Thiên 0 — Đầu sách: tên kinh, bài tựa của vua Duệ Tông và bài thuật của Từ Ngạc

 # Kinh Đại Bảo Tích

 Kinh Đại Bảo Tích (một bộ kinh lớn của Phật giáo Đại thừa, gom nhiều "hội", tức nhiều buổi thuyết pháp, thành một bộ; "Bảo Tích" nghĩa là kho báu chất chồng)

 Đời Đường, Bồ-đề-lưu-chí dịch (Bồ-đề-lưu-chí: vị cao tăng người Nam Ấn Độ sang Trung Hoa dịch kinh)

 Kinh Đại Bảo Tích, kèm lời tựa

 Thái thượng hoàng (vua cha đã nhường ngôi cho con) nhà Đại Đường soạn

 Trẫm (tiếng vua tự xưng) nghe rằng: trời lớn là nhờ cao, vậy mà khoảng trên dưới của trời vẫn còn ghi đếm được; đất lớn là nhờ rộng, vậy mà số đo dọc ngang của đất vẫn còn suy tính được. Từ đó mới biết đạo Phật không đi không đến, không sinh không diệt (vượt ra ngoài mọi sự đến đi, sinh ra mất đi). Đạo ấy vớt kẻ chìm đắm suốt những kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) nhiều như cát, cứu kẻ bị lửa thiêu đốt trong cõi bụi trần. Rồng độc sợ ánh sáng uy nghi của đạo, voi say kiêng sức thần của đạo. Nói lớn thì đạo bao trùm cả vũ trụ, nói nhỏ thì đạo ẩn trong đầu sợi lông. Bảy mươi hai vị vua (các vị vua thời thượng cổ từng làm lễ tế trời đất ở núi Thái Sơn) vẫn nằm trong khuôn đúc của đạo ấy; một vạn tám nghìn năm cũng chỉ là khoảnh khắc. Mặt trời đời Hán chở ánh sáng chiếu thông suốt (ám chỉ việc vua Hán Minh Đế nằm mộng thấy người vàng, từ đó Phật pháp truyền vào Trung Hoa), ngôi sao đời Chu làm rõ việc Phật giáng sinh (tương truyền đời nhà Chu có điềm sao lạ ứng với ngày Phật ra đời).

 Dưới chân núi Thứu Đầu (núi Linh Thứu, tức "núi Đầu Chim Kên Kên", nơi Phật thường thuyết pháp), Phật diễn giảng những lời vi diệu từ miệng vàng; trong núi Kê Túc (núi "Chân Gà", nơi tôn giả Ca-diếp vào định chờ Phật Di-lặc ra đời), Phật toả sắc lành từ sợi lông trắng giữa hai hàng lông mày (bạch hào, một trong những tướng tốt của Phật). Không dùng giáo mác mà các phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn, tức ngoại đạo) phải bẻ gãy mũi nhọn; không cần áo giáp mà đạo quân của Ba-tuần (tên của Ma vương, chúa loài ma chuyên phá người tu) tan vỡ. Đạo ấy mở ra cõi trong sạch tròn đầy sáng suốt, mở cửa thiền của phương tiện (những cách khéo léo tuỳ từng người mà dẫn dắt). Bóng mặt trời trí tuệ soi sáng con đường tối tăm, mây từ bi làm mát ngôi nhà mục nát (ví thế gian đầy khổ). Cái mà lời lẽ không thể khen cho xiết, há chẳng phải là Chính giác (sự giác ngộ chân chính, tức Phật) sao?

