Thiên 103 — Hội 17 – Phẩm 4 Đủ căn lành

 Hội Phú-lâu-na, phần thứ mười bảy (phần hai) — Phẩm thứ tư: Đầy đủ căn lành

 Bấy giờ Phật bảo Phú-lâu-na (một trong mười đại đệ tử của Phật, giỏi nhất về thuyết pháp): Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người đã phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ mọi loài) đã phát tâm theo Đại thừa (con đường tu hướng đến thành Phật và cứu độ khắp chúng sinh, chứ không chỉ cầu giải thoát cho riêng mình), phải thường tu tập, gần gũi bốn pháp. Như vậy thì có thể thu gồm hết thảy pháp lành, cũng có thể đầy đủ hết thảy thiện căn (căn lành, tức những gốc rễ của điều thiện, từ đó sinh ra công đức và quả tốt). Bốn pháp là gì? Này Phú-lâu-na, thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành, tin theo Phật) phát tâm Đại thừa thì tu tập, gần gũi pháp nhẫn nhục (chịu đựng mọi điều trái ý; bị người hại mà không giận, không báo thù). Khi tu pháp nhẫn nhục như vậy, nhờ tâm bình đẳng (không phân biệt thương ghét) nên được ba-la-mật (pháp tu đến chỗ trọn vẹn, đưa người từ bờ mê sang bờ giải thoát) bình đẳng, cũng được ba-la-mật bình đẳng đối với hết thảy chúng sinh. Bồ-tát ấy thành tựu ba-la-mật tâm bình đẳng và ba-la-mật trí bình đẳng.

 Lúc Bồ-tát đang đi hay đứng, ngồi hay nằm, thức hay ngủ, có thể có người đến cầm bình phân, bình thuốc độc, bình nước sôi, các thứ rác rưởi, than lửa, phân và nước tiểu, hoặc tro nóng, rồi đập lên đầu hay đập vào thân Bồ-tát. Khi ấy Bồ-tát không nên giận hờn, để tâm rối loạn mà sinh căm tức. Không nên tự nói: "Ta có tội gì?" Cũng không nên đem tâm ác mà nhìn người ấy. Chỉ nên một lòng cầu pháp lợi ích cho chính mình, chuyên tâm vào việc mình đang tu, không bỏ. Phải điều phục tâm mình như sau: "Người này vì nhân duyên gì mà cầm bình phân, bình độc, tro, lửa ném lên thân ta? Thân ta không phải vì nhân duyên các vật ấy mà bị đau khổ."

 Lúc ấy Bồ-tát phải quán xét các pháp do nhân duyên mà có (mọi sự vật, hiện tượng đều do nhiều điều kiện hợp lại mới thành) như sau: "Ai đưa vật này? Vật này khác với ai? Đưa bằng vật gì?" Người ấy suy nghĩ đúng như thật như vậy thì không thấy có pháp nào cả: không thấy ai là người đưa, ai là người nhận, cái gì là pháp. Khi chánh niệm (nhớ nghĩ đúng đắn, tâm tỉnh táo hướng về lẽ thật) suy nghĩ, quán xét như vậy, vì cái này cái kia đều không thể nắm bắt được, nên hết thảy các pháp đều không thể nắm bắt được, đều không thể thấy được. Vì không nắm bắt, không thấy hết thảy pháp, nên Bồ-tát ấy không sinh giận hờn.

 Này Phú-lâu-na, nếu Bồ-tát đã suy nghĩ như vậy mà vẫn còn khởi tâm giận hờn, thì lại phải chánh niệm suy nghĩ thế này: "Do sự xúc chạm nào mà thân ta đau? Những sự xúc chạm ấy chạm vào chỗ nào? Ở nơi thân hay ở nơi tâm? Nếu ở nơi thân, thì thân như cỏ cây, ngói đá, bóng hình, không cảm biết, không hay biết, chẳng phải ta, chẳng phải người kia. Nếu ở nơi tâm, thì tâm không có hình sắc, từng ý niệm sinh rồi diệt, không dừng lại dù chỉ chốc lát, chẳng phải ta, chẳng phải người kia. Chỉ vì nhớ tưởng, phân biệt hư dối mà nói rằng đây là khổ, là vui, là không khổ không vui. Nay ta không nên sinh nhớ tưởng, phân biệt hư dối ấy. Nay ta phải quán thật tướng (bản chất chân thật của mọi pháp) bình đẳng. Ta phải tu tập theo việc làm của bậc hiền thánh, không nên chạy theo việc làm của kẻ phàm phu (người thường còn mê lầm)."

 Thế nào là việc làm của bậc hiền thánh? Đó là đối với các pháp thì xa lìa, giải thoát. "Ta học là để xa lìa, không phải để dính mắc. Những nhớ tưởng, phân biệt hư dối như vậy đều là dính mắc. Dính mắc vì ai? Là dính mắc với tham dục, hay là dính mắc với sân hận, ngu si?" Thế nào gọi là dính mắc với tham dục, sân hận, ngu si? Vì si mê về thân, si mê theo thân kiến (cái thấy sai lầm cho rằng thân này là "ta", là thật có), tham đắm thân kiến, nên khi thân chịu khổ thì giận người khác; đó gọi là dính mắc với sân hận. Có người vì si mê theo thân kiến, tham đắm thân kiến, lại vì không được như ý mà giận người khác; đó gọi là dính mắc với ngu si. "Nếu người bị ba độc (tham, sân, si) trói buộc như vậy, hoặc gây ra nhân duyên tội nghiệp như vậy, thì chư Phật cũng không cứu được, huống gì người khác. Ta phải khéo quán các pháp nhân duyên, quán pháp không (lẽ mọi pháp đều không có tự tính cố định, không có thực thể riêng)."

 Bồ-tát thuận theo như vậy, quán đúng các pháp nhân duyên thì không thấy có pháp nào: không thấy ai đưa, ai nhận, đưa bằng vật gì. Lúc ấy Bồ-tát phải nghĩ thế này: "Hết thảy các pháp đều từ nhiều duyên sinh ra, tự tính vốn không, chắc chắn không thể nắm bắt. Vậy sao ta lại ở trong pháp hư dối, không có gì nắm bắt được ấy, mà cho là có pháp, rồi tạo nghiệp, sinh giận hờn, gây nhân duyên cho việc làm? Nay ta phải sinh tâm không giận hờn, tu theo pháp không tạo tác, không khởi, không sinh. Phải quán pháp không, chứ không chạy theo tâm ta. Nay ta phải quán pháp không tạo tác, không khởi, không sinh, không nên nương vào pháp có khởi, có tạo tác. Ta phải suy nghĩ các pháp đúng như thật. Nay ta không nên ở trong cái hư dối, không có thật ấy mà gượng tạo ra pháp; cái gượng tạo hư dối ấy chính là giận hờn. Vì sao? Có nương vào thể của pháp thì mới có giận hờn; mà trong thật tướng các pháp rốt ráo là không, chẳng có bản thể của pháp nào để nương vào." Bồ-tát suy nghĩ các pháp như vậy thì tâm lặng lẽ, giận hờn không khởi.

