Thiên 2 — Quyển hạ

 Kinh Phật nói về Siêu Nhật Minh tam muội (tam muội: trạng thái tâm định, chuyên chú vào một chỗ không tán loạn; "Siêu Nhật Minh" nghĩa là ánh sáng vượt hơn mặt trời), quyển hạ.

 Thanh tín sĩ (cư sĩ tại gia, có lòng tin trong sạch nơi Phật pháp) Nhiếp Thừa Viễn đời Tây Tấn dịch.

 Ly Cấu Mục lại thưa với Phật: "Thế nào gọi là Siêu Nhật Minh tam muội?" Phật nói: "Ánh sáng ấy không thể đo lường, không thể ví dụ, vượt hơn ánh mặt trời. Vì sao vậy? Ánh sáng mặt trời chỉ soi những việc ở hiện tại. Người, vật, các loài bò nhúc nhích, trăm thứ lúa, cây thuốc, cây cối, chư thiên (các vị trời), rồng, thần đều nhờ mặt trời mà thành, đều được tươi tốt sống còn. Nhưng mặt trời không soi được khoảng giữa hai dãy núi Thiết Vi (những dãy núi sắt bao quanh rìa thế giới), cũng không soi được gốc lòng người để mở cho thông suốt. Nó chỉ soi cái có hình, không soi cái không hình.

 Vì sao Siêu Nhật Minh tam muội hơn mặt trời? Vì nó soi khắp mười phương, không bờ không mé; ba cõi (cõi Dục: nơi chúng sinh còn ham muốn; cõi Sắc: nơi các vị trời có thân thể vi diệu nhưng đã lìa ham muốn; cõi Vô sắc: nơi chỉ còn tâm, không còn thân hình) và năm đường (năm nơi chúng sinh tái sinh: trời, người, súc sinh, quỷ đói, địa ngục) không chỗ nào không thông suốt. Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) theo Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu hành vừa tự giải thoát vừa cứu độ tất cả) soi đến cả thừa Thanh văn (bậc nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) và thừa Duyên giác (bậc tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không đi giáo hóa người); soi đến chín mươi sáu đường ngoại đạo (các phái tu hành ngoài đạo Phật thời ấy), sáu mươi hai kiến chấp (sáu mươi hai lối nhìn sai lầm về ta và thế gian), những mối ngờ vực tà vạy, những kết sử (phiền não trói buộc tâm) tối tăm, khiến lòng người bỗng chốc bừng sáng, đều phát đạo ý (lòng cầu đạo giác ngộ). Người tu theo ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát) đều được thành tựu; hoặc được sinh lên trời, hoặc được thân người, không ai không được nhờ khắp.

 Như cõi trời Đao Lợi (cõi trời thứ hai trong cõi Dục, gồm ba mươi ba vị trời) ở trên đỉnh núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo); cung của trời Đế Thích (vua cõi trời Đao Lợi), điện báu màu tím biếc rực rỡ ở trên cao; khoảng giữa núi là Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương); bên dưới là các vùng bốn phương với chư thiên, nhân dân, quỷ đói, quỷ yểm (loài quỷ đè người khi ngủ), các thần, dạ-xoa (loài quỷ thần nhanh nhẹn, có khi hung dữ). Siêu Nhật Minh tam muội cũng như vậy: lòng vững chắc không lay động như núi chúa Tu-di; giáo hóa năm đường như vua trời Đế Thích; hóa độ chuyện sinh, già, bệnh, chết thì vượt hơn Tứ Thiên Vương; chữa trị những kẻ bất hiếu và những nhơ bẩn dâm dục, giận dữ, si mê, khiến họ phát đạo ý; gỡ bỏ chí hướng Tiểu thừa (cỗ xe nhỏ: con đường chỉ cầu tự mình giải thoát) để hướng chí về Đại thừa. Có người phát ý thì được thọ ký (được Phật báo trước rằng về sau sẽ thành Phật), có người được nhẫn (trí chấp nhận, an trụ nơi chân lý) thì được thọ ký, có người chưa phát ý cũng được thọ ký; thực hành sáu độ vô cực (sáu pháp tu đưa người qua bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), đều không có vọng tưởng, nên được thọ ký mà không hay biết.

 Siêu Nhật Minh tam muội rất sâu, rất sâu, không thể cân lường, không có bờ đáy, ví như hư không. Giả sử có người muốn đong hư không bằng thăng, hợp, đấu, hộc (các đơn vị đong lường thóc gạo) xem được bao nhiêu, thì hư không còn có thể đong hết, biết hết số hộc; còn định tuệ (sức thiền định và trí tuệ) của Siêu Nhật Minh thì không thể đo lường. Ví như có người đi qua hư không, mười dặm, trăm dặm, nghìn dặm, vạn dặm, ức dặm, ức vạn dặm, vô số ức trăm na-thuật (một con số cực lớn) dặm, thì hư không còn có thể đi đến tận cùng bờ mé; còn định tuệ Siêu Nhật Minh thì khác hẳn, hơn gấp vô số ức ức lần rồi lại gấp nữa, không ai lường được giới hạn. Người đặt ra ví dụ để so sánh với ánh sáng của đạo, nhưng ánh sáng ấy không xa không gần, không rộng không hẹp."

 Ly Cấu Mục hỏi Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật): "Đấng Đại Thánh khen ngợi, đáng phải nói là cực rộng, rất lớn, dài xa; sao lại nói không xa không gần, không rộng không hẹp?" Phật nói: "Vì có hẹp nên nhân đó mới có rộng; vì có gần nên nhân đó mới nói xa. Cái không xa không gần, không rộng không hẹp thì không có gì so sánh được. Mượn ví dụ để ví, là muốn cho người ta hiểu rằng nó không có bờ mé, như hư không không có giới hạn. Vượt ra ngoài nó thì đến một hạt bụi nhỏ cũng không có hình sắc; đi vào bên trong nó thì không còn gì để tính đếm. Dẫn ví dụ là để làm rõ nghĩa, chứ đến trí tuệ của đạo lớn thì không có gì ví được. Nó vượt hơn các bậc Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát, cho đến đạo Vô thượng chánh chân (đạo giác ngộ cao nhất, chân chính, tức quả Phật); là bậc trên, bậc tôn quý, không ai sánh cặp, không ai ngang hàng.

 Pháp tự nhiên không có người làm ra, mà cũng không phải không tạo nên; không đến không đi, trống rỗng tự nhiên. Hiểu rõ tất cả vốn là bản vô (vốn không có thực thể, tức tính không của mọi vật); hiểu rõ gốc ngọn của tất cả. Đã rõ các gốc rồi thì cũng không nương tựa vào đâu, mà cũng không phải là không nương tựa. Trí tuệ tự nhiên phân biệt rõ tất cả: ba cõi là tự nhiên; ba cõi tự nhiên thì người và vật tự nhiên; người và vật tự nhiên thì sống chết tự nhiên; sống chết tự nhiên thì bản vô tự nhiên; bản vô tự nhiên thì Phật đạo tự nhiên. Hiểu và phân biệt được tất cả những sự tự nhiên này, mới đạt được định Siêu Nhật Minh, cứu giúp khắp ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), đến trí tuệ không cùng tận. Đó là Siêu Nhật Minh tam muội."

 Bấy giờ có con gái một vị trưởng giả (người giàu có, có danh vọng) tên là Tuệ Thí, cùng năm trăm người nữ đến chỗ Phật, cúi đầu lạy dưới chân Phật rồi lui ngồi một bên. Nghe Phật nói về định Siêu Nhật Minh, nàng vui mừng hớn hở vô cùng, tiến lên thưa Phật: "Nay con mang thân nữ, nguyện phát lòng cầu đạo Vô thượng chánh chân, muốn chuyển đổi hình tướng nữ, mau thành Chánh giác (sự giác ngộ chân chính, hoàn toàn của Phật) để độ thoát mười phương."

 Có một vị tỳ-kheo (người nam xuất gia tu hành theo Phật) tên là Thượng Độ nói với Tuệ Thí: "Thân nữ không thể thành Phật đạo được. Vì sao vậy? Người nữ có ba điều ngăn cách và năm điều chướng ngại. Ba điều là gì? Lúc nhỏ bị cha mẹ quản thúc; lấy chồng thì bị chồng quản thúc, không được tự do; về già thì khổ vì con cái (?). Đó là ba điều.

 Năm điều chướng ngại là gì? Một là người nữ không được làm Đế Thích. Vì sao? Người dũng mãnh, ít ham muốn mới được làm nam (để làm Đế Thích); còn vì người nữ lẫn lộn điều xấu, lắm thói làm dáng, nên làm thân nữ thì không được làm trời Đế Thích. Hai là không được làm Phạm thiên (vị trời chủ cõi Sắc, sống thanh tịnh, lìa dục). Vì sao? Phải giữ hạnh trong sạch, không có nhơ bẩn, tu bốn đẳng tâm (bốn tấm lòng rộng lớn, bình đẳng với mọi chúng sinh: từ — thương yêu ban vui; bi — xót thương cứu khổ; hỷ — vui theo điều tốt của người; hộ — buông xả, che chở không thiên vị) hoặc theo tứ thiền (bốn tầng thiền định) mới lên được Phạm thiên; còn vì người nữ buông thả dâm dục không chừng mực, nên làm thân nữ thì không được làm Phạm thiên. Ba là không được làm Ma thiên (vua trời ở tầng trời cao nhất cõi Dục). Vì sao? Phải đủ mười điều lành, tôn kính Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp — giáo lý, Tăng — đoàn thể người tu), hiếu thảo phụng sự cha mẹ, khiêm nhường kính thuận người lớn tuổi, mới được làm Ma thiên; còn vì người nữ khinh mạn, không thuận, chê ghét chánh giáo, nên làm thân nữ thì không được làm Ma thiên.