 Thế nhưng đạo giáo ấy khởi từ phương Tây, Phật pháp chảy sang Đông Hạ (Trung Hoa). Mã Minh, Long Thụ (hai vị đại luận sư Phật giáo Ấn Độ) mở đầu giảng rõ những thiên sách quý như ngọc; La-thập (Cưu-ma-la-thập, nhà dịch kinh lớn) và Đạo An (cao tăng Trung Hoa) nối nhau truyền bá những bài kệ quý. Tăng sĩ và người đời ở Quan Trung tuy đã được truyền văn kinh chép trên lá bối (lá cây bối-đa, người Ấn Độ dùng để chép kinh), nhưng dân chúng Giang Tả (vùng phía đông sông Trường Giang) vẫn chưa thấu tột ý chỉ của hoa sen (giáo lý sâu xa của đạo Phật). Lại thêm nhà Nguyên Ngụy (nhà Bắc Ngụy) mê lầm đối với kinh điển nhà Phật, họ Vũ Văn (nhà Bắc Chu) quạt lên gió ma (ý nói nhà Bắc Chu phá huỷ đạo Phật). Đầu niên hiệu Khai Hoàng (đời nhà Tuỳ), đạo Phật tạm được dựng lại; cuối niên hiệu Đại Nghiệp, liền đổ nát tan tành. Đến khi nhà Đại Đường ta có được thiên hạ,

 các bậc vua thánh sáng suốt nối nhau toả sáng, lấy đức văn và trí suy xét mà trị nước. Nuốt cát mà dẹp yên tai ương (?), luyện đá mà được xưng là thần (gợi điển bà Nữ Oa luyện đá vá trời); Hữu Sào, Toại Nhân (các vị vua thời thượng cổ) phải cầm roi đánh xe hầu, Phục Hy, Thần Nông phải cầm chổi quét đường (ý nói các bậc thánh vương xưa cũng không sánh bằng, chỉ đáng làm kẻ hầu). Nhà vua treo tấm gương của Pháp vương (vua của giáo pháp, tức Phật), chuyển bánh xe của Phạm đế (ý nói vua đem đạo Phật mà trị nước). Lịch pháp của triều đình (biểu tượng của quyền cai trị) được ban đến tận đất Bàn Đào (vùng xa xôi tận cùng phía đông); xe cùng cỡ trục, sách cùng một lối chữ (tức thiên hạ thống nhất) đến tận đất Tế Liễu (?).

 Tam tạng sa-môn (sa-môn: người xuất gia tu hành; Tam tạng: vị tăng thông suốt cả ba kho kinh điển là Kinh, Luật, Luận) Bồ-đề-lưu-chí là người nước Nam Thiên Trúc (miền Nam Ấn Độ), thuộc dòng Bà-la-môn (đẳng cấp tu sĩ, cao nhất trong xã hội Ấn Độ) giữ hạnh trong sạch, họ Ca-diếp. Năm mười hai tuổi, ông xuất gia theo ngoại đạo (đạo ngoài Phật giáo), thờ thầy Ba-la-xa-la, học các bộ luận về Thanh minh (môn học về ngữ âm và văn phạm) và Tăng-khư (phái triết học Số Luận của Ấn Độ), cùng với phép lịch số, phép chú thuật, thuyết âm dương… Ngoài sáu mươi tuổi, ông bỗng quay lòng về đạo Phật, biết đạo ngoài là sai lạc, ngộ ra giáo lý nhà Phật sâu xa nhiệm mầu. Ông ở ẩn nơi núi nổi tiếng, chuyên tu hạnh đầu-đà (lối tu khổ hạnh: đi xin ăn, ở nơi vắng, gạt bỏ mọi ham muốn). Ban đầu ông theo Tam tạng Da-xá-cù-sa học kinh và luận, về sau đi khắp năm xứ Thiên Trúc (toàn cõi Ấn Độ).

 Cao Tông Thiên hoàng Đại đế nghe tiếng tăm vang xa của ông, mến phong thái đạo hạnh của ông, nên năm Vĩnh Thuần thứ hai (năm 683) sai sứ sang đón về.