 Lại nữa, lúc Bồ-tát ấy đang đi hay đứng, ngồi hay nằm, thức hay ngủ, có thể có người đến đem hương thơm tốt đẹp, hương bột, hương xoa, đem hoa quý nổi tiếng rải lên thân Bồ-tát; hoặc đem hương hoa, chuỗi ngọc thượng hạng, hoa chiêm-bặc (một loài hoa màu vàng rất thơm), tràng hoa bà-lê-sư (một loài hoa nhài) (?), tràng hoa và chuỗi ngọc kết bằng nhiều loại hoa phủ lên thân; hoặc đem y phục thượng hạng mềm mịn, như áo ca-thi (vải quý xứ Ca-thi), áo câu-nhiếp (?), áo câu-trân-bà (?), áo kiêu-thi-da (áo lụa tơ tằm), áo sô-ma (áo vải lanh), áo kiếp-bối (áo vải bông), áo khâm-bà-la mịn (áo dệt bằng lông mịn), áo lụa mịn — đem các áo mềm mịn như vậy phủ lên thân; hoặc đem lọng, cờ phướn bằng lụa thượng hạng giăng lên trên; hoặc đem hoa quý, hương, áo đẹp, châu báu, chuỗi ngọc của cõi trời phủ lên thân; hoặc đem đồ ăn uống ngon ngọt của cõi trời dâng lên.

 Đối với các thứ cúng dường ấy, Bồ-tát không nên sinh lòng ưa thích khiến tâm tham đắm, không vì thế mà thân cận người kia, chiều theo ý họ mà qua lại thăm hỏi, không nên thiên lệch mà sinh ưa đắm. Đối với việc ấy, Bồ-tát phải giữ tâm bình đẳng, thông suốt rằng hết thảy các pháp đều bình đẳng. Phải nghĩ thế này: "Ta đối với chúng sinh không nên giận ghét, cũng không nên yêu mến. Vì sao? Ghét và yêu, cả hai đều là phiền não (những trạng thái tâm làm rối loạn, gây khổ não). Nay ta đối với việc này không nên sinh yêu thích, phải khéo thông hiểu các pháp đúng như thật. Vì sao? Trong các phiền não, phiền não do lòng ái kết thành là nặng nhất. Phiền não ấy thấm sâu tận xương tủy, tức là lòng ái nhiễm đắm vào những pháp có thể sinh ra kết sử (các phiền não trói buộc và sai khiến chúng sinh). Vì sao? Điều mình tham đắm mà không được như ý thì sinh giận hờn. Người ta ai cũng tham yêu thân mình, có ai xâm phạm làm phiền thì sinh giận hờn. Vì vậy nên biết: sân hận là quả của ái nhiễm, tham đắm là quả của ngu si. Nay ta phải lìa tâm ác ái nhiễm, đối với các pháp không tham đắm. Chúng ta không học vì tham dục, không học vì sân hận, không học vì ngu si. Ta phải học rộng lẽ chân thật của các pháp, quán tướng các pháp đúng như thật, theo những điều đã được dạy mà làm đúng như thật. Chỉ nên nương vào nhân duyên của nghiệp báo (quả báo do việc làm thiện hay ác gây ra). Đối với những việc được cúng dường hay bị làm khổ, nên biết đều do nghiệp đời trước mà ra."

 Vì vậy, gặp các pháp thuận ý thì không sinh vui thích, gặp các pháp trái ý thì không sinh giận hờn, chỉ nên giữ cho tâm thanh tịnh, không căm tức, không để các pháp ác chạy theo ái, theo sân, theo si sinh khởi trong tâm. Này Phú-lâu-na, Bồ-tát thành tựu pháp thứ nhất này thì có thể đầy đủ hết thảy công đức (điều lành và phước đức có được nhờ tu tập). Bấy giờ Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) muốn làm sáng tỏ nghĩa này, bèn nói kệ (bài thơ tụng) rằng:

 Ta thường khen trí tuệ, cũng khen người trì giới (giữ gìn giới luật),

 Khen ngợi người nhẫn nhục, cũng thường khen người đa văn (nghe nhiều, học rộng giáo pháp).

 Ta khen người làm điều lành, có lòng thương, nói lời hòa nhã;

 Vì muốn làm lợi ích chúng sinh, tùy chỗ thích hợp mà khen các đức tốt.

 Ta thường quở trách ngũ dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, tiếng hay, mùi thơm, vị ngon, xúc chạm êm ái), quở người hay giận hờn, ngu si,

 Người ganh ghét, kiêu căng, nịnh bợ quanh co, làm đục loạn, quấy nhiễu chúng sinh,

 Người có tâm biếng nhác lười nhác, ngang ngạnh khó nói chuyện,

 Người phụ ơn không đền đáp, việc nhỏ mà nổi giận lớn.

 Kẻ tham cầu lợi dưỡng (lợi lộc và sự cung phụng), nghĩ: "Ta phải được lợi dưỡng,

 Không muốn để người khác được" — những người như thế ta không khen.

 Kẻ trí nhỏ đối với lợi dưỡng, chỉ muốn riêng mình, ganh ghét khi người khác được;

 Thấy nhà khác được cúng dường thì sinh khổ — những người như thế ta không khen.

 Vì cầu được lợi dưỡng mà thay đổi oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ đi đứng nằm ngồi của người tu) và việc làm;

 Sống như thế chẳng phải thanh tịnh, cách xa pháp của ta rất xa.

 Người không tu hành theo đạo thì có các lỗi lầm ấy;

 Đó là duyên dẫn vào đường ác, không một việc gì đáng khen.

 Không dứt cái thấy ác chấp có "ta", thì lòng tham ái càng nhiều;

 Vì lòng tham ái nhiều nên ra sức tìm cầu lợi dưỡng.

 Bồ-tát nghĩ thế này: tu nhẫn để lợi ích chúng sinh,

 Bẻ dẹp tâm cứng cỏi ngang bướng, mau chóng thành Phật đạo.

 Ta phải thực hành lòng từ, nhẫn nhục, thương xót chúng sinh,

 Và biết các pháp là không, từ duyên mà có, không thuộc về ai.

 Do duyên gì mà có các pháp? Các pháp ấy khởi lên từ tâm.

 Vọng tưởng (nghĩ tưởng sai lầm, hư dối) sinh ra giận hờn; không nghĩ tưởng thì tất cả đều là không.

 Vọng tưởng sinh ra ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ thế giới sinh tử luân hồi), thân này nối tiếp không dứt.

 Không phân biệt theo vọng tưởng thì không có những lỗi như thế.

 Thường suy xét các pháp, biết đều từ duyên sinh ra;

 Thường quán các pháp là không, mà vẫn có thể cứu độ hết thảy.

 Chúng sinh lìa giới nên khổ, bị kiêu mạn làm tổn hại;

 Vì họ mà nói pháp diệt khổ, đem lại nhiều lợi ích.

 Nếu có người từ phương đông đến, hoặc từ nam, tây, bắc, bốn phương góc,

 Cầm bình phân, bình độc đập lên đầu ta,

 Ta không sinh tâm giận: ai đưa, ai là người nhận?

 Pháp gì gọi là "ta"? Hãy siêng năng tinh tấn mà quán xét.

 Không lấy vẻ mặt ác nhìn người kia, không hỏi: "Ta có tội gì mà bị đối xử thế?"

 Chỉ phát ý chí bền vững, dùng lòng từ bao trùm người kia.

 Biết đó là duyên nghiệp đời trước, nay phải chịu quả báo này;

 Trả xong thì không gây nữa, an trụ trong Phật đạo.

 Người khác không gặp những việc bị khinh chê, khổ não này;

 Ấy ắt là duyên nghiệp, dù lâu cũng không mất.

