Thiên 156 — Hội 43 Bồ-tát Phổ Minh

 Hội Bồ-tát Phổ Minh, thứ bốn mươi ba

 Tôi nghe như thế này. Một thời, Phật (bậc đã giác ngộ hoàn toàn, ở đây là Phật Thích-ca Mâu-ni) ở trong núi Kỳ-xà-quật (núi Linh Thứu, tức núi Đầu Chim Kên Kên) gần thành Vương Xá (kinh đô nước Ma-kiệt-đà, Ấn Độ xưa), cùng với chúng đại tỳ-kheo (các vị tăng xuất gia đã thọ đủ giới) tám nghìn người, và các Bồ-tát ma-ha-tát (bậc tu hành cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh, thuộc hàng lớn) một vạn sáu nghìn người. Các vị ấy đều là bậc A-duy-việt-trí (bậc không còn thối lui trên con đường thành Phật), từ các cõi nước của chư Phật đến họp, và tất cả đều chỉ còn một đời nữa là sẽ thành đạo lớn chân chính cao tột nhất.

 Khi ấy, Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) bảo ngài Đại Ca-diếp (một trong các đại đệ tử của Phật): "Bồ-tát có bốn điều làm mất trí tuệ. Bốn điều ấy là gì? Một là không tôn trọng giáo pháp, không kính trọng pháp sư (người giảng dạy giáo pháp của Phật). Hai là giáo pháp sâu xa mình đã nhận được thì giấu kín, không nói cho hết. Ba là thấy người ưa thích giáo pháp thì gây trở ngại, đưa ra đủ thứ lý do để làm họ nản lòng. Bốn là kiêu căng tự đề cao mình, hạ thấp người khác. Ca-diếp, đó là bốn điều khiến Bồ-tát mất trí tuệ.

 Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát có bốn điều giúp được trí tuệ lớn. Bốn điều ấy là gì? Một là luôn tôn trọng giáo pháp, cung kính pháp sư. Hai là nghe được giáo pháp nào thì đem lòng trong sạch giảng rộng cho người khác, không mong cầu bất kỳ danh tiếng hay lợi lộc, sự cúng dường nào. Ba là biết rằng trí tuệ sinh ra từ việc nghe nhiều học rộng, nên siêng năng tìm cầu không biếng nhác, gấp gáp như người cứu lửa đang cháy trên đầu. Bốn là nghe kinh thì tụng đọc ghi nhớ, vui vẻ thực hành đúng như lời dạy, không chạy theo câu chữ suông. Ca-diếp, đó là bốn điều giúp Bồ-tát được trí tuệ lớn.

 Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát có bốn điều làm mất tâm bồ-đề (tâm quyết chí cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh). Bốn điều ấy là gì? Một là lừa dối thầy và bậc trên, đã nhận giáo pháp mà không cung kính. Hai là ở chỗ không có gì đáng ngờ, đáng hối mà lại khiến người khác sinh nghi ngờ, ân hận. Ba là thấy người cầu Đại thừa (giáo pháp cỗ xe lớn, nhắm đến thành Phật và cứu độ tất cả chúng sinh) thì chửi mắng phỉ báng, loan truyền tiếng xấu của họ. Bốn là đem lòng xu nịnh quanh co mà giao tiếp với người. Ca-diếp, đó là bốn điều khiến Bồ-tát mất tâm bồ-đề.

 Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát có bốn điều khiến đời đời không mất tâm bồ-đề, cho đến khi ngồi nơi đạo tràng (chỗ ngồi thành Phật) thì tâm ấy vẫn tự nhiên hiện ra. Bốn điều ấy là gì? Một là dù gặp nguy đến mất mạng cũng không nói dối, huống chi là nói đùa. Hai là luôn đem lòng ngay thẳng mà giao tiếp với người, lìa mọi sự xu nịnh quanh co. Ba là đối với các Bồ-tát thì xem như Thế Tôn, và có thể khắp bốn phương khen ngợi danh tiếng của họ. Bốn là tự mình không ưa thích các pháp Tiểu thừa (giáo pháp cỗ xe nhỏ, chỉ nhắm đến tự giải thoát cho riêng mình), và chúng sinh nào mình giáo hóa đều khiến họ an trụ nơi bồ-đề cao tột nhất. Ca-diếp, đó là bốn điều khiến Bồ-tát đời đời không mất tâm bồ-đề, cho đến khi ngồi nơi đạo tràng thì tâm ấy vẫn tự nhiên hiện ra.

 Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát có bốn điều khiến những điều lành đã sinh ra bị tiêu mất, không tăng trưởng. Bốn điều ấy là gì? Một là đem lòng kiêu mạn đọc tụng, học tập kinh sách Lộ-già-da (kinh sách của phái Thuận thế, một phái ngoại đạo duy vật ở Ấn Độ). Hai là vì lòng tham lợi lộc, cúng dường mà đến chỗ các đàn việt (thí chủ, người bố thí cúng dường cho người tu). Ba là gièm chê, nói xấu Bồ-tát. Bốn là kinh nào chưa từng nghe thì chống đối, không tin. Ca-diếp, đó là bốn điều khiến những điều lành Bồ-tát đã sinh ra bị tiêu mất, không tăng trưởng.

 Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát có bốn điều khiến những điều lành đã sinh ra được tăng trưởng, không mất. Bốn điều ấy là gì? Một là lìa bỏ tà pháp, tìm cầu kinh điển chân chính, tức kho tàng giáo pháp của Bồ-tát là Sáu ba-la-mật (sáu hạnh đưa người qua bờ giải thoát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ). Hai là lòng không kiêu mạn, đối với mọi chúng sinh đều khiêm tốn hạ mình hết mực. Ba là được bố thí đúng pháp thì biết chừng mực, biết đủ; lìa mọi tà mạng (cách kiếm sống không chân chính của người tu, như xem tướng, bói toán, nịnh bợ để được cúng dường), an trụ nơi thánh chủng (lối sống của bậc thánh: biết đủ với áo, thức ăn, chỗ ở và vui thích việc tu tập); không vạch tội lỗi của người khác, dù thật hay không thật, không bới tìm chỗ kém của người. Bốn là nếu có giáo pháp nào lòng mình chưa thông suốt thì nghĩ rằng: "Phật pháp vô lượng, Phật tùy theo chỗ ưa thích của chúng sinh mà giảng nói; điều ấy chỉ Phật mới biết, chẳng phải chỗ ta hiểu được", lấy Phật làm chứng mà không sinh lòng chống đối. Ca-diếp, đó là bốn điều khiến những điều lành Bồ-tát đã sinh ra được tăng trưởng, không mất.

 Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát có bốn thứ tâm quanh co cần phải lìa xa. Bốn thứ ấy là gì? Một là đối với Phật pháp mà sinh lòng nghi ngờ, hối tiếc. Hai là đối với chúng sinh thì kiêu mạn, giận ghét. Ba là thấy người khác được lợi lộc, cúng dường thì sinh lòng ganh tị. Bốn là chửi mắng Bồ-tát, loan truyền tiếng xấu của họ. Ca-diếp, đó là bốn thứ tâm quanh co mà Bồ-tát cần phải lìa xa.

 Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát có bốn dấu hiệu của tâm ngay thẳng. Bốn dấu hiệu ấy là gì? Một là đã phạm tội gì thì không bao giờ che giấu, mà bày tỏ với người khác, lòng không che đậy vướng mắc. Hai là dù gặp việc gấp như mất nước, mất thân mạng, mất của cải, cũng không bao giờ nói dối, cũng không nói lời nào khác. Ba là gặp mọi điều ác như bị chửi mắng, phỉ báng, đánh đập, trói buộc và đủ thứ tổn hại, khi chịu những khổ ấy chỉ tự trách mình, tự biết đó là nghiệp báo (quả báo do việc làm của chính mình gây ra) mà không giận ghét người khác. Bốn là an trụ vững chắc nơi sức mạnh của lòng tin, nếu nghe Phật pháp rất sâu xa khó tin thì lòng mình trong sạch, có thể tiếp nhận và giữ gìn trọn vẹn. Ca-diếp, đó là bốn dấu hiệu của tâm ngay thẳng nơi Bồ-tát.

 Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát có bốn dấu hiệu hư hỏng. Bốn dấu hiệu ấy là gì? Một là đọc tụng kinh điển mà sinh ra bàn luận suông, không thực hành theo giáo pháp. Hai là không thể vâng thuận, cung kính thầy và bậc trên để làm thầy vui lòng. Ba là làm tổn hại sự cúng dường của người khác, tự trái với lời nguyện ban đầu của mình mà vẫn nhận của bố thí do lòng tin của người ta. Bốn là thấy Bồ-tát hiền thiện thì khinh mạn, không kính trọng. Ca-diếp, đó là bốn dấu hiệu hư hỏng nơi Bồ-tát.

 Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát có bốn dấu hiệu hiền lành dễ dạy. Bốn dấu hiệu ấy là gì? Một là kinh nào chưa từng nghe, nghe rồi liền tin nhận, thực hành đúng như lời dạy; nương theo giáo pháp chứ không nương theo câu chữ. Hai là vâng theo lời thầy dạy, hiểu được ý thầy; dễ nói chuyện, việc làm đều tốt, không trái ý thầy, không thối lui khỏi giới hạnh và thiền định. Ba là nhận cúng dường với tâm đã được điều phục, hiền hòa. Bốn là thấy Bồ-tát hiền thiện thì cung kính, quý mến, đi theo người hiền để học hỏi đức hạnh. Ca-diếp, đó là bốn dấu hiệu hiền lành dễ dạy nơi Bồ-tát.

 Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát có bốn điều sai lầm. Bốn điều ấy là gì? Đồng tình, kết bạn với người không đáng tin, đó là cái sai của Bồ-tát. Đem giáo pháp sâu xa nói cho chúng sinh chưa đủ khả năng tiếp nhận, đó là cái sai của Bồ-tát. Người ưa thích Đại thừa lại đi khen ngợi Tiểu thừa cho họ nghe, đó là cái sai của Bồ-tát. Khi bố thí thì chỉ cho người giữ giới, cúng dường người tốt mà không cho kẻ xấu, đó là cái sai của Bồ-tát. Ca-diếp, đó là bốn điều sai lầm của Bồ-tát.

 Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát có bốn con đường chân chính. Bốn con đường ấy là gì? Một là đối với mọi chúng sinh, lòng đều bình đẳng. Hai là giáo hóa khắp chúng sinh, đều bằng trí tuệ của Phật như nhau. Ba là đối với mọi chúng sinh đều giảng pháp bình đẳng. Bốn là khiến khắp chúng sinh đều an trụ nơi hạnh chân chính như nhau. Ca-diếp, đó là bốn con đường chân chính của Bồ-tát.

 Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát có bốn hạng không phải là thiện tri thức (bạn lành, người dẫn dắt trên đường tu), không phải là bạn đồng hành tốt. Bốn hạng ấy là gì? Một là người cầu quả Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, nhắm đến tự giải thoát cho riêng mình), chỉ muốn lợi cho riêng mình. Hai là người cầu quả Duyên giác (người tự tu, quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, cũng chỉ lo giải thoát cho riêng mình), chỉ ưa ít việc. Ba là người đọc kinh sách ngoại đạo của phái Lộ-già-da, câu văn trau chuốt bóng bẩy. Bốn là những người thân cận chỉ làm tăng lợi lộc thế gian, không làm lợi ích cho giáo pháp. Ca-diếp, đó là bốn hạng không phải thiện tri thức, không phải bạn đồng hành tốt của Bồ-tát.

 Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát có bốn thiện tri thức, bốn bạn đồng hành tốt. Bốn hạng ấy là gì? Những người đến xin là thiện tri thức, vì họ là nhân duyên giúp thành tựu Phật đạo. Người có thể giảng pháp là thiện tri thức, vì giúp sinh ra trí tuệ. Người có thể dạy người khác xuất gia là thiện tri thức, vì giúp tăng trưởng điều lành. Chư Phật Thế Tôn là thiện tri thức, vì giúp tăng trưởng tất cả các pháp của chư Phật. Ca-diếp, đó là bốn thiện tri thức, bốn bạn đồng hành tốt của Bồ-tát.

 Lại nữa, Ca-diếp, có bốn hạng không phải Bồ-tát mà giống Bồ-tát. Bốn hạng ấy là gì? Một là tham cầu lợi lộc cúng dường mà không cầu giáo pháp. Hai là tham cầu danh tiếng mà không cầu phúc đức. Ba là tham cầu an vui cho riêng mình mà không cứu giúp chúng sinh. Bốn là dùng giáo pháp diệt khổ để ưa tụ tập đồ chúng mà không ưa sống xa lìa nơi vắng vẻ. Ca-diếp, đó là bốn hạng không phải Bồ-tát mà giống Bồ-tát.

 Lại nữa, Ca-diếp, có bốn hạng Bồ-tát chân thật. Bốn hạng ấy là gì? Một là tin hiểu được lẽ không (mọi sự vật đều không có tự thể cố định, chỉ do nhân duyên hợp thành) mà cũng tin nghiệp báo. Hai là biết mọi pháp đều không có cái "ta" mà vẫn khởi lòng đại bi đối với chúng sinh. Ba là rất ưa thích niết-bàn (trạng thái dứt hết phiền não và khổ đau, ra khỏi vòng sinh tử) mà vẫn đi lại trong sinh tử (vòng luân hồi chết đi sinh lại). Bốn là mọi việc bố thí đều vì chúng sinh, không mong quả báo. Ca-diếp, đó là phúc đức của bốn hạng Bồ-tát chân thật.

 Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát có bốn kho tàng lớn. Bốn kho tàng ấy là gì? Một là Bồ-tát được gặp chư Phật. Hai là được nghe Sáu ba-la-mật và ý nghĩa giải thích của chúng. Ba là nhìn người giảng pháp với lòng không chút ngăn ngại. Bốn là ưa hạnh sống xa lìa nơi vắng vẻ, lòng không biếng nhác. Ca-diếp, đó là bốn kho tàng lớn của Bồ-tát.

 Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát có bốn điều có thể vượt qua ma sự (những việc ma quấy phá, gây chướng ngại cho việc tu đạo). Bốn điều ấy là gì? Một là luôn không lìa bỏ tâm bồ-đề. Hai là đối với chúng sinh, lòng không giận ghét ngăn ngại. Ba là nhận biết rõ các kiến chấp. Bốn là trong lòng không khinh rẻ bất kỳ chúng sinh nào. Ca-diếp, đó là bốn điều giúp Bồ-tát vượt qua ma sự.

 Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát có bốn điều thu giữ được các căn lành (gốc rễ của điều lành, sinh ra quả tốt về sau). Bốn điều ấy là gì? Một là ở nơi vắng vẻ, lìa lòng xu nịnh quanh co. Hai là đối với chúng sinh, thực hành bốn nhiếp pháp (bốn cách thu phục, gần gũi chúng sinh để giáo hóa: bố thí, nói lời ái ngữ dịu dàng, làm việc lợi ích cho họ, và cùng làm việc chung với họ) mà không mong đền đáp. Ba là vì cầu giáo pháp mà không tiếc thân mạng. Bốn là tu các căn lành, lòng không biết chán đủ. Ca-diếp, đó là bốn điều giúp Bồ-tát thu giữ các căn lành.

 Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát có bốn thứ phúc đức vô lượng làm vẻ trang nghiêm. Bốn thứ ấy là gì? Một là đem lòng trong sạch mà thực hành pháp thí (bố thí bằng cách đem giáo pháp giảng dạy cho người). Hai là đối với người phá giới thì sinh lòng đại bi. Ba là ở giữa chúng sinh, khen ngợi tâm bồ-đề. Bốn là đối với những người thấp kém thì tu tập nhẫn nhục (nhịn chịu, không giận dữ khi bị xúc phạm). Ca-diếp, đó là bốn thứ phúc đức vô lượng làm vẻ trang nghiêm của Bồ-tát.

 Lại nữa, Ca-diếp, gọi là Bồ-tát thì không phải chỉ có cái tên là Bồ-tát. Người nào thực hành điều lành, thực hành tâm bình đẳng thì mới gọi là Bồ-tát. Nói tóm lại, người thành tựu ba mươi hai điều thì gọi là Bồ-tát. Ba mươi hai điều ấy là gì? Luôn vì chúng sinh mà hết lòng tìm cầu an vui cho họ, khiến tất cả đều được an trụ nơi nhất thiết trí (trí tuệ biết rõ tất cả, tức trí tuệ của Phật). Lòng không ghét trí tuệ của người khác. Phá bỏ kiêu mạn, rất ưa thích Phật đạo. Thương kính chân thật không giả dối, thân thiết đến cùng. Đối với kẻ thù hay người thân, lòng đều bình đẳng như nhau cho đến khi nhập niết-bàn. Lời nói luôn kèm nụ cười, chủ động thăm hỏi trước. Việc đã làm thì không bao giờ bỏ dở giữa chừng. Đối với khắp chúng sinh đều thực hành đại bi như nhau, lòng không mỏi mệt. Nghe nhiều học rộng không chán. Tự tìm lỗi mình, không nói chỗ kém của người. Lấy tâm bồ-đề mà giữ các uy nghi (dáng vẻ, cử chỉ đi đứng nằm ngồi đúng phép của người tu). Bố thí không mong đền đáp. Giữ giới mà không vì mong được sinh vào chốn nào. Đối với chúng sinh thì thực hành sự nhẫn nhục không ngăn ngại. Vì tu tập mọi căn lành mà siêng năng tinh tấn. Tu thiền định mà không cầu sinh vào cõi Vô sắc (cõi trời chỉ có tâm thức, không có thân hình, là quả báo của thiền định sâu). Thực hành trí tuệ phương tiện (trí tuệ biết dùng cách khéo léo, thích hợp để giáo hóa). Thuận theo bốn nhiếp pháp. Đối với chúng sinh thiện hay ác đều có lòng từ, không sợ hãi. Một lòng nghe pháp, tâm an trụ nơi sự xa lìa. Lòng không ham thích các việc thế gian. Không tham Tiểu thừa, đối với Đại thừa luôn thấy được lợi ích lớn. Xa lìa bạn ác, gần gũi bạn lành. Thành tựu bốn phạm hạnh (bốn tâm cao thượng: từ là ban vui, bi là cứu khổ, hỷ là vui với niềm vui của người, xả là buông bỏ, bình đẳng không thiên vị). Tự tại vận dụng năm thần thông (năm năng lực siêu phàm: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa tùy ý). Luôn nương vào trí tuệ chân thật. Đối với chúng sinh, dù họ đi đường tà hay đường chánh đều không bỏ rơi. Lời nói luôn quả quyết. Quý trọng giáo pháp chân thật. Mọi việc làm đều lấy bồ-đề làm đầu. Như vậy, Ca-diếp, người nào có ba mươi hai điều này thì gọi là Bồ-tát.