 Thiên hậu Thánh đế ứng theo mệnh trời, nắm giữ quyền trị đời, lên ngôi nhận đồ thư (điềm trời trao mệnh làm vua), cho ông ở Đông Đô (Lạc Dương), tại chùa Phúc Tiên, dịch mười một bộ kinh như Phật Cảnh Giới, Bảo Vũ, Hoa Nghiêm…

 Trung Tông Hiếu Hoà Hoàng đế theo thời vận mà lên ngôi, ngang hàng trời đất mà nắm then chốt việc nước; năm Thần Long thứ hai (năm 706), cho ông ở kinh đô, tại chùa Sùng Phúc, dịch bộ kinh này. Chẳng bao lâu thì gặp lúc phúc trời suy kém, khắp cõi dồn dập tai hoạ.

 Vị tiên nơi núi cao đã đi mãi, xe giá nơi Mậu Lăng không trở về (ý nói vua Trung Tông đã băng hà; Mậu Lăng là lăng của vua Hán Vũ Đế). Trẫm vốn tầm thường kém cỏi, lầm nhận lấy cơ nghiệp lớn lao, kính theo ý chỉ của vua trước, gắng làm cho xong bộ sách này. Pháp sư tìm xét văn cũ, phát huy câu mới, nóng lạnh không trễ nải, sớm tối quên mệt nhọc. Gộp cả phần dịch cũ lẫn phần dịch mới, có tất cả bốn mươi chín hội (buổi thuyết pháp), tổng cộng bộ sách thành một trăm hai mươi quyển. Ngày mồng tám tháng sáu năm Tiên Thiên thứ hai (năm 713), việc hoàn tất và được dâng vào cung.

 Pháp sư nắm hạt châu giới luật trong tay, đuốc trí tuệ sáng trong lòng, là rường cột của cửa Phật, mở tai mắt cho tăng chúng. Cúi mong trên thì giúp cho bảy miếu (tôn miếu thờ tổ tiên nhà vua), để vận nước như tám trăm năm của nhà Chu được lâu dài; dưới thì đến muôn phương, để ức triệu dân thường được an nhàn; xa gần yên ổn, triều đình và dân gian vui vẻ; đưa thói đời bạc bẽo trở về nguồn thuần hậu, đưa chúng sinh mê lầm về cõi sống lâu yên vui. Tạm nhân lúc rảnh việc triều chính, viết đôi lời trước bộ sách bọc lụa vàng. Tên các hội đều ghi đủ trong mục lục.

 Bài thuật về Kinh Đại Bảo Tích

 Từ Ngạc, Triều nghị lang (một bậc hàm quan văn), giữ chức Chủ bạ (quan coi sổ sách giấy tờ) huyện Cáo Thành thuộc phủ Hà Nam đời Đường, soạn

 Mặt trời mặt trăng mọc lên thì soi sáng khắp mười phương; mưa đúng mùa rơi xuống thì tắm gội muôn vật. Huống chi thân ta thường an vui (?), lặng trong như hình tướng của hư không; diệu giác (sự giác ngộ nhiệm mầu, tức Phật) tròn đầy sáng suốt, hoà làm một với cái gốc của tâm và hành; chẳng sáng chẳng tối, không sinh không diệt vậy thay! Vì thế, mở ra cõi vô học (bậc tu đã xong, không còn gì phải học nữa, tức A-la-hán), bèn dựng vườn Ca-lan (vườn trúc Ca-lan-đà, nơi có tinh xá đầu tiên của đạo Phật); mở bến của sự dứt lời (?), thật đã làm nên ở La-nại (thành Ba-la-nại, nơi Phật thuyết pháp lần đầu). Bồ-tát (người tu hạnh cứu độ chúng sinh để thành Phật) Trí Thắng khởi duyên phương tiện; người cõi trời Tịnh Cư (tầng trời cao của cõi Sắc, nơi ở của các bậc thánh không còn trở lại cõi dục vọng) phát ra sức thành tựu. Cái mà mọi tên gọi đều không với tới được, há chẳng phải là đệ nhất nghĩa (chân lý tối cao) sao?