 Chúng sinh ở thế gian thường gây nghiệp thiện, ác;

 Nay ta chịu khổ này, nên biết đó là duyên nghiệp.

 Nếu lại đem điều ác báo trả, về sau lại chịu quả khổ.

 Lẽ nào lại có thể đem việc ác mà gây cho người kia?

 Phải cầu pháp vô thượng (cao nhất, không gì hơn), cầu được rồi nói lại cho người,

 Cứu độ các loài chúng sinh thoát khỏi hết thảy khổ não.

 Nếu có người đem hương hoa, chuỗi ngọc cúng dường ta,

 Ta không nên sinh lòng ưa thích, phải tập cái nhìn bình đẳng.

 Ghét và yêu đều chẳng phải đạo, thường nên giữ tâm xả (buông bỏ, không thiên vị).

 Phải quán đúng các pháp: ai đưa, ai là người nhận?

 Là cái không đưa cho cái không nhận chăng? Bên trong là không, bên ngoài cũng không.

 Đã là không thì không có người đưa, không có người nhận; hết thảy đều vô ngã (không có cái "ta" thật).

 Trong không, chẳng có tham cũng chẳng có lìa tham; trong không, chẳng có phiền não;

 Cũng chẳng có thanh tịnh; lìa nhơ, được sạch — ấy cũng là không.

 Trong không chẳng có phân biệt; trong không chẳng có các tính chất;

 Không thì mãi là không, không có hình tướng; đó là đạo thanh tịnh (?).

 Giả sử có người đến cắt thân ta ra từng khúc,

 Ta cũng không sinh giận, biết việc ấy do duyên nghiệp mà có.

 Chúng sinh gây điều thiện ác, theo nghiệp tự chịu quả;

 Ắt đời trước ta đã làm ác, nay phải chịu quả khổ này.

 Nay chịu quả báo ác này, ta quán thân như bóng hình,

 Như bọt nước, như trò ảo thuật, như ánh nắng dợn giữa trưa — không có gì thật, rốt ráo là không (?).

 Dù có người chặt rời tay chân ta, hay có người nuôi dưỡng ta,

 Thì nên nghĩ đến việc đền ơn, nhưng không lấy đó làm vui mừng.

 Được lợi dưỡng không mừng, bị chửi mắng không giận;

 Mừng và giận đều là chướng ngại, chẳng phải đạo chân chính của Phật.

 Phải lìa hết thảy tâm tham ái, sân hận,

 Thường tu theo lẽ không và vắng lặng, dứt sạch mọi chướng ngại.

 Nhẫn nhục là gốc của mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có), là cội nguồn thần thông (năng lực siêu phàm) của chư Phật;

 Trí vô ngại (trí tuệ không bị gì ngăn che) và đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho chúng sinh) đều lấy nhẫn làm gốc.

 Tứ đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự hết khổ, con đường dẫn đến hết khổ), niệm xứ, chánh cần, căn, lực, giác chi, đạo phần (các nhóm pháp tu dẫn đến giác ngộ: bốn chỗ quán chiếu là thân, cảm thọ, tâm, pháp; bốn sự siêng năng đúng đắn để dứt ác làm lành; năm căn và năm lực là tin, siêng, nhớ, định, tuệ; bảy yếu tố giác ngộ; tám nẻo chánh đạo),

 Đều lấy nhẫn làm gốc; người trí nào lại không tu nhẫn?

 Ta ở Ba-la-nại (thành Varanasi ở Ấn Độ, nơi Phật thuyết pháp lần đầu) chuyển pháp luân (quay bánh xe pháp, tức thuyết giảng giáo pháp) vô thượng,

 Cũng lấy nhẫn làm gốc; chư Phật thường khen hạnh nhẫn.

 Các ông cũng nên tu pháp nhẫn về không, [hiểu rằng các pháp] không sinh không diệt;

 Tướng các pháp vốn thường như vậy, [hiểu được thế] mới được công đức của Phật.

 Lại nữa, này Phú-lâu-na, Bồ-tát Ma-ha-tát có thể lìa năm dục, thường thích xuất gia (rời bỏ đời sống gia đình để đi tu), tâm thuận theo việc xuất gia, hướng về xuất gia, không tham năm dục. Xuất gia rồi thì lìa các chốn ồn náo, ở xa nơi núi rừng, không đánh mất pháp lành. Bồ-tát thành tựu pháp thứ hai này thì có thể đầy đủ hết thảy công đức. Bấy giờ Thế Tôn nói kệ rằng:

 Tâm thường thích xuất gia, và có thể luôn sống đời xuất gia,

 Thường thích ở núi rừng, nơi làm tăng thêm công đức.

 Gần gũi chốn vắng vẻ thì lìa được sự đắm say năm dục;

 Nơi đây không có cảnh ồn náo — vốn là duyên làm mất pháp lành;

 Không có chuyện nói năng, không có việc qua lại thăm hỏi.

 Chốn vắng vẻ lặng lẽ an vui, được chư Phật khen ngợi;

 Vì thế các Bồ-tát nên thường gần gũi.

 Chớ ham thích ở làng xóm, ở gần thì sinh tâm cầu lợi dưỡng.

 Nếu được lợi dưỡng thì vui, mất thì sinh lo buồn;

 Người như thế dù cúng dường Phật cũng không gọi là cúng dường.

 Muốn trừ lỗi như thế, phải lìa các lợi dưỡng,

 Xa lìa mọi người, ở chốn vắng vẻ, tu tập pháp không.

 Lại nữa, này Phú-lâu-na, Bồ-tát thường học hỏi, tìm cầu pháp, cầu được rồi thì đọc tụng. Đó là cầu những pháp tinh tế về tịnh giới (giới luật trong sạch) và đầu-đà (hạnh tu khổ hạnh: sống giản dị, đi khất thực, ở nơi vắng vẻ để dứt tham đắm), không cầu những pháp nhiều ham muốn, không biết đủ; cầu diệt tham dục, không làm tăng tham dục; cầu phá sân hận, không làm tăng sân hận; cầu dứt ngu si, không làm tăng ngu si; cầu phá kiêu mạn, không cầu khởi kiêu mạn; cầu phá ngã mạn (thói kiêu căng do chấp có cái "ta"), không cầu làm lớn thêm ngã mạn; cầu dứt pháp ngã và ngã sở (chấp có cái "ta" và cái "của ta"), không cầu tăng thêm pháp ngã và ngã sở; cầu pháp vô ngã, không cầu nương vào pháp chấp có ngã, nhân, chúng sinh, thọ mạng (các quan niệm sai lầm cho rằng thật có "ta", có "người", có "chúng sinh", có "mạng sống" riêng biệt); thường cầu pháp giúp được trí tuệ lớn, không cầu pháp làm lui mất trí tuệ lớn; thường cầu để được pháp trí tuệ không ai sánh bằng, không vì cầu được pháp trí tuệ nhỏ hẹp; cầu được đầy đủ hết thảy các pháp, không cầu pháp không đầy đủ công đức. Cầu pháp như vậy, cầu được rồi thì đọc tụng, suy nghĩ, quán xét đúng đắn, làm đúng như lời dạy, diễn nói cho người khác, không cầu lợi lộc thế gian, thậm chí không cầu được khen "hay thay", dạy cho nhiều chúng sinh an trụ trong pháp ấy. Này Phú-lâu-na, Bồ-tát thành tựu pháp thứ ba này thì có thể đầy đủ hết thảy công đức. Bấy giờ Thế Tôn nói kệ rằng:

 Bồ-tát thích xuất gia, giữ giới, thực hành đầu-đà;

 Nhờ đó tăng trí tuệ, mưa trí tuệ làm lợi ích, chảy mãi không dứt (?).

