Thiên 100 — Hội 17 Phú-lâu-na – Phẩm 1 Hạnh Bồ-tát

 Hội Phú-lâu-na thứ mười bảy, phần thứ nhất.

 Phẩm Hạnh Bồ-tát, thứ nhất.

 Tôi nghe như vầy: Một thuở nọ, Phật ở trong vườn Trúc Lâm tại thành Vương Xá (kinh đô nước Ma-kiệt-đà ở Ấn Độ xưa), cùng với đông đảo chúng đại tỳ-kheo (các vị tăng xuất gia lớn), và các vị đại Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn: người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh), số đông không kể xiết. Bấy giờ tuệ mạng (bậc có sinh mạng trí tuệ, cách gọi tôn kính vị tỳ-kheo) Phú-lâu-na Di-đa-la-ni Tử (vị đệ tử thuyết pháp giỏi bậc nhất của Phật) từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, quỳ gối phải xuống đất, chắp tay hướng về Phật, bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính)! Con muốn hỏi đôi chút, cúi xin Như Lai (danh hiệu của Phật) thương xót cho phép." Phật bảo Phú-lâu-na: "Ông cứ tùy ý hỏi, ta sẽ giải nói, khiến ông vui mừng." Phú-lâu-na thưa: "Nay con vì các vị Bồ-tát ma-ha-tát thực hành công đức cao nhất, danh tiếng vang xa, luôn vì chúng sinh mà tìm cầu an vui, nên có điều muốn thưa hỏi." Bấy giờ Phú-lâu-na nói kệ (thơ để tụng trong kinh Phật) rằng:

 Làm công đức cao nhất, danh tiếng vang rất xa,
 Giới sạch, ưa chánh pháp: con hỏi hạnh của họ.
 Làm sao tu sửa tâm? Làm sao rộng bố thí (đem cho, giúp đỡ người khác)?
 Làm sao độ chúng sinh, vui lòng thường hành đạo?

 Phú-lâu-na bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Nay con vì các vị Đại sĩ (bậc tâm lớn, tức Bồ-tát) này mà hỏi những việc như vậy: Bồ-tát làm sao tu tập đa văn (nghe nhiều, học rộng giáo pháp) như biển lớn không cạn? Làm sao gom được kho báu đa văn, đối với các pháp nắm được nghĩa quyết định, đối với các lời nói khéo hiểu câu chữ?" Rồi nói kệ rằng:

 Bồ-tát làm sao cầu, học rộng như biển lớn,
 Nắm chắc nghĩa các pháp, khéo hiểu biết Phật đạo?
 Làm sao trong một lời, hiểu được vô lượng nghĩa,
 Dùng được sức trí tuệ, thông suốt hết thảy pháp?
 Học rộng không cùng tận, bị vặn hỏi chẳng động,
 Vì thương mà nói pháp, để dứt nghi chúng sinh?

 Phú-lâu-na bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Nay con theo sức trí tuệ ở địa vị của mình mà thưa hỏi Như Lai: các vị Bồ-tát ma-ha-tát làm sao để đối với a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn, cao tột không gì hơn của Phật) không bị thoái chuyển (lùi bước)?" Rồi nói kệ rằng:

 Làm sao lìa các nạn (những hoàn cảnh ngăn trở việc tu đạo), được gặp các Đức Phật?
 Được gặp các Phật rồi, mau được lòng tin sạch?
 Được lòng tin cao tột, điều khó bỏ bỏ được?
 Buông bỏ hết thảy rồi, gắng đi đạo không ngại?
 Làm sao ưa xuất gia, nơi vắng tu trí không (trí tuệ thấy các pháp vốn trống rỗng)?
 Làm sao không trái pháp? Xin đáp đủ việc này.

 Phú-lâu-na bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Chúng con đều biết Phật đã đầy đủ hết thảy trí tuệ, đã qua đến bờ bên kia của mọi thần thông (năng lực siêu phàm), là bậc tôn quý cao nhất trong tam giới (ba cõi: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc, tức toàn bộ thế giới sinh tử), được trí lớn vi diệu không ai sánh bằng, đối với các pháp đi lại không chướng ngại. Vì thế nay con thưa hỏi việc này." Rồi dùng kệ khen rằng:

 Phật trụ công đức cao, đã qua bờ thần thông,
 Được trí không chướng ngại; con mạnh dạn thưa hỏi.
 Khéo học hết thảy pháp, công đức cao vượt nhất,
 Phá tối, sinh sáng tuệ, khiến mọi người vui mừng.
 Thù thân chẳng yêu ghét, không buồn, không dối gạt,
 Trận lớn thắng vua Chết, đánh tan quân Ma (ma vương, kẻ chuyên ngăn trở người tu đạo).
 Chẳng cầm dao gậy mà hàng phục các kẻ thù;
 Luôn có lòng từ bi, vững giữ giới thanh tịnh.
 Thế Tôn không quanh co, không kiêu, không đùa cợt,
 Đã chứng minh (trí sáng suốt) và giải thoát (thoát khỏi mọi ràng buộc phiền não), công đức thù thắng nhất.
 Theo con đường xưa đã đi, được trí tuệ thù thắng,
 Xin nay vì con nói: tu thế nào thành Phật?

