Thiên 118 — Hội 24 Ưu-ba-ly

 Hội Ưu-ba-li, thứ hai mươi bốn (Ưu-ba-li là một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng giữ giới luật bậc nhất; "hội" là một phần kinh ghi lại một buổi thuyết pháp).

 Tôi nghe như vầy. Một thời, Đức Phật (bậc đã giác ngộ hoàn toàn) ở nước Xá-vệ, tại vườn Kỳ thụ Cấp Cô Độc (vườn cây của thái tử Kỳ-đà, được trưởng giả Cấp Cô Độc mua lại dâng cúng Phật). Ngài ở cùng chúng đại tỳ-kheo (tỳ-kheo: người nam xuất gia đã nhận đủ giới) một nghìn hai trăm năm mươi người, và năm mươi vạn vị Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ chúng sinh; ma-ha-tát: bậc lớn).

 Bấy giờ Đức Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính), như voi chúa, đưa mắt nhìn quanh quan sát, rồi bảo các vị Bồ-tát ma-ha-tát: "Này các thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người tu), trong các ông, ai có thể vào đời mạt thế về sau (thời kỳ cuối, khi Phật pháp suy yếu) mà giữ gìn chánh pháp (giáo pháp chân chính của Phật)? Ai có thể tiếp nhận pháp A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ tối thượng, hoàn toàn và chân chính của Phật) mà Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến) đã gom góp suốt trăm nghìn vạn ức na-do-tha (một đơn vị số cực lớn) a-tăng-kỳ kiếp (số kiếp nhiều không đếm được; kiếp là một khoảng thời gian cực kỳ dài)? Ai có thể an trụ nơi đủ loại phương tiện (cách thức khéo léo để dẫn dắt người) kín nhiệm mà làm cho chúng sinh thành thục (căn lành chín muồi, sẵn sàng đi đến giác ngộ)?"

 Khi ấy Bồ-tát Di-lặc từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, gối phải quỳ sát đất, chắp tay bạch rằng: "Bạch Thế Tôn, con có thể đảm đương việc vào đời sau giữ gìn pháp A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề mà Như Lai đã gom góp trong trăm nghìn vạn ức na-do-tha a-tăng-kỳ kiếp."

 Bồ-tát Sư Tử Tuệ nói: "Con có thể đảm đương việc an trụ nơi đủ loại phương tiện kín nhiệm để làm cho chúng sinh thành thục."

 Bồ-tát Vô Tận Ý nói: "Con có thể đảm đương việc dùng nguyện lớn rộng mà cứu thoát vô số cõi chúng sinh không cùng tận."

 Bồ-tát Bạt-đà-la nói: "Con có thể đảm đương việc làm cho chúng sinh nào được nghe tên con cũng đều thành thục, không ai luống qua vô ích."

 Bồ-tát Diệu Đức nói: "Con có thể đảm đương việc làm cho chúng sinh mong cầu điều gì cũng đều được đầy đủ."

 Bồ-tát Vô Úy nói: "Con có thể đảm đương việc thu nhận chúng sinh trong vô biên thế giới mà làm lợi ích cho họ."

 Bồ-tát Kim Cang nói: "Con có thể đảm đương việc cứu chúng sinh trong ác thú (các đường dữ: địa ngục, quỷ đói, súc sinh), làm cho họ được giải thoát."

 Bồ-tát Trừ Chướng nói: "Con có thể đảm đương việc giải thoát chúng sinh khỏi sự trói buộc của phiền não (những thứ làm tâm rối loạn, đau khổ như tham lam, giận dữ, si mê)."

 Bồ-tát Trí Tràng nói: "Con có thể đảm đương việc diệt trừ sự che lấp tối tăm của vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý) nơi chúng sinh."

 Bồ-tát Pháp Tràng nói: "Con có thể đảm đương việc thường làm pháp thí (bố thí bằng cách giảng dạy giáo pháp) để cứu thoát chúng sinh."

 Bồ-tát Nhật Tràng nói: "Con có thể đảm đương việc luôn đem an vui mà làm cho chúng sinh thành thục."

 Bồ-tát Nguyệt Tràng nói: "Con có thể đảm đương việc dùng các công đức (phước lành có được nhờ làm điều thiện) mà làm cho chúng sinh thành thục."

 Bồ-tát Thiện Nhãn nói: "Con có thể đảm đương việc ban cho chúng sinh niềm an vui vốn có nơi bản tánh của họ."

 Bồ-tát Quán Tự Tại (tức Bồ-tát Quán Thế Âm) nói: "Con có thể đảm đương việc cứu vớt chúng sinh trong các đường dữ."

 Bồ-tát Đắc Đại Thế (tức Bồ-tát Đại Thế Chí) nói: "Con có thể đảm đương việc cứu những chúng sinh trong các đường dữ chưa được cứu."

 Bồ-tát Phổ Hiền nói: "Con có thể đảm đương việc làm cho chúng sinh nhớ lại những khổ đau đã trải qua trong quá khứ mà liền được giải thoát."

 Bồ-tát Thiện Số nói: "Con có thể đảm đương việc điều phục (uốn nắn, chế ngự cho thuần) tất cả những chúng sinh khó điều phục."

 Bồ-tát Diệu Ý nói: "Con có thể đảm đương việc cứu độ những người ưa pháp nhỏ (giáo pháp chỉ cầu giải thoát riêng cho mình), làm cho họ thành thục."

 Bồ-tát Thiện Thuận nói: "Con có thể đảm đương việc làm cho những chúng sinh thấp kém, ít trí tuệ được thành thục."

 Bồ-tát Quang Tích nói: "Con có thể đảm đương việc cứu vớt những kẻ rơi vào đường súc sinh (loài vật), làm cho họ được giải thoát."

 Bồ-tát Bất Tư Nghị nói: "Con có thể đảm đương việc thương xót, làm cho chúng sinh ngạ quỷ (loài quỷ đói, luôn chịu đói khát) thành thục và được giải thoát."

 Bồ-tát Đại Uy Lực nói: "Con có thể đảm đương việc đóng cửa các đường dữ cho chúng sinh."

 Bồ-tát Vô Tranh Luận nói: "Con có thể đảm đương việc chỉ bày con đường giải thoát cho chúng sinh."

 Bồ-tát Hiền Cát Tường nói: "Con có thể đảm đương việc dứt trừ tận gốc khổ não của chúng sinh."

 Bồ-tát Nguyệt Quang nói: "Con có thể đảm đương việc ban cho chúng sinh niềm an vui rốt ráo."

 Bồ-tát Nhật Quang nói: "Con có thể đảm đương việc làm cho những chúng sinh chưa chín muồi được thành thục."

 Bồ-tát Vô Cấu nói: "Con có thể đảm đương việc làm cho mọi chí nguyện, mong ước của chúng sinh đều được tròn đầy."

 Bồ-tát Đoạn Nghi nói: "Con có thể đảm đương việc cứu thoát tất cả chúng sinh thấp kém."

 Bồ-tát Vô Úy nói: "Con có thể đảm đương việc thu nhận chúng sinh, khen ngợi và làm lợi ích cho họ."

 Bồ-tát Tuệ Thắng nói: "Con có thể đảm đương việc thuận theo những chúng sinh có đủ loại hiểu biết, ưa thích khác nhau mà làm cho họ đều được thành thục."