 Được pháp sâu xa thanh tịnh ấy, chánh niệm suy nghĩ nghĩa lý;

 Đối với những điều đã được dạy, có thể làm đúng như điều đã nghe.

 Thường đem tâm thanh tịnh vì người mà giảng giải rộng rãi,

 Làm lợi ích các chúng sinh, trong lòng không mong cầu gì.

 Được hương vị của các công đức, tự mình an trụ trong pháp ấy,

 Cũng khiến người khác an trụ; vì thế làm tăng trưởng Phật pháp.

 Các công đức đã tích tập trong vô lượng kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài)

 Đều hiện ra trước mắt, thu cả vào đạo Bồ-tát.

 Vì thế nên cầu pháp sâu xa, là pháp được Phật khen ngợi,

 Thường vì chúng sinh mà nói; công đức từ đó sinh ra.

 Này Phú-lâu-na, Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong pháp trì giới và đầu-đà thì có thể đầy đủ hết thảy thiện căn, phước đức. Này Phú-lâu-na, về thuở quá khứ lâu xa, cách nay vô lượng, vô biên, không thể nghĩ bàn a-tăng-kỳ kiếp (số kiếp nhiều đến mức không thể đếm), bấy giờ có Phật hiệu là Di-lâu-kiền-đà Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn (mười danh hiệu của một vị Phật: bậc từ chân như mà đến; bậc đáng được cúng dường; bậc biết đúng và biết khắp; bậc đủ trí sáng và đức hạnh; bậc khéo đi đến nơi an vui; bậc hiểu rõ thế gian; bậc cao nhất không ai hơn; bậc khéo điều phục, dẫn dắt người; thầy của trời và người; bậc giác ngộ được thế gian tôn kính). Đức Phật ấy thọ sáu mươi tuổi; trong một hội thuyết pháp có tám mươi ức tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới) đắc đạo A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử). Này Phú-lâu-na, sau khi Phật Di-lâu-kiền-đà diệt độ (qua đời, vào cõi niết-bàn), chánh pháp còn tồn tại năm trăm năm. Trong bảy ngày sau khi Phật bát-niết-bàn (nhập niết-bàn trọn vẹn: chấm dứt hẳn sinh tử, không còn tái sinh), các đại đệ tử cũng đều theo Phật nhập niết-bàn.

 Này Phú-lâu-na, đức Phật ấy ra đời trong đời ác có năm trược (năm thứ vẩn đục: thời đại, tà kiến, phiền não, chúng sinh, mạng sống), giống như ta ngày nay. Sau khi các đại đệ tử diệt độ, có nhiều người đều nghĩ: "Trong pháp sa-môn (người xuất gia tu hành) yên ổn, vui sướng; sao chúng ta không cùng nhau xuất gia?" Nghĩ thế rồi, ai nấy đều cạo râu tóc, mặc pháp phục mà xuất gia. Sau khi xuất gia, họ chỉ làm ba việc: một là thường lui tới nhà người bạch y (người tại gia — ở Ấn Độ người thế tục mặc áo trắng); hai là chỉ tham đắm lợi dưỡng để nuôi sống; ba là nuôi cho da thịt béo tốt mà không có phước, không có tuệ. Họ chỉ làm ba việc ấy, không tu việc gì khác. Một trăm năm sau, các đại đệ tử đều đã mất hết; các tỳ-kheo ấy phần nhiều sống lẫn với người bạch y. Các kinh sâu xa của Phật, các pháp mầu về trì giới, đầu-đà và hạnh tinh tế phần nhiều bị bỏ phế, không còn ai đọc tụng.

 Này Phú-lâu-na, lúc ấy chúng tỳ-kheo thích chạy theo năm dục, ham ăn uống. Bấy giờ quốc vương chỉ có một người con trai, tên là Đà-ma-thi-lợi, được vua hết mực yêu quý. Một lần, ở chỗ vắng, vương tử nghĩ: "Phật Di-lâu-kiền-đà đã đắc pháp gì, mà nay các đệ tử đều buông lung, việc làm không khác người bạch y?" Đang suy nghĩ, nghi ngờ như vậy thì có một vị thiên thần đến chỗ ấy, ẩn thân không hiện mà nói: "Vương tử, pháp sâu xa mà Phật Di-lâu-kiền-đà đã đắc là thanh tịnh và quyết định." Vương tử nghe vị trời nói, liền hỏi: "Pháp sâu xa thanh tịnh quyết định mà Phật Di-lâu-kiền-đà đã đắc là thế nào?" Vị trời đáp: "Vương tử, pháp ấy không có sắc, không có thọ, tưởng, hành, thức (năm uẩn — năm nhóm hợp thành thân tâm: hình sắc, cảm thọ, tri giác, ý chí tạo tác, nhận thức), không có ấm, giới, nhập (các cách phân chia thân tâm và cảnh giới: năm uẩn, mười tám giới, mười hai xứ), không có năm dục, cũng không có tâm ham muốn. Phật Di-lâu-kiền-đà đắc pháp sâu xa thanh tịnh quyết định ấy rồi vì chúng sinh mà nói." Vương tử lại hỏi vị trời: "Chúng tôi có thể được nghe pháp ấy không? Nếu không được nghe, thì có thể hiểu biết và làm đúng như lời dạy không?" (?) Vị trời nói: "Vương tử, nếu ông một lòng siêng năng tinh tấn thì được pháp ấy không khó."

 Này Phú-lâu-na, bấy giờ vương tử liền nghĩ: "Nay vị thiên thần này đã khai mở ý ta, ta sẽ xuất gia cầu pháp sâu xa ấy." Liền đến chỗ cha mẹ, cúi đầu sát đất làm lễ, thưa: "Nay con muốn xuất gia tu đạo trong pháp của Phật Di-lâu-kiền-đà." Cha mẹ đáp: "Nay con cần gì phải bỏ cha mẹ mà xuất gia? Bây giờ những người tu đạo trong Phật pháp chẳng khác gì người bạch y." Bấy giờ cha mẹ dùng kệ đáp rằng:

 Nay chúng tỳ-kheo buông lung, hưởng năm dục,

 Cày cấy, buôn bán, chẳng khác gì người bạch y.

 Những kẻ nghèo cùng, nhiều khổ não, không tự sống nổi,

 Những người như thế vì cầu miếng ăn mà xuất gia.

 Nay con sinh trong nhà vua, giàu sang sung sướng, hưởng năm dục,

 Có nhiều châu báu, cần gì phải xuất gia?

 Vương tử Đà-ma-thi-lợi dùng kệ đáp cha mẹ rằng:

 Con không cầu địa vị vinh hiển; nếu có được cũng sẽ bỏ.

 Nay con chỉ muốn cầu giới hạnh sâu xa, thanh tịnh của Phật pháp.

 Có vị trời đã khai mở cho con, khuyến khích con xuất gia;

 Pháp sâu xa Phật đã nói, con mong sẽ được biết.

 Con nghe vị trời nói, trong lòng rất vui mừng;

 Phật pháp nay sắp diệt, con sẽ góp sức giữ gìn.

