xứ thì rốt ráo thành đạo vô thượng chính chân. Phép ấy bình đẳng như hư không, không đi không lại, không ra không vào, mà không chỗ nào không đi tới. Phải thực hành tám mươi việc mới thật sự đạt được định này.
"Tám mươi việc là gì? Hiểu mắt là không; trừ tiếng nơi tai; không có mùi ngửi nơi mũi; nhổ bỏ sự bám chấp vào lời nói; vượt qua thức (?); dứt tham dâm; thôi giận hờn; bỏ ngu si; hiểu rõ sắc (phần vật chất, thân thể) như bọt nước; thống (tức thọ: cảm giác khổ, vui) như bong bóng; tưởng (sự nhận biết hình tướng) như bóng nắng; hành (ý chí tạo tác) như thân cây chuối; thức (sự phân biệt nhận biết) như huyễn hóa — (năm thứ này là năm ấm); tâm vốn trong sạch; ý ví như mộng; niệm giống như bóng hình; không thấy có thân; không chấp có người; không cho là có thọ; không giữ lấy mạng; thấy tứ đại (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió hợp thành thân) là không; ngũ ấm không có gốc; lục suy (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, ý niệm, làm hao mòn tâm lành) không có nguồn; bảy thức (?) không có chủ;
"Làm tâm từ; thương xót tất cả; chí ý hòa vui; giữ gìn các căn (các giác quan); không ghét không yêu; lìa các sự đối đãi; hạnh không tán loạn; không có hợp hội; không chấp vào bố thí mà cũng không keo kiệt; không chấp vào giới mà cũng không phạm giới; không chấp vào nhẫn mà cũng không giận; không chấp vào tinh tấn mà cũng không lười; không chấp vào tịch tĩnh mà cũng không loạn; không chấp vào trí mà cũng không ngu; không bỏ đời thường; không riêng bám vào đạo; giảng nói pháp; không vì bản thân; vì tất cả mọi người; không vướng mắc; cũng không đoạn diệt; cũng không bị trói; cũng không có gì phải cởi; làm hạnh bình đẳng; trừ bỏ ngủ nghỉ; không có các thứ che lấp tâm; không nhận lấy các nhập (chỗ giác quan tiếp xúc với đối tượng) (?); không chạy theo đối tượng; tâm tự cởi mở; thuận theo lời Phật dạy; không trái pháp; không khinh chúng;
"Thương xót người mười phương; như cha nghiêm khắc dạy bảo; như mẹ vỗ về nuôi nấng; như con hiếu thuận cha mẹ; thương người như thân mình; không vì hình thân mình; không vì người khác; cũng không vì pháp; làm hạnh Bồ tát; mở rộng chí cao nhã; không có tưởng tà; không có niệm Thanh văn; không có ý Duyên giác; không có ý mong cầu; bỏ hạnh phân biệt bên này bên kia; tất cả không nương tựa; không thấy ba đời; hiểu rõ gốc ba cõi; không chấp tâm, ý, thức; hiểu đạo như hư không; lìa quá khứ, vị lai, hiện tại; vào sâu đại tuệ; thấy tất cả là bản vô (vốn không, thể tính chân thật của mọi vật vốn không có tự tính); làm hạnh đại thiện quyền. Đó là tám mươi việc."
Phật bảo Phổ Minh: "Tám mươi hạnh này, nếu ai vâng theo mà tu thì mau đạt đến tam muội Siêu Nhật Minh. Ví như mặt trời mọc, cùng một lúc chiếu khắp, trăm giống lúa, cỏ cây, những loài hướng lên trời, không loài nào không được chín tốt. Người đạt định này bình đẳng đi vào mọi hạng người có hạnh bậc trên, bậc giữa, bậc dưới, không đâu không hiện ra mà độ hết họ. Như mặt trăng tròn đầy xua tan đêm tối mịt mùng, người ấy dùng ánh sáng của đại định đẩy lùi tam cấu (ba thứ dơ của tâm: tham, giận, si), các tưởng che lấp đều được trừ, mà thấy đạo cao tột. Như vị vua thầy thuốc chọn hái trăm thứ thuốc để chữa các bệnh, ai nấy đều khỏi, người ấy dùng trí tuệ không cùng, tùy theo căn hạnh vốn có của mỗi người mà thuyết pháp, gạt bỏ sắc, thống, tưởng, hành, thức, giúp họ được thần thông.
"Lại như người thợ lái chiếc thuyền chắc chắn, chở người qua lại không ngừng trệ, người ấy thị hiện nê hoàn (tức Niết bàn: cảnh giới dứt hẳn sinh tử khổ đau), cứu vô lượng người; mở dạy chỗ dừng nghỉ, giảng rõ ba cõi là không; thuận theo vòng sinh tử mà cứu vớt, thu nhận chúng sinh. Như sư tử đực ẩn trong rừng sâu, các loài thú đều khiếp phục, bậc khai sĩ (tức Bồ tát, người mở đường cho chúng sinh) được định này một mình bước đi, xoay vần khắp ba đời; những kẻ sa vào tà đạo của sáu mươi hai tà kiến (sáu mươi hai thứ quan điểm sai lầm về ta và thế giới) và chín mươi sáu đường lối ngoại đạo đều bị hàng phục, phải bỏ đi; họ theo đó nhận giáo pháp, ba bậc người trên, giữa, dưới đều được chỗ thích đáng. Như vua Chuyển luân (vị vua lý tưởng cai trị khắp thiên hạ bằng chính pháp) cai quản bốn châu, thiên hạ đều kính ngưỡng, định này dùng tứ đẳng tâm, làm theo bốn ý ấy, phân tích tứ đại, độ thoát chúng sinh khỏi sinh, già, bệnh, chết và khỏi sự chấp có ta, có người, có thọ mạng, khiến họ biết tất cả vốn là không, đạt đến đạo lớn.
"Lại như biển lớn nhận hết mọi dòng sông, chứa đủ các thứ báu kỳ diệu, ngọc quý lạ, mọi pháp môn, tổng trì, biện tài (tài biện luận, giảng giải không ngại) và các cửa định ý đều quy về định này. Định này rộng bày nghĩa tuệ vô thượng sâu xa, làm hưng thịnh Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng), gột rửa ngu tối, vượt lên đạt đến tam muội Nhật Minh, là định tôn quý."
Lúc ấy Phật nói kệ:
Ví như khi mặt trời mọc, ánh sáng chiếu khắp mọi nơi;
Trăm giống lúa nhờ đó mà chín; đại định này còn vượt hơn thế.
Định ấy đến với tất cả như nhau, với mọi loài chúng sinh có hạnh nghiệp lẫn lộn;
Hiện ra khắp nơi không đâu không trọn, không ai không được vượt qua bờ khổ.
Vua thầy thuốc chữa các bệnh, tùy lúc mà cho thuốc;
Định này ứng hợp với chỗ cần, khiến dâm, nộ, si (tham dục, giận dữ, ngu si) đều tiêu trừ.
Người lái thuyền chở người đi về, từ bờ này sang bờ kia;
Bồ tát cũng như thế, cứu độ không cùng tận.
Ví như sư tử đực, một mình bước đi không sợ gì;
Sáu mươi hai tà kiến nghi hoặc, định này đều hàng phục và giáo hóa.
Như vua Chuyển luân thánh vương, vỗ về khắp bốn thiên hạ;
Bồ tát cũng như vậy, dùng tứ đẳng tâm độ muôn dân.
Biển lớn nhận muôn dòng sông, chứa ngọc đẹp và châu báu lạ;
Định này bao gồm các pháp, ban cho bảy của cải lớn (bảy của báu của bậc thánh: lòng tin, giữ giới, biết hổ, biết thẹn, nghe nhiều, bố thí, trí tuệ).
Nếu có người phát ý, muốn đến được trí tuệ vô thượng,
Thì nên tôn trọng nghĩa của định này, sẽ mau được giác ngộ chân chính.
Phật bảo Phổ Minh: "Bồ tát có bốn việc thì mau được định này. Bốn việc là gì? Thương xót muôn dân như xương tủy của chính mình; trồng các gốc đức mà không mong được báo đáp; quán tứ đại là không, giống như giấc mộng; xét gốc của ngũ ấm thì nó chỉ như bóng nắng. Đó là bốn việc." Lúc ấy Phật nói kệ:
Ai muốn được định ý, hãy thương xót mọi loài chúng sinh
Như xương tủy của mình; làm việc đức mà không nghĩ đến báo đáp.
Quán thân do tứ đại hợp thành là không, mờ mịt như giấc mộng;
Xét gốc ngũ ấm vốn không có, ví như bóng nắng.
Nếu là người hiểu được tuệ, thì không chấp có "ta";
Thấu suốt cội nguồn của tất cả, sẽ mau đạt định ý này.
Phật bảo Phổ Minh: "Bồ tát có bốn việc thì mau được định này. Bốn việc là gì? Bao bọc nuôi dưỡng chúng sinh, thương yêu như con đỏ; thường làm hạnh đại từ, không phân biệt người này người kia; khuyên dạy kẻ ngu si, chỉ cho họ ánh sáng của đạo; ngày đêm tinh tấn, chí hướng về đạo mà không mong cầu gì. Đó là bốn việc." Lúc ấy Phật nói kệ:
Nuôi nấng che chở, thương xót chúng sinh, như cha mẹ thương con;
Làm đại từ mà không mong đền công, lòng bình đẳng, không thân không sơ.
Khuyên dạy, dẫn dắt kẻ ngu dốt, khiến họ thấy ánh sáng đạo lớn;
Sớm hôm vui với chính pháp, mới có thể đạt định này.
Phật bảo Phổ Minh: "Bồ tát có sáu việc thì mau được định này. Sáu việc là gì? Bố thí bình đẳng; vâng giữ giới cấm, không phạm điều gì; có sức nhẫn nhục, mặc áo giáp Đại thừa; tinh tấn siêng tu, chưa từng lười bỏ; nhất tâm thu nhiếp ý, khiến không có các tưởng xen vào; trí tuệ sáng suốt, không vướng vào ba cõi. Đó là sáu việc." Lúc ấy Phật nói kệ:
Bố thí mà không mong cầu gì, giữ giới vững như núi, như đất;
Nhẫn nhục mà lập được sức lớn, ấy là mặc áo giáp Đại thừa.
Khéo tu đại tinh tấn, chưa từng có lúc lười nghỉ;
Nhất tâm vào thiền và tam muội, trí tuệ không vướng mắc.
Không tự thấy các duyên biến đổi, từ đâu mà khởi lên, tạo lập;
Ba cõi chợt hiện chợt mất, nhất tâm không có chỗ trụ.
Phật bảo Phổ Minh: "Bồ tát có mười việc thì mau được định này. Mười việc là gì? Đem sự an ổn cho người; trừ các điều nhơ uế, độc hại; tiêu trừ trần lao (phiền não làm tâm nhơ và mệt nhọc); hòa hợp những người chia lìa; gỡ bỏ sáu mươi hai tà kiến nghi hoặc; hiểu rõ không có "ta"; thường tôn trọng mười đức; muốn cứu tất cả khỏi nạn ba nẻo ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh); không bị lưới mê của các thuật nhỏ làm lầm lạc; theo giáo lý bản vô, không hợp cũng không tan. Đó là mười việc." Lúc ấy Phật nói kệ:
Đem an vui cho chúng sinh, lìa các tưởng nhơ uế, độc hại;
Tiêu trừ trần lao, hòa hợp những kẻ rối ren, chia lìa.