 Bồ-tát Quang Minh nói: "Con có thể đảm đương việc luôn dùng sự siêng năng chân chính mà cứu vớt chúng sinh."

 Bồ-tát Vô Lượng nói: "Con có thể đảm đương việc chỉ bày cho chúng sinh, trong mọi pháp, con đường vô vi (con đường không do tạo tác, không sinh không diệt, tức niết-bàn)."

 Bồ-tát Vô Úy nói: "Con có thể đảm đương việc tùy theo đủ loại chí nguyện, ưa thích của chúng sinh mà đều có thể hiện ra cho họ thấy."

 Bồ-tát Bảo Thắng nói: "Con có thể đảm đương việc chỉ cho chúng sinh những kho châu báu tuyệt diệu."

 Bồ-tát Diệu Tuệ nói: "Con có thể đảm đương việc làm cho chúng sinh nào thấy con cũng vui mừng và đều được thành thục."

 Bồ-tát Bảo Tạng nói: "Con có thể đảm đương việc cứu thoát chúng sinh, giúp họ lìa mọi chướng ngại."

 Bồ-tát Bảo Hiền nói: "Con có thể đảm đương việc làm cho chúng sinh tự biết được các đời trước của mình và đều được thành tựu."

 Bồ-tát Bảo Thủ nói: "Con có thể đảm đương việc đem châu báu bố thí cho chúng sinh, làm cho họ được an vui."

 Bồ-tát Thắng Ý nói: "Con có thể đảm đương việc làm cho chúng sinh vĩnh viễn thoát khỏi nghèo khổ."

 Bồ-tát Hỷ Kiến nói: "Con có thể đảm đương việc bố thí cho chúng sinh mọi đồ vật đem lại an vui."

 Bồ-tát Kim Cang nói: "Con có thể đảm đương việc mở bày con đường chân chính cho chúng sinh."

 Bồ-tát Phúc Tướng nói: "Con có thể đảm đương việc làm cho chúng sinh vui lòng mà được cứu thoát."

 Bồ-tát Pháp Siêu nói: "Con có thể đảm đương việc gột sạch mọi nhơ bẩn mà giảng nói giáo pháp."

 Bồ-tát Vô Cấu nói: "Con có thể đảm đương việc thương yêu che chở chúng sinh, làm cho họ đều thành thục."

 Bồ-tát Pháp Hiện nói: "Con có thể đảm đương việc luôn dùng chánh pháp mà cứu thoát chúng sinh."

 Bồ-tát Không Tịch nói: "Con có thể đảm đương việc làm cho chúng sinh diệt trừ chất độc phiền não."

 Bồ-tát Nguyệt Thắng nói: "Con có thể đảm đương việc chỉ cho chúng sinh nơi chốn của giáo pháp."

 Bồ-tát Sư Tử Ý nói: "Con có thể đảm đương việc luôn dùng pháp thí mà làm lợi ích cho chúng sinh."

 Bồ-tát Đồng Tử Quang nói: "Con có thể đảm đương việc kéo chúng sinh ra khỏi chốn thấp hèn."

 Bồ-tát Giác Cát Tường nói: "Con có thể đảm đương việc mở bày con đường chân chính và đóng cửa các đường dữ."

 Bồ-tát Kim Quang nói: "Con có thể đảm đương việc hiện ra thân tướng để làm cho chúng sinh thành thục."

 Bồ-tát Cát Tường nói: "Con có thể đảm đương việc luôn làm lợi ích cho chúng sinh."

 Bồ-tát Trì Thế nói: "Con có thể đảm đương việc đóng cửa địa ngục cho chúng sinh."

 Bồ-tát Cam Lộ nói: "Con có thể đảm đương việc làm cho chúng sinh vượt qua sinh tử (vòng sống chết luân hồi không dứt)."

 Đồng tử Võng Minh nói: "Con có thể đảm đương việc vào đời mạt thế về sau, hiện ánh sáng cho chúng sinh để diệt trừ phiền não."

 Bấy giờ Xá-lợi-phất (đại đệ tử của Phật, trí tuệ bậc nhất) nghe các vị Bồ-tát phát những lời thệ nguyện rộng lớn, dũng mãnh như vậy để làm cho chúng sinh thành thục, liền khen là việc chưa từng có, bạch Phật rằng: "Thật hiếm có, bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát ma-ha-tát này thật không thể nghĩ bàn. Các vị đầy đủ lòng đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho tất cả) và phương tiện khéo léo, lấy sự dũng mãnh tinh tấn (siêng năng không lười) mà tự trang nghiêm. Tất cả chúng sinh không ai đo lường được, không ai phá hoại được, ánh sáng của các vị không gì che lấp được.

 Bạch Thế Tôn, con xin khen ngợi việc chưa từng có của các vị Bồ-tát này, đó là các vị có thể đảm đương việc: khi có người đến xin đầu, mắt, tai, mũi, thân thể, tay chân, cùng mọi vật, các vị đều không hề tiếc rẻ. Bạch Thế Tôn, con thường suy nghĩ: nếu có người có thể ép bức các vị Bồ-tát như thế, đòi xin mọi thứ của cải, dù là trong thân hay ngoài thân, mà tâm các vị không hề nhút nhát, thì nên biết đó đều là những vị Bồ-tát đã đạt sự giải thoát không thể nghĩ bàn."

 Phật nói: "Này Xá-lợi-phất, đúng vậy, đúng vậy, đúng như lời ông nói. Cảnh giới trí tuệ, phương tiện và tam-muội (trạng thái tâm định, chuyên chú vào một đối tượng, không tán loạn) của các vị Bồ-tát này, tất cả hàng Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy, chỉ cầu tự mình giải thoát) và Bích-chi Phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không có thầy và không giáo hóa rộng) đều không thể biết được.

 Này Xá-lợi-phất, các vị Bồ-tát ma-ha-tát này có thể hiện ra những phép thần thông biến hóa của chư Phật, làm thỏa mãn mọi ước muốn của chúng sinh, mà đối với các pháp, tâm không hề lay động.

 Nếu có chúng sinh ưa làm cư sĩ (người tại gia giàu có, có địa vị) mà kiêu căng phóng túng, lúc ấy Bồ-tát vì muốn làm cho họ thành thục nên hiện ra thân đại cư sĩ đầy uy đức mà nói pháp cho họ. Nếu có chúng sinh cậy sức mạnh lớn mà tự kiêu căng, lúc ấy Bồ-tát vì muốn điều phục họ nên hiện ra thân sức mạnh lớn của Na-la-diên (một vị thần có sức mạnh phi thường) mà nói pháp cho họ. Nếu có chúng sinh lập chí cầu niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử), lúc ấy Bồ-tát vì muốn cứu thoát họ nên hiện ra thân Thanh văn mà nói pháp cho họ. Nếu có chúng sinh ưa quán xét duyên khởi (lẽ mọi sự vật đều do các nhân duyên hợp lại mà sinh ra), lúc ấy Bồ-tát vì muốn cứu thoát họ nên hiện ra thân Duyên giác (tức Bích-chi Phật) mà nói pháp cho họ. Nếu có chúng sinh lập chí cầu bồ-đề (sự giác ngộ của Phật), lúc ấy Bồ-tát vì muốn cứu thoát họ liền hiện ra thân Phật, làm cho họ đi vào trí tuệ của Phật.

