Phẩm thứ hai: Đa văn (nghe nhiều, học rộng giáo pháp).
Đức Phật bảo Phú Lâu Na (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng giỏi thuyết pháp): Bồ Tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) có bốn pháp thì có thể tu tập, gom góp sự đa văn như biển lớn không bao giờ cạn. Người ấy thường gom góp được kho báu đa văn, đối với các pháp đạt được nghĩa quyết định (hiểu nghĩa chắc chắn, không còn nghi ngờ), và đối với mọi lời nói thì hiểu rõ từng chương từng câu.
Bốn pháp ấy là gì? Bồ Tát tìm cầu pháp, tức là mười hai bộ kinh (mười hai thể loại kinh điển của đạo Phật). Đó là: tu đa la (phần kinh văn xuôi, lời Phật giảng trực tiếp); kỳ dạ (phần thơ nhắc lại ý của đoạn văn xuôi trước đó); thọ ký kinh (kinh ghi lời Phật báo trước việc đệ tử sẽ thành Phật trong tương lai); già đà (phần thơ đứng riêng); ưu đà na (kinh Phật tự nói ra, không cần ai thưa hỏi); ni đà na (kinh kể duyên cớ của việc thuyết pháp hay đặt giới); như thị kinh (kinh kể chuyện đời trước của các đệ tử); bản sinh kinh (kinh kể chuyện các đời trước của Phật); phương quảng kinh (kinh giảng nghĩa lý rộng lớn, sâu xa); vị tằng hữu kinh (kinh ghi những việc kỳ diệu chưa từng có); a ba đà na (kinh dùng thí dụ); luận nghị kinh (kinh vấn đáp, phân tích nghĩa lý). Tìm cầu rồi thì đọc tụng; đọc tụng rồi thì nhớ nghĩ cho đúng; nhớ nghĩ đúng rồi thì làm đúng như lời dạy. Này Phú Lâu Na, Bồ Tát có pháp thứ nhất này thì có thể gom góp đa văn như biển lớn không cạn, thường gom góp được kho báu đa văn, đối với các pháp đạt được nghĩa quyết định, đối với mọi lời nói hiểu rõ từng chương từng câu.
Lại nữa, Phú Lâu Na, Bồ Tát đối với hết thảy các pháp đều không có chỗ nương dựa. Tuy vào thiền định (trạng thái tâm lắng đọng, chuyên chú vào một điểm) mà cũng không nương dựa vào đâu. Vì không nương dựa nên đối với các pháp được trí bất trụ (trí tuệ không dừng lại, không bám víu vào chỗ nào). Được trí bất trụ rồi thì đối với các pháp có được sự thấy biết không bị chướng ngại. Vì sao vậy? Phú Lâu Na, vì không có pháp nào đáng để tham đắm mà gây chướng ngại. Bồ Tát có pháp thứ hai (?) này (nguyên văn ghi "ba pháp") thì có thể gom góp đa văn như biển lớn không cạn, thường gom góp được kho báu đa văn, đối với các pháp đạt được nghĩa quyết định, đối với mọi lời nói hiểu rõ từng chương từng câu.
Lại nữa, Phú Lâu Na, Bồ Tát vì nhân duyên của pháp mà niệm Phật (nhớ nghĩ đến Phật) và niệm pháp của Phật. Người ấy, khi vì nhân duyên của pháp mà niệm Phật, niệm pháp của Phật, thì không thấy có pháp nào đáng để tham đắm, nhận giữ. Vì không tham đắm nhận giữ nên đối với hết thảy các pháp, tâm không dính mắc. Vì đối với hết thảy các pháp không dính mắc nên trước mọi câu vặn hỏi, người ta hỏi gì cũng đáp được mà không bị vướng mắc. Bồ Tát có pháp thứ ba này thì có thể gom góp đa văn như biển lớn không cạn, thường gom góp được kho báu đa văn, đối với các pháp đạt được nghĩa quyết định, đối với mọi lời nói hiểu rõ từng chương từng câu.