Gỡ bỏ sáu mươi hai tà kiến, hiểu rõ không có "ta";
Thường vâng theo, tôn trọng mười đức, muốn cứu vớt chúng sinh khỏi ba nẻo ác.
Thương xót những người ở tám nạn, những kẻ qua lại xoay vần trong luân hồi,
Như người mù không có mắt, chẳng tự biết mình chìm trong tối tăm;
Vì thế khởi lòng đại bi, cứu thoát họ khỏi mọi nguy khốn.
Phân biệt rõ trí tuệ sâu xa, sẽ mau được định ý này.
Phật bảo Phổ Minh: "Bồ tát có bảy việc thì mau được định này. Bảy việc là gì? Tâm chuyên chí vào đạo, không nghĩ đến điều khác; tự tại đối với pháp, phân biệt được chỗ tinh diệu; vui vẻ với tất cả, quan sát chúng sinh; tin biết các pháp không có cội nguồn; thường gắng sức tinh tấn, không bỏ đạo; dựng lập ý lớn, chí hướng về nơi an ổn mãi mãi; thuận theo và giữ gìn pháp cho đến khi được đại định. Đó là bảy việc." Lúc ấy Phật nói kệ:
Thúc tâm chuyên chí vào đạo, chưa từng khởi ý nghĩ khác;
Phân biệt cái vốn là không, vui vẻ hướng về tất cả.
Hiểu rõ ba cửa giải thoát, biết các pháp không có gốc;
Thường tu tinh tấn, không bỏ lời dạy của đạo.
Dựng lập ý lớn rộng, nuôi dưỡng chúng sinh đến nơi an ổn mãi mãi;
Cứu giúp, khiến kẻ mê lầm tỉnh ngộ, được định Siêu Nhật Minh.
Phật bảo Phổ Minh: "Bồ tát có mười pháp thì mau được định này. Mười pháp là gì? Không có ta, không có người, không có thọ, không có mạng; không có tâm Thanh văn, không có tâm Duyên giác; không ở trong hai pháp đối nhau; không chấp vào Bồ tát; không nghĩ đến việc thấy Phật; không ở trong sinh tử; không ở nơi Niết bàn. Đó là mười pháp." Lúc ấy Phật nói kệ:
Không thấy có ta, có người, không chấp có thân, có thọ mạng;
Không có tâm Thanh văn, dứt bỏ ý tưởng Duyên giác.
Không ở trong pháp có hai bên, không chấp vào Bồ tát;
Không nghĩ đến việc thấy thân Phật, không trụ ở bờ "có" hay "không".
Bỗng nhiên không tự thấy mình, mới thấy tất cả là không;
Nhân duyên không còn khởi nữa, mới thành được định ý.
Phật bảo Phổ Minh: "Bồ tát có tám pháp thì mau được định này. Tám pháp là gì? Nhìn tà và chính như nhau, không có hai lòng; thường nhớ nghĩ Tam bảo, khiến không đứt đoạn; giảng nghĩa sâu của pháp, chưa từng nói chuyện phiếm; lấy Đại thừa làm sự nghiệp, không ưa quả vị của hàng đệ tử (tức Thanh văn); việc làm đều thuận pháp, không bỏ Phật đạo; dùng phương tiện ngay thẳng bình đẳng, trừ các sự sinh diệt, ý tưởng về nhân duyên đã dứt hẳn; ý chỉ (sự dừng tâm, chú tâm quán sát) đến chỗ vắng lặng, không bị rối loạn; nhất tâm định ý, thấy được mười phương. Đó là tám pháp." Lúc ấy Phật nói kệ:
Nhìn tà và chính như nhau, cả hai đều không chỗ trụ;
Thường nhớ nghĩ Tam bảo, khiến tuệ không đứt đoạn.
Diễn nói nghĩa sâu, điều cốt yếu, chưa từng khởi ý khác;
Lấy việc phụng sự Đại thừa làm nghiệp, không mến mộ Tiểu thừa (giáo pháp nhỏ, chủ yếu cầu giải thoát cho riêng mình).
Việc làm thường thuận theo pháp, không bỏ chính đạo của Phật;
Dùng phương tiện, làm hạnh bình đẳng, trừ các duyên sinh diệt.
Ý chỉ đến chỗ vắng lặng, chưa từng khởi rối loạn;
Nhất tâm giữ định ý, thấy rõ chư Phật mười phương.
Phật bảo Phổ Minh: "Bồ tát có bảy việc thì mau được định này. Bảy việc là gì? Hiểu sắc vốn là không; tiếng như tiếng vọng lại khi gọi; mùi hương như gió; vị như do duyên hợp; sự xúc chạm mịn trơn có gì vui; hiểu thức như huyễn; các pháp ví như mộng. Đó là bảy việc." Lúc ấy Phật nói kệ:
Hiểu gốc của sắc là không, tiếng nơi tai như tiếng vọng lại;
Mùi hương nơi mũi như hơi gió, xúc chạm mịn trơn trải qua rồi thì mất.
Thấy rõ các thức là huyễn hóa, tất cả các pháp như giấc mộng;
Phân biệt được như thế, sẽ được định Siêu Nhật Minh.
Phật bảo Phổ Minh: "Bồ tát có năm việc thì mau được định này. Năm việc là gì? Lòng bình đẳng với người và phi nhân ở mười phương; đối với lợi lộc cúng dường không thiên lệch; nếu có giảng kinh, về sau không đem chỗ thiếu sót ra bàn tán (?); không mong của báu, tiền tài, sắc đẹp của người khác; vào sâu pháp vi diệu khó ví. Đó là năm việc." Lúc ấy Phật nói kệ:
Lòng bình đẳng với mười phương, người và phi nhân không khác;
Nếu được cúng dường, chí ý không thiên lệch.
Nếu là người giảng kinh, đến chết cũng không tranh cãi chỗ thiếu sót (?);
Không mong tiền của lợi lộc của người, vào sâu mới đạt được định.
Phật bảo Phổ Minh: "Bồ tát có năm việc thì mau được định này. Năm việc là gì? Vượt qua các pháp không, vô tướng, vô nguyện; hiểu rõ trí tam đạt; biện tài không ngăn ngại; làm hạnh đại trí tuệ, đạt độ vô cực; thiện quyền phương tiện không đâu không vào. Đó là năm việc." Lúc ấy Phật nói kệ:
Vượt qua không, vô tướng, vô nguyện, hiểu rõ trí tam đạt;
Biện tài không thể đo lường, điều nói ra như biển lớn.
Tu hành đại trí tuệ, đạt độ vô cực;
Thiện quyền thì trùm khắp; định Nhật Minh là như thế.
Khi Phật nói những điều này, ba mươi ức Bồ tát đều được bất khởi pháp nhẫn; tám vạn bốn nghìn người phát tâm hướng về đạo vô thượng chính chân; ba vạn người xa lìa bụi trần, dứt bỏ cấu nhiễm, được pháp nhãn thanh tịnh (con mắt trong sạch thấy rõ chân lý, bước đầu vào hàng thánh); tám nghìn tỳ kheo được lậu tận (dứt sạch phiền não), ý được giải thoát. Ba nghìn thế giới (tam thiên đại thiên thế giới: một hệ thống vũ trụ gồm vô số thế giới) sáu lần chấn động. Trời mưa hoa và hương. Các nhạc khí như đàn không hầu không ai gảy mà tự kêu. Chim bay, cầm thú đều kéo đến nghe. Các Bồ tát mười phương tự nhiên bay đến, mỗi vị nâng hoa lớn như núi Tu Di đem rải lên Phật, và đem nhiều loại y phục, châu báu cúng dường Thế Tôn.
Các vị nói: "Bậc Đại Thánh khó gặp, như hoa ưu đàm bát (loài hoa rất lâu mới nở một lần), lâu lâu mới có được; pháp này hiếm có, khó mà gặp được. Phật có thần thông lớn, từ vô số kiếp đến nay tích lũy công đức, mở rộng lòng đại bi; bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ, thiện quyền phương tiện đều là vì muôn dân; nay tự nhiên đạt được, công lao không uổng. Chúng con nhờ lợi lành mà được thấy Như Lai, được nghe pháp sâu mầu là định Siêu Nhật Minh. Sướng thay, sướng thay! Sao lại may mắn đến thế!"
Phật bảo các Bồ tát: "Đúng như lời các vị nói, thật không sai khác. Ai tin pháp sâu mà vâng theo tu tập thì sẽ đạt được định Siêu Nhật Minh với mười đức của tuệ. Mười đức là gì? Đầy đủ tứ đẳng tâm; làm tứ ân không biết chán; vâng theo, tôn trọng đại tuệ; mở bày khắp đại định; thần thông thông suốt; thành tựu sáu độ, bất khởi pháp nhẫn và thiện quyền phương tiện; thấy chư Phật mười phương; có thể cai quản cõi nước; lên địa vị nhất sinh bổ xứ; đã đến đạo tràng và có trí tam đạt. Đó là mười đức." Khi nói lời ấy, vô số Bồ tát được bất khởi pháp nhẫn, vô số người phát tâm hướng về đạo vô thượng chính chân.
Bấy giờ có một vị Bồ tát tên là Ly Cấu Mục, bạch Phật rằng: "Thế nào là cái học của Bồ tát? Thế nào là cái học của Thanh văn? Thế nào là cái học của Duyên giác?"
Phật nói: "Không giới hạn, không ngăn ngại, tâm thênh thang, đó là cái học của Bồ tát. Có giới hạn, có ngăn ngại, tâm hẹp hòi thiên lệch, đó là cái học của Thanh văn. Cũng mến mộ Đại thừa nhưng tiến lui không có tuệ, tâm đứng lưng chừng, đó là cái học của Duyên giác."
Ly Cấu Mục lại hỏi: "Thế nào là không giới hạn? Thế nào là không ngăn ngại? Thế nào là thênh thang?"
Phật nói: "Phát tâm hướng về đạo vô thượng chính chân, thương xót tất cả, muốn độ mọi loài bò bay, có hơi thở, cả người và vật; làm bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ, thiện quyền phương tiện, chỉ vì tất cả mà không nghĩ đến thân mình; vâng theo tứ đẳng tâm từ, bi, hỷ, hộ; thêm vào đó là tứ ân: ban cho, yêu thương, làm lợi cho người, cùng chung lợi ích với mọi người; cứu giúp người nguy khốn, túng thiếu, giáo hóa họ theo đạo; đó là cái tuệ học của đạo Bồ tát. Tự xét lỗi mình, không soi chỗ thiếu sót của người; kính người như cha mẹ, như con, như thân mình, ngang nhau không khác; lấy thân mình kính đức, đối với mọi người như nhau; lấy lòng thương con mà thương xót mọi người; với kẻ thù oán hay bạn thân, lòng không phân biệt. Hiểu biết thân là không, chúng sinh không có chỗ; cái ta là tự nhiên, các pháp là tự nhiên, đạo pháp là tự nhiên, Phật pháp là tự nhiên; tất cả vốn là không, không hình không dáng. Đó là không giới hạn.