 Bấy giờ Phật bảo Phú-lâu-na: "Lành thay, lành thay! Ông có thể hỏi Như Lai việc này. Hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ kỹ. Ta sẽ vì ông nói về những việc làm của các Bồ-tát từ khi phát tâm, tu tập hết thảy vô lượng Phật pháp." Bấy giờ Thế Tôn nói kệ rằng:

 Nay ta nói Bồ-tát, mới phát bồ-đề tâm (tâm nguyện cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh),
 Thường dùng sức dũng mãnh, ưa đi Bồ-tát đạo (con đường tu hành của Bồ-tát).
 Những việc Bồ-tát làm, đủ thứ hạnh tâm sâu,
 Được Phật thọ ký (báo trước sẽ thành Phật), việc ấy sẽ nói gọn.
 Tâm sâu, tâm ưa pháp, vô lượng không bờ bến,
 Hiện ra đủ thứ hạnh, chẳng do một việc thành.
 Lòng vui tràn đầy trong, mà đi làm bố thí;
 Cho rồi lòng không tiếc, ý lại càng vui thêm.
 Bồ-tát nghĩ thế này: chúng sinh mãi nghèo khổ,
 Không có của học rộng, ta sẽ vì họ cầu.
 Chúng sinh mãi nghèo khổ, đều do bởi lười biếng;
 Ta sẽ siêng tinh tấn (chuyên cần nỗ lực tu tập), nhờ đó được bồ-đề.
 Ta sẽ vì chúng sinh, gắng lòng tu nhẫn nhục (nhẫn chịu điều khó chịu mà không oán giận);
 Lời ác, chửi, đánh đập, lặng chịu không trả đũa.
 Hãy nghĩ: ai chửi ta? Người chửi không thể tìm thấy;
 Kẻ chửi mắng giận hờn, đều chỉ là việc rỗng.
 Suy nghĩ như thế rồi, lòng không còn giận hờn;
 Luôn tu hạnh nhẫn nhục, nhờ đó thành Phật đạo.
 Chúng sinh không lòng lành, ta làm đèn cho đời,
 Khiến họ có chỗ nương; người không của, cho đủ của.
 Chúng sinh thật đáng thương, đều cùng đi đường tà;
 Ta sẽ độ thoát họ, khiến an trú Niết-bàn (cảnh giới dứt hết phiền não, thoát khỏi sinh tử).
 Chúng sinh đều nghèo khổ, không có của trí tuệ;
 Ta được nhất thiết trí (trí tuệ biết tất cả của Phật), khiến họ được đầy đủ.
 Các Bồ-tát như thế, vì độ chúng sinh nên
 Phát tâm cầu bồ-đề, làm những nguyện như vậy.

 Phật bảo Phú-lâu-na: "Các vị Bồ-tát ma-ha-tát do đủ thứ nhân duyên mà bày tỏ tâm mình, không dừng lại ở một pháp. Vì sao vậy? Vì các Bồ-tát học hết thảy các pháp rồi sau mới đắc đạo. Bồ-tát có bốn việc hết sức hiếm có, không thấy pháp nào khác hơn những việc này. Bốn việc ấy là gì? Bồ-tát ở giữa những chúng sinh lười biếng mà siêng năng tinh tấn, đó gọi là hiếm có. Ở giữa đám người ngang ngược, giận dữ mà tu hạnh nhẫn nhục, đó gọi là hiếm có. Thấy các chúng sinh đi theo đường tà mà tự mình siêng đi đường chánh, đó gọi là hiếm có. Vì muốn độ chúng sinh xoay vần trong sinh tử mà dùng tâm sâu xa phát nguyện cầu a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, đó gọi là hiếm có. Phú-lâu-na! Bốn việc hiếm có này gọi là việc hiếm có lớn nhất của Bồ-tát." Bấy giờ Thế Tôn nói kệ rằng:

 Thấy chúng sinh lười biếng, gắng lòng phát tinh tấn:
 "Ta không nên bắt chước, làm những việc trái pháp."
 Không nên bắt chước giận, giận dữ chẳng phải Phật đạo;
 Luôn tu lòng từ bi, bồ-đề từ đó sinh.
 Chúng sinh ưa lối tà, nương tựa vào lối tà;
 Bồ-tát cầu đường chánh, khiến chúng trụ đường chánh.
 Thấy tai họa sinh tử, một lòng cầu trí Phật:
 "Ta được của vô thượng, sẽ độ các chúng sinh."
 Những việc hiếm có này, không gì hơn được nữa;
 Vì thế nên biết rằng, được lìa pháp chướng ngại.
 Dù lửa cháy áo thân, đầu cháy còn chẳng màng cứu;
 Nếu lòng lười biếng sinh, phải mau dứt trừ ngay.

