Phẩm thứ ba: Bồ-tát (những người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh)
Bấy giờ cô gái Vô Cấu Thí nói với Văn-thù-sư-lợi Pháp vương tử (vị Bồ-tát được xem như con của vua Pháp là Phật, kế thừa giáo pháp): "Thế Tôn (danh hiệu của Phật, bậc được cả thế gian tôn kính) khen ngài là bậc đứng đầu trong các Bồ-tát hiểu sâu. Ngài lấy cái sâu của mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai mắt xích nhân quả nối nhau khiến chúng sinh sinh tử luân hồi: vô minh, hành, thức, danh sắc, sáu giác quan, xúc chạm, cảm thọ, ái, chấp thủ, hữu, sinh, già chết) làm sâu, hay lấy cái sâu chân thật làm sâu? Nếu lấy cái sâu của mười hai nhân duyên làm sâu thì không có chúng sinh nào thành tựu được cái sâu của mười hai nhân duyên. Vì sao? Vì mười hai nhân duyên không đến không đi, không phải cái mà nhãn thức (sự nhận biết qua mắt) biết được, cũng không phải cái mà nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức (sự nhận biết qua tai, mũi, lưỡi, thân, ý) biết được. Ở đây, mười hai nhân duyên không phải là pháp tạo tác (?). Nếu lấy cái sâu chân thật làm sâu thì cái sâu chân thật ấy chẳng phải sâu, và cũng không có ai đạt được cái sâu chân thật."
Văn-thù-sư-lợi đáp: "Vì thuỷ tế (cái mé ban đầu, điểm khởi đầu của mọi sự) sâu, nên nói là sâu." Vô Cấu Thí hỏi: "Thuỷ tế thì chẳng phải là mé, vì vậy cái biết của ngài cũng chẳng phải là biết." Văn-thù-sư-lợi đáp: "Vì không biết, vì được mà không có gì được (?), nên mới nói là thuỷ tế mà thôi." Vô Cấu Thí hỏi: "Trong chỗ không có gì được thì không có phần nào của lời nói; đã vượt khỏi đường lối ngôn ngữ thì không có gì để nói." Văn-thù-sư-lợi đáp: "Chỉ là nói bằng văn tự tạm mượn mà thôi." Vô Cấu Thí nói: "Bồ-đề (sự giác ngộ) của chư Phật vượt ngoài chữ, câu, lời nói; vì thế bồ-đề không thể nói ra."
Bấy giờ cô Vô Cấu Thí nói với Bồ-tát Vô Si Kiến: "Này thiện nam tử (người con trai lành — tiếng gọi người tu theo Phật), ông đã nói: 'Tôi nghĩ thế này: đến thành Xá-vệ (kinh đô nước Kiều-tát-la thời Phật), nguyện cho những chúng sinh trong thành nào chắc chắn sẽ đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn — tức quả vị Phật) thì mọi vật họ thấy đều là hình tượng Như Lai (danh hiệu của Phật), lại khiến họ quyết định hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.' Khi thấy Như Lai, là quán bằng sắc thân (thân có hình tướng, có thể thấy được) hay quán bằng pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý, không có hình tướng)? Nếu quán bằng sắc thân thì không thấy Phật, như Thế Tôn đã dạy: 'Ai thấy sắc thân ta, nghe tiếng ta, người ấy mắc biên kiến (cái thấy lệch về một bên), không phải là thấy ta.' Nếu quán bằng pháp thân thì pháp thân không thể thấy. Vì sao? Vì pháp thân lìa thấy nghe, không thể nắm bắt, cho nên không thể thấy nghe." Khi ấy Bồ-tát Vô Si Kiến liền im lặng.
Bồ-tát Bảo Tướng nói với Bồ-tát Vô Si Kiến: "Thiện nam tử, sao ông không trả lời câu hỏi của cô Vô Cấu Thí?" Bồ-tát Vô Si Kiến nói: "Cô Vô Cấu Thí hỏi về pháp vô tính (pháp không có tự tính, không có thực thể riêng). Pháp vô tính không thể nói, vì thế tôi không đáp." Vô Cấu Thí nói: "Thiện nam tử, tôi không hỏi pháp vô tính; pháp vô tính thì không thể hỏi. Đã học rồi mà đáp thì không có gì trở ngại."