"Ở trong gốc sinh tử mà tìm Niết bàn thì không thấy Niết bàn; ở trong gốc Niết bàn mà tìm sinh tử cũng không thấy gì. Không ghét sinh tử, không trụ nơi Niết bàn, trụ ở chỗ không trụ. Như ánh mặt trời chiếu khắp, đâu cũng tới, mà không có đi lại, ánh sáng không có ý nghĩ. Bồ tát cũng thế, vào khắp tất cả mà cũng không có chỗ vào, cũng không có ý tưởng đi về xoay vần. Ví như trong biển lớn có ngọc minh nguyệt (ngọc sáng như trăng) bảy báu; rồng, thần, giao long, rắn, ba ba, rùa, cá, giải, biển đều chứa nhận hết, mà không thêm không bớt; nước biển chỉ một vị, không gì làm dơ được. Bồ tát cũng thế, hiện vào trong sinh tử, trong nạn ba nẻo ác, hay đến cõi vô vi (cảnh giới không do tạo tác, không sinh không diệt) là Niết bàn, mà chưa từng thêm bớt, tâm như viên ngọc sáng, ví như nước trong, trọn không vẩn đục. Bồ tát cứu khắp chúng sinh, vào cái vị bình đẳng của các trí thông tuệ.
"Để chỉ cho chúng sinh, cũng như giữa hư không mọc lên cây thuốc và cây độc: cây độc không hại được hư không, cây thuốc cũng không chữa được gì cho hư không. Bồ tát cũng thế, nếu ở giữa tam độc (ba thứ độc: tham, giận, si) của sinh tử thì không bị nhơ nhiễm; nếu ở nơi thanh tịnh của Niết bàn thì cũng không có gì được làm sạch thêm. Bồ tát độ muôn dân, không ai không được cứu. Tuy nói là có vào, nhưng cũng không có ra vào, đi lại, xoay vần. Đó gọi là không ngăn ngại.
"Đạo tâm không giới hạn, không có chỗ chốn, không có người, không có tâm, cũng không thể nắm bắt được. Tâm độ chúng sinh cũng như như (chân như: thể tính chân thật, không đổi khác) của tất cả các pháp. Ai hướng đến điều này thì hướng đến bình đẳng; hướng đến bình đẳng thì là chính đẳng giác (giác ngộ chân chính, trọn vẹn, tức Phật quả), không còn ba cõi. Không có địa vị Thanh văn, không có chỗ của Duyên giác, không có chỗ trụ của Bồ tát. Không ở nơi hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt), không ở nơi vô vi. Không có "có", không có "không". Cũng không có chỗ của quá khứ, vị lai, hiện tại. Độ mà không có ai được độ, sinh mà không có gì sinh. Đạo tích (quả Tu đà hoàn: quả thánh đầu tiên, mới vào dòng thánh) vốn không, Vãng lai (quả Tư đà hàm: quả thánh thứ hai, còn trở lại cõi người một lần) vốn không, Bất hoàn (quả A na hàm: quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi dục) vốn không, Vô trước (quả A la hán: quả thánh cao nhất, dứt sạch mọi chấp trước) vốn không, Duyên giác vốn không, ba cõi vốn không, chúng sinh vốn không, Phật đạo vốn không. Ngay cả cái "vốn không" này cũng không có, mới thật là bản vô, không thân không sơ. Đó gọi là tâm thênh thang."
Ly Cấu Mục lại hỏi: "Thế nào là có giới hạn? Thế nào là có ngăn ngại? Thế nào là tâm hẹp hòi thiên lệch?"
Phật nói: "Sợ hãi, ghét bỏ hoạn nạn sinh tử ở ba cõi, nói rằng Niết bàn là hơn hết, không hiểu lẽ tự nhiên, chán cái khổ của thân; ngại phải trải qua vô số kiếp xoay vần trong trần lao. Tuy làm bố thí, trì giới, nhẫn nhục, nhất tâm, tinh tấn, học trí không mỏi, đầu, mắt, tai, mũi, tủy, não, da thịt, tay chân, ở đâu cũng đem cho, nhiều không kể xiết; nhưng khi sắp đến quả Phật thì đã sẵn ôm lòng ấy (?), bèn lui bước, không học pháp Bồ tát nữa, chỉ muốn cầu diệt thân. Đó là có giới hạn.
"Đã được quả La hán (A la hán), muốn độ người thì phải vào tam muội, thiền định mới thấy được lòng người, không thể thấy trước gốc rễ của tất cả, không thể tùy bệnh cho thuốc, chỉ muốn ở yên lâu dài (?); quán thân này là đồ ác lộ bất tịnh (thân dơ dáy, tiết ra các chất nhơ), không cho là vui, xem nó như giặc thù, như rắn độc, nên sớm chứng Niết bàn. Đó là có ngăn ngại.
"Trụ nơi Niết bàn, ưa sáng ghét tối, không hiểu các pháp đều không có gốc rễ mà lại tìm chỗ chốn, không biết tuệ về không. Đó là tâm hẹp hòi thiên lệch."
Ly Cấu Mục lại hỏi Phật: "Thế nào là đứng lưng chừng?"
Phật nói: "Phát ý Bồ tát, làm bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ nhưng đều mang vọng tưởng (ý nghĩ sai lầm, hư dối); muốn được ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp (các đặc điểm tốt đẹp trên thân Phật) của Thế Tôn, uy thần thánh đức vượt hẳn mọi người; không hiểu rằng sự hóa hiện của Như Lai vốn là không, thấy Như Lai thị hiện thân mạng thì lại cho là có thật. Lại cho rằng có người, muốn độ cho cái ta, không biết vốn là không; làm tứ đẳng tâm, tứ ân mà chấp vào hạnh; đến chỗ không, không thấy, vô vi thì nhân đó dừng lại, không biết tiến hay lui, không biết tuệ về không; muốn độ chúng sinh mà không có thiện quyền phương tiện và ánh sáng của Pháp thân để cứu giúp họ. Đó là cái học của Duyên giác." Khi nói lời ấy, vô số trời và người đều phát tâm hướng về đạo vô thượng chính chân.
Bấy giờ có người con của trưởng giả tên là Tịnh Giáo, cùng năm nghìn người đi theo, đến chỗ Phật cúi lạy sát chân Phật, lui ngồi một bên, chắp tay bạch Phật: "Những người theo con đây đều ưa thích Phật pháp, đều phát đạo ý. Phải tích những hạnh gì mới đến được đạo tuệ? Phải làm pháp gì mới nhiếp thủ được cõi Phật (gây dựng, thu giữ cho mình một cõi Phật thanh tịnh)?"
Phật nói: "Có một pháp, làm theo thì ứng hợp với đạo ý. Một pháp ấy là gì? Tâm tính hiền hòa mềm mỏng, bình đẳng hướng về tất cả. Đó là một pháp." Lúc ấy Phật nói kệ:
Tâm tính luôn hiền hòa mềm mỏng, chí ý không thô bạo;
Bình đẳng thu nhận tất cả, mới hợp với hạnh Bồ tát.
"Lại có hai pháp là hạnh Bồ tát. Hai pháp là gì? Tâm vắng lặng, trong sạch, lìa các cách nhìn chấp trước; thấy chỗ không thấy, chỉ chí hướng về đạo lớn. Đó là hai pháp." Lúc ấy Phật nói kệ:
Tâm trong sạch, luôn vắng lặng, lìa các cách nhìn chấp trước;
Gỡ bỏ sáu mươi hai mối nghi, chỉ nghĩ đến hạnh đạo lớn.
"Lại có ba pháp là hạnh Bồ tát. Ba pháp là gì? Hiểu không mà không chấp; vô tướng nên không bị trói; vô nguyện nên không có gì phải thoát. Đó là ba pháp." Lúc ấy Phật nói kệ:
Tâm luôn hiểu rõ lẽ không, vô tướng nên không còn bị trói;
Vô nguyện nên không có gì phải thoát, mới cởi được các nút buộc của ba cõi.
"Lại có bốn pháp là hạnh Bồ tát. Bốn pháp là gì? Thường vâng theo lòng từ, không có ý hại; nuôi lớn sự giáo hóa của đạo, thường tu lòng bi, thương xót chúng sinh chịu khổ nhọc trong sinh tử, vì họ mà rơi nước mắt; thường giữ lòng hỷ, nét mặt hòa vui, hướng về chúng sinh không có lòng ghét yêu; thường làm hạnh hộ, khuyên dạy chúng sinh khiến người chưa phát đạo ý thì phát đạo ý, người đã phát đạo ý thì đến bất thoái chuyển, người đã bất thoái chuyển thì đến đạo tràng, thành đạo vô thượng chính chân. Đó là bốn pháp." Lúc ấy Phật nói kệ:
Thường vâng theo tứ đẳng tâm, nét mặt hòa nhã, chí ý vui tươi;
Thương xót loài chúng sinh, xót thương mà rơi nước mắt.
Lòng muốn độ chúng sinh, bình đẳng không ghét không yêu;
Dùng đạo pháp để cứu giúp, mới hợp với hạnh Bồ tát.
"Lại có năm pháp là hạnh Bồ tát. Năm pháp là gì? Vâng giữ giới cấm, không phạm điều gì; định ý, thu nhiếp chí, khiến tâm điềm tĩnh; trí tuệ hiểu không mà không khởi lên điều gì; thoát khỏi ngũ ấm khiến không còn chỗ; thị hiện trong ba cõi mà thấy không có gì. Đó là năm pháp." Lúc ấy Phật nói kệ:
Giữ giới không phạm điều gì, vào tam muội ý không loạn;
Trí tuệ phân biệt lẽ không, cứu thoát khỏi khối ngũ ấm.
Thấy những tai ách trong ba đời, thị hiện ở giữa đó;
Tùy lúc mà mở dạy, khiến ai nấy được chỗ thích đáng.
"Lại có sáu pháp là hạnh Bồ tát. Sáu pháp là gì? Mắt thấy gì cũng đều là không; tai nghe mà không có tiếng; mũi ngửi mà không có hương; miệng nói mà không có lời; thân không giữ lấy cảm giác mịn trơn; tâm không có suy tưởng. Đó là sáu pháp." Lúc ấy Phật nói kệ:
Điều mắt thấy đều là không, tai nghe mà không có tiếng;
Mũi không vướng vào hương, lưỡi nếm thì vị có gì đâu.
Xét thân chỉ là tứ đại, tâm hiểu rõ việc vốn là không;
Hiểu được không hình như thế, mới hợp với hạnh Bồ tát.
"Lại có bảy pháp là hạnh Bồ tát. Bảy pháp là gì? Thu nhiếp thân, miệng, ý, vắng lặng an định, không loạn, không còn trái phạm điều gì. Đó là bảy pháp." Lúc ấy Phật nói kệ:
Thường thu nhiếp thân và miệng mình, tâm lặng yên không loạn;
Vắng lặng mà vào định tam muội, thần thông không gì không thông suốt.