 Cha mẹ dùng kệ đáp Đà-ma-thi-lợi rằng:

 Kinh sâu xa đã mất hết, không còn ai trì tụng;

 Nay con theo ai mà được nghe pháp sâu của Phật?

 Nếu trong bốn chúng (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ) có người tụng được nghĩa sâu,

 Con hãy theo người ấy học trước, rồi sau mới xuất gia.

 Đà-ma-thi-lợi dùng kệ đáp cha mẹ rằng:

 Nay con siêng năng tinh tấn, giữ giới thanh tịnh, thực hành đầu-đà,

 Ở xa trong núi rừng, tìm cầu pháp sâu xa thanh tịnh của Phật.

 Này Phú-lâu-na, Đà-ma-thi-lợi nói kệ ấy xong, cúi đầu làm lễ, từ biệt ra đi xuất gia; cha mẹ im lặng, không thể ngăn cản. Ông liền đến chỗ các tỳ-kheo, cạo bỏ râu tóc, mặc ca-sa (áo của người xuất gia), thọ giới. Với lòng cung kính, ông hỏi các tỳ-kheo: "Phật Di-lâu-kiền-đà đã thuyết pháp dạy các đệ tử như thế nào? Con nghe rồi sẽ tu hành đúng như lời dạy." Này Phú-lâu-na, các tỳ-kheo nói với tỳ-kheo Đà-ma-thi-lợi: "Chúng tôi không được nghe pháp Phật đã nói, chỉ làm theo hòa thượng (vị thầy truyền giới, thầy chính của mình) và các thầy. Nay ông cũng nên làm theo như vậy." Bấy giờ tỳ-kheo Đà-ma-thi-lợi đáp các tỳ-kheo: "Các ông hẳn là từ chỗ nghèo hèn mà xuất gia, cho nên nay chỉ coi trọng cơm áo, việc làm như thế không khác người bạch y. Nay các ông nên cùng tôi tìm cầu pháp sâu xa thanh tịnh của Phật." Bấy giờ các tỳ-kheo dùng kệ đáp tỳ-kheo Đà-ma-thi-lợi rằng:

 Những điều chúng tôi mong muốn, nay đều đã có được:

 Cơm áo rất đầy đủ, khỏi phải chịu sai dịch của vua,

 Yên ổn rất vui sướng, không ai dám khinh nhờn;

 Những khổ não thời còn làm bạch y, nay đều không còn nữa.

 Đó chính là niết-bàn (cảnh giới giải thoát, an vui tuyệt đối), là niềm an vui bậc nhất;

 Ngoài những việc ấy ra, chúng tôi đều không cần nữa.

 Chúng tôi có nhiều y, bát; thuốc men, đồ dùng rất nhiều;

 Người bạch y thường cung cấp, nhà đàn việt (thí chủ) cũng nhiều.

 Này Phú-lâu-na, tỳ-kheo Đà-ma-thi-lợi nghe các tỳ-kheo nói kệ ấy, trong lòng buồn khổ, rơi lệ khóc than. Ông đến một tinh xá (chùa, nơi chư tăng ở) khác, lại đem việc ấy hỏi các tỳ-kheo: "Phật Di-lâu-kiền-đà đã thuyết pháp dạy các đệ tử như thế nào? Tôi nghe rồi sẽ làm đúng như lời dạy." Chúng tỳ-kheo ở đó cũng đáp như vậy. Bấy giờ tỳ-kheo Đà-ma-thi-lợi liền rời bỏ các tỳ-kheo ấy, một mình vào chỗ thâm u xa xôi trong núi rừng, hết lòng thành một dạ cầu pháp sâu xa. Trước kia, trong số đệ tử của Phật Di-lâu-kiền-đà có một đại đệ tử tên là Kiên Lao, tu hạnh ở chỗ vắng vẻ, một mình sống trong núi sâu, ít muốn, biết đủ, tâm thích xa lìa, việc cần làm đã làm xong, đủ sáu thần thông và ba minh (sáu năng lực siêu phàm, và ba trí sáng suốt: biết các đời trước, thấy sự sống chết của chúng sinh, dứt sạch phiền não), là bậc đại A-la-hán, cũng như Ma-ha Ca-diếp (vị đại đệ tử bậc nhất về hạnh đầu-đà) của ta ngày nay. Tỳ-kheo Kiên Lao ấy viết lên vách hang đá nơi núi sâu mình ở bài kệ này:

 Sinh tử không dứt, vì tham dục, ham mùi vị;

 Nuôi kẻ thù [là thân này] rồi cũng vào mồ mả, uổng chịu bao cay đắng.

 Thân hôi như xác chết, chín lỗ chảy ra đồ dơ bẩn;

 Như giòi trong nhà xí thích phân, kẻ ngu tham thân cũng chẳng khác.

 Nhớ tưởng, phân biệt hư dối là gốc của năm dục;

 Người trí không phân biệt, năm dục liền dứt mất.

 Ý nghĩ sai lệch sinh tham đắm, tham đắm sinh phiền não;

 Chánh niệm thì không tham đắm, các phiền não khác cũng hết.

 Này Phú-lâu-na, tỳ-kheo Kiên Lao đã viết bốn bài kệ ấy lên vách hang đá. Tỳ-kheo Đà-ma-thi-lợi đi qua núi sâu, thấy bốn bài kệ trên vách hang đá; thấy rồi đọc tụng, suy nghĩ nghĩa lý, chẳng bao lâu được năm thần thông (năm năng lực siêu phàm như thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa). Ông đến nơi trước kia đã làm lễ hỏa táng Phật Di-lâu-kiền-đà, làm lễ, đi quanh ba vòng, rồi ngồi kiết-già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa trên hai đùi), phát lời thề: "Nếu ta không thấy Phật, không được nghe thêm pháp, thì không đứng dậy khỏi chỗ này." Này Phú-lâu-na, Phật Di-lâu-kiền-đà có nói một bộ kinh tên là Bát Bách Thiên Môn (Tám trăm nghìn cửa), và Thích-đề-hoàn-nhân (vua trời Đế Thích) tụng giữ kinh ấy. Thích-đề-hoàn-nhân biết tỳ-kheo Đà-ma-thi-lợi hết lòng yêu pháp, bèn từ cõi trời Đao-lợi (cõi trời thứ hai thuộc cõi dục, ở trên đỉnh núi Tu-di) xuống đến chỗ ông, vì ông nói kinh Bát Bách Thiên Môn, lại trao cho ông bốn câu gốc về đa văn, bảy loại câu lặp lại, mười bốn câu về các cửa pháp (?). Tỳ-kheo Đà-ma-thi-lợi nghe rồi tụng giữ, đối với các pháp được ánh sáng trí tuệ; các kinh sâu xa mầu nhiệm do Phật Di-lâu-kiền-đà nói — thanh tịnh, hợp với lẽ không, hợp với sự xa lìa — tự nhiên hiện ra trong tâm ông.