 Lại nữa, Ca-diếp, phúc đức của Bồ-tát không lường không bờ bến, nên dùng các thí dụ mà biết. Ca-diếp, ví như mặt đất được tất cả chúng sinh sử dụng mà không có lòng phân biệt, không mong đền đáp; Bồ-tát cũng vậy, từ khi mới phát tâm cho đến khi ngồi nơi đạo tràng, tất cả chúng sinh đều được lợi ích mà lòng Bồ-tát không phân biệt, không mong đền đáp. Ca-diếp, ví như nước làm cho trăm thứ lúa thóc, cây thuốc đều được lớn lên; Bồ-tát cũng vậy, vì tâm mình trong sạch nên lòng từ bi che phủ khắp tất cả chúng sinh, khiến họ đều tăng trưởng mọi điều lành. Ca-diếp, ví như lửa làm chín được trăm thứ lúa thóc và quả trái; trí tuệ của Bồ-tát cũng vậy, làm thành tựu được mọi điều lành. Ca-diếp, ví như gió có thể tạo dựng nên tất cả thế giới; phương tiện của Bồ-tát cũng vậy, có thể tạo dựng nên tất cả Phật pháp. Ca-diếp, ví như trăng mới mọc, ánh sáng và hình dáng mỗi ngày một lớn; tâm trong sạch của Bồ-tát cũng vậy, mọi điều lành mỗi ngày một tăng. Ca-diếp, ví như mặt trời vừa mọc, cùng một lúc tỏa sáng, soi rõ khắp cho tất cả chúng sinh; Bồ-tát cũng vậy, phóng ánh sáng trí tuệ, cùng một lúc soi khắp tất cả chúng sinh. Ca-diếp, ví như sư tử là vua loài thú, đi đến đâu cũng không kinh không sợ; Bồ-tát cũng vậy, nhờ giữ giới trong sạch và có trí tuệ chân thật nên ở đâu cũng không kinh không sợ. Ca-diếp, ví như voi chúa đã được thuần dưỡng khéo, làm được việc lớn mà thân không mỏi mệt; Bồ-tát cũng vậy, vì đã khéo điều phục tâm mình nên làm được lợi ích lớn cho chúng sinh mà lòng không mỏi mệt. Ca-diếp, ví như hoa sen mọc trong nước mà nước không dính vào được; Bồ-tát cũng vậy, sinh ra trong thế gian mà các thứ của thế gian không làm nhơ được. Ca-diếp, ví như người chặt cây, rễ còn thì cây lại mọc; Bồ-tát cũng vậy, nhờ sức phương tiện, tuy đã dứt kiết sử (phiền não trói buộc con người vào vòng sinh tử) nhưng vì còn lòng yêu quý căn lành nên lại sinh vào ba cõi (cõi Dục là cõi còn ham muốn, cõi Sắc là cõi có thân hình vi tế, cõi Vô sắc là cõi chỉ có tâm thức). Ca-diếp, ví như nước các phương chảy vào biển lớn rồi đều cùng một vị mặn; Bồ-tát cũng vậy, dùng đủ mọi cách để gom góp các căn lành, rồi hồi hướng (đem công đức của mình hướng về một mục đích) về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn, cao tột, chân chính và bình đẳng, tức quả vị Phật), tất cả đều cùng một vị. Ca-diếp, ví như núi chúa Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo) là chỗ nương ở của chư thiên cõi trời Đao-lợi (cõi trời thứ hai, ở trên đỉnh núi Tu-di) và Tứ Thiên vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương, ở lưng chừng núi Tu-di); tâm bồ-đề của Bồ-tát cũng vậy, là chỗ nương ở của Tát-bà-nhã (trí tuệ biết rõ tất cả của Phật). Ca-diếp, ví như vị đại quốc vương nhờ sức của bề tôi mà lo liệu được việc nước; trí tuệ của Bồ-tát cũng vậy, nhờ sức phương tiện mà làm xong được mọi Phật sự (việc của Phật, tức giáo hóa cứu độ chúng sinh). Ca-diếp, ví như khi trời trong sáng, sạch không gợn mây thì chắc chắn không có dấu hiệu mưa; Bồ-tát ít nghe ít học cũng vậy, không có dấu hiệu sẽ tuôn mưa giáo pháp. Ca-diếp, ví như khi trời u ám nhiều mây thì chắc chắn sẽ mưa, tưới đầy đủ cho chúng sinh; Bồ-tát cũng vậy, từ đám mây đại bi tuôn trận mưa giáo pháp lớn làm lợi ích chúng sinh. Ca-diếp, ví như Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp) xuất hiện ở đâu thì ở đó có bảy báu (bảy vật quý đi theo vua: bánh xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, người nữ báu, quan giữ kho báu, tướng quân báu); cũng vậy, Ca-diếp, khi Bồ-tát xuất hiện thì ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu dẫn đến giác ngộ) hiện ra ở đời. Ca-diếp, ví như ngọc ma-ni (ngọc báu như ý) ở đâu thì ở đó có vô số vàng bạc châu báu; Bồ-tát cũng vậy, xuất hiện ở đâu thì ở đó có vô lượng trăm nghìn báu vật là các bậc Thanh văn và Bích-chi Phật (tức Duyên giác). Ca-diếp, ví như chư thiên cõi Đao-lợi vào vườn Đồng Đẳng thì mọi vật dùng đều như nhau; Bồ-tát cũng vậy, vì tâm chân thật trong sạch nên giáo hóa chúng sinh một cách bình đẳng. Ca-diếp, ví như nhờ sức của thần chú và thuốc mà chất độc không hại được người; chất độc phiền não của Bồ-tát cũng vậy, nhờ sức trí tuệ nên không rơi vào đường ác. Ca-diếp, ví như phân rác vứt bỏ trong các thành lớn, nếu đem bón vào ruộng mía, ruộng nho thì lại có ích; kiết sử của Bồ-tát cũng vậy, những gì còn sót lại đều thành có ích, vì là nhân duyên cho Tát-bà-nhã.

 Như vậy, Ca-diếp, Bồ-tát muốn học kinh Bảo Tích này thì phải tu tập quán xét đúng đắn các pháp (mọi sự vật, hiện tượng). Thế nào là quán xét đúng đắn? Tức là suy xét các pháp một cách chân thật. Quán xét đúng đắn chân thật là không thấy có ngã (cái ta), có nhân (con người), có chúng sinh, có thọ mạng (một cái sống lâu dài thường còn); đó gọi là quán xét đúng đắn chân thật theo trung đạo (con đường ở giữa, không rơi vào hai cực đoan). Lại nữa, Ca-diếp, quán xét chân thật là thấy sắc (thân xác và mọi vật chất) không phải thường còn cũng không phải vô thường; thấy thọ (cảm giác), tưởng (nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt nhận biết) không phải thường còn cũng không phải vô thường; đó gọi là quán xét đúng đắn chân thật theo trung đạo. Lại nữa, Ca-diếp, quán xét chân thật là thấy địa đại (yếu tố đất, tức tính cứng chắc) không phải thường còn cũng không phải vô thường; thấy thủy đại (yếu tố nước, tính ướt), hỏa đại (yếu tố lửa, tính nóng), phong đại (yếu tố gió, tính chuyển động) không phải thường còn cũng không phải vô thường; đó gọi là quán xét đúng đắn chân thật theo trung đạo. Vì sao vậy? Vì thường còn là một bên, vô thường là một bên; khoảng giữa của thường và vô thường thì không có hình sắc, không có hình dạng, không có sáng, không có biết; đó gọi là trung đạo, cái thấy chân thật về các pháp. Có ngã là một bên, không có ngã là một bên; khoảng giữa của có ngã và không có ngã thì không có hình sắc, không có hình dạng, không có sáng, không có biết; đó gọi là trung đạo, cái thấy chân thật về các pháp.

 Lại nữa, Ca-diếp, nếu cho tâm là có thật thì đó là một bên; nếu cho tâm là không thật thì đó là một bên; nếu không có tâm thức cũng không có tâm số pháp (các trạng thái, tác dụng đi kèm theo tâm như vui, buồn, tham, giận…) thì đó gọi là trung đạo, cái thấy chân thật về các pháp. Cũng vậy, pháp thiện và pháp bất thiện, pháp thế gian và pháp xuất thế gian (vượt ra khỏi thế gian), pháp có tội và pháp không tội, pháp hữu lậu (còn phiền não rò rỉ, còn dẫn đến sinh tử) và pháp vô lậu (hết phiền não), pháp hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) và pháp vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt), cho đến pháp có nhơ và pháp không nhơ, cũng đều như thế, lìa cả hai bên, không thể nắm giữ, cũng không thể nói ra; đó gọi là trung đạo, cái thấy chân thật về các pháp. Lại nữa, Ca-diếp, có là một bên, không là một bên; khoảng giữa của có và không thì không có hình sắc, không có hình dạng, không có sáng, không có biết; đó gọi là trung đạo, cái thấy chân thật về các pháp.