Lại nữa, Phú Lâu Na, Bồ Tát thành tựu lòng từ vô sở đắc (lòng thương yêu không chấp rằng có cái gì để nắm bắt, để đạt được), nên trong việc làm không bị ngăn ngại. Lòng từ vô sở đắc là không chấp nhận giữ lấy mọi sự việc. Vì sao vậy? Phú Lâu Na, kẻ bám vào tướng này (tướng: hình ảnh, dấu hiệu mà tâm nắm lấy để phân biệt) thì hoặc sinh tham dục, hoặc sinh giận dữ, hoặc sinh ngu si. Kẻ bám vào tướng kia cũng hoặc sinh tham dục, hoặc sinh giận dữ, hoặc sinh ngu si. Kẻ bám vào tướng của sự việc, tướng của đồ vật, tướng của ấm (năm nhóm yếu tố hợp thành thân và tâm con người), tướng của nhập (sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng), tướng của giới (mười tám yếu tố tạo nên sự nhận biết), tướng của pháp, tướng của phi pháp, cũng hoặc sinh tham dục, hoặc sinh giận dữ, hoặc sinh ngu si.
Vì thế, Phú Lâu Na, hết thảy sự nắm giữ tướng đều gọi là tà kiến (cái thấy sai lầm). Bồ Tát dứt sạch mọi tướng mà tu tập lòng từ. Vì thấy chúng sinh tan rã (không có thật thể) nên tướng cũng tan rã; tướng tan rã nên sự việc cũng tan rã; sự việc tan rã nên các kiến chấp cũng tan rã. Bồ Tát lúc ấy làm tan rã hết thảy các pháp mà tu tập lòng từ. Lòng từ như vậy gọi là lòng từ vô sở đắc. Lòng từ vô sở đắc như vậy gọi là pháp từ (lòng từ dựa trên sự hiểu đúng về pháp). Pháp từ như vậy gọi là Phật từ (lòng từ của Phật). Phú Lâu Na, thế nào gọi là Phật từ? Không tạo tác, không hoại diệt, đó gọi là Phật từ. Lại nữa, Phú Lâu Na, thông suốt đúng như thật hết thảy các pháp, đó gọi là Phật từ.
"Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính), thế nào gọi là thông suốt đúng như thật hết thảy các pháp?" Phật bảo Phú Lâu Na: Chỗ thông suốt ấy là không nói đó là pháp, cũng không nói đó là phi pháp. Vì sao vậy? Phú Lâu Na, nếu nói là có pháp thì đó chính là phi pháp. Nếu đã không có pháp thì cũng không có phi pháp (?), thì trong đó không có hý luận (lời bàn suông, sự phân biệt vô ích). Nếu không có hý luận thì gọi là Niết Bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, thoát khỏi vòng sinh tử). Ông hãy quán xét kỹ: điều ấy rất xa hay rất gần?
Phú Lâu Na thưa: "Không xa cũng không gần. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, nghĩa như vậy không có phương hướng, không có chỗ chốn, không có trong, không có ngoài." Phật nói: "Đúng vậy, Phú Lâu Na. Người ta đặt danh số cho pháp (sắp xếp, kể ra các pháp thành từng mục)." "Bạch Thế Tôn, đặt danh số cho những pháp nào?" "Phú Lâu Na, những pháp mà phàm phu bám chấp, Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến) không nắm được, không tu, không chứng, không thông suốt; đối với những pháp như thế mới đặt ra danh số. Phú Lâu Na, những danh số của pháp ấy không phải để phân biệt pháp.
Phú Lâu Na, nay ta vì ông mà nói: pháp tịch diệt (vắng lặng, dứt sạch mọi phiền não) bậc nhất như thế có thể bao gồm cả đạo Phật. Phú Lâu Na, đời sau sẽ có người hăm hở chạy theo lợi lộc thế gian; nếu nghe kinh này thì không vui lòng nghe nhận. Phú Lâu Na, về bồ đề (sự giác ngộ) này của ta, các ông chỉ nhờ âm thanh và câu chữ mà biết được chút ít thôi; ý nghĩa sâu xa bên trong thì các ông không biết. Nghĩa này sâu kín, xa vời, không thể nói ra bằng lời; chỉ người có trí mới có thể tự biết ở bên trong." Bấy giờ Thế Tôn nói bài kệ (bài thơ tụng) rằng:
Kẻ không hiểu được nghĩa, nghe Phật pháp thì lo buồn khổ sở;
Nếu ai hiểu được nghĩa, Như Lai làm thầy cho người ấy.