"Lại có tám pháp là hạnh Bồ tát. Tám pháp là gì? Bố thí độ vô cực, trì giới độ vô cực, nhẫn nhục độ vô cực, tinh tấn độ vô cực, tịch định độ vô cực, trí tuệ độ vô cực, quyền biến (phương tiện linh hoạt) độ vô cực, và hạnh tuệ thành tựu danh hiệu. Đó là tám pháp." Lúc ấy Phật nói kệ:
Bố thí độ vô cực, cùng giới, nhẫn, tinh tấn, thiền;
Trí tuệ tự nhiên thông đạt, ánh sáng của đạo là tôn quý nhất.
"Lại có chín pháp là hạnh Bồ tát. Chín pháp là gì? Trừ ngũ ấm; bỏ lục suy; diệt tam cấu; dứt tám nạn; không vướng ba cõi; không luyến ba đời; lìa tâm La hán; xa ý Duyên giác; thường chí hướng về đạo lớn. Đó là chín pháp." Lúc ấy Phật nói kệ:
Trừ ngũ ấm và lục suy, không còn tam cấu và tám nạn;
Không vướng vào ba cõi, ba đời cũng không có chỗ ở.
Đã lìa tâm La hán, không còn ý niệm Duyên giác;
Thường mến mộ, tìm cầu đạo lớn, ấy gọi là hạnh Bồ tát.
"Lại có mười pháp là hạnh Bồ tát. Mười pháp là gì? Tam muội Pháp Bảo (báu của pháp), tam muội Thiện Trụ (khéo an trụ), tam muội Vô Động (không lay động), tam muội Độ Vô Chuyển (vượt đến chỗ không lay chuyển), tam muội Bảo Tích Hoa (hoa báu chồng chất), tam muội Nhật Quang Diệu (ánh sáng mặt trời rực rỡ), tam muội Chư Lợi Nghĩa (các điều lợi ích), tam muội Hiện Tại (chư Phật hiện tại đứng trước mắt), tam muội Tuệ Quang Diệu (ánh sáng tuệ rực rỡ), tam muội Dũng Mãnh Phục (dũng mãnh hàng phục), tam muội Siêu Nhật Minh. Đó là mười pháp." Lúc ấy Phật nói kệ:
Nhờ tam muội Pháp Bảo, khéo an trụ, không lay động;
Đứng vững không gì rung chuyển được, có tam muội Bảo Tích Hoa;
Rực sáng các điều lợi ích, có tam muội Hiện Tại và ánh sáng tuệ;
Có tam muội Dũng Mãnh Phục, mới được Siêu Nhật Minh.
"Lại nữa, Ly Cấu Mục (?), Bồ tát bố thí thì trời và người vui theo; Ngài giáo hóa kẻ keo kiệt khiến họ không còn tiếc của. Bồ tát giữ giới thì trời và người vui theo; Ngài giáo hóa kẻ phóng túng khiến họ không mắc tai ương tội lỗi. Bồ tát nhẫn nhục thì trời và người vui thuận; Ngài giáo hóa kẻ nóng giận, nóng nảy khiến họ không còn chút giận hờn nào. Bồ tát tinh tấn thì trời và người vui theo; Ngài giáo hóa kẻ lười bỏ khiến họ gắng sức siêng năng. Bồ tát nhất tâm thì trời và người vui học theo; Ngài giáo hóa kẻ rối loạn khiến chí họ an lặng. Bồ tát có trí tuệ thì trời và người vui thuận; Ngài giáo hóa kẻ bị che lấp ngăn ngại khiến họ thông hiểu khuôn phép của bậc thánh. Bồ tát làm hạnh từ thì trời và người ưa thích; Ngài giáo hóa kẻ bất nhân khiến họ thương xót mọi người như nhau. Bồ tát làm hạnh bi thì trời và người ưa thích; Ngài giáo hóa kẻ ngu mê khiến họ xót thương chúng sinh. Bồ tát vui vẻ thì trời và người vui theo; Ngài giáo hóa kẻ buồn rầu khiến họ lấy trống pháp làm niềm vui. Bồ tát làm hạnh hộ thì trời và người ưa thích; Ngài cứu giúp, giáo hóa kẻ không nơi nương tựa, nuôi dưỡng tất cả. Bồ tát giảng pháp thì trời và người thích nghe; Ngài giáo hóa kẻ chỉ chuộng việc đời khiến họ mến mộ kinh điển của bậc thánh. Bồ tát khiêm hạ chịu khó thì trời và người vui mà cung kính; Ngài giáo hóa kẻ kiêu ngạo khiến họ kính thờ Tam bảo. Bồ tát làm lợi cho người thì trời và người vui ban ơn; Ngài giáo hóa kẻ không có nghĩa khí khiến họ ban ơn khắp mọi người. Bồ tát làm hạnh bình đẳng thì trời và người vui sướng; Ngài giáo hóa kẻ hẹp hòi khiến họ tiếp nhận những người chưa thông đạt.
"Bồ tát dùng quyền biến thu nhận các chúng sinh, giáo hóa họ làm lành, thành bậc bình đẳng giác, rồi tất cả đều sinh về cõi nước của Ngài. Bồ tát làm ba mươi bảy phẩm trợ đạo (ba mươi bảy pháp giúp đạt giác ngộ) để thu nhận chúng sinh, gồm ý chỉ (bốn cách chú tâm quán thân, thọ, tâm, pháp), ý đoạn (bốn sự gắng sức dứt ác làm lành), căn (năm căn lành: tin, tinh tấn, nhớ nghĩ, định, tuệ), lực (năm sức mạnh tương ứng), giác (bảy yếu tố giác ngộ), đạo (tám con đường chân chính); thu nhận chúng sinh, khiến họ được vắng lặng; khi thành Phật, họ đều sinh về cõi nước của Ngài. Bồ tát ở giữa đại hội giảng pháp sâu mầu, muốn cho các loài bò bay nhỏ bé đều được vượt qua; khi thành Phật, họ đều sinh về cõi nước của Ngài. Bồ tát làm mười đức để thu nhận chúng sinh, đều mở dạy họ giữ gìn thân, miệng, ý. Bồ tát nói kinh để trừ tám nạn, thu nhận chúng sinh, khiến họ làm theo bát chính đạo (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng); khi thành Phật, họ đều sinh về cõi nước của Ngài. Bồ tát tự xét mình, không tìm chỗ thiếu sót của người, thu nhận chúng sinh, khiến họ lìa lưới sáu mươi hai tà kiến; khi thành Phật, họ đều sinh về cõi nước của Ngài. Bồ tát nói pháp để thu nhận chúng sinh, khiến họ thoát tám sự trói buộc, đến được tám giải thoát (tám tầng thiền định giúp thoát khỏi ràng buộc); khi thành Phật, họ đều sinh về cõi nước của Ngài. Bồ tát nói pháp, trừ tám điều nghĩ bàn, đến biển pháp môn không thể nghĩ bàn; khi thành Phật, họ đều sinh về cõi nước của Ngài. Bồ tát nói pháp, như khi đạt được vô sở tùng sinh pháp nhẫn (tức vô sinh pháp nhẫn), thì thành tựu đầy đủ việc Phật, thị hiện Niết bàn, độ vô lượng người, khiến ai cũng đắc đạo. Như thế đó, Ly Cấu Mục, gốc ngọn hạnh của Bồ tát là như vậy. Vì ứng hợp với hạnh ấy mà danh hiệu tự nhiên thành (?), dựng lập cõi nước, độ thoát muôn dân."
Khi Phật nói những điều này, con trưởng giả là Ly Cấu Mục cùng năm nghìn người theo đều phát tâm hướng về đạo vô thượng chính chân, liền đó đạt được bất khởi pháp nhẫn.
Bấy giờ có một cư sĩ tên là Kiến Chính, bước lên bạch Phật: "Con thường nghe danh Phật, mong được một lần yết kiến, nhưng vì tội lỗi che lấp nên không tự đến được. Hôm nay mới được toại nguyện, vui mừng khôn xiết; nhìn Thế Tôn không biết chán, nghe pháp không biết mỏi. Xin Ngài ban ơn lớn, cho con đời đời được gặp Thiên Tôn (bậc tôn quý của trời, tức Phật)."
Phật nói: "Lành thay, lành thay! Có bốn việc khiến người thường không lìa Phật. Bốn việc là gì? Thường nhớ nghĩ Như Lai, dựng hình tượng Phật; nghe nghĩa sâu của kinh thì tin mà vâng làm; tuy không thấy Phật nhưng hiểu rõ bản vô; biết chư Phật mười phương chỉ là một Pháp thân. Đó là bốn việc không lìa chư Phật.
"Lại có bốn việc, tuy thấy mặt Phật mà cũng như không thấy: Như Lai đang hiện tại mà không đến nghe kinh; không nắm lấy nghĩa; không thể vâng làm; không tuyên bày cho người khác. Đó là bốn việc tuy thấy mặt Phật mà như không thấy.
"Lại có người thấy Phật mà tự chấp có ta, không hiểu vô thường, khổ, không, vô ngã, rơi vào bốn điên đảo (bốn cách thấy ngược: cho vô thường là thường, khổ là vui, vô ngã là ngã, nhơ là sạch); nghe kinh thì bám vào âm thanh, không phân biệt được tiếng gọi với tiếng vang; đối với người ấy thì Phật như đã diệt độ. Còn có người, dù Phật đã diệt độ, không hiện ở đời, người ấy nghe kinh vui vẻ, tâm mở ra, như trong đêm tối thấy ánh sáng, hiểu rằng Như Lai tùy theo đời mà hiện ra giáo hóa; vâng giữ giới đạo, không trái kinh điển; lìa các pháp tà bên ngoài và sáu mươi hai tà kiến; làm tứ đẳng tâm, không ghét không yêu. Phật tuy diệt độ, nhưng chí người ấy thông đạt như vậy thì thường là được gặp Phật."
Kiến Chính lại hỏi: "Thế nào là thấy Phật? Thế nào là nghe pháp? Do đâu mà cúng dường?"
Phật nói: "Thấy thân Như Lai, quán xét biết do hạnh gì mà đến được quả Phật: vốn là nhờ sáu độ vô cực, thương xót tất cả như cha, như mẹ, như con, như thân mình, không tham đắm tứ đại. Đó là thấy Phật. Nghe giảng kinh pháp mà không bám vào âm thanh, chỉ lấy pháp, không lấy người; lấy chỗ cốt yếu, không lấy tiếng; lấy tuệ, không lấy hình; lấy điều chân chính, không lấy lời nói. Đó là nghe kinh. Nếu thấy bậc Đạo tích, Vãng lai, Bất hoàn, Vô trước, Duyên giác, Thế Tôn, Bồ tát, thì lấy lòng bình đẳng mà cúng dường, khiêm nhường, nhún thuận, không kiêu mạn. Đó là thấy thánh chúng."
Lại hỏi: "Thế nào là việc ma?"