 Như vậy, này Xá-lợi-phất, các vị Bồ-tát này dùng đủ loại phương tiện để giúp chúng sinh thành tựu, làm cho tất cả đều an trụ trong Phật pháp. Vì sao vậy? Vì chỉ có trí tuệ và giải thoát của Như Lai mới là niết-bàn rốt ráo, không còn thừa (cỗ xe, ví cho con đường tu dẫn đến giải thoát) nào khác mà được cứu thoát.

 Vì nghĩa ấy nên gọi là Như Lai. Vì Như Lai giác ngộ đúng như thật về chân như (thực tướng như vậy, không thay đổi, của mọi pháp), nên gọi là Như Lai. Vì biết đủ loại ước muốn của chúng sinh và đều có thể hiện ra cho phù hợp, nên gọi là Như Lai. Vì thành tựu gốc rễ của mọi điều thiện, dứt bỏ gốc rễ của mọi điều bất thiện, nên gọi là Như Lai. Vì có thể chỉ cho chúng sinh con đường giải thoát, nên gọi là Như Lai. Vì có thể làm cho chúng sinh xa lìa đường tà mà ở trong đường chánh, nên gọi là Như Lai. Vì giảng nói nghĩa "không" chân thật của các pháp (lẽ mọi sự vật đều không có tự thể cố định), nên gọi là Như Lai.

 Này Xá-lợi-phất, Bồ-tát như vậy biết đủ loại chí nguyện, ưa thích của chúng sinh, tùy theo mà nói pháp thích hợp để họ được giải thoát; vì những kẻ ngu mà mở bày trí tuệ chân thật; không rời pháp giới (toàn thể thực tại chân thật của mọi pháp) mà vẫn có thể hiện ra đủ loại trang nghiêm huyễn hóa, làm cho chúng sinh lần lượt sẽ đến được bờ niết-bàn.

 Lại nữa, này Xá-lợi-phất, Bồ-tát tại gia an trụ trong tâm thương xót, không làm hại ai, nên tu hai loại bố thí. Hai loại ấy là gì? Một là pháp thí, hai là tài thí (bố thí của cải). Bồ-tát xuất gia nên tu bốn loại bố thí. Bốn loại ấy là gì? Một là bố thí bút, hai là bố thí mực, ba là bố thí bản kinh, bốn là bố thí bằng cách giảng pháp. Bồ-tát đã đạt vô sinh pháp nhẫn (sự chứng biết vững chắc, không lay chuyển rằng các pháp vốn không sinh không diệt) nên an trụ trong ba loại bố thí. Ba loại ấy là gì? Đó là bố thí ngôi vua, bố thí vợ con, và bố thí cả đầu, mắt, chân tay. Bố thí như vậy gọi là đại thí, gọi là sự bố thí tuyệt diệu bậc nhất."

 Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, các vị Bồ-tát này không sợ tham, sân, si (tham lam, giận dữ, si mê) sao?"

 Phật nói: "Này Xá-lợi-phất, tất cả Bồ-tát có hai cách phạm giới. Hai cách ấy là gì? Một là phạm giới do lòng giận dữ, hai là phạm giới do si mê. Hai cách phạm ấy gọi là phá giới lớn. Này Xá-lợi-phất, phạm giới do tham thì lỗi ấy nhỏ nhặt, kín đáo nhưng khó bỏ. Phạm giới do giận thì lỗi ấy thô nặng nhưng dễ bỏ. Phạm giới do si mê thì lỗi ấy sâu nặng mà lại khó bỏ.

 Vì sao vậy? Vì kết (sợi dây trói buộc, tên khác của phiền não) tham có thể làm hạt giống cho các cõi tồn tại, khiến sinh tử lan tràn, nối nhau không dứt; vì nghĩa ấy nên nó nhỏ nhặt mà khó đoạn. Phạm giới do giận thì rơi vào đường dữ, nhưng có thể mau chóng dứt trừ. Phạm giới do si mê thì sẽ rơi vào tám địa ngục lớn, khó được giải thoát.

 Lại nữa, này Xá-lợi-phất, nếu có Bồ-tát phạm tội ba-la-di (loại tội nặng nhất trong giới luật, phạm vào thì mất tư cách người xuất gia), thì nên đến trước mười vị tỳ-kheo thanh tịnh, với tâm ngay thật mà tha thiết sám hối (bày tỏ lỗi lầm, ăn năn và nguyện không tái phạm). Nếu phạm tội tăng tàn (loại tội nặng bậc hai, còn có thể cứu được nhờ sám hối trước chư tăng), thì nên đối trước năm vị tăng thanh tịnh mà tha thiết sám hối. Nếu bị người nữ chạm đến với tâm nhiễm dục, hoặc vì nhìn nhau mà sinh lòng yêu đắm, thì nên đối trước một hai vị tăng thanh tịnh mà tha thiết sám hối.

 Này Xá-lợi-phất, nếu các vị Bồ-tát đã gây năm tội vô gián (năm tội nặng nhất khiến phải đọa địa ngục Vô Gián chịu khổ không ngừng: giết cha, giết mẹ, giết bậc A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hòa hợp của tăng đoàn), phạm tội ba-la-di, hoặc phạm giới tăng tàn, phạm đến tháp thờ, phạm đến chư tăng, cùng phạm các tội khác, thì Bồ-tát nên ở một mình, ngày đêm tha thiết sám hối trước ba mươi lăm vị Phật. Nên tự xưng rằng: "Con là (tên mình), xin quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng (quy y: nương tựa, về theo; Pháp: giáo pháp; Tăng: đoàn thể người xuất gia)."

 Nam mô (kính lạy, xin về nương theo) Phật Thích-ca Mâu-ni. Nam mô Phật Kim Cang Bất Hoại. Nam mô Phật Bảo Quang. Nam mô Phật Long Tôn Vương. Nam mô Phật Tinh Tấn Quân. Nam mô Phật Tinh Tấn Hỷ. Nam mô Phật Bảo Hỏa. Nam mô Phật Bảo Nguyệt Quang. Nam mô Phật Hiện Vô Ngu. Nam mô Phật Bảo Nguyệt. Nam mô Phật Vô Cấu. Nam mô Phật Ly Cấu. Nam mô Phật Dũng Thí. Nam mô Phật Thanh Tịnh. Nam mô Phật Thanh Tịnh Thí. Nam mô Phật Ta-lưu-na. Nam mô Phật Thủy Thiên. Nam mô Phật Kiên Đức. Nam mô Phật Chiên Đàn Công Đức. Nam mô Phật Vô Lượng Cúc Quang. Nam mô Phật Quang Đức. Nam mô Phật Vô Ưu Đức. Nam mô Phật Na-la-diên. Nam mô Phật Công Đức Hoa. Nam mô Phật Liên Hoa Quang Du Hý Thần Thông. Nam mô Phật Tài Công Đức. Nam mô Phật Đức Niệm. Nam mô Phật Thiện Danh Xưng Công Đức. Nam mô Phật Hồng Diệm Đế Tràng Vương. Nam mô Phật Thiện Du Bộ Công Đức. Nam mô Phật Đấu Chiến Thắng. Nam mô Phật Thiện Du Bộ. Nam mô Phật Chu Táp Trang Nghiêm Công Đức. Nam mô Phật Bảo Hoa Du Bộ. Nam mô Phật Bảo Liên Hoa Thiện Trụ Ta-la Thọ Vương.