 Bốn là không được làm Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị bốn châu thiên hạ bằng chánh pháp, không dùng binh đao). Vì sao? Phải thực hành đạo Bồ-tát, thương xót muôn loài, phụng dưỡng Tam bảo cùng các bậc thánh đời trước, thầy và cha, mới được làm Chuyển luân vương làm chủ bốn thiên hạ, giáo hóa nhân dân khắp làm mười điều lành, tôn sùng đạo đức, lấy giáo pháp của vua pháp mà dạy; còn vì người nữ có tám mươi bốn thói che giấu, không có hạnh trong sạch, nên làm thân nữ thì không được làm Thánh đế. Năm là người nữ không được làm Phật. Vì sao? Phải thực hành tâm Bồ-tát, thương nghĩ tất cả, có đại từ đại bi, khoác áo giáp Đại thừa; tiêu trừ năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc — thân thể vật chất, thọ — cảm nhận, tưởng — nhận biết hình tướng, hành — tác ý, thức — sự phân biệt biết), chuyển hóa sáu suy (sáu đối tượng của giác quan: sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm, ý niệm — vì chúng làm hao suy tâm lành), mở rộng sáu độ; thấu rõ hạnh trí tuệ sâu xa về không, vô tướng, vô nguyện (ba lối quán: mọi vật không có thực thể; không chấp hình tướng; không còn mong cầu tạo tác), vượt qua ba cửa giải thoát (chính là ba lối quán ấy); hiểu rằng không có ta, không có người, không có thọ, không có mạng; thấu rõ bản vô, được bất khởi pháp nhẫn (trí chấp nhận và an trụ nơi chân lý rằng các pháp vốn không sinh khởi); phân biệt tất cả như huyễn như hóa (như trò ảo thuật, như vật biến hóa), như mộng, như bóng, như thân cây chuối (rỗng ruột), như đám bọt nước, như dã mã (sóng nắng, ảo ảnh trên đồng), như ánh chớp (?), như trăng dưới nước; biết năm địa vị kể trên vốn không có, không có ý tưởng về ba đường ác (địa ngục, quỷ đói, súc sinh), mới được thành Phật. Còn vì người nữ đắm sắc dục, tình ý lầy lội, thói che giấu, thân, miệng, ý trái nhau, nên làm thân nữ thì không được làm Phật. Năm việc này đều có gốc ngọn."

 Bấy giờ cô gái Tuệ Thí đáp Thượng Độ: "Mỗi người gieo trồng các gốc mà được quả. Vậy vốn có nam nữ và quả báo hay chăng? Vốn có năm chỗ: Đế Thích, Phạm thiên, Ma vương, Chuyển luân thánh đế, đạo lớn, đạo nhỏ hay chăng?" Thượng Độ đáp: "Không có." Tuệ Thí hỏi: "Nếu vốn không có, thì do đâu mà có?" Đáp: "Do hạnh nghiệp mà thành." Tuệ Thí nói: "Ví như người thợ vẽ sửa sang vách tường, ván trắng sẵn sàng, màu vẽ đầy đủ, theo khuôn mẫu mà vẽ tượng, phân bố màu sắc, theo ý mình thì thành. Năm đường cũng vậy, vốn không có chỗ chốn, theo hạnh nghiệp mà thành. Ví như nhà ảo thuật hóa ra mặt trời, mặt trăng, Đế Thích, Phạm thiên, Chuyển luân thánh vương, trời, rồng, quỷ thần, nhân dân, chim thú, tùy ý mà hiện ra; trong khoảnh khắc mờ ảo thì chẳng biết chúng ở đâu. Sống chết cũng vậy, vốn không có gì, theo chỗ lòng mình làm mà mỗi người tự chuốc lấy. Đến chỗ bản vô thì không huyễn, không hóa, không hợp, không tan, cũng không có chỗ chốn, mới thành Phật.

 Vì sao vậy? Giữ năm giới (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu) thì làm người; làm mười điều lành thì sinh lên trời; keo kiệt thì đọa làm quỷ đói; hung hăng húc chống thì làm súc sinh; làm ác thì đọa địa ngục. Tu bốn đẳng tâm mà không hiểu hạnh không thì sinh lên trời Phạm thiên. Dựa vào cái không để cầu độ, lòng tán loạn mà chấp vào không thì sinh lên trời Vô tưởng (cõi trời mà chúng sinh ở đó hoàn toàn không còn tâm tưởng). Có ý tưởng chấp vào hạnh sáu độ vô cực, không lìa được ba cõi, sợ khổ, chán thân, ghét nạn sống chết, chí chỉ để ở Nê-hoàn (Niết-bàn: sự dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sống chết), nên rơi vào quả La-hán (A-la-hán: bậc thánh Tiểu thừa đã dứt phiền não, chỉ cầu tự giải thoát). Phát ý Bồ-tát muốn độ tất cả, mà không hiểu bản vô, chấp vào tướng thân Phật, muốn mau thành Phật, không gặp được thầy giỏi, không rõ thiện quyền (phương tiện khéo léo để giáo hóa), liền dừng lại giữa đường, được đạo Duyên giác. Những hạnh ấy có hợp có tan, nên không thể thành đạo Vô thượng chánh chân. Tất cả đều không có tướng, thì sao lại có nam nữ?"

 Thượng Độ lại hỏi: "Dùng hạnh gì mà thành Chánh giác?" Tuệ Thí đáp: "Không làm hạnh sinh ra sắc, không làm hạnh quán cái không-phải-không (?), không làm hạnh diệt sắc; không bỏ hạnh nắm giữ, cũng không có hạnh tạo tác; không làm hạnh sinh ra thức, không làm hạnh quán cái không-phải-không, không làm hạnh diệt thức; không làm hạnh cho sắc sinh, không làm hạnh cho thức sinh; cũng không có hạnh quy về đâu, không đến không đi, mãi mãi không có chỗ chốn; hạnh không chỗ trụ, không nương vào ba cõi; không bỏ năm ấm, không nhận năm ấm; không bỏ hạnh thế tục, không tưởng đến hạnh đạo. Đó là hạnh đạo, đưa đến Chánh giác. Không nương vào bốn đẳng tâm, không tưởng đến hạnh sáu độ vô cực, không nương tựa gì vào ba cửa giải thoát, thấu đạt pháp không, vô tướng, vô nguyện, mới là Bồ-tát. Thuận theo hạnh của pháp, không trái với hạnh bình đẳng của Chánh giác. Như vậy, thưa Thượng Độ, người thực hành pháp này há còn có phương hướng, chỗ chốn, ba cõi, nam nữ hay chăng?" Đáp: "Không có." "Đến người tạo tác còn không có, thì lấy gì mà thành lập? Vì thế, tôi chứng lấy quả Phật thì có gì khó? Lấy mà không có gì để lấy, thành mà không có gì để thành, giác ngộ mà không có gì để giác ngộ, không lấy không bỏ, mới gọi là Phật. Mà cũng không có danh hiệu, chỉ tạm đặt chữ để gọi mà thôi."

 Phật nói: "Lành thay, lành thay, Tuệ Thí! Đúng như lời con nói. Tất cả đều không có chỗ chốn, theo hạnh nghiệp mà thành. Không hợp không tan, không thịnh không suy, không thấy, không nghe, không nghĩ, không biết, không nói, không bàn, mới thành Chánh giác." Ngay đó Tuệ Thí liền chuyển hình tướng nữ, hóa thành nam tử, vọt lên giữa hư không, rồi từ trên đáp xuống, cúi đầu lạy chân Phật, được bất khởi pháp nhẫn. Bấy giờ năm trăm người nữ vui mừng hớn hở, nói kệ (bài thơ tụng) rằng:

 Xưa nay thường tự xét, cho nam có giống cố định;

 Mạnh yếu mỗi bên có phẩm loại, nữ quyết không đổi được.

 Hôm nay nhờ ơn Phật, mới biết chẳng gì bền chắc;

 Năm đường như ảo hóa, theo hạnh mà mỗi mỗi thành.

 Ba cõi do lòng mê, không rõ lẽ thật bản vô;

 Tự cho là có ta, trói buộc, chìm xuống bùn nhơ.

 Ví như người đánh cá, dùng lưỡi câu câu cá;

 Cá đâu phải của mình, mà tự cho mình đáng được.

 Ba cõi như chốn ở trọ, bốn đại (đất, nước, lửa, gió — bốn yếu tố hợp thành thân) chẳng phải của ta;

 Hiểu các pháp như mộng, thì chẳng còn lấy bỏ.

 Cúi mong Phật thương xót, ơn từ bi che chở;

 Khiến chuyển được thân nữ, gặp định Siêu Nhật Minh.

 Thành Phật, lập cõi nước, giáo hóa trời và người;

 Chúng sinh đều độ thoát, mau được đạo chân vô thượng.

 Phật bảo năm trăm người nữ: "Sẽ như điều các con nguyện, mau đạt được chí ấy." Các người nữ vui mừng, liền thành nam tử. Rồi Phật thọ ký cho Tuệ Thí và năm trăm người nữ: "Sau mười kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài) nữa, tất cả đều sẽ thành Phật, hiệu là Tuệ Kiến Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Thành, Vi Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, hiệu là Phật Thế Tôn (mười danh hiệu của một vị Phật: bậc đến từ chân như; bậc chân thật tột cùng; bậc giác ngộ chân chính bình đẳng; bậc đầy đủ trí sáng và đức hạnh; bậc khéo đi qua bờ giác; bậc hiểu rõ thế gian; bậc cao nhất không ai hơn; bậc điều ngự người theo đạo pháp; bậc thầy của trời và người; bậc giác ngộ được thế gian tôn kính). Thế giới ấy tên là Trừ Minh, kiếp ấy tên là Quang Minh. Đức Phật ấy ở đời thuyết pháp trăm ức vạn năm; số Bồ-tát được bất khởi pháp nhẫn nhiều như cát sông Hằng; bậc Nhất sinh bổ xứ (Bồ-tát chỉ còn một đời nữa là thành Phật) cũng nhiều như vậy; các vị A-la-hán thì không thể kể xiết. Khi ấy nhân dân có áo mặc, đồ ăn uống như ở trên cõi trời Đao Lợi thứ hai."

 Bấy giờ trong hội chúng, nghe Phật thọ ký, có đủ trăm nghìn người phát lòng cầu đạo Vô thượng chánh chân; vô số Bồ-tát được bất khởi pháp nhẫn; tám vạn tỳ-kheo dứt sạch phiền não, tâm được giải thoát; mười vạn trời và người xa lìa bụi bặm nhơ bẩn, mắt pháp (con mắt thấy rõ chân lý) sinh ra đối với các pháp. Mặt đất liền chấn động mạnh, giữa hư không hoa rải xuống như mưa, đàn không hầu và các nhạc khí không ai gảy mà tự kêu. Trăm ức vị trời ở giữa hư không đều khen ngợi, tụng rằng:

 Lạ lùng thay pháp sâu, khó gặp, khó được nghe; may mắn thay chúng ta,

 Đời trước còn phúc thừa, nay mới được nghe, sung sướng biết bao!