 Từ khi sao thường ban đêm bị che khuất, cầu vồng tiên ban ngày sáng rực (những điềm lạ lúc Phật ra đời và lúc Phật nhập diệt), bình bát xanh truyền lại dung nhan hiền hoà của Phật, quan tài báu hiện ra cánh tay vàng (tương truyền sau khi nhập diệt, Phật còn hiện thân từ trong quan tài), núi pháp sụp đổ, gạt mũi tên ma nơi bức bình phong nguy hiểm (?); dòng nước thẳng tràn ngang, buộc thuyền từ bi vào bờ bên kia. Ôi! Kho nhiệm mầu không thể giấu kín mãi, bánh xe giới luật không thể bị trói buộc mãi (?). Tuy dưới rừng song thụ (hai hàng cây sa-la, nơi Phật nhập diệt) Phật thoắt thị hiện vào Nê-hoàn (Niết-bàn, sự tịch diệt hoàn toàn), nhưng phải đến một nghìn năm sau, tiếng giáo hoá mới lan tới. Rồng giữ lá bối mà vội truyền đến thành Ma-kiệt (nước Ma-kiệt-đà ở Ấn Độ); voi chở hoa sen mà rồi đầy khắp cõi Chân Đan (tên người Ấn Độ gọi Trung Hoa). Ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy phương pháp tu dẫn đến giác ngộ) đem từ bi đến nơi nhà lửa (ví thế gian đầy khổ như ngôi nhà đang cháy); mười hai bộ kinh (mười hai thể loại kinh điển) dẫn thí dụ khắp các cõi nhiều như cát.

 Kinh Đại Bảo Tích là do Ca-diếp-ma-đằng, Trúc Pháp Lan đời Hậu Hán, cùng pháp sư Huyền Trang, Bồ-đề-lưu-chí… đời nay, đều mang về từ Tây Thiên Trúc. Đức Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý mà đến) xưa ở núi Thứu (núi Linh Thứu), lập nền bình đẳng để làm lợi cho chúng sinh; miệng vàng tuôn lời như rót biển, múc mãi không cạn; lời báu như sợi tơ, giũ ra thì có đầu mối. Phép tắc tốt lành sáng rỡ ấy lâu nay bị che lấp ở Hồng Đô (?) (nơi tàng trữ sách vở). Gò đồi hang hốc nhiều lần đổi khác, triều đại chợ búa nhiều phen biến dời. Các vua đời trước sáng suốt nhanh nhạy tranh nhau mở việc dịch đối chiếu, nhưng lời thụ ký (lời Phật báo trước) của Bạt-đà thì ít khi làm trọn được (?).

 Đến khi nhà Đường ta có thiên hạ, công lớn trải ngang núi Thiết Vi (dãy núi sắt bao quanh thế giới), giáo hoá kéo dài tới cõi trời Đao-lợi (cõi trời thứ hai của cõi dục, nơi vua trời Đế Thích ở); vườn ngự gồm cả nghìn cõi, đất đai bao trùm muôn cõi Phật. Mở cửa Tứ nhiếp (bốn cách thu phục, dẫn dắt người: bố thí, nói lời dịu dàng, làm việc lợi người, cùng làm việc như người) mà dung nạp mọi loài; phóng ngựa hay qua sáu nẻo (sáu cõi luân hồi: trời, người, a-tu-la, súc sinh, quỷ đói, địa ngục), lặng lẽ cứu giúp đám chúng sinh mê lầm. Thái thượng hoàng ân sâu như biển trí tuệ, trong tay toả sáng ngọc thiền; Thần hoàng đế công lao đến tận cõi trời Phạm, trong ngực mang ấn pháp. Các ngài cung kính ban lời chiếu huyền diệu, soi rọi tưới khắp như sóng lớn; lần lượt chọn lựa tăng chúng (người mặc áo đen, tức các nhà sư), sáng suốt chọn người (?), khảo xét rộng chỗ giống chỗ khác, bèn khởi việc hiệu đính biên tập, mạnh mẽ chấn hưng giềng mối đã đổ, nghiêm cẩn nối giữ sợi dây đã đứt.