 "Tất cả chư Phật Thế Tôn như thế trong khắp các thế giới đang thường trụ ở đời, xin chư Thế Tôn thương nhớ đến con. Hoặc trong đời này của con, hoặc trong các đời trước của con, từ thuở sinh tử không có khởi đầu đến nay, những tội con đã gây ra: hoặc tự mình làm, hoặc bảo người khác làm, hoặc thấy người làm mà vui theo; hoặc đối với vật của tháp, vật của tăng, vật chung của chư tăng bốn phương, hoặc tự mình lấy, hoặc bảo người khác lấy, hoặc thấy người lấy mà vui theo; năm tội vô gián, hoặc tự mình làm, hoặc bảo người khác làm, hoặc thấy người làm mà vui theo; mười điều ác (giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt, tham lam, giận dữ, tà kiến), hoặc tự mình làm, hoặc bảo người khác làm, hoặc thấy người làm mà vui theo.

 Những tội chướng con đã gây ra, hoặc có giấu giếm, hoặc không giấu giếm, đáng phải đọa vào địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, các đường dữ khác, vùng biên địa (vùng xa xôi không có Phật pháp), chốn hèn hạ và loài miệt-lệ-xa (giống người man rợ, không biết lễ nghĩa, không tin Phật pháp) — những tội chướng đã gây ra như thế, nay con đều xin sám hối.

 Nay xin chư Phật Thế Tôn chứng biết cho con, nhớ nghĩ đến con. Con lại ở trước chư Phật Thế Tôn mà nói thế này: Hoặc trong đời này, hoặc trong những đời khác, con từng làm việc bố thí, hoặc giữ giới thanh tịnh, cho đến bố thí cho loài vật một nắm cơm, hoặc tu hạnh trong sạch; những thiện căn (gốc lành, tức các việc thiện làm nhân cho quả tốt) giúp chúng sinh thành tựu, những thiện căn tu hành hướng về bồ-đề, những thiện căn hướng về trí tuệ vô thượng — tất cả thiện căn ấy gom góp lại, so tính đo lường, đều xin hồi hướng (đem công đức của mình hướng về một mục đích cao cả) về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Như chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đã hồi hướng thế nào, con cũng hồi hướng như thế."

 Mọi tội con đều sám hối,
Mọi phước con đều vui theo,

 Cùng thỉnh công đức chư Phật,
Nguyện thành trí tuệ vô thượng.

 Chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại,
Là bậc tối thắng giữa chúng sinh,

 Biển công đức không lường được,
Nay con quy mệnh kính lạy.

 "Như vậy, này Xá-lợi-phất, Bồ-tát nên một lòng quán tưởng ba mươi lăm vị Phật này làm bậc đứng đầu, lại nên cúi đầu đảnh lễ tất cả Như Lai, và nên sám hối thanh tịnh như vậy. Bồ-tát nếu có thể diệt trừ được các tội ấy, thì khi đó chư Phật liền hiện thân; vì cứu độ tất cả chúng sinh mà hiện ra đủ loại hình tướng như thế, mà đối với pháp giới vẫn không hề lay động; tùy theo đủ loại ước muốn của chúng sinh mà làm cho tất cả được tròn đầy, đều được giải thoát.

 Lại nữa, này Xá-lợi-phất, Bồ-tát nếu vào tam-muội Đại Bi thì có thể hiện vào địa ngục, súc sinh, cõi Diêm-ma-la (cõi của vua Diêm-ma, nơi xét xử và cai quản kẻ tội lỗi) để làm cho chúng sinh thành thục. Bồ-tát nếu vào tam-muội Đại Trang Nghiêm thì có thể hiện thân trưởng giả (người giàu sang, có danh vọng) để làm cho chúng sinh thành thục. Nếu vào tam-muội Thù Thắng thì có thể hiện thân Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng, cai trị thiên hạ bằng chánh pháp) để làm cho chúng sinh thành thục. Nếu vào tam-muội Sí Nhiên Uy Quang thì có thể hiện thân sắc thù diệu của Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi) và Phạm vương (vua cõi trời Phạm thiên) để làm cho chúng sinh thành thục. Bồ-tát nếu vào tam-muội Nhất Hướng thì có thể hiện thân Thanh văn để làm cho chúng sinh thành thục. Bồ-tát nếu vào tam-muội Thanh Tịnh thì có thể hiện thân Bích-chi Phật để làm cho chúng sinh thành thục. Bồ-tát nếu vào tam-muội Tịch Tĩnh thì có thể hiện sắc thân chư Phật để làm cho chúng sinh thành thục.

 Bồ-tát như vậy đi vào tam-muội Tự Tại Đối Với Tất Cả Pháp, tùy theo chí nguyện, ưa thích của chúng sinh mà hiện ra đủ loại thân để làm cho họ thành thục: hoặc hiện thân Đế Thích, hoặc hiện thân Phạm vương, hoặc hiện thân Chuyển luân thánh vương, đều vì làm cho chúng sinh thành thục, mà đối với pháp giới vẫn không hề lay động. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát tuy thuận theo chúng sinh mà hiện ra đủ cách, nhưng không thấy có thân tướng và sự sinh ra, vì không có gì để nắm bắt.

 Này Xá-lợi-phất, ý ông thế nào? Khi sư tử chúa gầm thét vang dội, bầy chó rừng nhỏ có chịu nổi chăng?" Xá-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn, không chịu nổi." "Lại nữa, này Xá-lợi-phất, như voi chúa lớn chở được vật nặng, con lừa có chở nổi chăng?" "Bạch Thế Tôn, không nổi." "Lại như uy đức tự tại của Đế Thích và Phạm thiên vương, người nghèo hèn có sánh nổi chăng?" "Bạch Thế Tôn, không nổi." "Lại như chim chúa kim sí (loài chim thần cánh vàng có sức mạnh phi thường) sức lớn bay lượn vùng vẫy, các loài chim nhỏ khác có làm nổi chăng?" "Bạch Thế Tôn, không nổi."

 Phật nói: "Này Xá-lợi-phất, sức mạnh dũng mãnh của thiện căn nơi các vị Bồ-tát này, nương vào trí tuệ xuất ly (trí tuệ giúp thoát ra khỏi sinh tử), gột sạch mọi tội lỗi nhơ bẩn, xa lìa lo buồn hối hận, được thấy chư Phật và được tam-muội, cũng giống như vậy. Những tội chướng như thế, không phải phàm phu, Thanh văn, Duyên giác có thể diệt trừ được. Bồ-tát nếu có thể xưng niệm danh hiệu các vị Phật ấy, ngày đêm thường thực hành ba pháp này, thì có thể diệt các tội, xa lìa lo buồn hối hận, và được các tam-muội."

 Bấy giờ Ưu-ba-li từ thiền định đứng dậy, đi đến chỗ Phật, cúi đầu lạy dưới chân Phật, đi quanh bên phải ba vòng, rồi lui đứng một bên, bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, con ngồi một mình nơi vắng lặng suy nghĩ, khởi lên ý niệm thế này: Bạch Thế Tôn, Ngài đã nói về sự học giới thanh tịnh ba-la-đề-mộc-xoa (bộ giới luật gồm các điều cấm mà người tu phải giữ, giữ từng điều thì được giải thoát khỏi lỗi tương ứng) cho những người theo thừa Thanh văn, Duyên giác và Bồ-tát, và dạy rằng: 'Thà bỏ thân mạng, quyết không bỏ giới.'