 Phật lại bảo Tuệ Thí: "Con người ở thế gian bị trói buộc trong sống chết, chỉ vì không hiểu pháp sâu, chấp có ta, có người. Giống như con đười ươi bị người dụ bằng rượu, biết vậy mà không bỏ được, nên bị người bắt. Người đời cũng thế, quấn quýt với cái họa của năm ấm, sáu suy, luôn chấp có ta, không biết rằng mọi thứ là khổ, là không, là vô ngã (không có cái ta thật), thân này chẳng phải của mình; phạm lỗi thì gặp tai ương mà không tự kiềm chế, bị ba độc (tham lam, giận dữ, si mê) và năm cái (năm thứ che lấp tâm: ham muốn, giận dữ, mê muội buồn ngủ, xao động hối hận, ngờ vực) trói buộc, không được giải thoát để trở về đạo chân lý. Như cây sinh ra lửa mà không biết tự đốt mình, người không rõ hạnh không, chấp có ta có người cũng như vậy, tự làm hại mình, rơi vào tối tăm, vào ba đường ác. Ví như kẻ cướp dữ cướp bóc giết hại mà tự cho là mình giỏi giang khoái chí. Người thế tục đắm vào sắc, thống (cảm nhận), tưởng, hành, thức, chìm đắm trong nhơ bẩn, tội lỗi che lấp, năm ấm và năm cái phủ kín, không hiểu nghĩa sâu xa thù diệu của pháp lớn; có si mê và ân ái thì sinh làm người, bị mười hai mối kết trói buộc, sáu mươi hai kiến chấp, lưới ngờ vực, lưới bụi trần, mê lầm theo chín mươi sáu đường tà.

 Còn người nghiên cứu tinh tường các pháp, phân biệt rằng chúng là không, như huyễn, như hóa, như mộng, như cây chuối, như sóng nắng, như trăng dưới nước, như tiếng vang của tiếng gọi, thì không chấp có ta. Biết sắc là tự nhiên, thống và tưởng là tự nhiên; thống, tưởng tự nhiên thì hành, thức tự nhiên; hành, thức tự nhiên thì bốn đại tự nhiên; bốn đại tự nhiên thì ba cõi tự nhiên; ba cõi tự nhiên thì Nê-hoàn tự nhiên; Nê-hoàn tự nhiên thì mới đạt được vô sở tùng sinh pháp nhẫn (trí chấp nhận chân lý rằng các pháp không từ đâu sinh ra). Không ở trong sống chết, cũng không ở nơi diệt độ (Niết-bàn), thì mới hợp với trí tuệ sâu xa vi diệu của Đại thừa.

 Ví như có người thân mắc bệnh nặng, muốn tự chữa, đáng uống thuốc hợp bệnh lại uống thuốc độc, tưởng là trị bệnh cho thân, ngờ đâu hại bụng, tổn tạng; nếu không lập tức uống thuốc giải độc thì chẳng bao lâu thuốc ấy giết người, ăn năn không kịp. Người học đạo cũng như vậy: vốn phát đạo ý để làm hạnh Bồ-tát, giữ bốn đẳng tâm từ, bi, hỷ, hộ, theo sáu độ, nhưng đều có ý tưởng, có điều mong cầu, nên rơi vào thừa Thanh văn, Duyên giác. Giả sử vừa sắp thành mà không ưa thích, nhân đó lui ra (?); hoặc đến được Đại thừa mà chần chừ không rõ, dừng lại giữa chừng, thì liền rơi vào Tiểu thừa. Ví như thức ăn của thường dân, vua Chuyển luân thánh vương ăn vào thì thành thuốc độc. Lại ví như cam lộ (sương ngọt, thứ thuốc thần của cõi trời) vị ngon bậc nhất, là thuốc đầy đủ chữa được nhiều bệnh của mọi người; Bồ-tát cũng như vậy, dùng pháp Đại thừa chữa trị cho tất cả mọi người khỏi các nỗi khổ sinh, già, bệnh, chết, khỏi tai ách của dâm dục, giận dữ, si mê và họa của mọi vọng tưởng." Khi Phật nói lời này, một nghìn trời và người phát lòng cầu đạo Vô thượng chánh chân, năm trăm vị thiên tử được bất khởi pháp nhẫn.

 Bấy giờ có vị Bồ-tát tên là Tuệ Anh hỏi Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ): "Thế nào là Bồ-tát học rộng biết nhiều?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Từ vô số kiếp nhiều như cát sông Hằng, tích lũy công đức mà không lấy làm chán; nghe về bốn đẳng tâm cũng không chán đủ; tu pháp tứ ân (bốn cách thu phục, gần gũi chúng sinh: bố thí, nói lời ái ngữ, làm việc lợi ích, cùng chung công việc) cũng không chán đủ; thực hành sáu độ vô cực cũng không chán đủ; tu không, vô tướng, vô nguyện cũng không chán đủ; đại từ đại bi cũng không chán đủ; tiến tu năm thần thông (năm năng lực siêu phàm: thấy xa, nghe xa, biết lòng người, biết đời trước, biến hóa tự tại) cũng không chán đủ; giáo hóa chúng sinh cũng không chán đủ; giảng dạy Đại thừa cũng không chán đủ; hiện thân Thanh văn, Duyên giác để giáo hóa khắp tất cả cũng không chán đủ; thị hiện Nê-hoàn, ở trong Nê-hoàn rồi lại trở về cõi sống chết cũng không chán đủ. Không đi không đến mà không đâu không tới. Ví như hư không, không đâu không tới, không ra không vào, không đâu không thấu, không đâu không khắp. Đó gọi là học rộng biết nhiều.

 Không lấy quá khứ làm con số tính đếm, không lấy tương lai làm giới hạn ngăn ngại, không cho hiện tại có chỗ chốn, không có giới hạn của ba đời quá khứ, vị lai, hiện tại; đối với ba đường ác thì bình đẳng, không có ý tưởng về ba cõi, không có niệm về Nê-hoàn; không đạo không tục, không bám không bỏ. Đó mới gọi là học rộng biết nhiều. Đối với điều được nghe cũng không có gì được nghe, đối với điều được thấy cũng không có gì được thấy, đối với điều nói ra cũng không có gì được nói, đối với kẻ được độ cũng không có ai được độ. Đó mới gọi là học rộng biết nhiều."

 Tuệ Anh lại hỏi: "Thế nào là người đang tu hành, thế nào là thành tựu?" Đáp: "Phát ý Bồ-tát, thực hành bốn đẳng tâm, đại từ đại bi, trí tuệ không cùng tận; dùng bố thí để thu phục người; dùng trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm (thiền định), trí tuệ để cứu chúng sinh; hạnh tu dần dần tiến lên. Đó gọi là người đang tu hành. Hạnh tu vượt qua cả pháp không, vô tướng, vô nguyện, không thấy có ta, không thấy ba đời, không thấy Nê-hoàn và sống chết. Đó gọi là thành tựu."

 Bồ-tát Đại Anh lại hỏi Phật: "Đời người từ đâu đến, đi về đâu? Già, bệnh, chết từ đâu đến, đi về đâu? Sắc, thống, tưởng, hành, thức từ đâu đến, đi về đâu? Đất, nước, lửa, gió, hư không, mắt, tai, mũi, miệng, thân, tâm từ đâu đến, đi về đâu?" Phật nói: "Tất cả đều không từ đâu đến, đi cũng không tới đâu. Duyên hợp thì có, duyên lìa thì diệt. Như huyễn, như hóa, như tranh vẽ, như tiếng trống, như mưa, như chớp, đều từ nhân duyên. Có duyên thì có sinh, không duyên thì không có gì đối ứng (?). Sống chết cũng như vậy, ngang nhau không khác."

 Đại Anh lại hỏi: "Thế nào là không từ đâu đến, không đi về đâu, do nhân duyên hợp thành?" Phật nói: "Làm hạnh của người thì được làm người; làm hạnh của trời thì được làm trời; làm hạnh địa ngục thì vào địa ngục; làm hạnh súc sinh thì chịu làm súc sinh; làm hạnh quỷ đói thì làm quỷ đói. Không có năm thứ hạnh ấy thì không có năm đường; không có năm đường thì không có ra vào; đó gọi là gốc của con người. Không có ba cõi là cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc; vì không có tâm, ý, thức nên không có ba cõi; đó gọi là gốc của con người. Khi chưa có người và vật thì có sắc mà không thấy được. Thế nào là có sắc mà không thấy được? Đó là sắc đất, sắc nước, sắc lửa, sắc gió. Cái cứng chắc gọi là đất, cái trong gọi là nước, cái sáng gọi là lửa, cái thu nhiếp gọi là gió. Khi trời đất chưa thành, chưa có ba cõi, bốn sắc này vẫn thường tự nhiên, không có người tạo ra, tự nhiên mà động khởi. Chỉ có đạo (bậc đắc đạo, tức Phật) mới gọi tên được, cho đến bậc bổ xứ mới gọi tên được thứ này; đó là sắc không có hình tượng, cũng gọi là tâm sắc. Bậc A-duy-việt-trí (Bồ-tát đã đạt địa vị không còn thoái lui) thấy tâm và tâm sắc; bậc A-duy-nhan (Bồ-tát ở địa vị cao nhất, sắp thành Phật) thấy bốn sắc và tâm; Như Lai thấy được cái gốc khi chưa có bốn sắc và tâm.

 Ở trong ba cõi mà không hiển hiện thì đó là tâm sắc, gọi là gốc của tâm, nên nói là chẳng phải không có; trong pháp Bồ-tát nên nói là có; không có tâm sắc thì ba cõi tự nhiên (?). Tự nhiên như hư không, mới gọi là đạo. Như thế, các pháp không hợp không tan. Vì sao? Nếu hợp thì đó là gốc của con người; nếu tan thì đó là sống chết. Thấy sống chết là bệnh, Nê-hoàn là vui, thì gọi là Thanh văn; ở khoảng giữa, không làm lợi ích cho tất cả, gọi là Duyên giác. Không hợp không tan, không ở nơi Nê-hoàn (?), không ghét sống chết, mới gọi là pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý). Pháp thân không có hình, đi vào khắp tất cả, cũng không có chỗ vào mà không chỗ nào không vào." Khi nói kinh này, năm nghìn trời và người được vô sở tùng sinh pháp nhẫn, vô số người đều phát lòng cầu đạo Vô thượng chánh chân.