Bấy giờ cô Vô Cấu Thí nói với Bồ-tát Bảo Tướng: "Thiện nam tử, ông nói: 'Tôi sẽ nghĩ thế này: đến thành Xá-vệ, nguyện cho mọi dòng họ, mọi gia đình trong thành đều có kho báu trồi lên, đầy đủ bảy thứ báu (vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, xích châu, mã não).' Tâm bố thí của báu ấy của ông có nhiễm trước (dính mắc, bám víu) hay không nhiễm trước? Nếu có nhiễm trước thì cũng giống kẻ phàm ngu. Vì sao? Vì phàm phu có ái trước (yêu thích, dính mắc). Nếu không ái trước thì trong chỗ không ái trước chẳng có việc bố thí của báu." Khi ấy Bồ-tát Bảo Tướng liền im lặng.
Khi ấy cô Vô Cấu Thí nói với Bồ-tát Ly Ác Thú: "Thiện nam tử, ông nói: 'Tôi nghĩ thế này: đến thành Xá-vệ, nguyện cho chúng sinh trong thành nếu có ai đáng đọa vào ác thú (các đường dữ: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) thì đều được ngay trong đời này chịu quả báo nhẹ và mau thoát khổ não.' Như Lai dạy rằng nghiệp (những hành động tạo tác và sức mạnh quả báo của chúng) là không thể nghĩ bàn. Nghiệp không thể nghĩ bàn này có thể dứt nhanh được sao? Nếu dứt được thì trái với lời Như Lai dạy. Nếu không biết nghiệp thế nào thì làm sao khiến chịu nhẹ, dứt nhanh? Nếu dứt được thì trong pháp vốn không có chủ, ông lại làm chủ. Nếu dứt được thì cũng có thể không dứt." Bồ-tát Ly Ác Thú đáp: "Tôi nhờ sức của lời nguyện nên có thể khiến họ chịu nhẹ, dứt nhanh." Vô Cấu Thí hỏi: "Thiện nam tử, tính như thật của các pháp không thể nhờ sức nguyện mà thay đổi được (?)." Khi ấy Bồ-tát Ly Ác Thú liền im lặng.
Bấy giờ cô Vô Cấu Thí nói với Bồ-tát Trừ Chư Cái: "Thiện nam tử, ông nói: 'Tôi sẽ nghĩ thế này: nguyện cho chúng sinh trong thành Xá-vệ trừ sạch năm cái (năm thứ che lấp tâm: tham muốn, giận dữ, mê mờ buồn ngủ, xao động hối hận, nghi ngờ).' Ông nghĩ rằng vào định này rồi có thể khiến chúng sinh không bị năm cái che lấp. Trong định này, là tự mình làm chủ hay người khác làm chủ? Nếu tự mình làm chủ thì không có cách gì đến được người khác, vì mọi pháp đều không có cái gì đến được nơi người kia; vậy sao ông vào thiền định mà trừ được năm cái của người khác? Nếu người khác làm chủ thì ông không thể làm lợi ích cho họ." Bồ-tát Trừ Chư Cái đáp: "Hạnh này lấy lòng từ (lòng thương muốn đem niềm vui đến cho chúng sinh) làm đầu." Vô Cấu Thí hỏi: "Chư Phật đều hành hạnh từ. Thiện nam tử, há có chúng sinh nào nhờ Phật mà không còn khổ vì năm cái hay sao?" Bồ-tát Trừ Chư Cái liền im lặng.