 Bạch Thế Tôn, dù khi Phật còn ở đời hay sau khi Phật diệt độ (nhập niết-bàn, tức qua đời), thế nào gọi là ba-la-đề-mộc-xoa của Thanh văn, Duyên giác? Thế nào gọi là ba-la-đề-mộc-xoa của người theo thừa Bồ-tát? Thế Tôn nói con là bậc nhất trong việc giữ luật, vậy con phải làm sao để hiểu rõ ý nghĩa khéo léo của tỳ-ni (giới luật; nghĩa gốc là điều phục, chế ngự)? Nếu con được chính miệng Phật dạy, thọ trì, đạt đến chỗ không còn e sợ, thì sau đó mới có thể giảng rộng cho người khác. Nay đại chúng ở đây, các vị Bồ-tát đến dự cùng chúng tỳ-kheo tăng đều đã tề tựu. Lành thay, bạch Thế Tôn, cúi xin Ngài giảng rộng về tỳ-ni quyết định để dứt trừ những nghi ngờ, hối hận."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Ưu-ba-li: "Ông nay nên biết, Thanh văn và Bồ-tát cùng học giới thanh tịnh, nhưng tâm phát khởi và điều tu hành thì khác nhau. Này Ưu-ba-li, có khi người thừa Thanh văn giữ giới thanh tịnh, mà đối với thừa Bồ-tát lại gọi là phá giới lớn. Có khi người thừa Bồ-tát giữ giới thanh tịnh, mà đối với thừa Thanh văn lại gọi là phá giới lớn.

 Thế nào gọi là người thừa Thanh văn tuy giữ giới thanh tịnh mà đối với thừa Bồ-tát lại gọi là phá giới lớn? Này Ưu-ba-li, người thừa Thanh văn, cho đến một niệm cũng không được khởi lên ý muốn nhận thêm thân đời sau; đó gọi là Thanh văn giữ giới thanh tịnh, nhưng đối với Bồ-tát thì gọi là phá giới lớn. Thế nào gọi là Bồ-tát giữ giới thanh tịnh mà đối với thừa Thanh văn lại gọi là phá giới lớn? Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường tu cứu độ tất cả chúng sinh), có thể trong vô lượng a-tăng-kỳ kiếp cam chịu nhận thân mà không sinh chán ngán; đó gọi là Bồ-tát giữ giới thanh tịnh, nhưng đối với thừa Thanh văn thì gọi là phá giới lớn.

 Vì nghĩa ấy, đối với thừa Bồ-tát thì nói giới không giữ trọn hết, đối với thừa Thanh văn thì nói giới giữ trọn hết. Đối với các Bồ-tát thì nói giới khai giá (giới có lúc cho phép, có lúc ngăn cấm, tùy theo hoàn cảnh và lợi ích), đối với các Thanh văn thì nói giới chỉ có ngăn cấm. Đối với thừa Bồ-tát thì nói giới thâm tâm (giới đặt nền trên tâm sâu xa, chí nguyện bên trong), đối với thừa Thanh văn thì nói giới thứ lớp (giới giữ theo từng điều, từng bậc).

 Thế nào là Bồ-tát giữ giới không trọn hết, người thừa Thanh văn giữ giới trọn hết? Người thừa Bồ-tát tuy giữ giới thanh tịnh, nhưng đối với chúng sinh cần phải tùy thuận; người thừa Thanh văn thì không nên tùy thuận. Vì thế Bồ-tát giữ giới không trọn hết, người thừa Thanh văn giữ giới trọn hết.

 Thế nào gọi là Bồ-tát giữ giới khai giá, người thừa Thanh văn giữ giới chỉ có ngăn cấm? Nếu các vị Bồ-tát phát tâm tu hành trong Đại thừa, buổi sáng có phạm giới, đến buổi trưa không rời tâm nhất thiết trí (tâm hướng về trí tuệ biết tất cả, tức trí tuệ của Phật), thì Bồ-tát ấy giới thân (thể của giới đã thọ) không bị hư hoại. Nếu buổi trưa có phạm giới, đến buổi chiều không rời tâm nhất thiết trí, thì Bồ-tát ấy giới thân không bị hư hoại. Nếu buổi chiều có phạm giới, đến đầu hôm không rời tâm nhất thiết trí, thì Bồ-tát ấy giới thân không bị hư hoại. Nếu đầu hôm có phạm giới, đến nửa đêm không rời tâm nhất thiết trí, thì Bồ-tát ấy giới thân không bị hư hoại. Nếu nửa đêm có phạm giới, đến cuối đêm không rời tâm nhất thiết trí, thì Bồ-tát ấy giới thân không bị hư hoại. Nếu cuối đêm có phạm giới, đến sáng hôm sau không rời tâm nhất thiết trí, thì Bồ-tát ấy giới thân không bị hư hoại.

 Vì nghĩa ấy, người thừa Bồ-tát giữ giới khai giá; giả sử có phạm, cũng không nên mất chánh niệm mà sinh lo buồn hối hận sai lầm, tự làm khổ tâm mình. Còn đối với thừa Thanh văn, hễ có phạm là phá hỏng giới thanh tịnh của Thanh văn. Vì sao vậy? Vì Thanh văn giữ giới, dứt trừ phiền não gấp như cứu lửa cháy trên đầu, mọi chí nguyện chỉ cầu niết-bàn. Vì nghĩa ấy, gọi là thừa Thanh văn giữ giới chỉ có ngăn cấm.

 Lại nữa, này Ưu-ba-li, thế nào là Bồ-tát giữ giới thâm nhập, người thừa Thanh văn giữ giới thứ lớp? Người thừa Bồ-tát, dù trong số kiếp nhiều như cát sông Hằng hưởng thú vui ngũ dục (năm thứ ham muốn do mắt, tai, mũi, lưỡi, thân đem lại: sắc đẹp, tiếng hay, mùi thơm, vị ngon, cảm xúc êm ái), vui chơi tự tại, mà chưa từng rời bỏ tâm bồ-đề, thì Bồ-tát ấy không gọi là mất giới. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát khéo giữ gìn và an trụ nơi tâm bồ-đề, cho đến trong giấc mộng, mọi kết sử (phiền não trói buộc và sai khiến con người) cũng không làm hại được. Phiền não của vị Bồ-tát ấy sẽ dần dần hết, chứ không nên trong một đời mà dứt sạch mọi kết. Còn người thừa Thanh văn thì làm cho thiện căn thành thục gấp như cứu lửa cháy trên đầu, cho đến một niệm cũng không ưa thọ sinh.

 Vì nghĩa ấy, người Đại thừa giữ giới thâm nhập, nói là có khai có giá, gọi là không giữ trọn hết. Người thừa Thanh văn giữ giới thứ lớp, gọi là chỉ có ngăn cấm, gọi là giữ trọn hết. Vì sao vậy? Này Ưu-ba-li, người cầu Đại thừa, đối với A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thật rất khó đạt được, phải đầy đủ trang nghiêm lớn mới thành tựu được. Vì thế, Bồ-tát tuy qua lại trong sinh tử vô lượng a-tăng-kỳ kiếp, trọn không sinh tâm chán bỏ.