 Bấy giờ A-nan (vị đệ tử thị giả thân cận của Phật) hỏi Thế Tôn: "Người muốn phát đạo ý làm Bồ-tát thì nên lấy gì làm gốc?" Phật nói: "Tinh tấn không biếng nhác, phân biệt trí tuệ về không, muốn độ tất cả mà không thấy có ta và thọ mạng; đó là gốc." Lại hỏi: "Có chậm có nhanh không?" Phật nói: "Cũng có, cũng không." Lại hỏi: "Thế nào là có? Thế nào là không?" Phật nói: "Có, là từ tinh tấn không biếng nhác mà tích lũy gieo trồng công đức: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ, thiện quyền phương tiện, từ, bi, hỷ, hộ, tứ ân và hạnh không, nhờ đó được đạo Vô thượng chánh chân; không phải từ biếng nhác mà được. Đó gọi là có. Không, là đạo không có chỗ chốn, không hình, không tên, ví như hư không, không phải do tạo tác mà đạt được. Không có gì tạo tác, không có tâm, ý, thức, không trong không ngoài, cũng không ở giữa, không lấy không bỏ, mới hợp để vào đạo. Đó gọi là không.

 Vì sao vậy? Thuở xa xưa, trải qua số kiếp khó mà tính đếm, có vị Chuyển luân vương tên là Tự Tại. Vua có một nghìn người con dũng mãnh, tài giỏi khác thường. Đất nước có bảy báu, vua làm chủ bốn thiên hạ, cai trị bằng chánh pháp, không dùng hình phạt. Khi ấy có Phật hiệu là Bảo Diệu Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Thành, Vi Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, hiệu là Phật Thế Tôn. Bấy giờ Phật thuyết pháp, lời đầu cũng hay, lời giữa cũng hay, lời cuối cũng hay, phân tích nghĩa lý vi diệu đầy đủ, tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, lìa dục) thanh tịnh, giảng pháp rộng khắp. Trong hội có vô số ức Bồ-tát, Thanh văn và Duyên giác thì không thể kể xiết.

 Bấy giờ vua Chuyển luân cúng dường, hầu hạ Phật đã nhiều năm. Một nghìn người con, các bề tôi quý và đại chúng theo hầu, cùng đến chỗ Phật, cúi đầu lạy dưới chân, lui ngồi một bên. Phật vì họ giảng rộng hạnh Bồ-tát, đem lại nhiều an ổn, cứu giúp nhiều người, là bậc tôn quý nhất đối với tất cả mọi người. Vua cùng các con, các bề tôi và đoàn tùy tùng đều phát lòng cầu đạo Vô thượng chánh chân, ngày đêm tinh tấn không dám mỏi nghỉ, cúng dường Như Lai mọi thứ cần dùng. Rồi một nghìn người con đều ở trước Phật tự thử công đức của mình, mỗi người rút thẻ xem ai sẽ thành Phật trước. Ai rút được thẻ trên thì đi trước, những người còn lại thứ bậc thấp hơn thì lần lượt thành Phật theo thứ tự; kẻ biếng nhác, ít đức thì phải ở sau cùng. Liền làm đúng như lời, mỗi người rút thẻ. Có một thái tử rút được thẻ cuối cùng, phải rất lâu sau, ở thứ bậc chót mới được thành Phật. Ngay lúc ấy thái tử buồn rầu không tự kìm được, liền gieo mình xuống đất như núi lớn sụp đổ, than: 'Sao thân ta lại thành Phật sau cùng?'

 Phật bảo thái tử: 'Đừng buồn rầu. Đạo không có giới hạn, cũng không có xa gần. Ai phân biệt hiểu được trí tuệ về không thì liền ở trước.' Khi ấy thái tử nghe Phật nói liền vui mừng hớn hở, liền phát lòng cầu đạo Vô thượng chánh chân, được bất khởi pháp nhẫn, thực hành đại từ đại bi, hiểu tất cả các pháp như huyễn, như bóng, như tiếng vang, như sóng nắng, như mộng, như cây chuối, như trăng dưới nước. Trong một nghìn người, thái tử là người thứ tư thành Phật, hiệu là Thích-ca Văn Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác. Những người con khác lần lượt thành Phật; người sau cùng sẽ thành Phật có tên là Lâu Do."

 Phật bảo A-nan: "Muốn biết vị Chuyển luân thánh vương thuở ấy là ai không? Chính là Định Quang Như Lai (vị Phật đời quá khứ, cũng gọi là Phật Nhiên Đăng). Vị thái tử rút trượt thẻ, nhờ hiểu được không mà tinh tấn không biếng nhác, nên được thành Phật trước, chính là thân ta đây. Những người con khác chính là một nghìn vị Phật ra đời trong Hiền kiếp (kiếp hiện tại, trong đó có một nghìn vị Phật xuất hiện). Nên biết nghĩa này: đạo không có xa gần; hiểu được không, phân biệt điều vi diệu, biết pháp tự nhiên, thì được thành Phật nhanh." Khi ấy trong hội chúng không ai không vui mừng, khắp nơi đều phát đạo ý, làm hạnh Bồ-tát. Năm nghìn Bồ-tát đạt được pháp nhẫn, một vạn người được nhu thuận pháp nhẫn (trí chấp nhận, thuận theo chân lý ở mức ban đầu).

 Bấy giờ Nhật Thiên Vương (vị vua trời cai quản mặt trời) cùng vô số trăm nghìn trời và người đến chỗ Phật, cúi đầu lạy dưới chân, lui đứng một bên, tiến lên thưa Phật: "Do làm hạnh gì mà được làm Nhật Thiên Vương, đi soi sáng bốn thiên hạ? Do duyên gì mà làm mặt trăng, soi ban đêm, trừ bóng tối?" Phật bảo Nhật Vương: "Có bốn pháp khiến được làm Nhật Vương. Bốn pháp ấy là gì? Thường vui làm bố thí; tu sửa thân, cẩn thận việc làm; giữ giới không phạm; lại có chí thắp đèn ở chùa miếu thờ Phật, hoặc gieo trồng đức sáng trước cha mẹ, các vị sa-môn (người xuất gia tu hành) và đạo nhân. Đó là bốn." Khi ấy Phật nói kệ rằng:

 Thường vui làm bố thí, giữ giới không phạm cấm;

 Thắp đèn nơi chùa Phật, hoặc trước mặt cha mẹ.

 Ưa thích kinh điển chân chính của Phật, không chê bai kinh pháp;

 Kính trọng sa-môn, đạo sĩ, nhờ vậy được làm mặt trời.

 Thân phát ra nghìn ánh sáng, soi khắp bốn thiên hạ;

 Những nơi sâu thẳm tối tăm, không đâu không được chiếu sáng.

 Phật bảo Nhật Vương: "Lại có mười việc khiến được làm Nhật Thiên Vương. Mười việc ấy là gì? Thân không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm; miệng không nói hai lưỡi (đâm thọc ly gián), không chửi mắng độc ác, không nói dối, không nói lời thêu dệt; ý không giận dữ, không ghen ghét, không si mê. Đó là mười." Khi ấy Phật nói kệ rằng:

 Cung kính tự giữ gìn mình, không giết, trộm, tà dâm;

 Không nói hai lưỡi, lời ác, nói dối và lời thêu dệt.

 Lòng không ôm ghen ghét, không có các độc giận hờn;

 Lìa sáu mươi hai kiến chấp, thì ánh mặt trời soi bốn phương.

 Phật bảo Nhật Vương: "Lại có bốn việc khiến được làm Nguyệt Vương (vua trời cai quản mặt trăng). Bốn việc ấy là gì? Bố thí cho người nghèo khốn; giữ năm giới; tôn kính Tam bảo; trong đêm tối đặt đèn sáng ở chỗ vua, cha, thầy và chùa. Đó là bốn." Khi ấy Phật nói kệ rằng:

 Bố thí cho người nghèo khốn, thường giữ gìn năm giới;

 Thắp đèn nơi chùa Phật, cung kính phụng sự Tam bảo.

 Lòng luôn nghĩ điều lành, gạt bỏ mọi điều ác thế gian;

 Tự giữ thân, miệng, ý, được ánh trăng soi chỗ tối.

 Bấy giờ Nhật Vương thưa Phật: "Cúi mong đấng Đại Thánh hạ cố thân tôn quý đến cung con dùng bữa, để các vị trời thần ở hư không lo việc dẫn đường, điều khiển (?) đều được nhờ ơn lớn, được nghe pháp sâu xa vi diệu, đều phát đạo ý, số người được độ không thể lường." Khi ấy Phật lặng im, tức là đã nhận lời mời. Nhật Vương thấy Phật đã nhận lời, đi nhiễu quanh Phật ba vòng rồi bỗng chốc trở về cung, sắm sửa trăm thứ thức ăn đủ mọi món ngon ngọt; giường ghế, đồ ngồi đều trang hoàng tươi sạch; trải tòa cho Phật cao bốn nghìn dặm. Rồi Nhật Vương đứng trong cung điện, từ xa lại mời Phật lần nữa, nghiêng mình nín thở cung kính, nói kệ khen rằng:

 Bố thí cho tất cả, mọi thứ đều không tiếc;

 Cũng chẳng mong đền đáp, thành Phật độ mười phương.

 Trí tuệ như hư không, giáo hóa chẳng vướng ngại;

 Tất cả đều nhờ ơn; giờ đã đến, xin hạ cố.

 Lòng từ ban cho chúng sinh, chưa từng gây nguy hại;

 Xót thương kẻ chưa được độ, ban dạy bằng của báu pháp.

 Oai thần soi sáng muôn dân, cứu thoát người nghèo khốn;

 Ban cho bảy của báu lớn (bảy của báu của bậc thánh: lòng tin, giữ giới, biết hổ, biết thẹn, học rộng, bố thí, trí tuệ); giờ đã đến, xin hạ cố.

 Thấy chúng sinh mê lầm, khổ nhọc trong năm đường;

 Thường ban cho ơn lớn, an ủi những kẻ sợ hãi.

 Mở dạy bằng giáo pháp, chỉ dẫn kẻ còn kém;

 Gieo giống đến tuệ không; giờ đã đến, xin hạ cố.

 Ánh sáng hơn mặt trời mặt trăng, oai đức vượt núi Tu-di;

 Trí tuệ vượt hư không, không gì sánh ví được.

 Mặt trời mặt trăng soi chỗ tối, chỉ có thể nuôi thành muôn vật;

 Phật soi người năm đường, đều khiến được năm mắt (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật).