 Phật Di-lâu-kiền-đà lại vì ông hiện thân mình, cùng chúng tỳ-kheo, chỗ ở, tinh xá, giường ghế, đại hội bốn chúng, cùng trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già, người và loài chẳng phải người (tám bộ chúng hộ pháp: thần trời, rồng, quỷ thần dạ-xoa, thần âm nhạc, loài thần hay gây chiến, chim thần cánh vàng, thần ca múa, thần rắn lớn) — tất cả hội chúng ấy đều hiện ra cho ông thấy. Tỳ-kheo Đà-ma-thi-lợi đối với các pháp được mắt trí tuệ, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, dần dần đi khắp nơi, trở về nước cũ, đến chỗ cha mẹ, vì họ nói các kinh sâu xa mầu nhiệm, thanh tịnh, hợp với lẽ không, hợp với sự xa lìa, và khen ngợi công đức của Phật, Pháp, Tăng. Này Phú-lâu-na, bấy giờ cha mẹ, cung nhân, đại thần và quan thuộc của tỳ-kheo Đà-ma-thi-lợi nghe pháp ấy rồi, sinh lòng tin, cung kính, thưa với ông: "Cúi mong đại đức cứu độ chúng tôi, cho chúng tôi được xuất gia trong pháp của Phật Di-lâu-kiền-đà." Này Phú-lâu-na, bấy giờ tám vạn bốn nghìn người cùng theo quốc vương và phu nhân một lúc xuất gia. Sau khi xuất gia, tất cả đều được gọi là chúng tỳ-kheo theo lời Đà-ma-thi-lợi (?).

 Này Phú-lâu-na, tỳ-kheo Đà-ma-thi-lợi ấy đã khiến pháp của Phật Di-lâu-kiền-đà lại hưng thịnh trở lại, giúp nhiều chúng sinh được an trụ trong đó; ấy là nhờ tâm đại từ bi và nguyện hộ trì Phật pháp từ đời trước. Rồi tỳ-kheo Đà-ma-thi-lợi từ làng này đến làng khác, từ thành này đến thành khác, từ nước này đến nước khác, đi khắp nơi khen ngợi công đức của Phật Di-lâu-kiền-đà và các đệ tử, lại đem các kinh pháp sâu xa, thanh tịnh, hợp với lẽ không, hợp với sự xa lìa mà giảng nói rộng rãi cho chúng sinh. Bấy giờ tỳ-kheo Đà-ma-thi-lợi được rất nhiều người cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi, danh tiếng lan xa. Này Phú-lâu-na, tỳ-kheo Đà-ma-thi-lợi làm lợi ích rộng lớn cho chúng sinh như vậy rồi mới qua đời. Các đệ tử của ông gồm tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc (nam cư sĩ), ưu-bà-di (nữ cư sĩ) đều cùng nhau hòa hợp, dùng đủ loại gỗ thơm chất thành giàn để làm lễ hỏa táng cúng dường, cùng dựng tháp miếu dài rộng mười dặm, dùng các thứ hoa, hương, hương bột, hương xoa, chuỗi ngọc, phướn lọng mà cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi.

 Này Phú-lâu-na, tỳ-kheo Đà-ma-thi-lợi lúc sắp qua đời đã nguyện được sinh trở lại cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, tức thế giới loài người chúng ta) này, và được như nguyện, sinh vào nhà vua, tên là Đắc Niệm. Vào năm thứ ba trăm sau Phật Di-lâu-kiền-đà, ông xuất gia trong pháp ấy. Nhờ bản nguyện và túc mạng trí (trí biết các đời trước của mình), các câu pháp môn và câu đà-la-ni (pháp tổng trì: năng lực nghe gì nhớ nấy, giữ gìn không quên) tự nhiên trở lại với ông. Nhờ sức đà-la-ni, ông có thể giảng nói rộng rãi cho chúng sinh những kinh mà trước đó chưa ai nghe, chứ không nói lại những gì thân trước của mình từng nói. Này Phú-lâu-na, lúc ấy trong chúng tỳ-kheo Đà-ma-thi-lợi, những người trí sâu, sáng suốt lanh lợi, thiện căn dày, nghe các kinh Đắc Niệm nói thì đều tùy hỷ (vui theo), tin nhận, cung kính, cúng dường và che chở tỳ-kheo Đắc Niệm. Còn những tỳ-kheo không có oai đức, căn tính chậm lụt, ngoan cố, tối tăm bế tắc, thiện căn mỏng, nghe pháp mới do tỳ-kheo Đắc Niệm nói thì không tin, không nhận, chống trái, bới lỗi, nói rằng: "Những kinh như thế chúng tôi không được nghe từ hòa thượng và các thầy, xưa nay cũng không được nghe từ đại sư Đà-ma-thi-lợi." Này Phú-lâu-na, trong đó những người trí sâu thì nương theo nghĩa lý, không chạy theo câu chữ; vì nương theo nghĩa lý nên tâm không chống trái; vì không chống trái nên giữ gìn được pháp của Phật Di-lâu-kiền-đà, cung kính che chở tỳ-kheo Đắc Niệm. Này Phú-lâu-na, bấy giờ có tám mươi na-do-tha (một đơn vị số cực lớn) người, gồm tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di, thuận theo kinh pháp tỳ-kheo Đắc Niệm nói.

 Này Phú-lâu-na, bấy giờ chúng đệ tử của Đà-ma-thi-lợi chia làm hai bộ: một gọi là chúng tỳ-kheo Đà-ma-thi-lợi, hai gọi là chúng tỳ-kheo Đắc Niệm. Tỳ-kheo Đắc Niệm không nói "ta chính là Đà-ma-thi-lợi". Vì sao? Vì ai cũng cho rằng tỳ-kheo Đà-ma-thi-lợi đã đắc đạo A-la-hán chứ không phải Bồ-tát; nếu tự nói ra thì người ta sẽ nghi ngờ. Còn tỳ-kheo Đắc Niệm thì ai cũng biết là Bồ-tát chứ không phải A-la-hán. Này Phú-lâu-na, tỳ-kheo Đắc Niệm làm lợi ích rộng lớn cho chúng sinh như vậy rồi cũng qua đời. Các chúng đệ tử dùng đủ loại gỗ thơm chất thành giàn để làm lễ hỏa táng cúng dường; bốn chúng đều tụ họp, vì muốn cúng dường vị đại sư Bồ-tát nên cùng dựng tháp miếu dài rộng năm dặm, dùng các thứ hương hoa, hương bột, hương xoa, chuỗi ngọc, phướn lọng mà cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi.

 Này Phú-lâu-na, tỳ-kheo Đắc Niệm lúc sắp qua đời lại nguyện sinh vào cõi Diêm-phù-đề này, và được như nguyện, sinh vào nhà một đại trưởng giả (người giàu có, có danh vọng), tên là Da-xá. Nhờ bản nguyện nên ông biết được đời trước. Vào năm thứ bốn trăm sau Phật Di-lâu-kiền-đà, mới bảy tuổi ông đã xuất gia tu đạo, được các đà-la-ni. Nhờ sức đà-la-ni, ông có thể nói cho người những kinh chưa từng được nghe. Bấy giờ trong chúng tỳ-kheo Đắc Niệm và chúng tỳ-kheo Đà-ma-thi-lợi, những người thiện căn dày được nghe các pháp Da-xá nói thì rất vui mừng, đều được niềm vui của pháp. Này Phú-lâu-na, các tỳ-kheo ấy nương theo nghĩa lý, không chạy theo câu chữ, vì thế khi nghe tỳ-kheo Da-xá nói những kinh sâu xa hợp với lẽ không, chưa từng được nghe, phù hợp với đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng), thì tin nhận không chống trái, có thể thọ trì (nhận lấy và giữ gìn), đọc tụng và làm đúng như lời dạy. Này Phú-lâu-na, trong đó có những tỳ-kheo ngoan cố, chậm lụt, tối tăm bế tắc, thiện căn mỏng, khi nghe tỳ-kheo Da-xá nói những kinh sâu xa hợp với lẽ không, chưa từng được nghe, mà họ cho là chưa hợp với đệ nhất nghĩa (?), thì không tin, không nhận, chống trái, phá hoại, nói rằng: "Pháp như thế chúng tôi không được nghe từ hòa thượng và các thầy, cũng không được nghe từ đại sư Bồ-tát Đắc Niệm." Này Phú-lâu-na, những người theo tỳ-kheo Da-xá, nghe pháp vui mừng, tin nhận, đều bị các tỳ-kheo thuộc chúng Đà-ma-thi-lợi và chúng Đắc Niệm ganh ghét, khinh rẻ, không cho ở cùng, không cùng đọc tụng, giảng nói kinh pháp, trái lại còn phỉ báng rằng: "Đây không phải Phật pháp, không phải lời dạy của đại sư."