Người được Phật làm thầy, ấy là người cầu Niết Bàn;
Không có lòng tranh cãi, biết suy xét pháp cho đúng.
Trong đây không pháp nào sinh, cũng không pháp nào diệt;
Không sinh cũng không diệt, đó là thật tướng (bộ mặt chân thật) của các pháp.
Nếu pháp không có sinh thì không có tạo tác, khởi lên;
Phải và trái, một và khác, trong pháp này đều không có.
Đó gọi là Niết Bàn, trong ấy không có kẻ nào diệt.
Nếu nói rất xa, rất gần, cả hai điều đều là không;
Nếu ai biết được không, tức gọi là biết Niết Bàn.
Nếu ai biết Niết Bàn, người ấy là đệ tử ta.
Phú Lâu Na, Bồ Tát có bốn pháp này thì có thể gom góp đa văn như biển lớn không cạn, thường gom góp được kho báu đa văn, đối với các pháp đạt được nghĩa quyết định, đối với mọi lời nói hiểu rõ từng chương từng câu. Bấy giờ Thế Tôn nói kệ rằng:
Luôn mong cầu đa văn, được chư Phật ngợi khen;
Đạt được nghĩa chân thật chắc chắn, vì thế như biển lớn.
Có thể trong một chữ và nghĩa của một câu,
Trải qua nghìn vạn ức kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài), giảng mãi không hết.
Cho nên hãy cầu chánh pháp, cầu rồi suy xét cho đúng;
Chớ tham nắm tướng của pháp, chẳng tham cả điều Phật khen.
Nhớ nghĩ các đức Như Lai và nhớ nghĩ chánh pháp;
Không đem lòng tham đua tranh mà cầu bậc Đạo Sư (người dẫn đường, tức Phật).
Luôn đối với chúng sinh tu tập lòng thương xót,
Mà không dính mắc vào chúng sinh, làm tan biến hết thảy pháp.
Bồ Tát danh tiếng lớn tu tập pháp như thế,
Mau được đà la ni (năng lực nắm giữ, nghe gì nhớ nấy không quên giáo pháp), đa văn từ đó mà sinh.
Như bản tánh của hư không, không tăng cũng không giảm;
Pháp tánh (bản chất chân thật của các pháp) cũng như vậy, không tăng cũng không giảm.
Ta dùng sức trí tuệ, thuyết pháp vô lượng kiếp,
Điều đã nói vô số, vẫn không gọi là có nói.
Giả sử hết thảy chúng sinh đều được thân người,
Cùng nhau đi xuất gia, đa văn như A Nan (đệ tử Phật nổi tiếng nghe nhiều, nhớ giỏi nhất),
Bồ Tát có đà la ni, vì tất cả những người ấy
Thuyết pháp nghìn ức kiếp, trí tuệ vẫn không cạn.
Trí tuệ Phật không gì sánh, như hư không vô lượng;
Hư không không sinh khởi, trí tuệ cũng như vậy.
Như loài rồng không lấy nước mà làm được mưa lớn;
Nước ấy không chỗ chứa, mưa xuống không cùng tận.
Bồ Tát cũng như vậy, được đà la ni này,
Các pháp không chỗ trụ, vì duyên ấy nói không hết.
Cho nên hãy cầu đa văn, cầu rồi suy nghĩ cho đúng;
Nhờ duyên pháp mà niệm Phật, đa văn từ đó mà sinh.
Lòng từ che khắp chúng sinh, làm tan biến tướng chúng sinh,
Cũng dứt các tướng của pháp, đa văn từ đó mà sinh.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video