 Hư không còn có thể vượt hết, nước biển còn biết được mấy giọt;

 Núi Tu-di và đất mười phương, cũng có thể biết được mấy cân lạng;

 Còn trí tuệ thánh của Như Lai, công đức rộng lớn vòi vọi,

 Vô hạn, vượt khắp những thứ kia; giờ đã đến, xin hạ cố.

 Bấy giờ Thế Tôn bảo đại chúng: "Giờ đã đến, tất cả hãy sửa soạn để nhận lời mời của Nhật Vương." Mọi người đều vâng lời. Phật cùng đại chúng vọt lên hư không, đến cung Nhật Vương, ngồi trên tòa sư tử (tòa ngồi của Phật, ví Phật như sư tử là chúa muôn thú). Hội chúng ngồi xong, hoàng hậu, thái tử và quyến thuộc chư thiên cúi đầu sát đất, liền dốc lòng thành cúng dường Thế Tôn, tự tay bưng dọn trăm món ăn. Ăn xong, rửa ráy xong, vua lấy một chiếc ghế thấp, tự ngồi trước Phật cung kính nghe pháp.

 Phật bảo Nhật Vương: "Tất cả hình dáng thân thể mà chúng sinh trong ba cõi nhận lấy đều từ tâm ý. Tâm ý không có hình mà có sự tạo tác, theo hạnh nghiệp mà lập nên thân. Giàu sang hay nghèo hèn đều quy về vô thường, như bọt nước vừa nổi lên đã liền tan mất. Mọi thứ ở thế gian đều như vậy. Nên tin rằng chỉ có đạo đức chân chính mới đáng nương tựa, ngoài ra không gì cậy được. Hãy bỏ các hạnh khác, thực hành hạnh pháp. Thế nào là hạnh pháp?

 Hạnh vô sinh: trừ bỏ mọi sự sinh khởi. Hạnh chân đế (chân lý tuyệt đối): điều giữ gìn là thù thắng. Hạnh vào đạo: không quên mất điều gì. Hạnh bố thí: không tiếc, không mong cầu. Hạnh trì giới: được khắp mọi điều nguyện. Hạnh nhẫn nhục: không làm rối loạn mọi người. Hạnh tinh tấn: chưa từng lay động. Hạnh nhất tâm: ý luôn thông suốt. Hạnh trí tuệ: dùng mắt thánh mà thấy. Hạnh tâm từ: chịu đựng mọi khổ. Hạnh tâm bi: lòng bình đẳng với chúng sinh. Hạnh tâm hỷ: dùng pháp mở dạy. Hạnh tâm hộ: an ủi tất cả. Hạnh thần thông: thông đạt bằng sáu thần thông (năm thần thông đã kể thêm năng lực dứt sạch phiền não). Hạnh chỉ quán không: không có lòng giận dữ hại người. Hạnh tiêu diệt: độ muôn dân. Hạnh tứ ân: gom góp cứu người. Hạnh học rộng: nhờ học nhận mà thành đạo. Hạnh bất khởi: quán xét lẽ tự nhiên. Hạnh đạo phẩm (các pháp tu giúp đạt đạo): không nắm lấy pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt). Hạnh bản vô: không có quả báo tội phúc. Hạnh duyên khởi (lẽ mọi vật do nhân duyên mà sinh): biết rõ vô minh và minh đều không thể cùng tận. Hạnh trần lao (phiền não làm nhọc tâm): hiểu người và vật là tự nhiên. Hạnh các pháp: rõ biết không, thấy tuệ, được giác ngộ bình đẳng. Hạnh hàng phục ma: không gì làm lay đổ được. Đối với trường ba cõi: dù ở trong mà không sa đọa. Hạnh sư tử: khéo thắng, không sợ hãi. Hạnh sức mạnh không sợ: đi đến đâu cũng không e ngại. Hạnh tam đạt (ba trí thông suốt: biết đời trước, thấy đời sau, dứt sạch phiền não): không có vướng ngại, một lòng nơi đạo tràng giác ngộ, trí lớn đầy đủ khắp. Hạnh dạy tất cả: không đâu không chu toàn. Hạnh hóa độ sáu mươi hai kiến chấp: cứu chúng sinh khỏi lưới giăng. Đối với chín mươi sáu đường ngoại đạo: dạy dỗ cho vào một đạo.

 Như vậy, Nhật Vương, Bồ-tát hợp với các hạnh này thì thuận theo hạnh đạo; đã thuận hạnh đạo thì hợp với đại từ; đã thuận đại từ thì hợp với đại bi; đã thuận đại bi thì hợp với áo giáp lớn (chí nguyện kiên cố như áo giáp); đã thuận áo giáp lớn thì làm được tiếng rống sư tử (lời giảng pháp oai hùng không sợ hãi); đã rống tiếng sư tử thì hợp với việc biến hóa như ảo thuật; đã thuận việc biến hóa thì vào được năm đường; đã thuận năm đường thì tùy thời mà vào; đã tùy thời mà vào thì không gì không biến hóa được; đã ở chỗ biến hóa thì không đi không đến; độ mà không có ai để độ, thanh tịnh mà không có gì để làm thanh tịnh, sáng mà không có gì để soi sáng, giác ngộ mà không có gì để giác ngộ, mới là Chánh giác."

 Phật bảo Nhật Vương: "Muốn thấu đạt việc quá khứ, vị lai, hiện tại, và pháp thân bình đẳng của mười phương chư Phật, thì nên thường tin ưa và phân biệt nghĩa này. Muốn biết sống chết, chỗ phát khởi của mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai mắt xích nhân quả dẫn đến sống chết luân hồi), cái họa của ba đường ác và sự che lấp của năm cái, thì nên hiểu nghĩa này, tin theo và thực hành. Muốn rõ chỗ cốt yếu của mười hai bộ kinh (mười hai thể loại kinh điển của Phật), mở giáo pháp tam đạt, vượt qua ba cửa giải thoát mà đến trí tam đạt, thì nên hiểu nghĩa này. Như quận, nước, huyện, ấp, xóm, làng, trăm thứ lúa, cỏ cây, cây thuốc, cây trái đều nhờ đất mà sinh; Bồ-tát vào trí tuệ này thì không gì không giáo hóa được, đều giúp cho thành lập, cho đến đạo Vô thượng chánh chân; các bậc Thanh văn, Duyên giác cũng đều nương vào đó."

 Khi Phật nói lời này, Nhật Thiên Vương, hoàng hậu, thái tử, quyến thuộc và chư thiên, lòng tự nhiên đều được bất khởi pháp nhẫn; mười ức trời và người phát lòng cầu đạo Vô thượng chánh chân. Bấy giờ Thế Tôn liền đứng dậy khỏi tòa, đứng giữa hư không, có vô số trăm nghìn quyến thuộc vây quanh, nói kệ rằng:

 Trời, người không hiểu rõ, từ xưa khó tính lường;

 Mê lầm trong năm nẻo, như cá mắc mồi câu.

 Ba cõi như trò ảo thuật, mờ mịt không thấy chốn;

 Kẻ sinh ra không tự biết, bị ý thức sai khiến.

 Rơi vào bốn điên đảo (bốn cái thấy ngược: cho vô thường là thường, khổ là vui, không có ta là có ta, nhơ là sạch), thật đáng xót thương thay;

 Tự cho thân là thường còn, không tin đạo chân thật.

 Tất cả từ không mà sinh, lại ghét nghe tuệ không;

 Như người do cha mẹ sinh, lại bất hiếu với cha mẹ.

 Như con khu (loài thú dữ, tương truyền do người biến thành) hóa làm cọp, không nhớ lúc làm người;

 Liền quay về hại người nhà, chẳng phân biệt thân sơ.

 Người vốn từ không mà sinh, ghét cái không cũng như thế;

 Mê loạn nơi ấm và nhập (ấm: năm ấm; nhập: sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng), như kẻ say trần truồng chạy.

 Con khu biến lại làm người, mới nhận ra thân thuộc trong nhà;

 Đã phân biệt được bản vô, mới hiểu tất cả là không.

 Cái không chẳng nghĩ đến không, không cũng chẳng thấy không;

 Đã đạt chỗ không sinh, mới hiểu được tự nhiên.

 Muốn cầu hạnh Bồ-tát, độ thoát các loài chúng sinh,

 Phải rõ tất cả pháp, tự nhiên như ảo hóa.

 Đã phân biệt tuệ này, xoay vần không rời bỏ,

 Thì vào sâu chỗ vi diệu, dùng quyền tuệ (trí tuệ phương tiện khéo léo) mở lối độ người.

 Khi Phật nói lời này, vô số ức vị trời và các thần trong hư không đều phát lòng cầu đạo Vô thượng chánh chân; số Bồ-tát được bất khởi pháp nhẫn không thể kể xiết. Phật trở về vườn cây của dòng họ Nại ở thành Duy-da-ly (thành Tỳ-xá-ly ở Ấn Độ xưa).

 Bấy giờ trong thành có một vị đại trưởng giả tên là Giải Pháp Độ. Ông đã cúng dường vô số trăm nghìn vị Phật đời trước, gieo trồng các gốc đức không thể kể xiết, cúi lạy lễ kính chư Phật khó mà đếm được, thưa hỏi và lãnh nhận lời pháp; đối với lòng cầu đạo Vô thượng chánh chân thì chí không thoái lui; có bất khởi pháp nhẫn phát ra từ trí tuệ, số người được ông độ không cùng tận, sự cứu giúp bằng thiện quyền không thể bàn tính. Ông cùng quyến thuộc đến chỗ Phật, cúi lạy xong ngồi một bên, chắp tay thưa Phật: "Cúng dường Thế Tôn được công đức gì?"

 Phật bảo trưởng giả: "Dâng hoa rải lên Phật thì đời đời thân hình đoan chính, áo mặc cơm ăn tự nhiên mà có. Đốt hương xông thơm thì thân thể thơm sạch, danh đức vang xa. Người thắp đèn thì được thiên nhãn (mắt trời, thấy xa không bị ngăn ngại) sáng suốt, không ở chỗ tối tăm. Người dâng cờ phướn thì ở đâu cũng giàu có vui vẻ, của báu vô hạn. Người dâng lọng lụa thì được nhà cửa che chắn, không phải dầm mưa nắng. Dùng âm nhạc, ca múa để cúng dường tháp chùa của Phật và làm vui cho mọi người thì được thiên nhĩ (tai trời, nghe thấu mọi nơi). Người dâng giày dép, xe cộ thì được thân nhẹ nhàng, bay được. Một lòng hướng về Phật thì được biết túc mạng (các đời trước của mình). Thương xót xem xét chúng sinh thì biết được lòng của tất cả. Dùng pháp để bố thí thì được dứt sạch mọi phiền não. Dùng thức ăn để bố thí thì thường gặp được pháp hội. Dùng áo để bố thí thì được ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp (những nét tốt đẹp đặc biệt trên thân Phật). Sau khi ta diệt độ, người nào cúng dường hình tượng và xá-lợi (di cốt của Phật), thì công đức cũng đều như vậy, dần dần thuận theo pháp, nhờ đó được độ đến đạo vô vi (cảnh giới không tạo tác, không sinh diệt, tức Niết-bàn)."