 Lại nữa, Ca-diếp, giáo pháp ta nói về mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối tiếp nhau làm thành vòng sinh tử) là: vô minh (sự mê muội, không hiểu rõ sự thật) làm duyên sinh ra hành (những hoạt động tạo nghiệp); hành làm duyên sinh ra thức (tâm thức đi vào đời mới); thức làm duyên sinh ra danh sắc (tinh thần và thể xác lúc mới hình thành); danh sắc làm duyên sinh ra lục nhập (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý); lục nhập làm duyên sinh ra xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng); xúc làm duyên sinh ra thọ (cảm giác); thọ làm duyên sinh ra ái (lòng ham muốn, yêu thích); ái làm duyên sinh ra thủ (sự bám chấp, giành giữ); thủ làm duyên sinh ra hữu (sự tồn tại, tức nghiệp tạo ra đời sau); hữu làm duyên sinh ra sinh (sự sinh ra); sinh làm duyên sinh ra già, chết, lo, buồn, khổ, não. Những nhân duyên như vậy chỉ gom lại tạo thành khối khổ lớn này. Nếu vô minh diệt thì hành diệt; hành diệt nên thức diệt; thức diệt nên danh sắc diệt; danh sắc diệt nên lục nhập diệt; lục nhập diệt nên xúc diệt; xúc diệt nên thọ diệt; thọ diệt nên ái diệt; ái diệt nên thủ diệt; thủ diệt nên hữu diệt; hữu diệt nên sinh diệt; sinh diệt nên già, chết, lo, buồn, các thứ phiền não và khổ lớn như thế đều diệt. Sáng và vô minh không phải hai, không khác nhau. Biết được như vậy thì gọi là trung đạo, cái thấy chân thật về các pháp. Cũng vậy, hành và không phải hành, thức và cái được thức biết, danh sắc thấy được và không thấy được, sáu chỗ giác quan và sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm, gồm năm thần thông kể trên thêm năng lực dứt sạch phiền não), xúc và cái được xúc chạm, thọ và sự diệt của thọ, ái và sự diệt của ái, thủ và sự diệt của thủ, hữu và sự diệt của hữu, sinh và sự diệt của sinh, già chết và sự diệt của già chết, tất cả đều không phải hai, không khác nhau. Biết được như vậy thì gọi là trung đạo, cái thấy chân thật về các pháp.

 Lại nữa, Ca-diếp, quán xét chân thật là không phải lấy cái không mà làm cho các pháp thành không, mà chính bản tính của pháp tự là không. Không phải lấy vô tướng (không có hình tướng cố định) mà làm cho pháp thành vô tướng, mà pháp tự là vô tướng. Không phải lấy vô nguyện (không có gì để mong cầu, chấp giữ) mà làm cho pháp thành vô nguyện, mà pháp tự là vô nguyện. Không phải lấy cái không khởi, không sinh, không ngã, không nắm giữ, không tự tính mà làm cho pháp thành không khởi, không nắm giữ, không tự tính, mà pháp tự là không khởi, không nắm giữ, không tự tính. Quán xét như vậy gọi là cái thấy chân thật.

 Lại nữa, Ca-diếp, không phải vì không có người mà gọi là không, mà cái không tự là không. Quá khứ là không, tương lai là không, hiện tại cũng là không. Nên nương vào cái không, đừng nương vào con người. Nếu vì nắm được cái không mà bám vào cái không, thì đối với Phật pháp là thối lui sa ngã. Như vậy, Ca-diếp, thà khởi ngã kiến (chấp có cái ta) chất cao như núi Tu-di, chứ đừng lấy cái thấy về không mà sinh ra tăng thượng mạn (kiêu mạn cho rằng mình đã chứng đắc điều mình chưa chứng đắc). Vì sao vậy? Vì mọi kiến chấp đều nhờ cái không mà được giải thoát, nhưng nếu khởi kiến chấp về cái không thì không thể trừ được. Ca-diếp, ví như thầy thuốc cho thuốc để làm cho bệnh khuấy động lên (mà tống ra), nếu thuốc ấy cứ ở trong người mà không ra, ý ông nghĩ sao, người bệnh ấy có khỏi được không? "Bạch Thế Tôn, không. Thuốc ấy không ra thì bệnh càng nặng thêm." Như vậy, Ca-diếp, mọi kiến chấp chỉ có cái không mới diệt được, nhưng nếu khởi kiến chấp về cái không thì không thể trừ được.

 Ví như có người sợ hãi hư không, kêu gào đấm ngực, nói rằng: "Ta bỏ hư không đi." Ý ông nghĩ sao, hư không ấy có thể bỏ được không? "Bạch Thế Tôn, không." Như vậy, Ca-diếp, nếu ai sợ lẽ không, ta nói người ấy điên loạn mất trí. Vì sao vậy? Vì luôn đi trong cái không mà lại sợ cái không. Ví như người thợ vẽ, tự tay vẽ hình quỷ dạ-xoa (một loài quỷ dữ), thấy rồi sợ hãi, mê man ngã xuống đất; tất cả phàm phu cũng vậy, tự tạo ra hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, xúc chạm, nên qua lại trong sinh tử, chịu mọi khổ não mà không tự biết. Ví như nhà ảo thuật làm ra người ảo rồi lại bị chính người ảo ấy ăn thịt; vị tỳ-kheo tu đạo cũng vậy, quán thấy các pháp đều không, đều vắng lặng, không có gì bền chắc, thì cái quán ấy cũng là không. Ca-diếp, ví như hai khúc gỗ cọ xát vào nhau thì sinh ra lửa, lửa ấy lại đốt cháy chính khúc gỗ; như vậy, Ca-diếp, nhờ sự quán xét chân thật mà sinh ra trí tuệ của bậc thánh, trí tuệ ấy sinh rồi thì lại đốt cháy chính sự quán xét chân thật. Ví như thắp đèn thì mọi bóng tối tự nhiên không còn; bóng tối không từ đâu đến, đi cũng không đến đâu, không phải từ phương đông đến, đi cũng không đến phương nam, tây, bắc, bốn phương phụ, trên, dưới; không từ chỗ kia đến, đi cũng không đến chỗ kia. Mà ánh đèn này cũng không có ý nghĩ "ta diệt được bóng tối", chỉ là nhờ ánh đèn mà tự nhiên không có bóng tối. Sáng và tối đều là không, không có tạo tác, không có nắm giữ. Như vậy, Ca-diếp, trí tuệ chân thật sinh ra thì sự không hiểu biết liền diệt; hiểu biết và không hiểu biết, hai tướng ấy đều là không, không có tạo tác, không có nắm giữ.

 Ca-diếp, ví như căn phòng tối nghìn năm chưa từng thấy ánh sáng, khi thắp đèn lên, ý ông nghĩ sao, bóng tối có nghĩ rằng "ta đã ở đây lâu rồi, không muốn đi" không? "Bạch Thế Tôn, không. Khi thắp đèn lên thì bóng tối ấy không còn sức, dù không muốn đi cũng nhất định phải tiêu mất." Như vậy, Ca-diếp, nghiệp phiền não đã tập nhiễm lâu đến trăm nghìn vạn kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài), chỉ với một lần quán xét chân thật là đều tiêu diệt hết. Ánh đèn ấy là trí tuệ của bậc thánh, còn bóng tối ấy là các nghiệp phiền não.