 Vì nghĩa ấy, Như Lai quán xét rằng đối với người Đại thừa không nên chỉ một mực nói pháp chán lìa, không nên chỉ một mực nói pháp mau chứng niết-bàn, mà nên nói cho họ pháp sâu xa vi diệu, không nhiễm ô, đi đôi với lòng từ (thương yêu, ban vui) và lòng hỷ (vui theo điều lành của người); pháp xa lìa lo buồn hối hận, không bị ràng buộc; pháp không chướng không ngại, tánh vốn là không. Bồ-tát nghe xong, ở trong sinh tử mà không chán mệt, quyết định viên mãn bồ-đề vô thượng."

 Bấy giờ Ưu-ba-li bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu có Bồ-tát phạm giới do tâm tham, hoặc có Bồ-tát phạm giới do tâm giận, hoặc có Bồ-tát phạm giới do tâm si mê, bạch Thế Tôn, trong ba cách phạm ấy, cách nào nặng nhất đối với Bồ-tát?"

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Ưu-ba-li: "Nếu các vị Bồ-tát tu hành Đại thừa trong số kiếp như cát sông Hằng, phạm giới do tâm tham thì tội ấy còn nhẹ. Nếu chỉ một lần do tâm giận mà phạm giới thì tội ấy rất nặng. Vì sao vậy? Vì phạm giới do tham thì còn thu nhận chúng sinh, phạm giới do giận thì ruồng bỏ chúng sinh.

 Này Ưu-ba-li, những kết nào còn có thể thu nhận chúng sinh, Bồ-tát đối với chúng không nên sinh sợ hãi; những kết nào ruồng bỏ chúng sinh, Bồ-tát đối với chúng phải sinh sợ hãi. Này Ưu-ba-li, như Phật đã nói: tham dục khó bỏ, lỗi ấy nhỏ nhặt; giận dữ dễ bỏ, lỗi ấy thô nặng; si mê khó bỏ, lỗi lại thô nặng. Này Ưu-ba-li, trong các phiền não, loại khó bỏ mà là tội phạm nhỏ thì các vị Bồ-tát nên chịu nhận; còn loại dễ bỏ mà là tội phạm lớn, thì phiền não như thế cho đến trong mộng cũng không nên chấp nhận.

 Vì nghĩa ấy, người Đại thừa phạm giới do tham, ta nói người ấy không gọi là phạm. Còn phạm giới do giận thì là phạm giới lớn, gọi là lỗi lầm lớn, gọi là sa đọa lớn, là sự trở ngại lớn trong Phật pháp. Này Ưu-ba-li, nếu các vị Bồ-tát không có phương tiện khéo léo đối với tỳ-ni, thì phạm do tham lại sinh sợ hãi, phạm do giận lại không sợ hãi. Nếu các vị Bồ-tát có phương tiện khéo léo đối với tỳ-ni, thì phạm do tham không sinh sợ hãi, phạm do giận lại sinh sợ hãi lớn."

 Bấy giờ Pháp vương tử Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tượng trưng cho trí tuệ; "pháp vương tử" nghĩa là con của vua pháp, tức Phật) ở giữa đại chúng bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, tất cả các pháp rốt ráo vốn đã là tỳ-ni, vậy còn điều phục cái gì nữa?" Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Nếu các phàm phu biết rõ tất cả các pháp rốt ráo vốn là tỳ-ni, thì Như Lai trọn không nói đến việc điều phục. Vì họ không biết, nên Như Lai, để họ giác ngộ rằng các pháp rốt ráo vốn là tỳ-ni, đã lần lượt nói cho họ các pháp tỳ-ni."

 Bấy giờ Ưu-ba-li bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Như Lai đã nói về tỳ-ni quyết định này, còn Văn-thù-sư-lợi đối với pháp này chưa nói gì. Lành thay, bạch Thế Tôn, xin Ngài cho Văn-thù-sư-lợi giảng giải đôi chút." Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Ông nay nên nói về ý nghĩa khéo léo của tỳ-ni rốt ráo, vì Ưu-ba-li đây rất mong muốn được nghe."

 Bấy giờ Pháp vương tử Văn-thù-sư-lợi nói với Ưu-ba-li: "Tất cả các pháp rốt ráo vắng lặng; vì tâm vắng lặng nên gọi là tỳ-ni rốt ráo. Trong tất cả các pháp không thể tìm thấy cái ngã (cái tôi riêng biệt, thường còn); vì không nhiễm đắm nên gọi là tỳ-ni không hối hận. Tất cả các pháp bản tánh vốn trong sạch; vì không điên đảo (thấy sai lệch, trái với sự thật) nên gọi là tỳ-ni tối thắng. Tất cả các pháp là như như, là thật tế (thực tướng chân thật, đúng như vốn có); vì lìa mọi kiến chấp nên gọi là tỳ-ni thanh tịnh. Tất cả các pháp không đến không đi; vì không phân biệt nên gọi là tỳ-ni không thể nghĩ bàn. Tất cả các pháp không dừng trụ, không bám dính; vì từng niệm từng niệm diệt nên gọi là tỳ-ni làm sạch các đường. Tất cả các pháp ở nơi bờ cõi hư không; vì lìa mọi tướng nên gọi là tỳ-ni tự tánh xa lìa. Tất cả các pháp không có quá khứ, vị lai, hiện tại; vì không thể nắm bắt nên gọi là tỳ-ni ba đời bình đẳng. Tất cả các pháp không thể lập thành; vì tâm bình đẳng nên gọi là tỳ-ni dứt hẳn nghi ngờ.

 Này Ưu-ba-li, đó là tỳ-ni rốt ráo của pháp giới. Chư Phật Thế Tôn nương vào đây mà thành đạo. Nếu có thiện nam tử nào đối với pháp này không khéo quán xét, thì là xa lìa giới thanh tịnh của Như Lai." Khi ấy Ưu-ba-li bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, các pháp mà Văn-thù-sư-lợi nói thật không thể nghĩ bàn."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Ưu-ba-li: "Pháp mà Văn-thù-sư-lợi nói là nương vào sự giải thoát không ngăn ngại, không thể nghĩ bàn. Vì nghĩa ấy, mọi pháp được nói đều lìa các tướng của tâm, gọi là tâm giải thoát; là để làm cho người tăng thượng mạn (người kiêu mạn, chưa chứng đắc mà tự cho là đã chứng đắc) được lìa khỏi tăng thượng mạn."

 Ưu-ba-li bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là người tăng thượng mạn trong thừa Thanh văn và thừa Bồ-tát?"

 Phật bảo Ưu-ba-li: "Nếu có tỳ-kheo suy nghĩ thế này: 'Ta đã dứt tham dục', đó gọi là tăng thượng mạn. 'Ta đã dứt giận dữ và si mê', gọi là tăng thượng mạn. 'Pháp tham dục khác, pháp của chư Phật khác', gọi là tăng thượng mạn. 'Pháp giận dữ khác, pháp của chư Phật khác', gọi là tăng thượng mạn. 'Pháp si mê khác, pháp của chư Phật khác', gọi là tăng thượng mạn. Cho rằng có chỗ đạt được, gọi là tăng thượng mạn. Cho rằng có chỗ chứng, gọi là tăng thượng mạn. Cho rằng có giải thoát, gọi là tăng thượng mạn. Thấy các pháp là không, gọi là tăng thượng mạn. Thấy vô tướng (không có hình tướng), gọi là tăng thượng mạn. Thấy vô nguyện (không mong cầu gì), gọi là tăng thượng mạn. Thấy vô sinh (không sinh), gọi là tăng thượng mạn. Thấy vô tác (không có gì được tạo tác), gọi là tăng thượng mạn. Thấy có các pháp, gọi là tăng thượng mạn. Thấy pháp là vô thường (không bền lâu, luôn biến đổi), gọi là tăng thượng mạn. Cho rằng các pháp đã là không thì cần gì tu tập, gọi là tăng thượng mạn. Này Ưu-ba-li, đó gọi là người tăng thượng mạn trong thừa Thanh văn.