Phật nói: "Ma có bốn thứ. Bốn thứ là gì? Một là thân ma: thân phạm các điều ác, bị ngũ ấm, lục suy chi phối, không thuận theo Phật pháp. Hai là dục trần ma: tình ái dục vọng không lúc nào ngừng. Ba là tử ma: sinh ra các tưởng chấp trước, không khởi niệm về pháp. Bốn là thiên ma: (ma vương cõi trời) cùng quyến thuộc đến thử thách, đòi xin không biết chán. Có ý chỉ và ý đoạn thì ma bị hàng phục. Ví như hai khúc gỗ cọ vào nhau thì tự sinh ra lửa, rồi lửa trở lại đốt gỗ; lửa ấy không từ nước ra, không từ gió ra, không từ đất ra. Bốn thứ ma cũng như thế, đều do tâm sinh, không phải từ ngoài đến. Ví như thợ vẽ vẽ hình tượng, to nhỏ tùy tay; tuy do nhân duyên hợp lại, có màu, có ván, có bút, nhưng thợ vẽ không vẽ thì không thành tượng được. Bốn ma cũng như thế: tâm đã vững chắc thì không khởi lên gì, không có bốn ma. Vì sao vậy? Vì ngũ ấm không có chỗ, tứ đại vốn không, mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nhân quả nối nhau dẫn đến sinh tử luân hồi) không có đầu mối. Hiểu rõ như thế thì không có việc ma. Chấp có ta, có người, có thọ mạng thì rơi vào lưới ma kiến; phân biệt rõ không có thân thì mới hàng phục được ma."
Ly Cấu Mục bạch Phật: "Thế nào là tam muội Pháp Bảo?"
Phật nói: "Là không làm đứt đoạn Tam bảo: Phật, Pháp, Thánh chúng. Thế nào là không làm đứt đoạn? Phát tâm hướng về đạo vô thượng chính chân; thành tựu các gốc đức cao như núi Tu Di; tin ưa Đại thừa, tâm không lay chuyển; trước hết thấy điềm lành ở ba nghìn cõi Phật, ức trăm nghìn kho báu đều đầy đủ; đạt được tổng trì thù thắng, khó ai đương nổi; mà thành tựu, thông suốt bố thí độ vô cực. Khi mới phát tâm thì bỏ sự yên vui của thân mình, thường lo cho niềm vui của tất cả; những điều người đời cho là vui thì mình không cho là vui; bỏ những thứ người đời ham chuộng, lấy pháp làm niềm vui.
"Thế nào là niềm vui thế tục? Chấp có ta, có người, có thọ; ngũ ấm, lục suy, mười hai nhân duyên; kỹ nhạc, ăn uống, quan tước, bổng lộc, của cải, giàu sang, vợ con, tôi tớ, quyến thuộc, người hầu theo, ruộng nhà, trâu ngựa, xe cộ; đó là những thứ người đời ưa thích.
"Thế nào là niềm vui của pháp? Biết rõ không có ta, không có người, không có thọ, không có mạng; ngũ thông (năm phép thần thông), lục đạt (sáu phép thần thông, thêm phép dứt sạch phiền não), mười hai bộ kinh (mười hai thể loại kinh điển của Phật); giảng, đọc, tụng pháp của Bồ tát; với bảy pháp tài (bảy của báu thuộc về pháp) không bao giờ chán; làm hạnh tứ ân; làm tứ đẳng tâm từ, bi, hỷ, hộ; làm sáu độ vô cực và mọi hạnh lành; không có lòng hủy hại các loài bò bay, có hơi thở, cả người và vật; lấy đó làm cõi nước của mình (?); không tự khen mình, không chê người khác; lòng ân cần, luôn hướng về tất cả; các vị trời, thần, rồng, quỷ, dân chúng lớn nhỏ thấy người ấy, không ai không khởi ý làm đức lành. Đó là niềm vui của pháp.
"Lại làm mười việc. Mười việc là gì? Tín căn (gốc lòng tin) là bậc nhất; định căn làm gốc; đại từ là đầu; đại bi là tôn quý; chí tính hiền hòa mềm mỏng; các trí thông tuệ đều chân chính; dựng lập chúng sinh; tứ ân đứng đầu; đạo phẩm (các pháp trợ đạo) là tối thượng; chí giữ gìn Phật pháp, tự xem mình như kẻ tôi tớ. Đó là mười việc. Lại không phạm mười hạnh. Mười hạnh là gì? Thân không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm; miệng không nói dối, không nói hai lưỡi (đâm thọc), không nói lời ác, không nói lời thêu dệt; ý không giận, không ghen ghét, không nghi ngờ, không tà kiến. Đó là mười hạnh.
"Thương nhớ chúng sinh mười phương như mẹ thương con. Đối với sắc, thống, tưởng, hành, thức không bị rối loạn. Không bị người đời làm mê hoặc; không bị vinh hoa làm cho khinh nhờn (?); không theo tham, không theo giận, không theo si; không chê bai Tam bảo, không ôm lòng dối trá; khởi hạnh lục niệm (sáu điều thường nhớ nghĩ): niệm Phật, niệm Pháp, niệm Chúng, niệm bố thí, niệm lòng tin, niệm tuệ; ra vào đi đứng không kiêu căng. Người mới phát ý như trăng mới mọc, rồi sẽ tròn đầy. Được trời, rồng, quỷ, thần che chở, không bị tà ác làm hại. Tâm giữ ba pháp: lấy đạo làm báu, lấy đời là vô thường. Đó là tam muội Pháp Bảo."
Ly Cấu Mục lại hỏi: "Thế nào là tam muội Thiện Trụ?"
Phật nói: "Ví như mặt đất, những vật lành hay dữ, ngon hay đắng, thối hay thơm, dơ bẩn, đều nhận hết mà không bị nhơ. Bồ tát cũng như thế, nhận tất cả pháp mà tự tu dưỡng, đứng vững. Trước hết thấy điềm lành: ba nghìn cõi Phật bằng phẳng như bàn tay, trang hoàng bằng hoa sen các thứ báu; đạt được tổng trì thù thắng khó ví; liền đầy đủ, vượt bậc trì giới độ vô cực. Lại làm mười việc: trừ các trạng thái của tám nạn; dựng lập đức Phật, vượt qua thừa Thanh văn và Duyên giác; làm sạch thân, miệng, ý; mọi việc đều xuất phát từ Phật pháp; trang nghiêm chí tính; độ chúng sinh khỏi tai ách ba nẻo ác; đầy đủ các nguyện; kiềm chế, dẫn dắt lòng người. Đó là mười việc.
"Thân luôn làm hạnh từ, không trộm cắp, không tà dâm; giảng bàn kinh điển không phù phiếm; hết lòng chân thành hòa giải tranh chấp, lời nói mềm mỏng không thô, chưa từng thêu dệt; bỏ tham, nghĩ đến bố thí, khiến người an ổn, hòa thuận; lìa tà kiến mà ưa chính pháp; thường quán vô thường, khổ, không, vô ngã; xem đời là nhơ uế, lấy pháp làm kế sách; tâm tự tu dưỡng, luôn lo mình chưa theo kịp; thấy thân không ích lợi, ngũ ấm gây tổn hại, muốn nhổ bỏ ngũ dục (năm thứ ham muốn: tiền của, sắc đẹp, danh tiếng, ăn uống, ngủ nghỉ); lấy Phật đạo làm tôn quý, không ôm lòng hối hận; xét thấy cõi trời là vô thường, xem người như giấc mộng; ba đường ác là khổ nhất, nên thương xót những ai ở đó. Nghĩ xem dùng phương tiện gì để tự cứu mình khỏi nạn sinh tử, ngũ ấm, và cũng giáo hóa người khác. Xem người mười phương như là của mình — vì sao vậy? Vì muốn độ thoát họ.
"Thấy kẻ đến xâm hại thì không nghĩ đến điều ác của họ; với người làm lợi cho mình cũng không riêng nghĩ đến điều tốt của họ; bị mắng chửi thì im lặng không đáp; bị đánh đập thì chịu đựng không so đo; ai giận dữ thì lấy lòng từ hướng về họ; ai khinh chê thì thương xót mà không làm hại. Lại tự hổ thẹn rằng từ vô số kiếp đến nay mình ở trong sinh tử, bị ngũ ấm che lấp không tự thoát ra được, tâm mê ý lầm, trôi giạt trong hoạn nạn của năm dòng sông và bốn nỗi sợ (?) mà không tự biết. Có của thì bố thí được, biết của cải là vô thường, thân không phải là của mình. Tìm bạn lành, xa lìa bạn ác; phát ý hướng về Phật, luôn tìm cầu kinh điển tôn quý; không mến danh tiếng ở đời, việc làm luôn cung kính; chí ở nơi lòng tin, giữ giới, nghe nhiều, bố thí, trí tuệ, đạo; không vì nghi ngờ, phạm giới, lười biếng, keo kiệt, ngu si mà bỏ đạo nghĩa.
"Thường nhớ nghĩ đến pháp như người đói tìm ăn; dần dần vào đạo như suối chảy xa rồi dần vào biển; như mẹ sinh con, cho bú mớm, nuôi nấng. Làm ăn để nuôi sống nhưng không tích trữ; cung cấp cho cha mẹ, anh em, vợ con, tôi tớ, đều thương xót, muốn cho họ được độ, không rơi vào ba đường ác, vượt khỏi ba cõi; quy mạng Tam tôn: Phật, Pháp, Thánh chúng; được trí tam đạt, tuệ không ngăn ngại; không bị tam cấu làm nhơ. Người làm được như thế là được tam muội Thiện Trụ."
Ly Cấu Mục bạch Phật: "Thế nào là tam muội Vô Động?"
Phật nói: "Ví như sư tử là vua các loài thú, các loài thú sợ uy của nó, không con nào không khiếp phục. Trước hết thấy điềm lành ở ba nghìn cõi Phật: tự hiện thân cầm năm thứ binh khí, dũng mãnh; đạt được tổng trì Thiện Trụ; liền đầy đủ, vượt bậc nhẫn nhục độ vô cực. Lại có mười việc. Mười việc là gì? Lấy nhẫn nhục làm gốc; lấy lòng tin vui làm sức; dạy mọi người pháp nhẫn sâu mầu; cắt tan các kết (các mối trói buộc của phiền não); trừ những chướng ngại của ham muốn; không luyến cội nguồn của thân; không tiếc thọ mạng; dùng các trí thông tuệ; vượt qua ba cửa giải thoát; quán các pháp bình đẳng. Đó là mười việc. Giữ gìn thân, miệng, ý, thường lấy các pháp mà khởi nhân duyên.