 Phật bảo Phú-lâu-na: "Bồ-tát có bốn pháp làm sinh lòng vui mừng. Bốn pháp ấy là gì? Thấy các chúng sinh yên phận trong sinh tử, không thể tinh tấn, còn tự thấy mình ở trên Phật đạo tu hành tinh tấn, liền sinh lòng vui mừng. Thấy các chúng sinh lòng thường lười biếng, còn tự thấy mình ở trong Phật pháp siêng năng tinh tấn, liền sinh lòng vui mừng. Thấy các chúng sinh giận hờn ganh ghét, còn tự thấy mình không giận không ghen, luôn ôm lòng từ bi, liền sinh lòng vui mừng. Không thấy người khác siêng tu Phật pháp được bằng mình, liền sinh lòng vui mừng." Bấy giờ Thế Tôn nói kệ rằng:

 Thấy chúng sinh lười biếng, còn mình thì tinh tấn,
 Vì thế vị Bồ-tát này, tự được lòng vui mừng.
 Thấy tai họa sinh tử, mà sinh lòng chán lìa,
 Sợ hãi ngục tam giới, siêng lòng cầu thoát ra.
 Chúng sinh ưa giận hờn, mình trụ lòng từ bi,
 Vì thế vị Bồ-tát này, sinh vui mừng thích thú.
 Những gì chúng sinh làm, đều là điều không nên làm;
 Vì thế ta sẽ cầu, Phật đạo không gì hơn.
 Đó là trí chân thật, được chư Phật ngợi khen;
 Ta sẽ học trí ấy, cho chúng sinh có chỗ nương.
 Vì thế vị Bồ-tát này, luôn được lòng vui mừng,
 Từ cái có, cái không, cái rỗng giả dối, sẽ sinh ra pháp chân thật (?).

 Phật bảo Phú-lâu-na: "Bồ-tát có bốn pháp giúp lìa được các nạn, gặp được nơi không có nạn, gặp rồi không mất, có thể tu Phật pháp. Bốn pháp ấy là gì? Một là Bồ-tát khiêm nhường, lòng mềm mỏng; hễ gặp chúng sinh thì luôn nói 'Bạn đến thật tốt', nét mặt hòa nhã vui vẻ, chủ động hỏi han trước, khi trò chuyện luôn mỉm cười. Hai là một lòng cầu pháp, luôn ưa thưa hỏi, siêng năng tìm cầu điều lợi ích tốt đẹp không biết chán. Ba là ưa ở nơi vắng vẻ, xa lìa mọi người, sống một mình. Bốn là tự thân an trú trên đạo bồ-đề của Phật, và cũng giáo hóa chúng sinh khiến họ trụ trong Phật đạo. Bồ-tát có bốn pháp này thì lìa được các nạn, gặp được nơi không có nạn, gặp rồi không mất, có thể tu Phật pháp." Bấy giờ Thế Tôn nói kệ rằng:

 Đầy đủ lòng mềm mỏng, luôn ưa làm từ bi;
 Nếu nói với chúng sinh, khiêm hạ, lòng hòa vui.
 Luôn cầu pháp sâu xa, vi diệu Phật ngợi khen;
 Luôn giữ giới thanh tịnh, ưa làm hạnh đầu-đà (hạnh tu khổ hạnh để gột sạch tham muốn: sống đơn sơ, khất thực, ở nơi vắng...).
 Tuy làm hạnh đầu-đà, cũng tu trí sâu mầu;
 Vì thế vị Bồ-tát này, lìa nạn gặp nơi không nạn.
 Luôn đến chỗ chư Phật, thưa hỏi các pháp sâu;
 Vì thế trí tăng trưởng, không sinh vào nơi nạn.
 Luôn ưa ở nơi vắng, thanh tịnh làm đầu-đà;
 Vì thế vị Bồ-tát này, lìa nạn gặp nơi không nạn.
 Những ai có trí tuệ, gần gũi bốn pháp này,
 Lìa được hết thảy nạn, được gặp các Đức Phật.
 Được gặp các Phật rồi, đủ lòng tin không hoại;
 Phát được tinh tấn cao, để cầu trí tuệ Phật.
 Vì thế người cầu trí, phải nên học chánh pháp;
 Nếu học được chánh pháp, thành Phật đạo không khó.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video