 Bấy giờ có sa-môn Đại đức (tiếng tôn xưng vị tăng có đức cao) Tư Trung, và bề tôi Y-xá-la, đại thủ lĩnh Bà-la-môn nước Đông Thiên Trúc…, là những người dịch văn tiếng Phạn; họ cầu duyên an trụ trong điều thiện, ngộ được Vô sinh nhẫn (sự chứng biết vững chắc rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt), nghe rộng nhớ dai, tinh tường mà dịch. Lại có sa-môn Thiên Trúc Ba-nhã-khuất-đa, sa-môn Đạt-ma, là những người chứng Phạn nghĩa (kiểm chứng nghĩa của văn tiếng Phạn); họ mở bãi nhẫn nhục, phá đám phiền não (những tâm xấu làm rối loạn, khổ não), giúp hoà hợp các bạn đạo, sáng tỏ mà phân biện. Lại có sa-môn Đại đức Lý Phương, Tông Nhất, Phổ Kính, Tuệ Giác… là những người bút thụ (ghi chép lời dịch thành chữ Hán); tiếng tốt vang lừng, oai nghi không sai, tay cầm thẻ viết quý, nhận lời mà viết thành chữ. Lại có sa-môn Đại đức Thâm Lượng, Thắng Trang, Trần Ngoại, Vô Trước, Tuệ Địch… là những người chứng nghĩa (kiểm chứng nghĩa lý của bản dịch); họ là bậc đại sư của nước, cánh tay phải của Phật, tìm các nghĩa rốt ráo mà diễn giải và kiểm chứng. Lại có Đại đức sa-môn Thừa Lễ, Vân Quán, Thần Giản, Đạo Bản… là những người thứ văn (sắp xếp thứ tự câu văn); họ nương bóng rừng Đa-lâm (?), nghỉ vai nơi hang thơm, siêng tu tinh tấn, biên soạn và sắp xếp.

 Lại có các quan nhuận văn (trau chuốt câu văn): Lư Xán, Ngân thanh quang lộc đại phu (một bậc hàm quan văn cao), Bân vương phó (thầy dạy của Bân vương), Thượng trụ quốc (bậc huân tước cao nhất), Cố An huyện khai quốc bá (được phong tước bá, lấy huyện Cố An làm ấp); Từ Kiên, Ngân thanh quang lộc đại phu, Thái tử chiêm sự (quan đứng đầu việc trong phủ Thái tử), Học sĩ quán Sùng Văn kiêm biên soạn quốc sử, Thượng trụ quốc, Đông Hải huyện khai quốc công; Tô Tấn, Triều nghị đại phu, giữ chức Trung thư xá nhân (quan khởi thảo chiếu chỉ), Học sĩ quán Sùng Văn, Thượng trụ quốc, Dã Vương huyện khai quốc nam; Thôi Cừ, Triều nghị lang, Cấp sự trung (quan xét duyệt văn thư), Nội cung phụng (người hầu việc trong cung)… Họ là những người có địa vị trong hàng phượng múa (hàng quan lại cao sang), tiếng tăm vang nơi vườn gà (?); họ phân biệt hai đế (hai lớp chân lý: chân lý tuyệt đối và chân lý theo thế gian), trau chuốt cho văn có màu sắc.

 Lại có Nguỵ Tri Cổ, Ngân thanh quang lộc đại phu, giữ chức Thị trung (quan đứng đầu Môn hạ tỉnh, ngang hàng tể tướng), kiêm Thái tử tả thứ tử (quan cận thần trong phủ Thái tử), kiêm biên soạn quốc sử, Thượng trụ quốc, Cự Lộc huyện khai quốc công; Quách Nguyên Chấn, Binh bộ thượng thư (quan đứng đầu bộ Binh), Thượng trụ quốc; Trương Thuyết, Ngân thanh quang lộc đại phu, Kiểm hiệu Trung thư lệnh (quyền quan đứng đầu Trung thư tỉnh), Thượng trụ quốc, Phạm Dương huyện khai quốc nam; Lục Tượng Tiên, Ngân thanh quang lộc đại phu, giữ chức Trung thư thị lang, Đồng Trung thư Môn hạ tam phẩm (hàm tể tướng), giám tu quốc sử (trông coi việc soạn sử nước), Thượng trụ quốc, Hưng Bình huyện khai quốc hầu… Sáng thì họ bước qua cửa chạm trong cung, chiều thì dạo nơi cõi ngọc (cõi Phật), hộ trì bốn pháp, tổng duyệt toàn bộ.