 Trưởng giả Giải Pháp lại thưa Phật: "Có cách cúng dường nào hơn hẳn những thứ hoa, hương, phướn, lọng, ca nhạc, giày dép, xe cộ, cơm ăn, áo mặc này không?" Phật nói: "Có." Lại hỏi: "Đó là gì?" Phật nói: "Phát ý Bồ-tát, thương nghĩ đến tất cả chúng sinh đang khổ vì vòng sống chết mà muốn cứu độ họ; đại từ đại bi, không chán sống chết; cầu các tổng trì (năng lực ghi nhớ và giữ trọn giáo pháp) và chỗ sâu kín của tam tạng (ba kho kinh điển: kinh, luật, luận), trí tuệ sâu xa khó lường, không cùng tận; dẹp yên ba đường ác, dẫn dắt bằng Tam bảo; phân biệt không, vô tướng, vô nguyện, vượt qua ba cửa giải thoát, được trí tam đạt; thấy gốc rễ của con người vốn không có chỗ chốn, do nhân duyên mà sinh; quán tất cả các pháp cũng không đến không đi; sáu tình (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) tự nhiên như bọt trên mặt nước; tứ đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ) cũng không phải chân lý cố định, ví như sóng nắng; rõ được bản vô rồi mới là chân lý chân chính; dùng từ, bi, hỷ, hộ và bố thí bằng pháp, thương yêu chúng sinh, khuyên bảo làm lợi cho muôn dân, làm lợi bình đẳng cho tất cả; dùng sáu độ vô cực và thiện quyền phương tiện, tùy thuận mà giáo hóa, không ghét sống chết, lại như chim bay giữa hư không, vui ở trong vòng sống chết, ví như ở vườn hoa trái, suối chảy, nhà vui chơi; không trái với biển chân diệu của bậc Đại Thánh; không sợ bốn ma (bốn loại ma: phiền não, năm ấm, cái chết, và ma vương cõi trời); hàng phục các tà kiến, sáu mươi hai kiến chấp; giáo hóa, gỡ mối mê lầm của chín mươi sáu đường ngoại đạo; bỏ hạnh Thanh văn, Duyên giác; biết không có ta, không có người, không có thọ, không có mạng; theo tu đạo lớn vô thượng chân chính. Sự cúng dường ấy là hơn hết.

 Tự quán thân mình chỉ như ảo hóa; mười hai nhân duyên rốt cuộc không có đầu mối. Vì sao vậy? Vốn không có si (vô minh: sự mê mờ không thấy chân lý), do duyên đối đãi mà khởi lên. Từ si dẫn đến hành (những tạo tác của thân, miệng, ý); từ hành dẫn đến thức (cái biết phân biệt khi vào thai); từ thức dẫn đến danh sắc (tinh thần và thể xác mới hình thành); từ danh sắc dẫn đến sáu nhập (sáu giác quan); từ sáu nhập dẫn đến tập (sự tiếp xúc với đối tượng); từ tập dẫn đến thống (cảm nhận khổ vui); từ thống dẫn đến ái (ham muốn); từ ái dẫn đến thủ (nắm giữ, chiếm lấy); từ thủ dẫn đến hữu (sự tồn tại, nghiệp dẫn đến đời sau); từ hữu dẫn đến sinh; từ sinh dẫn đến chết; từ chết dẫn đến lo; từ lo mà có buồn rầu, đau xót, cảm thương, những phiền não không vừa ý. Rõ biết rằng bản vô thì đến si còn không có, huống gì có cái họa của hành, thức, danh sắc, sáu nhập, tập, thống, ái, thủ, hữu, sinh, già, chết, lo buồn? Mãi mãi không có. Các duyên đều dứt, không ở trong ba cõi, không ưa Nê-hoàn, không có ý niệm về đạo lớn, không có ý tưởng về đạo nhỏ. Dạo chơi trong sinh, già, chết, ví như mặt trời mặt trăng không ra không vào, chỉ đối với người thế gian thì thấy có ra có vào. Bồ-tát cũng như vậy, mở dạy tất cả, hiện sinh vào ba cõi, giảng giáo pháp ba thừa rồi liền hiện diệt độ; đối với mọi người thì thấy có sinh diệt, nhưng trong pháp Bồ-tát thì không có sinh diệt. Sự cúng dường như vậy là thù thắng nhất, tôn quý nhất, cao nhất, là sự cúng dường không cùng tận, không đáy." Khi Phật nói lời này, mười vạn trời và người đều phát lòng cầu đạo Vô thượng chánh chân; trưởng giả Giải Pháp cùng các quyến thuộc đều đứng vững ở địa vị không thoái lui, được bất khởi pháp nhẫn.

 Bấy giờ Bồ-tát Điều Ý thưa Phật: "Thế nào là điều phục? Thế nào là quý báu?" Phật nói: "Nếu bị chửi mắng, đánh đập, nguyền rủa mà lòng không thay đổi; bị bêu xấu, nhục mạ, khinh rẻ, lấn lướt, phỉ nhổ mà lòng không thay đổi; được khen ngợi, cung kính, tuyên dương công đức mà lòng không thay đổi; được người cúi đầu quy mệnh, quỳ lạy tôn kính mà lòng không thay đổi; giả sử đem phúc cõi trời, sự giàu sang của bậc Chuyển luân thánh vương, những thú vui ái dục mà khuyên dụ, lòng cũng không thay đổi; giả sử đem tai họa, quái dị, sợ hãi, bức bách của địa ngục, quỷ đói, súc sinh ra mà dọa, lòng cũng không thay đổi; biết mạng sống vô thường, khổ, không, thân chẳng phải của mình, có người đem điều ấy ra chỉ bảo khuyến khích, lòng cũng không thay đổi; nếu đem pháp Thanh văn, Duyên giác dụ cho tiến lên, lòng cũng không thay đổi; giả sử đem trí tuệ về không của Bồ-tát, đem Đại thừa mà giáo hóa, lòng cũng không thay đổi. Đó gọi là điều phục."

 "Thế nào là quý báu?" Phật nói: "Phát tâm Bồ-tát muốn độ tất cả, đó là quý báu. Tôn kính Phật, không theo ngoại đạo, đó là quý báu. Hiểu kinh, thuận theo giáo pháp, không trái với sự giáo hóa lớn, đó là quý báu. Khiêm cung kính trọng chúng tăng và chúng thánh, đó là quý báu. Bố thí cho tất cả mà không mong cầu gì, đó là quý báu. Giữ giới, thuận theo điều cấm, phát nguyện Bồ-tát, đó là quý báu. Có sức nhẫn nhục, chế phục ý không rối loạn, đó là quý báu. Tinh tấn siêng năng, tu đạo, chăm lo việc gốc, đó là quý báu. Một lòng thực hành thiền định, ngay thẳng không tà mê, đó là quý báu. Trí tuệ sâu kín vi diệu, không rơi vào sáu suy, đó là quý báu. Thiện quyền phương tiện, khiến mỗi người được chỗ thích hợp, đó là quý báu. Lòng từ rộng khắp, chí không nhỏ nhen, đó là quý báu. Thường mang lòng bi mẫn, xót thương người nguy khốn, đó là quý báu. An hòa vui vẻ, không mừng quá cũng không buồn, đó là quý báu. Che chở tất cả, không ai không được cứu độ, đó là quý báu. Dùng pháp để bố thí, không thiên về đạo cũng không thiên về tục, đó là quý báu. Nuôi dưỡng chúng sinh, không có thương ghét, đó là quý báu. Chăm lo làm lợi ích lâu dài, không gây hao tổn, đó là quý báu. Làm lợi bình đẳng cho tất cả, không có ý thiên lệch tà vạy, đó là quý báu. Thường giữ khiêm nhường, chưa từng kiêu mạn buông thả, đó là quý báu. Nếu bị chửi mắng mà không kết oán, đó là quý báu. Giả sử bị đánh đập mà coi như không có thân, đó là quý báu. Giả sử bị giận dữ làm hại mà đáp lại bằng lòng nhân hậu xót thương, đó là quý báu. Nếu bị khinh rẻ mà không nhớ điều xấu của người, đó là quý báu. Hiểu biết thân chẳng phải của mình, không chấp có ta, đó là quý báu. Rõ tất cả là khổ, không ưa buông lung, đó là quý báu. Biết vật chẳng phải của mình, không bị sắc làm mê hoặc, đó là quý báu. Bỏ hạnh Thanh văn, không làm Duyên giác, đó là quý báu. Còn tu thần thông biến hóa, từ năm thần thông đến sáu thần thông, đó là quý báu. Gỡ bỏ sáu mươi hai kiến chấp, không rơi vào tà kiến, đó là quý báu. Không an trú nơi Nê-hoàn, không thấy sống chết là nguy, đó là quý báu. Thường dùng pháp lớn mở dạy người chưa được nghe, đó là quý báu. Vì tất cả mọi người mà hiện ra cây cầu pháp, cứu vớt mọi tai ách, đó là quý báu. Hiểu ba cõi là không, tất cả đều tự nhiên, đó là quý báu."

 Bồ-tát Liên Hoa Tịnh thưa Phật: "Thế nào là Bồ-tát đạt đến hạnh thanh tịnh?" Thế Tôn nói: "Không bị ái dục làm vấy bẩn, đó là thanh tịnh. Lòng luôn sáng sạch, không dung chứa độc giận hờn, đó là thanh tịnh. Đối với bụi trần của ba cõi không bị nhiễm vướng, đó là thanh tịnh. Không cầu may vào diệt độ, không ngại (?) sống chết, đó là thanh tịnh. Không tính toán chuyện sống chết, ra vào cõi vô vi, đó là thanh tịnh. Thường thực hành đại từ, không bỏ đại bi, đó là thanh tịnh. Không có ý tưởng về đạo lớn, không mong cầu đạo nhỏ, đó là thanh tịnh."