"Thế nào là niềm vui của pháp? Vui với Phật pháp, không ưa pháp thế tục. Vui nghe kinh điển, không nghĩ đến chuyện đời. Vui cúng dường chúng tăng, không kết bè với người tục. Chỉ vui với Tam bảo, không theo tam cấu. Vui độ chúng sinh ở ba cõi mà không bị nhơ nhiễm. Vui quán tứ đại chỉ là đất, nước, lửa, gió, không chấp là của ta. Vui làm cho người và vật được yên, không làm điều nguy hại. Vui đem hết những gì mình có ra bố thí, không keo kiệt. Vui vâng giữ giới cấm, không hủy phạm điều đã giữ. Vui nhẫn chịu nhục, không mất gốc đức. Vui với sức tinh tấn, không tạo gốc tội. Vui thiền định nhất tâm, không để ý loạn. Vui với trí tuệ sâu xa, không bị ngu lầm. Vui tiêu trừ trần lao, không bị nhơ đục. Vui làm cho cõi Phật trong sạch, không chán việc giáo hóa. Vui trang nghiêm đạo pháp, không làm điều trái pháp. Vui với ba cửa giải thoát, lìa cả chấp không, chấp tướng, chấp nguyện. Vui với pháp vô vi, không ưa việc làm thế tục. Vui vào pháp sâu, không để mất khí tiết. Chí vui mừng, lìa giận dữ và điều không chân thật. Vui với pháp tự nhiên mà cũng không bỏ người. Vui gần bạn lành, xa người thân thiết thế tục. Vui luôn chí hướng về đạo, không tạo mê lầm. Vui giảng nghĩa chân chính, không theo sách vở thế tục. Vui mến mộ Bồ tát, không làm Thanh văn. Vui cầu chính giác, không làm Duyên giác. Vui hướng về đạo lớn, không theo thuật nhỏ. Vui giữ tám điều chính, không làm tám điều tà. Vui với sáu mươi hai tuệ, không để thân rơi vào sáu mươi hai tà kiến. Vui với pháp vô thượng, không theo pháp thấp kém. Vui với sự nghiệp Đại thừa, bỏ pháp La hán. Đó là niềm vui của pháp.
"Lại có mười việc giúp mau được định giác. Mười việc là gì? Lòng từ thương người, không làm điều nguy hại; thường làm mười điều lành; xa lìa hạnh ác; chuyên tâm tu đạo; khéo nhớ nghĩ Phật pháp, như đói tìm ăn, như khát tìm uống; tôn trọng khắp nghĩa sâu; không riêng nghĩ đến điều khác; thương nhớ mười phương; muốn độ tất cả mà không nghĩ đến mình. Đó là mười việc. Vì sao gọi là pháp tam muội Vô Động? Vì nó vượt hơn tam muội thứ nhất và thứ hai, không bị pháp ham muốn làm mê hoặc; vâng làm pháp từ tâm của Bồ tát; dùng bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ để cứu chúng sinh khỏi nạn ba nẻo ác; dần tập đại từ, muốn cứu ba cõi; xem mọi người như mình, không khác; không nghĩ điều khác, thường giữ niệm về pháp; lấy pháp làm gốc, xem việc tục là tội; thường thương chúng sinh, muốn đưa tất cả đến đạo. Đó là tam muội Vô Động."
Ly Cấu Mục bạch Phật: "Thế nào là tam muội Độ Vô Động?"
Phật nói: "Ví như vị lực sĩ có xương liền như móc xích tự nhiên (lực sĩ có sức mạnh phi thường), dũng mãnh, sức mạnh lớn, mở phá được nhiều thứ, một mình bước đi, hùng mạnh kiệt xuất, không ai sánh bằng, trừ hết những điều nhơ hại, trần lao và kẻ thù oán. Trước hết thấy điềm lành ở ba nghìn cõi Phật: bốn phương và bốn góc có gió lớn thổi đến, nhiều loại hoa rải khắp cõi Phật; phân biệt rõ, đạt được tổng trì khó ai đương nổi; liền đầy đủ, vượt bậc tinh tấn độ vô cực. Lại có mười việc. Mười việc là gì? Tinh tấn căn bình đẳng; lấy sức tinh tấn làm gốc; phương tiện bình đẳng; lấy ý chỉ làm đầu; khiến mọi người không tham vui cho thân; dùng tâm và miệng thuận theo mà giáo hóa chúng sinh; chỗ trụ không lui mà cũng không có chỗ; tinh tấn là bậc nhất; hàng phục kẻ oán thù uy hiếp; siêng tu, thành tựu các trí thông tuệ vi diệu. Đó là mười việc.
"Nghĩ thân do tứ đại hợp thành như rắn độc; sợ già, bệnh, chết mà không bỏ vòng sinh tử, không bị việc mê lầm lôi kéo; từ, bi, hỷ, hộ đối với các loài bò bay, có hơi thở, cả người và vật, như cha, như mẹ, như con, như thân mình, ngang nhau không khác; thường nghĩ đến đạo nghĩa, không có ý tham, giận, si. Nghĩ đến bố thí, không có ý keo kiệt; vâng giữ giới cấm, không có ý phạm điều ác; nghĩ đến nhẫn nhục, không có ý giận dữ; thường tu tinh tấn, không có ý lười biếng; chuyên tinh nhất tâm, không có ý tán loạn; trí tuệ làm điều chính đáng, không có ý tối tăm che lấp; thường cầu phương tiện, hết lòng với thiện quyền, không có ý buông lung. Nghĩ đến việc khuyên dạy người như độ cho chính mình; mọi thứ mình có đều không phải của mình. Nghĩ đến nỗi đau đớn của những người rơi vào địa ngục như chính thân mình phải chịu; thường xét lỗi mình, tội của người thì nguyện chịu thay mà không oán hận. Nghĩ đến nẻo ngạ quỷ (quỷ đói) bị đói khát, túng thiếu, vì họ mà khóc thương, run sợ, lạnh lòng, muốn cho họ được độ thoát, tự nhiên an ổn; cho họ dùng món ăn của pháp, trừ cơn khát của ngũ ấm và lục suy; lấy việc tụng học kinh điển làm cơm ăn, lấy việc phân tích nghĩa kinh làm nước uống, lấy việc tu sáu pháp hạnh làm điều hiền lương; ra vào đi đứng tinh tấn, an lành, khoan thai.
"Nghĩ đến những người rơi vào loài súc sinh thì thường ôm lòng xót xa, muốn cho họ được yên ổn, trả xong nợ cũ, hiểu rõ tội đời trước mà không tạo tội mới; vâng làm các điều lành, không làm các điều ác. Tự xét rằng mình đời đời không hiểu, vì chấp có ta mà không tin đạo pháp. Nghĩ rằng kẻ phạm tội như chìm trong vực sâu, còn người vâng pháp, tin giới thì lòng như hư không. Người không hiểu pháp xoay vần trong năm nẻo như bánh xe; cha mẹ lo cho nhau, anh em nhớ nhau, vợ chồng quyến luyến nhau, giữ lòng không vững; nếu đời này làm cha mẹ thì đời sau lại làm con cái, vốn là con cái thì lại thành cha mẹ, hoặc là vợ chồng rồi lại thành kẻ thù; trên dưới đảo lộn, không có gốc rễ thường còn. Bồ tát này trong lòng thường thương xót họ, mở dạy khiến họ tin mà vào chính đạo của Phật, tin hiểu vô thường, khổ, không, vô ngã. Đó là tam muội Độ Vô Động."
Ly Cấu Mục bạch Phật: "Thế nào là tam muội Bảo Tích Hoa?"
Phật nói: "Ví như cây Trú Độ (loài cây quý, hoa rất đẹp) trên cõi trời Đao Lợi (cõi trời thứ hai thuộc dục giới, nơi Thiên đế Thích ở). Lấy các hạnh vốn có mà vượt qua năm căn (?), vượt hơn chúng sinh, tâm trong sạch như hư không. Trước hết thấy điềm lành ở ba nghìn cõi Phật: các thứ âm nhạc, chuỗi ngọc xen lẫn trang sức thân mình; hoa tư di (tên một loài hoa) chiếu sáng thân; mưa xuống hoa giải thoát và hoa sen xanh ở bên trên. Vì vậy, các đức tổng trì liền ứng hợp, nhận được thiền định độ vô cực. Lại có mười việc. Mười việc là gì? Điều phục các căn làm gốc đức; lấy nhất tâm làm sức; phương tiện bình đẳng; định ý không loạn; lấy giới cấm làm nguồn; lấy cửa giải thoát làm cao nhất; hướng đến chỗ cốt yếu của định; mà không có gì; tiêu diệt trần lao; đầy đủ các định. Đó là mười việc.
"Thương xót chúng sinh trong năm nẻo, đánh dẹp ngũ ấm, dựng lập năm căn (năm gốc lành: tin, tinh tấn, nhớ nghĩ, định, tuệ), trừ bỏ năm sắc (?); đã tích đức, đầy đủ năm phẩm: giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến (sự thấy biết rõ mình đã giải thoát); mến chí ngũ thông, rồi sẽ được thập lực; không gặp các tai ương, tội lỗi; sinh ra ở đâu cũng thường tu Phật pháp; danh đức vang xa, thương xót ba cõi; không ngu mê, rõ biết các nẻo thiện ác. Ví như muôn sông đều chảy về bốn biển, dòng nước chảy xiết theo kênh rạch (?). Bồ tát này vâng làm pháp cũng như vậy, tinh tấn không ngừng mà tiến thẳng đến đạo lớn. Ví như mặt trăng vào ngày mồng mười, ánh sáng ngày càng mạnh, chiếu soi chúng sinh; Bồ tát cũng như thế, công đức và uy quang ngày một tăng thêm, độ người khỏi các nguy ách, thương xót nỗi khổ của muôn dân.
"Lại có năm việc nên làm. Năm việc là gì? Giữ ngũ giới (năm giới: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu) trong sạch như gương sáng, không bị nhơ; không phạm thập thiện (mười điều lành), lấy đó làm đầy đủ, không mất đạo ý; không có ý tưởng tà; không tham tiếc thân mình. Đó là năm việc. Lại có năm việc: trừ sắc mặt giận dữ; không có lòng khiếp nhược; bỏ ý keo tham; dứt lòng dua nịnh; phân biệt hiểu lẽ không, không chỉ nói ở miệng mà thường tu nhất tâm, không làm hạnh rối loạn. Biết sự sang trọng, quyền thế, giàu sang, vui sướng đều như huyễn hóa; quán sắc như bong bóng, thống dương (cảm giác đau, ngứa, tức cảm thọ) như bọt nước, tưởng như cây chuối, sinh tử như bóng, thức như huyễn hóa; không bị sắc sai khiến, không bị cảm thọ làm mê, không bị tưởng lôi trở lại, không làm hạnh tà, không bị thức làm lui sụt; hiểu ngũ ấm là không. Đó là năm việc.
"Lại có năm việc. Năm việc là gì? Tham dâm, giận dữ, ngủ nghỉ, xao động đùa cợt, nghi ngờ; trừ năm cái (năm thứ che lấp tâm) này. (Nhờ đó) thấy suốt, nghe suốt, thân nhẹ bay được, biết điều người khác nghĩ trong lòng, tự biết mình từ đâu đến và chỗ sinh tử; lấy năm thần thông làm niềm vui cho mình, không vì ngũ ấm mà buông lung; thân tu đức hạnh, không làm điều trái pháp; mở dạy, thuyết pháp, đem an ổn cho nhiều người; không làm nhiều việc ác, nguy hại, lấy đạo làm sự nghiệp; lấy việc học pháp làm thức ăn, lấy việc hiểu nghĩa làm nước uống; không mến sự sang trọng, lấy pháp làm sang, lấy việc hiểu lẽ không làm quý. Đó là tam muội Bảo Tích Hoa."
Ly Cấu Mục bạch Phật: "Thế nào là tam muội Nhật Quang Diệu?"