 Thế nào gọi là người tăng thượng mạn trong thừa Bồ-tát? Nếu các vị Bồ-tát suy nghĩ thế này: 'Ta sẽ phát tâm cầu nhất thiết trí', gọi là tăng thượng mạn. 'Ta sẽ tu hành sáu ba-la-mật (sáu pháp tu đưa đến bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ)', gọi là tăng thượng mạn. 'Chỉ nương vào bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ thấu suốt thực tướng, đưa đến bờ giác ngộ) mà được giải thoát, không có pháp nào khác mà ra khỏi được', gọi là tăng thượng mạn. 'Pháp này rất sâu, pháp kia không sâu', gọi là tăng thượng mạn. 'Pháp này trong sạch, pháp kia không trong sạch', gọi là tăng thượng mạn. 'Đây là pháp của chư Phật, đây là pháp Duyên giác, đây là pháp Thanh văn', gọi là tăng thượng mạn. 'Pháp này nên làm, pháp kia không nên làm', gọi là tăng thượng mạn. 'Đây là pháp sâu, đây không phải pháp sâu', gọi là tăng thượng mạn. 'Đây là pháp gần, đây không phải pháp gần', gọi là tăng thượng mạn. 'Đây là đường chánh, đây là đường tà', gọi là tăng thượng mạn. 'Ta đối với A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề sẽ mau đạt được hay không mau đạt được?', gọi là tăng thượng mạn. 'Tất cả các pháp không thể nghĩ bàn, không ai biết được, mà ta biết rõ được', gọi là tăng thượng mạn. Cho đến đối với A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề không thể nghĩ bàn mà khởi lên suy nghĩ, đó là chấp trước lớn. Đó gọi là Bồ-tát tăng thượng mạn."

 Bấy giờ Ưu-ba-li bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là tỳ-kheo lìa tăng thượng mạn?" Phật bảo Ưu-ba-li: "Nếu đối với tất cả pháp không thể nghĩ bàn mà không có chấp trước gì, đó gọi là rốt ráo không có tăng thượng mạn." Bấy giờ Thế Tôn muốn nói lại nghĩa này nên nói kệ (thể thơ trong kinh Phật) rằng:

 Mọi hý luận (lời bàn suông, phân biệt vô ích) đều do tâm khởi,
Không nên phân biệt pháp với phi pháp;

 Thấy pháp như vậy là không thể nghĩ bàn,
Người ấy ở đời thường được an vui.

 Phàm phu mê lầm, chạy theo tâm mình,
Nhiều kiếp luân hồi trong các cõi tồn tại;

 Nếu biết pháp tánh (bản tánh chân thật của các pháp) đều không có tự tánh,
Đó gọi là chân thật không thể nghĩ bàn.

 Nếu có tỳ-kheo tưởng niệm chư Phật,
Mà không suy xét khéo, không chánh niệm,

 Đối với Phật sinh tưởng phân biệt sai lầm,
Thì sự phân biệt ấy không chân thật.

 Nếu có người suy nghĩ về pháp không,
Phàm phu như thế là ở trong đường tà;

 Chỉ dùng chữ nghĩa để nói về không,
Chữ nghĩa và cái không, làm sao nắm được?

 Nếu có người suy nghĩ về pháp vắng lặng,
Tâm ấy chẳng phải có, vốn không sinh;

 Những vận hành của tâm, giác quán (sự suy xét thô và tế của tâm) đều là hý luận,
Không còn niệm mới gọi là thấy các pháp.

 Tất cả các pháp không có suy nghĩ,
Có tâm có niệm thảy đều là không;

 Nếu ai ưa thích quán xét về không,
Thì nơi chỗ không niệm này chớ khởi niệm.

 Pháp giống như cỏ cây, không có hay biết,
Nếu lìa khỏi tâm thì không thể nắm bắt;

 Tự tánh chúng sinh không có gì cả,
Tất cả các pháp cũng đều như vậy.

 Như nhờ ánh mặt trời mà mắt thấy được,
Đêm đến, duyên rời thì chẳng thấy gì;

 Nếu mắt tự mình thấy được sắc,
Cớ sao phải đợi duyên mới thấy rõ?

 Mắt luôn nhờ các ánh sáng kia
Mới thấy được đủ màu xanh, vàng;

 Nên biết cái thấy nương vào các duyên,
Vì thế biết mắt không thể tự thấy.

 Giả như nghe những âm thanh êm tai,
Nghe xong liền mất, không dừng lại;

 Tìm xem nó đi đâu, không thể thấy,
Chỉ vì phân biệt mà sinh tưởng về tiếng.

 Tất cả các pháp chỉ là lời nói, âm thanh,
Chữ nghĩa trong đó tạm đặt ra mà thôi;

 Âm thanh ấy chẳng có pháp hay phi pháp,
Kẻ ngu không biết, lầm sinh chấp trước.

 Ta vì thế gian mà khen ngợi bố thí,
Nhưng gốc của bố thí không thể nắm bắt;

 Trong chỗ không có gì để nói mà vẫn giảng nói,
Vì thế Phật pháp không thể nghĩ bàn.

 Ta thường khen ngợi giữ giới thanh tịnh,
Mà cũng chẳng có chúng sinh nào phá giới;

 Tánh của phá giới giống như hư không,
Giữ giới thanh tịnh cũng như vậy.

 Ta nói nhẫn nhục là bậc nhất,
Không thấy, không sinh là tánh của nhẫn;

 Thật không có chút pháp nào đáng giận,
Vì thế gọi là sự nhẫn thù thắng.

 Ta nói ngày đêm thường tinh tấn,
Thức hay ngủ đều luôn tỉnh giác là vô thượng;

 Tuy trải nhiều kiếp siêng năng tu hành,
Mà trong việc đã làm không thêm không bớt.

 Thiền định, giải thoát và tam-muội,
Mở bày cho thế gian cửa vào sự thật;

 Pháp tánh xưa nay vốn không lay động,
Tùy thuận mà tạm nói các thiền định.

 Quán xét, giác ngộ, hiểu rõ gọi là trí tuệ,
Biết rõ các pháp gọi là người trí;

 Tự tánh các pháp không có gì cả,
Cũng không có người quán xét, hiểu biết.

 Ta thường khen ngợi việc tu khổ hạnh,
Ưa thích pháp đầu-đà (hạnh tu khắc khổ, sống giản dị: đi xin ăn, ở nơi vắng, ít muốn) vắng lặng;

 Biết được các pháp không thể nắm bắt,
Đó gọi là người biết đủ thanh tịnh.

 Ta nói về các nỗi khổ nơi địa ngục,
Chết rồi rơi vào đường dữ đầy kinh hãi;

 Vô lượng chúng sinh sinh lòng chán sợ,
Mà thật không có đường dữ để qua lại.

 Dao, gậy, giáo mác, các thứ hình cụ,
Cũng không có ai làm ra được;

 Do phân biệt mà thấy là có,
Vô lượng đau đớn ép bức thân mình.