 Bồ-tát Quang Anh thưa Phật: "Do đâu mà ánh sáng của Bồ-tát chiếu soi khắp nơi?" Phật nói: "Thắp đèn ở chùa miếu; học hỏi trí tuệ, tìm hiểu rộng khắp không chán; truyền dạy rõ ràng ánh sáng của đạo, khiến người thấu rõ thật giả; theo học kinh điển của bậc thánh gồm mười hai bộ kinh; vượt qua biển các cõi hữu (các cõi tồn tại trong vòng sống chết) với mười hai mối dắt nối (mười hai nhân duyên); thường để chí nơi Đại thừa, tiêu trừ nỗi khổ của mọi người, đạt đến trí tuệ vi diệu. Đó là ánh sáng của Bồ-tát chiếu soi khắp nơi."

 Bồ-tát Giải Phược thưa Phật: "Do đâu mà Bồ-tát cởi được mọi trói buộc?" Phật nói: "Rõ biết ba chỗ (?) đều không, đối với quá khứ, vị lai, hiện tại không có ý tưởng bám chấp, thì ba nhơ (tham lam, giận dữ, si mê) liền trừ. Phân biệt sắc là không, thống, tưởng, hành, thức cũng như vậy. Tất cả vốn không có, không bám mà cũng không đoạn dứt. Không cầu một điều gì, cũng không bỏ điều gì. Đó là Bồ-tát cởi được mọi trói buộc."

 Bồ-tát Bảo Sự thưa Phật: "Lấy gì làm của báu, lấy gì làm đá sỏi?" Thế Tôn nói: "Quy y Phật, Pháp, Tăng, không làm điều trái pháp; vứt bỏ chín mươi sáu đường ngoại đạo; không nguyện làm Thanh văn, Duyên giác, thường để chí nơi đạo lớn; dùng đại từ đại bi cứu chúng sinh khỏi sự mê lầm trong năm đường; đó là của báu. Đối với mười hai nhân duyên thì thấy biết mê lầm sai lạc, không biết trí tuệ về không của pháp lớn; đó là đá sỏi."

 Bồ-tát Ân Thí thưa Phật: "Thế nào là Bồ-tát ban ơn cho chúng sinh?" Phật nói: "Người chưa phát ý thì đều khiến phát ý; người thoái lui thì khiến không thoái lui; đối với mọi sự sinh khởi thì khiến không còn sinh khởi; người chưa đầy đủ thì giúp cho đến bậc Nhất sinh bổ xứ. Đó là Bồ-tát ban ơn cho tất cả."

 Bồ-tát Đế Thiên thưa Phật: "Thế nào là Bồ-tát có thể giáo hóa chư thiên?" Phật nói: "Ở cõi Dục thì chỉ ra rằng dục vọng là vô thường như giấc mộng, chỉ bày hạnh thanh tịnh. Ở cõi Sắc thì vì họ hiện bày hạnh Bồ-tát đại từ. Ở cõi Vô sắc thì vì họ hiện bày pháp sâu xa vi diệu, không có chỗ nương tựa: không nương cõi Dục, không nương cõi Sắc, không nương cõi Vô sắc, không nương Tiểu thừa, không nương đạo lớn. Đó là Bồ-tát có thể giáo hóa chư thiên."

 Bồ-tát Thủy Thiên thưa Phật: "Thế nào là Bồ-tát hiểu biết bản tính vốn trong sạch?" Thế Tôn bảo: "Bồ-tát rõ biết tất cả các pháp như huyễn như hóa, tất cả vốn không có. Ví như nguồn nước lúc ban đầu vốn trong sạch, không có cặn đục. Vì sao vậy? Vì nước hễ lắng yên thì lại trong như cũ. Nhờ rõ được bản vô mà đạt được pháp thân."

 Bồ-tát Đại Đạo Sư thưa Phật: "Thế nào là Bồ-tát làm người dẫn đường cho tất cả?" Thế Tôn bảo: "Thấy kẻ keo kiệt tham lam thì dẫn dắt cho bố thí; kẻ buông lung thì dẫn dắt cho giữ giới; kẻ giận dữ thì dẫn dắt cho nhẫn nhục; kẻ biếng nhác thì dẫn dắt cho tinh tấn; kẻ ý tán loạn thì dẫn dắt cho nhất tâm; kẻ ngu tối thì dẫn dắt cho có trí tuệ; người không có lòng cầu đạo thì dẫn dắt vào Đại thừa. Đó là Bồ-tát làm người dẫn đường cho tất cả."

 Bồ-tát Long Thí thưa Phật: "Thế nào là Bồ-tát không tiếc thân mạng?" Thế Tôn bảo: "Bồ-tát quán xét mọi thứ ở đời đều vô thường, khổ, không, thân chẳng phải của mình. Ta không có thân, thân chẳng phải của ta. Tất cả như bóng, nhân hình mà hiện; sống chết cũng vậy, từ tâm mà thành. Rõ tất cả là không, đều không mong cầu gì; cái ta là tự nhiên. Cái ta tự nhiên thì sống chết tự nhiên; sống chết tự nhiên thì Nê-hoàn tự nhiên; Nê-hoàn tự nhiên thì đạo lớn tự nhiên. Đó là Bồ-tát không tiếc thân mạng."

 Bấy giờ Phạm thiên thưa Phật: "Lạ lùng thay, pháp này lớn lao biết bao, thật khó gặp được! Phải từ vô số kiếp tích lũy hạnh lành, chồng chất công đức, mới phảng phất được nghe âm thanh ấy. May mắn gặp đấng Đại Thánh, được nghe pháp này. Cúng dường kinh điển chân chính của Bồ-tát, sự giáo hóa cốt yếu vi diệu và nghĩa lý sâu xa; đã vâng theo, nhiều lần lắng nghe, hiểu thấu pháp này, nên khiến người ấy nương theo mà thực hành sáu hiệu (?). Người được nghe kinh này coi như đã thấy Phật, tai đã nghe trí tuệ vi diệu, đã cúng dường chúng thánh; mở đường lên cõi trời, nhổ khỏi ba đường ác, khiến phát lòng cầu đạo Vô thượng chánh chân, thể nhận và hiểu ba cửa giải thoát, không bỏ trí tam đạt. Dù chưa đến đạo, nhưng đức của người ấy tăng dần như trăng mới mọc; như sư tử con không sợ hãi điều gì, tự tại do mình. Các vị trời, rồng, thần đều bảo vệ người ấy; các ma tà ác tự nhiên bị khuất phục. Ở các châu, thành, quận, nước, huyện, ấp, không nơi nào không kính trọng; ra vào đúng lễ độ; uy thần của mười phương chư Phật giáo hóa giúp đỡ."

 Khi ấy Tứ Thiên Vương thưa Phật: "Sung sướng thay, thật hay lắm! Ơn lớn của đấng Đại Thánh hiện oai thần nơi đời ô trọc, khiến chúng con được chiêm ngưỡng, an trụ, gặp được sự giáo hóa vi diệu này. Trí tuệ thuần khiết của Bồ-tát như Thiên Trung Thiên (trời giữa các trời, danh hiệu tôn xưng Phật). Có người lên đường vào biển lớn, được viên ngọc như ý (viên ngọc quý muốn gì được nấy), làm thỏa mọi điều mong ước, người ấy vui mừng biết bao, há có thể lường được! Chúng con cũng như vậy, đến đại hội này, chiêm ngưỡng ơn từ bi, nghe nhận cam lộ. Phép tắc sáng ngời của Bồ-tát như vào biển lớn được viên ngọc báu ấy; chúng con sẽ đem tuyên truyền, chỉ bày cho những người cùng chí hướng làm hạnh Bồ-tát. Những chúng trời chưa từng tin ưa, những loài nương vào phúc báo, chúng con sẽ khiến họ bừng mở lòng mà nhận học; những người đã tin ưa thì khiến họ càng thêm vững chắc tiến lên mà không quay lui."

 Phật nói: "Lành thay, bốn vị Thiên Vương! Đúng như lời các ông nói. Pháp lớn này khó được thấy nghe. Nếu một lần lỡ bước thì mãi mãi xa lìa pháp, trong ức nghìn kiếp cũng không gặp lại được; như một cây kim rơi xuống biển sâu, lật đi lật lại tìm kiếm, há dễ tìm thấy sao?" Bốn vị Thiên Vương thưa Phật: "Thật khó, thật khó, thưa Thiên Trung Thiên!" Phật nói: "Nghe kinh điển cốt yếu, pháp sâu của Bồ-tát này mà không tin ưa, bỏ không đọc tụng, thì nhiều kiếp sai lạc, không thể gặp lại. Vì thế, các vị nhân giả muốn tự mình được ở đâu cũng thấy Phật, nghe pháp sâu xa vi diệu, mau đến đạo Vô thượng chánh chân, thì nên siêng năng cầm giữ, nghiền ngẫm, đọc tụng, vâng giữ, truyền bày cho người chưa nghe, giảng rộng nghĩa lý, khiến họ được nhờ kinh điển lớn, khiến người ngày ngày tu tập, lần lượt giáo hóa lẫn nhau, phúc ấy khó mà lường được.

 Giả sử ba nghìn đại thiên thế giới (một vũ trụ lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ) đầy khắp các đức Như Lai, nếu có người con trai, con gái nhà lành cúng dường phụng sự trong trăm nghìn kiếp, dâng mọi thứ an vui; sau khi các Phật diệt độ, lại dựng tháp cho từng vị bằng bảy báu sừng sững, cao đến hai mươi bốn tầng trời (?), cúng dường phướn, lọng, ca nhạc, ca tụng cũng trăm nghìn kiếp, thì phúc ấy có nhiều chăng?" Bốn vị Thiên Vương thưa Phật: "Rất nhiều, không cùng tận, thưa Thiên Trung Thiên, không thể ví dụ được." Phật nói: "Người nào thọ nhận tam muội này, mười pháp, định Siêu Nhật Minh, sáu độ vô cực, thiện quyền phương tiện, thì phúc vượt hơn người kia. Vì sao vậy? Dù cúng dường hầu hạ Phật cũng không bằng thọ nhận kinh điển Phật để lại này, vâng theo lời dạy của bậc Đại Thánh. Những người tu hạnh Bồ-tát và tất cả người học đạo đều nhờ kinh sâu xa mà tự mình đạt đến quả Phật."