Phật nói: "Trước hết thấy điềm lành ở ba nghìn cõi Phật: có những ao tắm bằng các thứ báu, nước tám vị (nước có tám đức tính tốt như trong, mát, ngọt, mềm...) đầy ắp và trong veo; trồng sen xanh, hoa đỏ, vàng, trắng; lan can bao quanh đều bằng bảy báu, cùng với các hoa lành; đáy rải cát vàng; tự thân mình vui chơi ở trong đó. Đạt được định tuệ, chứng tỏ được tổng trì; liền đầy đủ, vượt bậc trí tuệ độ vô cực. Lại có mười việc. Mười việc là gì? Lấy tuệ làm cội nguồn; lấy sức trí làm cao nhất; lấy chính kiến (cái thấy đúng đắn) làm hơn hết; lấy ý bình đẳng làm thù thắng; tu thân và các đức; vào hết các tướng của thánh đế (chân lý của bậc thánh, tức tứ đế: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ); đó là tướng bình đẳng; tuệ không bị ấm cái che lấp; trừ các kiến chấp cũ (?); được bất khởi pháp nhẫn. Đó là mười việc.
"Quán sáu tình (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) vốn không có chỗ, không từ đâu đến, không đi về đâu, vốn tự nhiên là không, do duyên với đối tượng mà khởi lên. Ví như trời mưa, mưa không từ rồng ra, không từ nước ra, không từ đất ra, cũng không từ tâm rồng ra, mà đều do nhân duyên hợp lại mới thành mưa. Sáu tình và các nhập cũng như thế, đều do nhân duyên mà thành, không thể đứng riêng một mình. Sinh tử cũng như vậy. Ví như thợ vẽ vẽ hình người, nhà cửa, phòng ốc, voi ngựa, xe cộ; khi chưa vẽ thì không thấy chúng ở đâu; phải có thợ vẽ, vách, ván, lụa, bút, màu, đủ các duyên hợp lại mới thành. Thiện ác cũng như vậy, do nhân duyên hợp lại mà thành. Còn nếu tu đạo thì nhờ làm mười điều lành, sáu độ vô cực: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ, thiện quyền phương tiện, hợp lại mới thành mà thôi.
"Không chấp vào thân Phật, cũng không lìa thân Phật; tâm ý không có tưởng, tự nhiên như hư không; dần vào đại từ, lại tu các hạnh đại bi, hỷ, hộ; không vì thân mình mà luôn vì tất cả, cũng không mong cầu gì; thân làm việc cẩn trọng, miệng nói khiêm nhường, lòng nghĩ mềm mỏng, không dua nịnh, chất phác không tà vạy.
"Lại có sáu việc giúp mau được đạo vô thượng chính chân. Sáu việc là gì? Thường nương theo Phật mà ở; vào chính chân, tâm không quay lui; với hạnh trong ý tự mình hiểu rõ; được bạn lành và nhân đó phó thác mình; chí nguyện rộng lớn, không biết đủ; tâm không bất hòa, không thiếu trí tuệ. Đó là sáu việc. Bồ tát hành đạo không nương vào sắc, thống, tưởng, hành, thức, không nương vào trong hay ngoài; theo lời dạy của pháp vốn có, không trái hạnh sâu mầu của Bồ tát; không bỏ đại từ, không mất đại bi; đời thiếu thốn gì thì cứu giúp điều ấy; tu đạo, giáo hóa chân chính, không theo giáo lý tà; nhất tâm hướng về tuệ, không bị ngu tối che lấp; phân biệt lục suy như huyễn hóa, như bóng, như tiếng vang, như bóng nắng, như trăng dưới nước, như cảnh thấy trong mộng, chợt không biết ở đâu. Đó là tam muội Nhật Quang Diệu." (Khi nói pháp này) nhiều người cảm động, được nhu thuận pháp nhẫn (sự nhẫn chịu thuận theo chân lý, bậc thấp hơn vô sinh pháp nhẫn).
Ly Cấu Mục bạch Phật: "Thế nào là đạt tam muội Chư Lợi Nghĩa?"
Phật nói: "Trước hết thấy điềm lành ở ba nghìn cõi Phật: có ao tắm bằng các thứ báu, nhìn ngắm hai bên; độ chúng sinh khỏi tai ách địa ngục; dạo khắp đồng rộng; đạt được tổng trì gọi là "tụ lạc kỳ đặc" (?); liền đầy đủ, vượt bậc quyền biến độ vô cực. Lại có mười việc. Mười việc là gì? Đi vào các chí hạnh; dựng lập chúng sinh; lấy đại từ không cùng, thương xót khắp nơi làm gốc; tâm tính hiền hòa mềm mỏng, chưa từng chán mỏi; bỏ thừa đệ tử (Thanh văn) và Duyên giác; điều quán sát đều xét kỹ, chân thật; dẫn dắt đạo tâm; dùng các trí thông tuệ; đứng vững ở bất thoái chuyển; giác ngộ trí rộng lớn. Đó là mười việc.
"Thường dùng chính tuệ, xa lìa tà kiến; tự nhiên tu đạo, không bị đời làm mê; vào sâu pháp vi diệu không cùng, vào khắp cả đạo lẫn đời; ở trong đời mà không theo đời, ở trong đạo mà không nương tựa; nghĩ đến lời dạy của bậc thánh, mở dạy chúng sinh; với người già, bệnh, chết thì thường lo việc cho thân họ; xua đuổi sáu tình, không rơi vào lục suy; không theo bảy điều tà, thường giữ thất giác chi (bảy yếu tố giác ngộ); tâm hiểu rõ, không tà vạy, tinh tấn không bỏ; thuận theo pháp không trái; ưa vui mà không hận; tín căn không mê; yên ổn không nguy; chí định không loạn.
"Của báu lòng tin là tin vào trí bản vô; của báu giữ giới là không rơi vào Tiểu thừa; của báu biết hổ là hổ thẹn vì trong ba cõi mình chưa được độ; của báu biết thẹn là thẹn vì chưa mở rộng tuệ; của báu nghe nhiều là nghe không ai sánh bằng, đến được trí sâu xa; của báu bố thí là đem trí của đạo lớn ra bố thí; của báu trí tuệ là vào trí tuệ mà độ khắp tất cả.
"Có mười việc khiến đến được bất thoái chuyển. Mười việc là gì? Nghe nói có độ vô cực, tâm không lay chuyển; có Phật hay không có Phật, tâm không lay chuyển; có pháp hay không có pháp, tâm không lay chuyển; có thánh chúng hay không có thánh chúng, tâm không lay chuyển; có đạo hay không có đạo, tâm không lay chuyển; có Bồ tát hay không có Bồ tát, tâm không lay chuyển; có Pháp thân hay không có Pháp thân, tâm không lay chuyển; có đời hay không có đời, tâm không lay chuyển; có người hay không có người, tâm không lay chuyển; có mạng hay không có mạng, tâm không lay chuyển; có thọ hay không có thọ, tâm không lay chuyển. Đó là mười việc.
"Bay đến mười phương giáo hóa chư thiên và chúng sinh, lấy pháp làm gốc, lấy đạo làm nguồn, không chấp có ta. Hoặc vào địa ngục cứu giúp người đau khổ; hoặc vào loài cầm thú mở dạy kẻ ngu tối; hoặc vào loài ngạ quỷ an ủi, làm no những kẻ bị đói khổ; tùy theo đời mà dạy bảo, khiến ai nấy được chỗ thích đáng, mà không bị pháp thế tục làm nhơ nhiễm; trong sạch như ánh mặt trời, sáng như trăng tròn. Bồ tát được bất thoái chuyển thì có thể làm hạnh quyền biến; hễ mở dạy, cứu giúp thì thường giữ gìn, độ được nhiều người; những người khổ não đều được an vui lớn; những người không có trí đều được mở rộng trí mưu. Đó là đạt tam muội Chư Lợi Nghĩa."
Ly Cấu Mục bạch Phật: "Thế nào là tam muội chư Phật hiện tại đứng trước mắt?"
Phật nói: "Ví như mặt trăng khi tròn đầy thì mọi bóng tối đều tan. Ví cho mọi việc làm đều tu tập tinh chuyên, trong sạch, điều mong nguyện đều thành, dựng lập đầy đủ cõi Phật, dạy dỗ chúng sinh. Trước hết thấy điềm lành ở ba nghìn cõi Phật: sư tử vua loài thú, đầu đội lụa là, thân to lớn, uy nghi chế ngự các loài thú; đạt được tám vạn bốn nghìn cửa tổng trì không cùng; liền đầy đủ, vượt bậc, dùng tuệ mà thành tựu. Lại có mười việc: nhất tâm định ý ba tháng; không có tưởng niệm; chuyên chí hướng về Phật; các tưởng đều dứt; không mong cầu gì; hiểu các pháp đều là không; không sợ ba cõi; không ưa vô vi; không chấp hữu vi; hiểu biết Pháp thân. Đó là mười việc.
"Nghe ở phương nào có Phật hiện tại thì thường nhớ nghĩ đến phương ấy, thấy Phật cùng hội chúng, bốn chúng đệ tử, Phật đang nói kinh pháp cho họ. Quán tứ đại là không: đất như đống bọt, nước như sương sớm, lửa như tia chớp đỏ, gió như quạt phẩy; phân tích tứ đại là do nhân duyên hợp thành, vốn không có gì. Tự quán thân hình mình, xét thấy gốc rễ của tất cả không có hình tướng; tự quán cảm thọ, biết vốn không có cảm thọ; tự quán suy tưởng, xét mọi suy tưởng, biết vốn không có suy tưởng; tự quán ý mình, biết vốn không có ý. Quán mình đã là không thì thấy tất cả đều không. Thương xót những người ở tám nạn; gỡ bỏ tám việc của đời: thịnh suy, chê khen, có danh không danh, khổ nhọc yên vui; bỏ tám điều tà mà cũng không trụ ở tám điều chính; ở bình đẳng giữa có và không mà cũng không trụ vào đâu; làm tứ đẳng tâm từ, bi, hỷ, hộ; dùng tứ ân cứu giúp mọi người: ban cho, yêu thương, làm lợi ích, cùng chung lợi; nhất tâm hướng về Phật, không có các tưởng niệm.
"Ngũ ấm đã dứt, lục suy không còn chỗ, thì tâm được định. Không thấy tứ đại, không thấy dân chúng, không thấy trời đất người vật, hoàn toàn không thấy gì. Lâu lâu mới thấy chư Phật mười phương. Ví như nước đục thì không thấy đáy, để yên lâu không động thì dần dần trong suốt. Bồ tát cũng như thế, khi vào định không có tưởng, quán không thấy gì, thì ngũ ấm, lục suy bỗng tan như mây tan, ánh sáng mặt trời mặt trăng hiện ra, thấy chư Phật mười phương. Lại quán xét: "Ta đến chỗ Phật, hay Phật đến với ta?" Tâm liền tự nghĩ: "Phật cũng không đến, ta cũng không đi." Ví như gương sáng, nước trong, dầu sạch, soi hình thấy bóng mà bóng không vào không ra. Bồ tát cũng như thế, thấy chư Phật mười phương mà cũng không có đi về.