 Ca-diếp, ví như gieo hạt giữa hư không mà mong nó mọc lên, từ xưa đến nay không có chuyện ấy; Bồ-tát vội chứng lấy (cái không, vô vi) cũng vậy, muốn tăng trưởng Phật pháp thì rốt cuộc không có chuyện ấy. Ca-diếp, ví như gieo hạt vào ruộng tốt thì mọc lên được; như vậy, Ca-diếp, Bồ-tát cũng thế, tuy còn kiết sử nhưng lìa được pháp thế gian, nên có thể làm lớn mạnh Phật pháp. Ca-diếp, ví như vùng cao nguyên đất khô không mọc được hoa sen; Bồ-tát cũng vậy, ở trong cõi vô vi thì không sinh ra Phật pháp. Ca-diếp, ví như trong bùn lầy ẩm thấp mới mọc ra hoa sen; Bồ-tát cũng vậy, trong bùn lầy sinh tử, nơi chúng sinh tà định (những chúng sinh đã chắc chắn đi theo đường sai), lại có thể sinh ra Phật pháp. Ca-diếp, ví như bốn biển lớn chứa đầy bơ sống; căn lành hữu vi của Bồ-tát rất nhiều vô lượng cũng như thế. Ca-diếp, ví như chẻ một sợi lông làm trăm phần, lấy một phần sợi lông ấy chấm một giọt nước biển; căn lành hữu vi của tất cả Thanh văn cũng chỉ như thế. Ca-diếp, ví như khoảng hư không trong lỗ của hạt cải nhỏ; trí tuệ hữu vi của tất cả Thanh văn cũng chỉ như thế. Ca-diếp, ví như hư không mười phương không lường không bờ bến; trí tuệ hữu vi của Bồ-tát rất nhiều, sức mạnh vô lượng cũng như thế.

 Ca-diếp, ví như vị đại vương dòng sát-lợi (dòng dõi vua chúa, quý tộc võ sĩ ở Ấn Độ) có vị đại phu nhân lại tư thông với kẻ nghèo hèn, mang thai sinh con; ý ông nghĩ sao, đứa con ấy có phải là con vua không? "Bạch Thế Tôn, không phải." Như vậy, Ca-diếp, chúng Thanh văn của ta cũng thế, tuy cùng chứng ngộ, sinh ra từ pháp tính (bản tính chân thật của mọi sự vật), nhưng không gọi là con thật sự của Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như). Ca-diếp, ví như vị đại vương dòng sát-lợi tư thông với người hầu, mang thai sinh con; tuy đứa con mang dòng dõi thấp hèn nhưng vẫn được gọi là con vua. Bồ-tát mới phát tâm cũng vậy, tuy chưa đầy đủ phúc đức và trí tuệ nhưng qua lại trong sinh tử, tùy sức mình mà làm lợi ích cho chúng sinh; đó gọi là con thật sự của Như Lai. Ca-diếp, ví như Chuyển luân thánh vương có nghìn người con, nhưng chưa có ai có tướng của thánh vương, thì thánh vương không xem ai trong số đó là con nối dõi; Như Lai cũng vậy, tuy có trăm nghìn vạn ức quyến thuộc Thanh văn vây quanh mà không có Bồ-tát, thì Như Lai không xem ai trong số đó là con. Ca-diếp, ví như Chuyển luân thánh vương có vị đại phu nhân mang thai được bảy ngày, đứa con ấy đã có đủ tướng của Chuyển luân vương, thì chư thiên tôn trọng nó hơn cả những người con khác đã có đủ sức lực thân thể. Vì sao vậy? Vì vị vương tử trong thai này chắc chắn sẽ nối ngôi tôn quý, nối dòng thánh vương. Như vậy, Ca-diếp, Bồ-tát mới phát tâm cũng thế, tuy chưa đầy đủ các căn của Bồ-tát nhưng giống như vương tử trong thai, được chư thiên và các vua thần hết lòng tôn trọng, hơn cả các vị đại A-la-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh) đã đủ tám giải thoát (tám tầng thiền định giải thoát khỏi sự ràng buộc). Vì sao vậy? Vì Bồ-tát như thế gọi là người nối ngôi tôn quý, không làm đứt dòng giống Phật. Ca-diếp, ví như một viên ngọc lưu ly còn quý hơn cả một đống thủy tinh lớn như núi Tu-di; Bồ-tát cũng vậy, từ khi mới phát tâm đã hơn cả chúng Thanh văn và Bích-chi Phật. Ca-diếp, ví như vào ngày phu nhân của đại vương sinh con, các tiểu vương và quần thần đều đến chầu mừng; Bồ-tát cũng vậy, khi mới phát tâm thì chư thiên và người đời đều phải lễ kính. Ca-diếp, ví như trong núi chúa Tuyết Sơn (dãy Hy-mã-lạp-sơn) mọc ra các loại cỏ thuốc, không thuộc về ai, không phân biệt ai, ai mắc bệnh gì uống vào đều chữa khỏi; Bồ-tát cũng vậy, thuốc trí tuệ đã gom góp được thì không phân biệt, cứu giúp che chở khắp chúng sinh một cách bình đẳng. Ca-diếp, ví như khi trăng mới mọc, mọi người yêu kính hơn cả trăng tròn; như vậy, Ca-diếp, người tin lời ta thì yêu kính Bồ-tát hơn cả Như Lai. Vì sao vậy? Vì nhờ các Bồ-tát mà sinh ra Như Lai. Ca-diếp, ví như kẻ ngu bỏ mặt trăng mà đi lễ lạy các vì sao, còn người trí thì không như thế, không bao giờ bỏ mặt trăng; (người bỏ) bậc tu hạnh Bồ-tát mà đi lễ kính Thanh văn (thì cũng như kẻ ngu ấy) (?). Ca-diếp, ví như chư thiên và loài người, tất cả thế gian dù khéo mài giũa ngọc giả cũng không thể khiến nó thành ngọc lưu ly báu; người cầu quả Thanh văn cũng vậy, dù giữ trọn mọi giới, thành tựu thiền định, rốt cuộc cũng không thể ngồi nơi đạo tràng thành đạo cao tột nhất. Ca-diếp, ví như mài giũa ngọc lưu ly thì có thể làm ra trăm nghìn vô lượng châu báu; cũng vậy, giáo hóa thành tựu một vị Bồ-tát thì có thể làm ra trăm nghìn vô lượng báu vật là các bậc Thanh văn và Bích-chi Phật."