 Bấy giờ Bồ-tát Tuệ Thí thưa Phật: "Pháp này rất sâu, rất sâu. Nếu có ai tin ưa mà không chê bai, thì biết người ấy được Phật hộ trì. Còn người nghe mà không vui mừng, ngờ vực, chê cười, không chép, không đọc tụng; đã không tự đọc tụng lại còn ngăn cản người khác, khiến họ không theo học, thì tội ấy khó mà lường được. Đời đời tự làm hại mình, rơi vào ba đường ác; như tự uống thuốc độc lại còn cho người khác uống; tự làm nguy thân mạng, lao vào chỗ mù tối, lại còn làm nguy cho mọi người. Pháp lớn này là cội nguồn của mọi ánh sáng; hủy cái lớn để theo cái nhỏ thì tai ương tội lỗi khó mà kể hết, sinh ra xa lìa Tam bảo, cam chịu ở trong tám chỗ. Tám chỗ ấy là gì? Một là nơi biên địa xa xôi; hai là theo ngoại đạo; ba là nghèo khốn; bốn là hèn hạ; năm là chết yểu; sáu là xấu xí; bảy là bị người ghét bỏ; tám là làm người man di. Kẻ không hiểu pháp mà chê bai, không tin, không ưa sự nghiệp Đại thừa, thì phải về tám chỗ xấu ấy, ăn năn không kịp."

 Phật nói: "Lành thay! Đúng như lời con nói, những gì con nói không sai. Ta nhớ thuở xưa, vô số kiếp trước, khi phát ý Bồ-tát, lúc mới bắt đầu học, xuất gia lìa dục, làm tỳ-kheo tên là Pháp Lạc. Vị ấy ưa thích những câu văn lặt vặt, lời lẽ trau chuốt, không để chí nơi sự giáo hóa sâu xa vi diệu của Đại thừa, cho rằng đó là giả dối, không phải kinh điển chân chính của Phật, mà chỉ lấy bốn bộ A-hàm (bốn bộ kinh căn bản, thường được xem là kinh điển của hàng Tiểu thừa) với quả chứng của nó làm lời dạy chính đáng. Khi ấy có một bậc đại học giả tin theo Đại thừa, tên là Trí Độ Vô Cực, giảng trí tuệ về không sâu xa vô tận, tu phạm hạnh đã lâu, mọi người đều cùng đọc tụng; vị ấy trình bày ý chỉ cốt yếu, truyền bá tốt đẹp, bốn chúng (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ) đều được nghe khắp. Tỳ-kheo Pháp Lạc ở đâu, ngồi trong hội nào, hễ nghe tụng phẩm trí tuệ thì liền chê bai, nói rằng không phải lời Phật dạy, mà là do người tự soạn ghép lại, chớ nên tu theo. Vì tội ấy mà đọa vào địa ngục lớn, ở trong mười tám ngục, chịu tai ương đau đớn khốc liệt trải qua nhiều năm nhiều kiếp."

 A-nan thưa Phật: "Nếu cõi Phật đến lúc kiếp tận, bị lửa đốt hủy hoại, bị nạn nước tràn ngập, thì nỗi đau đớn ấy có dừng không?" Phật nói: "Không được dừng nghỉ. Vì sao vậy? Nếu cõi nước ấy hoại hết thì bị dời sang ngục tù ở cõi Phật phương khác. Vì sao vậy? Pháp lớn tôn quý này là chỗ do đó mà thoát khỏi ba đường ác, là cha mẹ của chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại. Nếu chê bai thì tai ương tội lỗi không hề mục mất." Phật bảo A-nan: "Ông có muốn biết tỳ-kheo Pháp Lạc thuở ấy là ai không?" Đáp: "Con không biết." Phật nói: "Chính là thân ta đây. Vì thế, hãy giữ gìn thân, miệng, ý, chớ càn bậy chê bai. Đã rơi vào đường ác, chịu tra khảo đánh đập khốc liệt, thì ăn năn sao còn kịp."

 Phật bảo A-nan: "Người đời mạt thế về sau, thấy có người học pháp làm đệ tử Phật, thông minh sáng suốt có trí tuệ, giảng giải Đại thừa, gỡ mối ngờ vực cho người, thì ganh ghét người được cúng dường, chê bai cho là không có trí; vì ghét người nên chê luôn cả kinh sâu, nói là không đáng truyền giảng. Mượn ví dụ mà nói: như một cha một mẹ có hơn mười đứa con, anh em ghét nhau mà chê bai luôn cả cha mẹ. Cũng vậy, A-nan, người đời sau ghét ganh bạn đồng học mà chê bai chánh pháp; người ấy chịu tội không thể tính hết, không có gì ví cho hết được." A-nan thưa Phật: "Nếu người ấy tự biết mà ăn năn sám hối thì sẽ thế nào?" Phật nói: "Tai họa tội lỗi của người ấy sẽ dần nhẹ đi; dù sau này có chịu quả báo, cũng mau được giải thoát. Cho nên phải tự xét mình, sửa đổi lòng và miệng, chớ khinh suất nói càn."

 Phật bảo A-nan: "Người thọ nhận kinh điển này, giữ gìn, đọc tụng, rộng giảng cho người, truyền bá khắp nơi, thì phúc đức khó mà lường được. Các trời, rồng, thần, Càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời), A-tu-la (loài thần có sức mạnh, hay gây chiến với trời), Ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), Khẩn-na-la (thần ca hát), Ma-hầu-la-già (thần rắn lớn) đều cùng nhau che chở người học kinh này; chư Phật Thế Tôn cũng đều cùng che chở. Dù là sư tử hung dữ, cọp, sói, gấu, beo cũng không dám quấy nhiễu; đi đứng ra vào thường được tự tại; chưa từng gặp ác mộng, trong mộng chỉ thấy tháp Phật, thấy các vị sa-môn cùng bốn chúng đạo sĩ giảng kinh. Các trời, rồng, quỷ thần đều muốn gặp người ấy; chư Phật Thế Tôn cũng như vậy; bốn vị Đại Thiên Vương, trời Đế Thích, Phạm vương đều muốn gặp và cùng che chở, vì người ấy ưa thích pháp sâu, kho kinh của Bồ-tát, định tôn quý Siêu Nhật Minh." Khi ấy Phật nói kệ rằng:

 Người học kinh điển này, chư thiên đều che chở;

 Rồng, thần, A-tu-la, Khẩn-na-la, Ma-hầu-la-già,

 Ca-lâu-la và tất cả, không ai dám xâm phạm quấy nhiễu.

 Uy thần của Phật mười phương, đều cùng truyền dạy dẫn dắt.

 Trời Đế Thích, Phạm vương, các vị trời thần diệu lớn,

 Các vị giữ gìn thế gian trong hư không, đều khát khao muốn gặp.

 Nằm, dậy thường an ổn, chưa từng gặp tai biến bất ngờ;

 Trong mộng thấy tháp chùa, không thấy nhân duyên xấu.

 Thể nhận, hiểu kinh điển sâu, thường chăm phân tích giảng giải;

 Người nghe liền thông suốt, không ngờ vực Đại thừa.

 Kẻ vô tri, ít phúc, không tin, hủy báng kinh chân chính,

 Cho là giả, do người tự ghép soạn, chẳng phải lời Phật nói.

 Vì ghen ghét người học, mà chê luôn lời dạy cao nhã rộng lớn;

 Như anh em ghét nhau, mà chê luôn cả cha mẹ.

 Bấy giờ có vị Bồ-tát tên là Đại Quang thưa Phật: "Thế nào là quang (ánh sáng), thế nào là minh (sáng tỏ)?" Thế Tôn bảo: "Hiểu rõ ánh sáng trí tuệ, lòng như hư không, thấy được việc ba đời quá khứ, vị lai, hiện tại ở mười phương mà không có gì ngăn ngại; đạt được trí phương tiện, thần thông đã thông suốt; ngồi một chỗ mà thấy được gốc rễ của tất cả chúng sinh, không có ý tưởng về đi đến hay nhân duyên; không bị bốn đại ngăn ngại, không bị núi Thiết Vi, Đại Thiết Vi và núi báu ngăn ngại; ra vào đất, nước, lửa, gió không có khe hở ngăn cách. Vì sao vậy? Vì đất đều là không, nên vào mà không phá tan đất (?). Nếu đất không phải là không, thì ta không thể tiến tới, nước cũng không thể thấm vào; vì là không nên thông suốt lẫn nhau. Như trong thân người có chín mươi chín vạn lỗ chân lông; người đã có thần thông thì không thấy có thân, xét thấy nó như hư không, không có gì ngăn ngại. Đó gọi là quang. Thấy hết mọi tâm: tâm đã sinh, chưa sinh, có chí, không chí, tâm đạo, tâm tục, tâm đau khổ, tâm đã dứt, tâm vô lậu (tâm không còn phiền não), đều hiểu rõ cả mà vì họ giảng nghĩa, khiến mỗi người được chỗ thích hợp. Đó gọi là minh." Khi nói lời này, vô số Bồ-tát đều được thần thông, ánh sáng vô lượng chiếu khắp mười phương.

 Phật bảo A-nan: "Hãy thọ nhận kinh điển này, tuyên bày cho người chưa được nghe, khiến kinh được lưu truyền, chúng sinh nhờ đó được độ mà đến đạo chân chính." A-nan thưa Phật: "Con xin thọ trì điều cốt yếu; kinh này tên là gì?" Phật nói: "Tên là Siêu Nhật Minh tam muội, lại có tên là Mười Định. Đó là giáo pháp quyết định của Phật, thành tựu được nhiều điều. Ví như ánh mặt trời soi khắp bốn phương, trăm thứ lúa, cỏ cây, muôn vật biến hóa đều nhờ đó mà chín muồi. Định này cũng như thế: tất cả chúng sinh trong năm đường sống chết ở mười phương không thể tự cứu mình; các bậc Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát đại đạo đều nhờ định này mà được thành tựu, được cứu độ. Nếu trong nghìn vạn kiếp thực hành sáu độ mà còn có ý tưởng mong cầu, thì không bằng thông đạt định Siêu Nhật Minh này, dùng ánh sáng trí tuệ lớn soi khắp mười phương; công đức hơn hẳn người kia." Phật nói như vậy xong, hiền giả A-nan, chúng đại Bồ-tát, các trời, rồng, thần, A-tu-la… không ai không vui mừng, làm lễ rồi lui ra.

 Kinh Phật nói về Siêu Nhật Minh tam muội, quyển hạ (hết).

◄ Trước

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video