 Này Phú-lâu-na, bấy giờ tỳ-kheo Da-xá truyền bá rộng rãi pháp của Phật Di-lâu-kiền-đà, từ làng này đến làng khác, vì chúng sinh mà nói, làm nhiều lợi ích, giáo hóa tám mươi ức na-do-tha người phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn khắp — tức quả vị Phật). Tỳ-kheo Da-xá làm lợi ích như vậy rồi cũng qua đời. Những người theo tỳ-kheo Da-xá có bảy vạn người; họ dựng bảy vạn ngôi tháp cho tỳ-kheo Da-xá, dùng các thứ hương hoa, hương xoa, hương bột, chuỗi ngọc, phướn lọng mà cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi. Này Phú-lâu-na, tỳ-kheo Da-xá lúc sắp qua đời lại nguyện sinh vào cõi Diêm-phù-đề này; sau khi qua đời, ông được như nguyện, lại sinh vào nhà vua. Lúc ông ra đời, chư thiên cất tiếng lớn nói: "Người con mà nhà vua nay sinh ra sẽ làm lợi ích lớn cho chúng sinh." Liền theo tiếng ấy mà đặt tên là Đạo Sư. Đến năm mười bốn tuổi, tức năm thứ năm trăm trong pháp của Phật Di-lâu-kiền-đà, ông xuất gia học đạo. Tỳ-kheo Đạo Sư ấy tụng rộng kinh sách, nghe nhiều, hiểu sâu, lời văn trong sáng, biện luận giỏi, khéo léo thuyết pháp.

 Này Phú-lâu-na, tỳ-kheo Đạo Sư ấy từ làng này đến làng khác, từ thành này đến thành khác, từ nước này đến nước khác, truyền bá pháp của Phật Di-lâu-kiền-đà, làm nhiều lợi ích. Bấy giờ các chúng tỳ-kheo Đà-ma-thi-lợi, Đắc Niệm, Da-xá đều tụ họp lại, kéo đến chỗ Đạo Sư, muốn cùng nhau đánh đổ ông. Tỳ-kheo Đạo Sư biết các tỳ-kheo kéo đến, liền nói: "Này các tỳ-kheo, các ông muốn chất vấn điều gì? Lấy việc gì để hỏi? Hỏi như thế nào?" Các tỳ-kheo nghe vậy thì lo buồn, không vui, im lặng không đáp được, không thể ngăn trở tỳ-kheo Đạo Sư. Này Phú-lâu-na, Bồ-tát ấy còn sống ở đời bao lâu thì Phật pháp hưng thịnh bấy lâu; sau khi ông mất thì Phật pháp liền diệt. Vào đời ác sau cùng, lúc pháp sắp diệt, tỳ-kheo Đạo Sư ấy từ làng này đến làng khác, từ thành này đến thành khác, từ nước này đến nước khác, vì nhiều chúng sinh mà giảng nói các kinh sâu xa, thanh tịnh, hợp với lẽ không, giáo hóa tám trăm vạn người phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; những người ấy sau khi chết đều sinh lên cõi trời. Này Phú-lâu-na, tỳ-kheo Đạo Sư làm lợi ích như vậy; đêm nay ông qua đời thì đêm mai pháp diệt. Này Phú-lâu-na, vì pháp của Phật Di-lâu-kiền-đà diệt nên các kinh pháp sâu xa, thanh tịnh, hợp với lẽ không đều mất hết. Này Phú-lâu-na, Bồ-tát Ma-ha-tát như vậy dùng kinh sâu xa này để giữ gìn Phật pháp, nên tự mình đầy đủ được thiện căn, phước đức.

 Này Phú-lâu-na, Bồ-tát Đạo Sư ấy sau khi qua đời liền sinh vào thế giới thứ mười ở phương trên của cõi ấy. Bấy giờ Phật ở đó hiệu là Thiện Nhãn Đa-đà-a-già-đà A-la-ha Tam-miệu-tam-phật-đà (các danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến, bậc đáng được cúng dường, bậc giác ngộ chân chính trọn khắp). Ông lại xuất gia; nhờ nhân duyên thiện căn và phước đức đời trước, ông có trí tuệ sâu sáng, biện tài vô tận, nhanh nhạy không ngăn ngại. Tỳ-kheo Đạo Sư ấy tu các pháp lành trong pháp của Phật Thiện Nhãn suốt tám vạn bốn nghìn năm. Qua đời rồi lại sinh ra, gặp vị Phật thứ hai hiệu là Nhật Tăng Kiên (?). Ở chỗ Phật ấy, ông xuất gia, tu tập thiện căn, cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Sau khi qua đời, ông lại sinh về cõi này, lại gặp một vị Phật sau hiệu là Bất Không Hành Đa-đà-a-già-đà A-la-ha Tam-miệu-tam-phật-đà; trong pháp của Phật ấy ông lại xuất gia, suốt bảy vạn năm siêng tu thiện căn, cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Lúc ấy ông tên là Thủ-la Bất Không Hành. Đức Phật thọ ký (báo trước việc người ấy sẽ thành Phật) cho ông rằng: "Sau khi ta diệt độ, tỳ-kheo Thủ-la này sẽ thành Phật, hiệu là Vô Ngại Nhãn Đa-đà-a-già-đà A-la-ha Tam-miệu-tam-phật-đà." Này Phú-lâu-na, Bồ-tát thành tựu pháp thứ ba này thì có thể đầy đủ hết thảy công đức. Bấy giờ Thế Tôn muốn làm sáng tỏ nghĩa này, bèn nói kệ rằng:

 Bồ-tát nghe pháp rất sâu, thanh tịnh, quyết định,

 Tự thân có thể an trụ, lại còn dạy người khác.

 Thế gian như biển sâu không đáy, mà Bồ-tát không chìm;

 An trụ trong giới thanh tịnh, làm lợi ích rộng cho chúng sinh.

 Dùng chuyện đời trước và thí dụ để chỉ bày Phật đạo cho mọi người;

 Điều chư Phật đã nói, đó là pháp quyết định.

 Bồ-tát có thể làm lợi cho mình, cũng có thể làm lợi cho chúng sinh,

 Giữ gìn pháp của chư Phật, đem bồ-đề (giác ngộ) dạy cho mọi người.

 Những việc đúng pháp của chúng sinh, Bồ-tát đều giúp làm;

 Đem Phật đạo dạy mọi người, như thế là gần với bồ-đề.