Khi ấy cô Vô Cấu Thí nói với Bồ-tát Quán Thế Âm: "Thiện nam tử, ông nói: 'Tôi sẽ nghĩ thế này: nguyện cho chúng sinh trong thành Xá-vệ bị giam cầm trói buộc trong lao ngục mau được giải thoát, người sắp chết liền được cứu mạng, người sợ hãi liền được hết sợ.' Nói là sợ, thì có chấp thủ (nắm giữ, bám lấy) hay không chấp thủ? Nếu có chấp thủ thì kẻ phàm ngu cũng có chấp thủ, vì thế không đúng. Nếu không chấp thủ thì không có gì để ban cho; trong pháp không có ban cho thì làm sao có việc trừ bỏ?" Bồ-tát Quán Thế Âm liền im lặng.
Bồ-tát Biện Nghiêm nói với Bồ-tát Quán Thế Âm: "Thiện nam tử, sao ông không trả lời câu hỏi của cô Vô Cấu Thí?" Bồ-tát Quán Thế Âm nói: "Cô này không hỏi về pháp sinh diệt, vì thế không thể đáp." Vô Cấu Thí hỏi Bồ-tát Quán Thế Âm: "Há có câu hỏi về cái không sinh không diệt hay sao?" Quán Thế Âm đáp Vô Cấu Thí: "Trong cái không sinh không diệt thì không có văn tự, lời nói." Vô Cấu Thí nói với Quán Thế Âm: "Những người có trí tuệ, ở chỗ không có văn tự mà tạm dùng văn tự để nói, nhưng không dính mắc vào văn tự; pháp tính (bản tính chân thật của mọi pháp) không bị ngăn ngại. Vì thế người trí không bị văn tự làm trở ngại."
Khi ấy cô Vô Cấu Thí nói với Bồ-tát Biện Nghiêm: "Thiện nam tử, ông nói: 'Tôi sẽ nghĩ thế này: nguyện cho chúng sinh trong thành Xá-vệ, ai thấy tôi đều được tài ăn nói lưu loát, dùng những bài kệ (thơ trong kinh Phật) hay để hỏi đáp với nhau.' Thiện nam tử, tài ăn nói mà ông ban cho ấy là do giác (sự suy xét của tâm) mà khởi lên chăng? Nếu do giác mà khởi thì mọi pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) đều do giác quán (sự suy tìm thô và tế của tâm) mà khởi, vì thế không phải là vắng lặng. Nếu do ái mà khởi thì sự ban cho là hư dối." Bồ-tát Biện Nghiêm đáp: "Đó là lúc tôi mới phát tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh), đã nguyện cho ai thấy tôi đều được tài ăn nói lưu loát, dùng những bài kệ hay để hỏi đáp nhau." Khi ấy Vô Cấu Thí hỏi: "Thiện nam tử, ngay bây giờ ông còn có tâm nguyện phát bồ-đề ấy không? Nếu ngay bây giờ vẫn còn thì đó là thường kiến (chấp rằng sự vật tồn tại mãi mãi). Nếu nay không còn thì không thể ban cho họ, vì thế điều nguyện là hư dối." Khi ấy Biện Nghiêm liền im lặng.
Bấy giờ cô Vô Cấu Thí nói với Bồ-tát Vô Si Hạnh: "Thiện nam tử, ông nói: 'Tôi nghĩ thế này: nguyện cho trong thành Xá-vệ, chúng sinh nào thấy tôi đều được cái thấy không si mê, quyết định hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.' Bồ-đề ấy là có hay là không? Nếu là có thì đó là bồ-đề hữu vi, chấp vào biên kiến. Nếu là không thì là hư vọng, cũng rơi vào biên kiến." Khi ấy Bồ-tát Vô Si Kiến đáp: "Bồ-đề ấy gọi là trí." Vô Cấu Thí hỏi: "Trí ấy gọi là sinh hay không sinh? Nếu gọi là sinh thì không phải do suy nghĩ đúng đắn thuận lẽ mà sinh; đó là trí hữu vi, cái mà kẻ phàm ngu cũng biết. Nếu gọi là không sinh thì trong cái không sinh chẳng có gì cả; chẳng có gì thì không phân biệt. Bồ-đề của Bồ-tát, của thanh văn (đệ tử nghe lời Phật dạy mà giác ngộ), của Bích-chi Phật (người tự mình giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không có thầy và không đi giáo hoá) và của chư Như Lai không có phân biệt. Kẻ phàm ngu phân biệt bồ-đề; người trí thì không phân biệt." Khi ấy Bồ-tát Vô Si Kiến liền im lặng.