 Vườn rừng nở đủ loại hoa đẹp,
Cung điện châu báu chiếu sáng lẫn nhau;

 Cũng không có ai làm ra được,
Đều từ tâm phân biệt sai lầm mà sinh.

 Pháp giả dối lừa gạt thế gian,
Phàm phu bám chấp sinh ra điên đảo;

 Như phân biệt những ảo ảnh, ánh lửa huyễn,
Ở đó, giữ hay bỏ thảy đều là không.

 Ta nói phát tâm bồ-đề
Là lợi ích thế gian thù thắng nhất;

 Nhưng thật ra bồ-đề không thể nắm bắt,
Cũng không có ai phát tâm bồ-đề.

 Tánh của tâm trong sạch, luôn sáng suốt,
Chân thật, không giả dối, không nhiễm yêu đắm;

 Phàm phu phân biệt sinh tham đắm,
Mà phiền não ấy xưa nay vốn không.

 Tự tánh các pháp thường vắng lặng,
Đâu có tham dục và giận, si;

 Không thấy chỗ sinh tham hay lìa dục,
Như thế mới gọi là đắc niết-bàn.

 Tâm ấy chưa từng sinh nhiễm đắm,
Nhờ vậy thành tựu bồ-đề lớn.

 Trong vô số kiếp tu các hạnh,
Cứu thoát vô lượng chúng sinh;

 Tự tánh chúng sinh không thể nắm bắt,
Thật không có chúng sinh nào được cứu độ.

 Ví như nhà ảo thuật lớn ở đời,
Hóa ra nghìn ức người không kể xiết,

 Rồi lại giết hại những người hóa ấy,
Trong cuộc ảo hóa này chẳng thêm chẳng bớt.

 Tất cả chúng sinh như người ảo hóa,
Tìm bờ mé của họ không thể thấy;

 Nếu biết được tánh vô biên như vậy,
Người ấy ở đời không hề mỏi mệt, chán nản.

 Biết rõ thực tướng như thật của các pháp,
Thường đi trong sinh tử mà chính là niết-bàn;

 Ở giữa các dục mà thật không nhiễm,
Điều phục chúng sinh, nói pháp lìa dục.

 Dùng lòng đại bi làm lợi ích chúng sinh,
Mà thật không có người, không có thọ giả (một sinh mệnh riêng biệt tồn tại lâu dài);

 Không thấy chúng sinh mà vẫn làm lợi ích,
Nên biết việc này thật là khó làm.

 Như lấy nắm tay không dỗ trẻ nhỏ,
Bảo rằng có vật để nó vui mừng;

 Mở tay ra, nắm tay trống không chẳng thấy gì,
Đứa trẻ lại vì thế mà khóc la.

 Chư Phật cũng khó nghĩ bàn như vậy,
Khéo léo điều phục các loài chúng sinh;

 Biết rõ pháp tánh không có gì cả,
Chỉ tạm đặt tên để chỉ bày cho thế gian.

 Dùng lòng đại từ đại bi khuyên rằng:
"Ở trong pháp của ta là an vui nhất,

 Ngươi nên xuất gia, bỏ ân tình,
Sẽ được quả sa-môn (quả vị chứng đắc của người xuất gia tu hành) thù thắng."

 Đã xuất gia rồi, siêng năng tu tập,
Theo đúng điều đã tu mà đắc niết-bàn;

 Lại quán thực tướng như thật của các pháp,
Thật không có quả vị nào có thể đắc.

 Quả vốn không có gì mà vẫn chứng được,
Đến đây mới sinh lòng thấy là hiếm có:

 "Lành thay, bậc đại bi, sư tử trong loài người (tức Phật),
Khéo nói pháp tương ứng, đúng như thật."

 Tất cả các pháp như hư không,
Mà đặt ra trăm nghìn danh, câu, nghĩa;

 Hoặc nói gọi là thiền, giải thoát,
Hoặc gọi là căn, lực (năm căn và năm lực: những sức mạnh tinh thần như niềm tin, tinh tấn, chánh niệm, định, tuệ), hoặc bồ-đề;

 Mà các căn, lực ấy vốn không sinh,
Thiền định, bồ-đề cũng chẳng phải có;

 Không màu sắc, không hình dạng, không thể nắm lấy,
Chỉ dùng phương tiện mà chỉ bày cho chúng sinh.

 Ta nói tu hành thì có chỗ chứng,
Nên biết là xa lìa mọi tướng;

 Nếu cho rằng trong đó có chỗ đạt được,
Thì chẳng phải chứng quả sa-môn.

 Tự tánh các pháp không có gì cả,
Biết nơi nào mà nói là chứng đắc?

 Điều gọi là chứng đắc chính là không đắc,
Biết rõ như vậy mới gọi là đắc.

 Chúng sinh đắc quả gọi là thù thắng,
Ta nói chúng sinh vốn không sinh;

 Đến chúng sinh còn không thể có,
Thì làm sao có người đắc quả?

 Ví như ruộng tốt mà không có hạt giống,
Trong đó trọn không có mầm mọc lên;

 Cũng vậy, chúng sinh không thể nắm bắt,
Thì biết nơi đâu mà nói là chứng?

 Tánh của tất cả chúng sinh là vắng lặng,
Không ai nắm được cội gốc của họ;

 Nếu biết rõ được pháp như vậy,
Người ấy diệt độ, vĩnh viễn không còn sót gì (nhập niết-bàn trọn vẹn, không còn chút gì của sinh tử).

 Trong quá khứ vô số trăm nghìn vị Phật,
Không vị nào cứu độ được chúng sinh;

 Nếu chúng sinh này thật sự có,
Thì rốt cuộc không ai đắc được niết-bàn.

 Tất cả các pháp đều vắng lặng,
Chưa từng có pháp nào sinh ra;

 Nếu có thể thấy các pháp như vậy,
Người ấy đã ra khỏi tam giới (ba cõi luân hồi: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc).

 Đó là bồ-đề vô ngại của Phật,
Trong đó rốt ráo không có gì cả;

 Nếu có thể biết rõ được pháp như vậy,
Ta gọi người ấy là người đã lìa dục.

 Bấy giờ Thế Tôn nói kệ này xong, hai trăm tỳ-kheo tăng thượng mạn dứt sạch hẳn các lậu (phiền não, ví như chỗ rỉ chảy khiến tâm hư hoại, trôi lăn trong sinh tử), tâm được giải thoát; sáu vạn Bồ-tát đắc vô sinh nhẫn (sự chứng biết vững chắc rằng các pháp vốn không sinh không diệt). Bấy giờ Ưu-ba-li bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, kinh này nên gọi tên là gì? Chúng con phải vâng giữ thế nào?" Phật bảo Ưu-ba-li: "Kinh này tên là Quyết Định Tỳ-ni, cũng gọi là Dẹp Tan Tâm Thức. Ông nên thọ trì." Phật nói kinh này xong, tôn giả Ưu-ba-li, chúng tỳ-kheo, Văn-thù-sư-lợi cùng các vị Bồ-tát ma-ha-tát, và tất cả trời, người, a-tu-la (một loài thần có phước lớn nhưng hay giận, ưa tranh đấu) trong thế gian, nghe lời Phật dạy đều rất vui mừng, tin nhận và vâng làm.

 Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ chín mươi.

 Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ chín mươi mốt.

 Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Bồ-đề Lưu-chí vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video