 Giữ gìn Phật đạo, lại làm lợi ích rộng cho chúng sinh,

 Được trời, rồng, quỷ thần và các bậc đại nhân kính trọng, cúng dường.

 Vì vậy, khi nghe các pháp sâu xa mầu nhiệm, thanh tịnh, về lẽ không,

 Phải một lòng suy nghĩ tìm cầu, như thế thì trí tuệ tăng trưởng.

 Lại nữa, này Phú-lâu-na, Bồ-tát Ma-ha-tát đầy đủ các hạnh; vì đủ các hạnh nên có thể đầy đủ thiện căn, phước đức. Thế nào là hạnh? Này Phú-lâu-na, Bồ-tát gần gũi thiện tri thức (người thầy, người bạn tốt dẫn dắt trên đường tu), thực hành bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ và phương tiện (các pháp tu của Bồ-tát: đem cho, giữ giới, nhẫn chịu, siêng năng, tập trung tâm ý, sáng suốt thấy lẽ thật, và khéo léo dùng cách thích hợp để giáo hóa). Thế nào là thiện tri thức của Bồ-tát? Những người mà Bồ-tát nhờ đó được nghe kinh như thế này và được dạy các phương tiện giáo hóa, như chư Phật, A-la-hán và các Bồ-tát có tâm sâu xa cầu Phật đạo, đều gọi là thiện tri thức của Bồ-tát. Bồ-tát thành tựu pháp thứ tư này thì có thể đầy đủ hết thảy công đức. Bấy giờ Thế Tôn nói kệ rằng:

 Ta nói về pháp mà các Bồ-tát nên thực hành:

 Bố thí xong lòng vui mừng, không có chút hối tiếc.

 Thế nào là vui mừng? Là niềm vui tràn khắp cả thân;

 Thường mang tâm vui ấy mà thực hành đạo Bồ-tát.

 Những gì Bồ-tát bố thí đều hồi hướng (đem công đức hướng về mục đích cao cả) về bồ-đề,

 Làm lợi ích các chúng sinh, mà lợi cho mình cũng không có hạn lượng.

 Nếu thấy có người đến xin, trong lòng xem họ như Phật,

 Nghĩ rằng: "Người này nay đến là để trao Phật đạo cho ta.

 Ta nhờ người này mà được cõi Phật thanh tịnh;

 Người này chỉ Phật cho ta, dạy ta Phật đạo.

 Nay ta gặp người này, thật sướng thay, được điều lành lớn."

 Niềm vui tràn khắp thân, không còn thích việc gì khác.

 Nếu có người tìm đến, từ xa trông thấy liền chào hỏi:

 "Nhân giả (cách gọi tôn trọng người khác) cần vật gì? Tôi sẽ cho tất cả."

 Nếu người ấy nói không cần gì, Bồ-tát cũng vui mừng:

 "Vì muốn dạy ta nên người nói không cần gì.

 Vị hiền giả này lấy pháp ít muốn, biết đủ mà mình ưa thích,

 Nay đến khai mở cho ta, giúp ta có duyên với bồ-đề.

 Nay ta nhờ người này lại được dạy cho pháp.

 Ngài nói không cần gì, lời ấy thật hay thay!"

 Nếu người ấy nói: "Tôi cần vật này, có thể cho tôi chăng?",

 Bồ-tát nếu có thì vui mừng nói: "Ngài cứ lấy."

 Đã bố thí rồi, về sau không hối tiếc;

 Vì nghĩ đến Phật đạo nên tâm thường được vui mừng.

 Bố thí xong thì hồi hướng, để chúng sinh đều có phần,

 Khiến khắp mọi người không còn thiếu thốn, ai cũng biết đủ.

 "Nếu khi ta hành đạo Bồ-tát, chúng sinh nghe đến tên ta

 Thì tự nhiên biết dừng, biết đủ, không sinh lòng keo kiệt, tham lam.

 Nay chúng sinh trong cõi nước ta thuận theo đạo, đều biết đủ,

 Bỏ sự đắm say năm dục, đều thích xuất gia."

 Vô lượng hạnh như thế, đem bố thí mà hồi hướng,

 Nguyện thường hành bố thí, để chúng sinh cũng noi theo ta.

 Bồ-tát hành bố thí, dùng lòng từ che chở chúng sinh;

 Khắp các thế gian không có niềm vui nào như thế.

 Như ông trưởng giả giàu lớn, nhiều của cải, đầy châu báu,

 Chỉ có một người con, đã đi xa nhiều năm.

 Trưởng giả nghe tin con về, niềm vui tràn khắp thân;

 Xa cách lâu ngày nay trở về, như thể được sống lại.

 Bồ-tát thấy người đến xin, lòng rất vui mừng;

 Niềm vui của trưởng giả không bằng một phần mười sáu.

 Khi bố thí xong, lòng liền rất vui mừng;

 Niềm vui sinh từ lòng từ, không niềm vui nào sánh được.

 Như vua xử kẻ có tội, ra lệnh chặt rời tay chân;

 Đao phủ dẫn đến pháp trường, giơ dao sắp chém xuống;

 Vua tha tội, ban cho địa vị vinh hiển, người ấy rất vui mừng,

 Nhưng vẫn không bằng niềm vui của Bồ-tát khi bố thí cho người nghèo.

 Bồ-tát khi hành đạo không kén chọn phước điền (ruộng phước — người đáng được cúng dường, như ruộng tốt gieo hạt sẽ sinh ra phước);

 Có người xin liền cho, nên được niềm vui lớn.

 Bồ-tát nếu gặp Phật, A-la-hán, Bích-chi-phật (bậc tự giác ngộ không cần thầy, không đi giáo hóa rộng rãi),

 Với lòng kính trọng, biết là khó gặp, nên đến cúng dường, bố thí.

 Bồ-tát có oai đức, sáng suốt, tâm hiền hòa thuận thảo,

 Thích làm công đức, cầu đạo, cúng dường Phật và chúng tăng.

 Không đem lòng cung kính sâu xa mà thờ phụng các thiên thần,

 Chỉ trừ chư Phật và các đệ tử của Phật.

 Nếu có Bích-chi-phật tự mình đạt được niết-bàn,

 Bồ-tát cũng đến cúng dường; có các công đức như vậy.

 Bồ-tát cũng biết phân biệt phước điền tốt và không tốt;

 Những người trí ở thế gian không kính trọng ngoại đạo (các giáo phái ngoài Phật giáo) xấu ác.

 An trụ trong giới hạnh, dùng lòng từ che chở chúng sinh,

 Tinh tấn không ai sánh, nhẫn nhục, trí tuệ, học rộng nghe nhiều;

 Thực hành các công đức ấy thì là bậc cao quý ở đời,

 Có thể chứng được bồ-đề của Phật, chuyển pháp luân vô thượng.

 Bồ-tát nào tu hành được bốn pháp kể trên như vậy

 Thì hết thảy thiện căn đều hiện ra trước mắt;

 Các công đức đã tu trong vô lượng ức kiếp

 Đều thu cả vào đạo Bồ-tát mình đang thực hành.

 Vì vậy các Bồ-tát nên thường tu lòng từ,

 Xuất gia, ở núi rừng, thích ở chốn vắng vẻ,

 Thường cầu các pháp thanh tịnh, rất sâu xa, quyết định,

 Đầy đủ hạnh Bồ-tát, nhờ đó tự mình tăng trưởng.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video