Bấy giờ Đại đức (tiếng tôn xưng tu sĩ có đức hạnh lớn) Tu-bồ-đề nói với các Đại đức thanh văn và các đại Bồ-tát: "Thưa các Đại đức, chúng ta nên về thôi, không cần vào thành Xá-vệ khất thực nữa. Vì sao? Những gì cô Vô Cấu Thí nói chính là pháp thực (món ăn bằng giáo pháp, nuôi dưỡng tâm trí) của người trí. Hôm nay chúng ta vui với pháp thực, không cần đoàn thực (cơm ăn hằng ngày, vo thành nắm mà ăn)." Vô Cấu Thí hỏi Tu-bồ-đề: "Như đã nói, các pháp không có trên, không có dưới; trong pháp ấy còn cầu gì mà đi khất thực? Thưa Đại đức, pháp không hý luận (không có những lời bàn luận suông, phân biệt hư vọng) là chỗ hành của tỳ-kheo (người xuất gia thọ giới đầy đủ), không nên ưa thích hý luận. Đây là pháp không nương tựa, không phải chỗ hành của người còn nương tựa. Chỗ hành của bậc hiền thánh thì không có thoái lui."
Bấy giờ tám vị đại thanh văn, tám vị đại Bồ-tát, năm trăm người Bà-la-môn (giai cấp tăng lữ trong xã hội Ấn Độ xưa) mà đứng đầu là Phạm Thiên, cô Vô Cấu Thí, vua Ba-tư-nặc (vua nước Kiều-tát-la) cùng đại chúng đều đến chỗ Phật. Đến nơi, họ cúi đầu lạy sát chân Phật, đi vòng quanh bên phải Phật ba vòng rồi lui ngồi một bên. Cô Vô Cấu Thí riêng đi vòng quanh bảy vòng, cúi đầu lạy chân Phật, chắp tay đứng, rồi dùng kệ hỏi Phật:
Con xin hỏi bậc Tôn quý không ai sánh bằng, bậc Ứng Cúng (đáng được trời người cúng dường), danh tiếng vô lượng,
Bậc ban cho chúng sinh niềm vui của cam lộ (nước ngọt bất tử, ví giáo pháp): Bồ-tát tu hành thế nào?
Làm sao ngồi dưới cây đạo (cây bồ-đề, nơi Phật thành đạo) phá tan quân ma, hàng phục giặc phiền não?
Làm sao làm rung chuyển trời đất, núi chúa cùng rừng rậm?
Làm sao phóng ra ánh sáng, làm rạng rỡ danh tiếng vô lượng?
Nguyện Thế Tôn đại bi nói cho hạnh tương ưng với bồ-đề.
Làm sao được tổng trì (năng lực nhớ giữ trọn vẹn mọi điều đã nghe, không quên), và được tiếng nói mầu nhiệm như Như Lai?
Làm sao tu giữ được định (trạng thái tâm chuyên chú, vắng lặng) thanh tịnh, mầu nhiệm, thù thắng?
Làm sao những người tu hành có được sức thần túc (thần thông bay đi, biến hiện tự tại)?
Nay con khuyến thỉnh Thế Tôn nói hạnh chân thật cho mọi người.
Làm sao được tâm chuyên niệm (nhớ nghĩ chuyên chú) và tâm vững chắc?
Làm sao được ứng biện (tài đối đáp nhanh nhạy), mầu nhiệm và trọn đủ?
Làm sao lời nói thuận lẽ, hàm chứa mọi nghĩa đầy đủ,
Khéo nói pháp mầu nhiệm, người trí không chút trở ngại?
Làm sao ưa bố thí, có trí tuệ, giữ giới trong sạch và nhẫn nhục,
Khéo tinh tấn, thiền định, trí tuệ soi sáng thế gian?