"Ví như trong mộng về quê nhà, tự thấy cha mẹ, anh em, vợ con, tỉnh dậy thì không thấy nữa. Bồ tát cũng như thế, thấy chư Phật mười phương, khi ra khỏi tam muội thì không thấy gì cả. Vì sao vậy? Vì hiểu biết rằng ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp vốn là không, chỉ là hóa hiện mà thôi; không hình, không chỗ, như hư không, không thể phân biệt được. Cái gì là không? Pháp thân là như thế, không có chỗ chốn. Như vậy mới thấy suốt được cội nguồn của tất cả, ngồi yên mà thấy mười phương, không đi không lại. Đó là tam muội chư Phật hiện tại đứng trước mắt."
Ly Cấu Mục bạch Phật: "Thế nào là tam muội Tuệ Quang Diệu?"
Phật nói: "Trước hết thấy điềm lành ở ba nghìn cõi Phật: vua Chuyển luân thánh vương ban bố giáo lệnh của Pháp vương, có vô lượng quân tử, quan phụ tá, trăm nghìn quyến thuộc, người hầu theo, ở giữa hư không cầm các hoa báu che lên thân mình; đạt được cửa tổng trì vô tận hạnh, cùng sáu mươi vạn cai (đơn vị số cực lớn) thứ tuệ tổng trì; liền đầy đủ, vượt bậc trong việc giáo hóa chúng sinh. Ví như viên ngọc thần minh nguyệt khiến người nghèo khó được đầy đủ điều mong cầu; Bồ tát đầy đủ các pháp, dạy dỗ chúng sinh, tùy theo mọi người mà ứng hợp ban cho kho đức vô tận.
"Lại có mười việc. Mười việc là gì? Lấy pháp mà bố thí; dùng giới thu phục kẻ không thuận; dùng nhẫn thu phục kẻ hung bạo; dùng tinh tấn thu phục kẻ kiêu mạn lười biếng; dùng nhất tâm thu phục kẻ rối loạn; dùng tuệ thu phục kẻ có trí tà; dùng thiện quyền tùy lúc giáo hóa; dùng Đại thừa mở rộng đạo lớn; dạo vào tám nạn, giúp người thoát tám hạnh tà; lòng bình đẳng với tất cả, không có hạnh thiên vị. Đó là mười việc.
"Trụ ở tám điều không thể nghĩ bàn mà không bỏ Bồ tát; quán ba cõi như huyễn hóa, không cho là thật; tự nghĩ: "Từ đâu đến, đi về đâu?" Không thấy đến đi mà tùy hạnh trụ lại, mỗi thứ tự thành. Ví như bóng nắng: mùa hè có người đi qua đồng hoang không người, nhìn xa thấy sông lớn nước chảy, bên bờ mọc cây cối với nhiều loại quả rất tươi tốt. Người ấy đói khát, nóng nực, mệt mỏi không sao kể xiết, muốn chạy đến đó; nhìn thì tưởng gần, chạy mấy dặm đường mà không thấy nước, mới hiểu là bóng nắng chứ không có nước. Người hiểu biết thấy nhiều lần thì biết là không có nước, không chạy đến tìm nữa. Chúng sinh không hiểu ba cõi là huyễn hóa, nên chấp có ta, có thọ mạng; nghe Phật nói kinh rằng tất cả là vô thường, mới suy nghĩ mà tỉnh ra, không còn mê lầm nữa. Bồ tát hiểu tất cả những gì ở trong ba cõi đều như hóa, như huyễn, như bóng, như bóng nắng, như mộng, như trăng dưới nước, biết rõ thảy vốn là không; không chấp, không trói, không thoát, không mong cầu gì cả.
"Ví như chim én mẹ nuôi các con, Bồ tát cũng như thế, mở dạy tất cả mà cũng không giữ lại chỗ nào (?). Ví như người dẫn đường dắt nhiều lái buôn về quê, không gặp giặc dữ, yên ổn về đến nhà; Bồ tát cũng như thế, dùng định tam muội Tuệ Quang Diệu dắt dẫn tất cả, đưa họ ra khỏi bóng tối của ba độc dâm, nộ, si, mở bày ba thừa (ba cỗ xe: Thanh văn, Duyên giác, Bồ tát), lấy Đại thừa làm gốc, khiến ai nấy được chỗ thích đáng. Ví như vua thầy thuốc thấy mọi người có bệnh thì tùy bệnh cho thuốc, những người bị bệnh không ai không khỏi; Bồ tát cũng như thế, dùng tam muội Tuệ Quang Diệu thấy khắp nỗi khổ của chúng sinh trong năm nẻo và sự đau đớn khốc liệt của ba độc, dùng đại từ đại bi mà mở dạy họ, khiến họ vâng theo lời dạy chân chính và tuệ không cùng: người chưa phát tâm thì khiến phát tâm, người còn tiến lui thì khiến vững bước (?), lên địa vị nhất sinh bổ xứ, đến đạo vô thượng chính chân. Đó là định tam muội Tuệ Quang Diệu."
Ly Cấu Mục bạch Phật: "Thế nào là tam muội Dũng Mãnh Phục?"
Phật nói: "Ví như vua Chuyển luân thánh vương, công đức và phúc lộc vô lượng, uy đức cao vời mà được tự tại; đối với tất cả pháp được tuệ vô tận, ví như hư không không nhơ, trong sạch. Trước hết thấy điềm lành ở ba nghìn cõi Phật: hình dáng Như Lai mặt màu vàng tử ma (vàng tía ròng, thứ vàng quý nhất), ánh sáng tỏa ra một tầm quanh thân, đang nói kinh cho vô số ức trăm na thuật (đơn vị số cực lớn) vị Phạm thiên; đạt được cửa tổng trì vô lượng hạnh, cùng hạnh tổng trì nhiều như trăm nghìn cai số cát sông Hằng; liền đầy đủ, vượt bậc, thành tựu nhiều trí thánh.
"Lại có mười việc. Mười việc là gì? Chí hướng về nhất thiết trí (trí biết hết mọi thứ của Phật) mà không thiên lệch; không trụ ở hữu vi, không trụ ở vô vi; làm lòng từ rộng khắp, bình đẳng với chúng sinh; làm lòng đại bi, bình đẳng như hư không; không có niệm đệ tử, không có tưởng Bồ tát, cũng không có chí theo đời, cũng không có ý theo đạo; thường dùng đại tuệ thuận theo mà giáo hóa muôn dân; vào trong mọi sự sinh mà cũng không có gì sinh; hiện ra ở các cõi Phật mà không bỏ Pháp thân; thấy cái ta và Niết bàn là bình đẳng. Đó là mười việc.
"Không dùng thân và miệng để nói năng hay hành động gì, tâm luôn an định, không thêm không bớt. Hiện ra ở cõi dục để độ chúng sinh ra khỏi bụi trần dục vọng; đối với dục, tự nhiên cũng không vướng mắc, tất cả không mong cầu; ví như hoa sen không dính bùn nước. Hiện ra ở cõi sắc, đối với sắc tự nhiên không mong cầu gì; ví như dầu mè không hòa với nước; quán sắc là không sắc, tự xét vốn là không, cũng không có gì để xét. Hiện ra ở cõi vô sắc, đối với vô sắc tự nhiên không trước không sau; ví như ngọn lửa không đốt được hư không; cũng không thêm không bớt, không đến không đi, không có chỗ đến đi. Một mình đi khắp ba cõi để vượt qua ba cõi; ví như chim bay giữa hư không không vướng mắc gì. Cứu thoát chúng sinh ba cõi, mỗi người tùy theo chí vốn có, khiến họ mau tỏ ngộ, đến được Đại thừa.
"Ví như vua thầy thuốc cầm nhiều thứ thuốc, tùy bệnh mà cho uống, các bệnh do gió, lạnh, nóng liền khỏi; Bồ tát cũng như thế, dùng thuốc Phật pháp chữa bệnh dâm, nộ, si, khiến không còn sót chút nào, tâm người ấy trong sạch, không hình, không tên. Như vị tướng của đạo quân lớn dũng mãnh đánh dẹp bọn phản nghịch; Bồ tát cũng như thế, dùng đại từ đại bi mở dạy chúng sinh: những người xoay vần trong luân hồi, những người mê tối, những người sa vào lưới sáu mươi hai tà kiến, các tà thuyết và nghi ngờ, cùng sáu mươi hai thứ pháp không chân chính, đều khiến họ phát ý, tự vâng theo sáu độ, đại từ đại bi và chỗ cốt yếu của mọi hạnh, đưa họ đến Đại thừa. Ví như người lái chiếc thuyền chắc chắn chở tất cả mọi người qua lại, mỗi người tùy chỗ muốn đến; Bồ tát cũng như thế, dùng định tam muội Dũng Mãnh Phục độ thoát vô lượng người khỏi khổ não sinh tử: với hàng Thanh văn thì hiện thân tùy tâm họ mà mở dạy; với hàng Duyên giác thì hiện thân theo căn bản của họ mà dạy bảo; thị hiện thân Phật để mở giáo pháp ba thừa; hoặc hiện ra pháp lớn, tuệ không cùng, pháp sâu của Đại thừa, trong đó không có ba đường ác, cũng không có ba thừa.
"Ví như nhà ảo thuật, ở giữa đám đông tự làm cho thân mình hiện ra như đã chết, bị lửa đốt, bị thú ăn; mọi người đều sợ hãi, ai nấy cầu xin, biếu tặng nhiều để mong người ấy hiện lại thân; khi biết đã được nhiều của báu, người ấy liền từ dưới đất đứng dậy, lại như cũ; thật ra không hề chết, cũng không hề sống lại. Bồ tát cũng như thế, mở dạy chúng sinh trong năm nẻo sinh tử: hoặc làm Bồ tát, hoặc làm Thanh văn, hoặc làm Duyên giác, hoặc sinh lên cõi trời, rồi bỗng hiện vào Niết bàn; mọi người khóc than, cho là đã mất hẳn. Rồi lại hiện ra ở phương khác; hàng Duyên giác và Thanh văn cũng như thế, người ta cho là đã diệt độ, không còn gì nữa, như lửa cháy rồi tắt, cũng không có chỗ nào, chỉ trở về với gốc của lửa. Bồ tát tuy hiện vào Niết bàn mà hợp làm một với Pháp thân, cũng không có đi lại, rồi lại thị hiện, tùy chúng sinh mà giáo hóa, độ thoát. Chỉ có các bậc Bồ tát đại sĩ mới thông đạt được điều này, hiểu biết được Pháp thân.
"Ví như mặt trời chiếu, bóng hiện trong nước và khắp các quận, nước, huyện, ấp, gò xóm, làng mạc, mà cung điện mặt trời không hạ xuống, cũng không dời đổi; ánh sáng đến khắp nhân gian mà không đi không lại. Bồ tát cũng như thế, hiện ra trong ba cõi mà cũng không có đi về xoay vần; độ thoát tất cả mà cũng không có ai được độ. Đó là tam muội Dũng Mãnh Phục."
Kinh Phật nói về phép tam muội Siêu Nhật Minh, quyển thượng (hết).
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video