 Khi ấy, Thế Tôn lại bảo ngài Đại Ca-diếp: "Bồ-tát phải luôn tìm cách làm lợi cho chúng sinh, lại tu tập đúng đắn mọi phúc đức và căn lành, đem lòng bình đẳng mà ban cho tất cả chúng sinh. Thuốc trí tuệ đã có được thì đem đi khắp mười phương, chữa bệnh cho chúng sinh, khiến tất cả đều khỏi hẳn. Thế nào gọi là thuốc trí tuệ chữa khỏi hẳn? Đó là: dùng phép bất tịnh quán (quán xét thân thể là nhơ nhớp, không sạch) để chữa lòng tham dục; dùng phép quán lòng từ để chữa sự giận dữ; dùng phép quán nhân duyên (quán xét mọi sự đều do nhân duyên sinh ra) để chữa sự ngu si; dùng phép quán không để chữa các cái thấy sai lầm; dùng phép quán vô tướng để chữa mọi sự tưởng nhớ, phân biệt, bám víu vào đối tượng; dùng phép quán vô nguyện để chữa mọi mong cầu thoát ra khỏi ba cõi; dùng (pháp đối trị) bốn điên đảo (bốn cái thấy ngược lẽ thật: cho vô thường là thường, khổ là vui, không có ta là có ta, nhơ là sạch) để chữa mọi sự điên đảo: dùng lẽ mọi pháp hữu vi đều vô thường để chữa cái điên đảo cho cái vô thường là thường còn; dùng lẽ mọi pháp hữu vi đều khổ để chữa cái điên đảo cho cái khổ là vui; dùng lẽ vô ngã để chữa cái điên đảo cho cái không có ta là có ta; dùng sự vắng lặng của niết-bàn để chữa cái điên đảo cho cái nhơ là sạch. Dùng bốn niệm xứ (bốn chỗ để giữ tâm quán xét: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) để chữa sự nương tựa bám víu vào thân, cảm thọ, tâm và các pháp. Người tu quán thân thì thuận theo tướng của thân mà quán, không rơi vào ngã kiến; thuận theo tướng của cảm thọ mà quán, không rơi vào ngã kiến; thuận theo tướng của tâm mà quán, không rơi vào ngã kiến; thuận theo tướng của các pháp mà quán, không rơi vào ngã kiến. Bốn niệm xứ này có thể khiến người ta nhàm chán mọi thân, cảm thọ, tâm và pháp, mở cửa niết-bàn. Dùng bốn chánh cần (bốn sự siêng năng đúng đắn) để dứt các điều bất thiện đã sinh, ngăn không cho các điều bất thiện chưa sinh khởi lên, làm cho các điều lành chưa sinh được sinh ra, làm cho các điều lành đã sinh được tăng trưởng; nói tóm lại, có thể dứt mọi điều bất thiện, thành tựu mọi điều lành. Dùng bốn như ý túc (bốn nền tảng của thần thông, tức bốn loại thiền định do ý muốn, tinh tấn, tâm và sự suy xét mà thành) để chữa sự nặng nề của thân tâm, phá cái tướng thân là một khối duy nhất (?), giúp được thần thông như ý, tự tại. Dùng năm căn (năm gốc rễ tu tập: tín, tấn, niệm, định, tuệ) để chữa cho những chúng sinh không có lòng tin, biếng nhác, quên mất chánh niệm, tâm tán loạn, không có trí tuệ. Dùng năm lực (năm sức mạnh do năm căn phát triển thành) để chặn sức mạnh của các phiền não. Dùng bảy giác phần (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: chọn lựa pháp, tinh tấn, hoan hỷ, khinh an, niệm, định, xả) để chữa sự nghi ngờ, hối hận và lầm lẫn đối với các pháp. Dùng tám chánh đạo (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng) để chữa cho tất cả chúng sinh đã rơi vào đường tà. Ca-diếp, đó là thuốc trí tuệ chữa khỏi hẳn của Bồ-tát, Bồ-tát phải luôn siêng năng tu tập thực hành.

 Lại nữa, Đại Ca-diếp, trong số các thầy thuốc ở cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người chúng ta sinh sống), vua thầy thuốc Kỳ Vực (danh y nổi tiếng thời Phật) là bậc nhất. Giả sử tất cả chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới hợp lại, đơn vị vũ trụ lớn) đều giỏi như Kỳ Vực, nếu có người hỏi thuốc chữa bệnh kiết sử, phiền não, tà kiến, nghi ngờ hối hận trong tâm, thì họ còn không trả lời được, huống chi là chữa được. Bồ-tát ở trong đó nên nghĩ rằng: "Ta quyết không cho thuốc thế gian là đủ, ta phải tìm học thuốc trí tuệ xuất thế gian, và tu mọi căn lành, phúc đức." Bồ-tát như vậy, khi đã có được thuốc trí tuệ thì đi khắp mười phương, chữa khỏi hẳn cho tất cả chúng sinh. Thế nào là thuốc trí tuệ xuất thế gian của Bồ-tát? Đó là biết các pháp đều do nhân duyên hợp lại mà sinh ra; tin rằng mọi pháp không có ta, không có người, cũng không có chúng sinh, thọ mạng, cái biết cái thấy, không có người làm, không có người chịu; tin hiểu thông suốt rằng không có cái ta và không có cái của ta; đối với lẽ không, nơi không có gì để đắc này mà không kinh không sợ, càng siêng năng tinh tấn mà tìm xét tướng của tâm.

 Bồ-tát tìm xét tâm như thế này: cái gì là tâm? Là tham dục chăng? Là giận dữ chăng? Là ngu si chăng? Là quá khứ, vị lai hay hiện tại chăng? Nếu tâm ở quá khứ thì đã diệt hết rồi; nếu tâm ở vị lai thì chưa sinh, chưa đến; nếu tâm ở hiện tại thì không dừng trụ. Tâm này không ở trong, không ở ngoài, cũng không ở khoảng giữa. Tâm này không có hình sắc, không có hình dạng, không có đối ngại, không thể nhận thức, không thể biết, không có chỗ trụ, không có nơi chốn. Tâm như vậy, tất cả chư Phật trong mười phương ba đời chưa từng thấy, nay không thấy, sau cũng sẽ không thấy. Nếu tất cả chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đều không thấy, thì làm sao có được? Chỉ vì những tưởng nghĩ điên đảo mà tâm sinh ra các pháp với đủ thứ sai khác. Tâm này như trò ảo thuật, vì tưởng nhớ phân biệt mà tạo ra đủ thứ nghiệp, nhận lấy đủ thứ thân.

 Lại nữa, Đại Ca-diếp, tâm đi như gió, vì không thể nắm bắt. Tâm như nước chảy, vì sinh diệt không dừng. Tâm như ngọn lửa đèn, vì do nhiều duyên mà có. Tâm này như tia chớp, vì từng niệm từng niệm diệt mất. Tâm như hư không, vì bị bụi khách (phiền não từ ngoài đến) làm nhơ. Tâm như con khỉ, vì tham sáu thứ dục (sáu thứ ham muốn do sáu giác quan). Tâm như người thợ vẽ, vì có thể tạo ra đủ thứ nhân duyên nghiệp. Tâm không nhất định, vì chạy theo đủ thứ phiền não. Tâm như vị đại vương, vì là chủ tể đứng trên mọi pháp. Tâm luôn đi một mình, không có cái thứ hai, không có bạn, vì không thể có hai tâm cùng lúc. Tâm như kẻ thù, vì có thể đem lại mọi khổ não. Tâm như con voi điên giẫm nát nhà đất, vì có thể phá hoại mọi căn lành. Tâm như con cá nuốt lưỡi câu, vì trong cái khổ lại tưởng là vui. Tâm này như giấc mộng, vì trong cái không có ta lại tưởng là có ta. Tâm như con ruồi xanh, vì trong chỗ nhơ lại tưởng là sạch. Tâm như tên giặc dữ, vì có thể đem lại đủ thứ khổ tra khảo. Tâm như con quỷ dữ, vì luôn rình chỗ sơ hở của người. Tâm luôn lên xuống bất thường, vì bị tham và giận phá hoại. Tâm như kẻ trộm cướp, vì cướp đoạt mọi căn lành. Tâm luôn tham hình sắc như con thiêu thân lao vào lửa. Tâm luôn tham âm thanh như đoàn quân đi đường xa lâu ngày ưa tiếng trống thắng trận. Tâm luôn tham mùi hương như con lợn ưa nằm trong chỗ dơ bẩn. Tâm luôn tham vị nếm như cô gái nhỏ ham thích món ăn ngon. Tâm luôn tham xúc chạm như con ruồi dính vào dầu.