Làm sao nhớ được túc mạng (các đời sống trước), có thiên nhãn (con mắt nhà trời, thấy được những gì mắt thường không thấy) thấy rõ ràng,
Có thiên nhĩ (tai nhà trời, nghe được mọi âm thanh xa gần), tha tâm trí (trí biết tâm ý người khác), thần túc đi qua các cõi?
Làm sao không ở trong thai mà hoá sinh (sinh ra tự nhiên, không qua cha mẹ) trong hoa sen,
Luôn ở trước chư Phật, nói pháp không (mọi sự đều không có thực thể riêng) và vô ngã (không có cái tôi thật)?
Làm sao xem kẻ oán người thân như nhau, dứt ái luyến và những điều ô uế,
Chí hướng và việc làm không cao không thấp, giống như gió và đất?
Được lợi, bị suy, bị chê sau lưng, được khen sau lưng, được tán dương, bị chê trước mặt, khổ và vui —
Làm sao buông bỏ tám pháp ấy (tám ngọn gió đời lay động lòng người), đi giữa đời như mặt trời?
Làm sao không dua nịnh, không tranh cãi, trừ bỏ cái tôi, buông bỏ kiêu mạn,
Ở nơi vắng lặng tu thiền định, người trí ưa nghĩa chân thật?
Làm sao không yêu thích vợ con và của cải?
Làm sao những người tu hành ưa thích nơi nhàn tĩnh?
Làm sao được như chim bay, lại như con lân một sừng (ví người tu sống một mình)?
Làm sao ưa chính pháp và ưa tâm vui vẻ?
Làm sao những người trí quán xét đất, nước, lửa, gió,
Không lay động, không phân biệt, ở trong thiền như hư không?
Không làm việc trái pháp, không ưa dòm xét việc làm của người khác,
Thà bỏ thân mạng, quyết không rời bỏ chính pháp?
Làm sao đối với bồ-đề sinh tưởng như đối với Thế Tôn,
Đã sinh tưởng Thế Tôn rồi, có thể phát nguyện cầu bồ-đề?
Làm sao được tịnh độ (cõi Phật trong sạch) và tăng chúng thanh tịnh,
Người trí được sống lâu, ai xưng tên mình đều được an vui,
Dùng phương tiện (cách thức khéo léo) đến bờ bên kia, thấy chân lý mà không vội chứng nhập (không nhận lấy quả giải thoát riêng cho mình),
Độ được vô lượng chúng sinh, khuyên họ vui làm căn lành (gốc rễ của điều thiện)?
Làm sao được thân tướng đoan chính và được hoá sinh,
Có trí tuệ, nhiều của báu, biết được tâm chúng sinh?
Làm sao nhớ được túc mạng, thường được gặp chư Phật,
Trong nghìn muôn ức kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực dài) không bao giờ sinh vào chỗ khó (nơi khó gặp Phật, khó nghe pháp)?
Làm sao được các vẻ đẹp phụ (tám mươi nét đẹp nhỏ trên thân Phật) và ba mươi hai tướng (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp nổi bật trên thân Phật)?
Làm sao khéo léo lời lẽ biện luận, và có được ứng biện?
Làm sao tu tịnh độ, thành tựu chúng tỳ-kheo,
Tuỳ nơi mình nguyện ưa, có thể được sinh về nơi ấy?
Bậc dẫn đường làm hạnh gì mà được sắc đẹp và danh tiếng,
Được sức mạnh, tinh tấn…, làm sao được không hư hoại?
Làm sao không do dự, có thể đi trên đường Bồ-tát,
Lìa mọi xao động và hối hận, nói pháp cho chúng sinh?
Ở trong Phật, Pháp, Tăng, làm sao được tối thắng,
Thà bỏ thân mạng mình chứ không phỉ báng chính pháp?
Thế Tôn không gì không biết, cả đời nay và đời sau,
Nguyện Thế Tôn đại trí lần lượt nói hạnh Bồ-tát.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video