 Thế rồi các bậc chống tích trượng (gậy của nhà sư) và các bậc tuấn tú cầm hốt ngọc (các quan lại) xếp hàng đông như cây gai nơi chiếu thiền định, tụ lại như rừng nơi cõi vui; nương mây lành mà diễn dịch, thoắt đã đổi mùa nóng lạnh; uống nước cam lộ (nước ngọt của trời, ví giáo pháp) mà siêng năng tìm cầu, trải qua nhiều năm tháng. Chương câu Đại thừa (cỗ xe lớn: giáo pháp cứu độ tất cả mọi người) không chữ nào uổng bỏ nghĩa; chỗ tinh tế của những phần kinh nhỏ cũng cứu vớt không sót kẻ chìm đắm. Việc có thể làm đã làm xong, Phật còn nói gì nữa! Phần kinh mới dịch lần này gồm bốn mươi chín hội, bảy mươi bảy phẩm, hợp thành mười hai trật (bao đựng sách), xếp theo loại mà chép xong. Ngày ba mươi tháng sáu năm Tiên Thiên thứ hai dâng lên Thái thượng hoàng, ngày hai mươi mốt tháng tám dâng lên Hoàng đế. Cửa cấm cung sớm mở, giáo pháp chân thật được tâu lên; lòng vua vui vẻ, dạ vua hoà thuận. Giữa ban ngày bày nghi vệ, vua đích thân ngự Linh đài; từ trời son rưới xuống mưa mây, ban thêm ơn vỗ về đặc biệt. Người hiền kẻ ngu đều cúi đầu, cho rằng được gặp vua nhân đức là điều có lợi; người tu kẻ tục đều quy tâm, cho rằng đã lặng lẽ bước lên đường giác ngộ.

 Kế đến có đệ tử Phật thanh tín (người tại gia có lòng tin trong sạch) là Lý Thức Nhan, nguyên Thiếu phủ giám thừa (quan phó coi kho tàng đồ dùng của vua), con trai của Lũng Tây công Hồi Tú, người làm Kim tử quang lộc đại phu, Binh bộ thượng thư, được truy tặng chức Thị trung của triều ta. Lại có đệ tử Phật thanh tín là Từ Kiểu, nguyên Hữu thập di (quan can gián, nhặt ra những điều vua bỏ sót), con trai của Cao Bình công, người làm Ngân thanh quang lộc đại phu, Thái tử tân khách (quan cố vấn của Thái tử), Học sĩ quán Chiêu Văn của triều ta. Cả hai đều gặp lúc trời cao giáng hoạ, nhà riêng sụp đổ (tức cha qua đời); lên núi xa ngóng về cha mà lòng tan nát, nhìn con đường cõi âm mà dâng phúc. Vì thế họ mở rương tìm tráp, làm hạnh Đàn ba-la-mật (hạnh bố thí trọn vẹn), chồng thật nhiều giấy thẻ, trước hết lo việc sao chép kinh. Chưa đổi lửa cây hoè (chưa hết một năm), các bao sách đã đầy. Sau đó đóng thành cuộn có trục chạm khắc, gắn thẻ ngọc, xếp trên chiếu màu như cầu vồng trải ra, bày trong hộp ngọc rực rỡ như gấm thêu. Để dẫu cho gió mạnh thổi bay núi, văn Tu-đa-la (kinh Phật) vẫn còn mãi; lửa kiếp (lửa lớn thiêu cháy thế giới vào cuối kiếp) đốt cả trời, kinh điển chép trên lá đa-la vẫn không hư hoại.

 Kinh Đại Bảo Tích

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video