 Như vậy, Ca-diếp, tìm tướng của tâm này mà không thể tìm được. Nếu không thể tìm được thì không phải quá khứ, vị lai, hiện tại; nếu không phải quá khứ, vị lai, hiện tại thì ra khỏi ba đời; nếu ra khỏi ba đời thì không phải có, không phải không; nếu không phải có, không phải không thì tức là không khởi; nếu không khởi thì tức là không có tự tính; nếu không có tự tính thì tức là không sinh; nếu không sinh thì tức là không diệt; nếu không diệt thì không có gì để lìa; nếu không có gì để lìa thì không đến, không đi, không thối lui, không sinh; nếu không đến, không đi, không thối lui, không sinh thì không có hành nghiệp; nếu không có hành nghiệp thì tức là vô vi; nếu là vô vi thì tức là cội gốc của tất cả các bậc thánh. Trong đó không có giữ giới, cũng không có phá giới; nếu không có giữ giới, không có phá giới thì không có hành, cũng không có không phải hành; nếu không có hành, không có không phải hành thì không có tâm, không có tâm số pháp; nếu không có tâm và tâm số pháp thì không có nghiệp, cũng không có quả báo của nghiệp; nếu không có nghiệp, không có quả báo của nghiệp thì không có khổ vui; nếu không có khổ vui thì tức là thánh tính (bản tính của bậc thánh). Trong đó không có nghiệp, không có người tạo nghiệp, không có thân nghiệp, cũng không có khẩu nghiệp (nghiệp do lời nói), cũng không có ý nghiệp (nghiệp do ý nghĩ). Trong đó không có sự phân biệt trên, giữa, dưới, vì thánh tính bình đẳng như hư không. Tính này không sai khác, vì mọi pháp đều bình đẳng cùng một vị. Tính này xa lìa, vì lìa tướng thân và tâm. Tính này lìa mọi pháp, vì thuận theo niết-bàn. Tính này trong sạch, vì xa lìa mọi cấu nhơ phiền não. Tính này không có ta, vì lìa cái ta và cái của ta. Tính này không có cao thấp, vì sinh ra từ sự bình đẳng. Tính này là chân đế (sự thật chân chính), vì là đệ nhất nghĩa đế (chân lý tối cao, sự thật rốt ráo). Tính này không cùng tận, vì rốt cuộc không sinh. Tính này thường còn, vì các pháp mãi mãi như như. Tính này an vui, vì niết-bàn là bậc nhất. Tính này trong sạch, vì lìa mọi hình tướng. Tính này không có ta, vì tìm cái ta không thể được. Tính này chân thật trong sạch, vì từ xưa đến nay rốt ráo trong sạch.

 Lại nữa, Đại Ca-diếp, các ông phải tự quán xét bên trong, đừng rong ruổi ra bên ngoài. Như vậy, Đại Ca-diếp, các tỳ-kheo đời sau sẽ giống như con chó đuổi theo cục đất. Thế nào là tỳ-kheo giống con chó đuổi theo cục đất? Ví như có người ném cục đất vào con chó, con chó liền bỏ người mà chạy theo cục đất. Như vậy, Ca-diếp, có những vị sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn (người thuộc giai cấp tu sĩ, tế lễ của Ấn Độ) vì sợ hãi hình sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị nếm, xúc chạm, nên sống ở nơi vắng vẻ một mình không bạn bè, lìa xa chỗ đông đúc ồn ào; thân tuy lìa năm dục mà tâm chưa buông bỏ. Người ấy có lúc nhớ đến hình sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị nếm, xúc chạm, lòng tham ưa thích đắm mà không quán xét bên trong, không biết làm thế nào để lìa được hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, xúc chạm. Vì không biết nên có lúc vào thành ấp, làng xóm, ở giữa đám đông, lại bị năm dục là hình sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị nếm, xúc chạm trói buộc. Vì ở nơi vắng vẻ giữ giới theo lối thế gian nên chết được sinh lên cõi trời, lại bị năm dục trên cõi trời trói buộc; từ cõi trời chết đi cũng không thoát khỏi bốn đường ác là địa ngục, ngạ quỷ (quỷ đói), súc sinh, a-tu-la (loài thần hiếu chiến, hay ganh ghét). Đó gọi là tỳ-kheo giống con chó đuổi theo cục đất.

 Lại nữa, Đại Ca-diếp, thế nào là tỳ-kheo không giống con chó đuổi theo cục đất? Nếu có tỳ-kheo bị người chửi mà không chửi lại, bị đánh đập, giận dữ, phỉ báng cũng không phỉ báng lại, chỉ tự quán xét bên trong, tìm cách điều phục tâm mình, nghĩ rằng: "Người chửi là ai? Người chịu là ai? Người đánh, người hại, người phỉ báng, người giận dữ lại là ai?" Đó gọi là tỳ-kheo không giống con chó đuổi theo cục đất. Ca-diếp, ví như người luyện ngựa giỏi, hễ ngựa bất kham ngang bướng (?) là lập tức chế phục được; người tu hành cũng vậy, tâm hướng về đâu thì lập tức thu giữ lại được, không để buông lung. Ca-diếp, ví như bệnh nghẹn cổ họng có thể lập tức làm mất mạng; như vậy, Ca-diếp, trong mọi kiến chấp chỉ có ngã kiến là có thể lập tức cắt đứt mạng sống của trí tuệ. Ví như có người bị trói ở chỗ nào thì tìm cách cởi ra ở chỗ đó; như vậy, Ca-diếp, tâm bám chấp vào đâu thì phải tìm cách gỡ ra ở đó.

 Lại nữa, Đại Ca-diếp, người xuất gia có hai thứ tâm không trong sạch. Hai thứ ấy là gì? Một là đọc tụng kinh sách ngoại đạo như Lộ-già-da; hai là tích chứa nhiều áo và bát đẹp. Lại nữa, người xuất gia có hai thứ trói buộc chặt. Hai thứ ấy là gì? Một là bị kiến chấp trói buộc; hai là bị lợi lộc cúng dường trói buộc. Lại nữa, người xuất gia có hai thứ gây chướng ngại. Hai thứ ấy là gì? Một là gần gũi người thế tục; hai là ghét người hiền thiện. Lại nữa, người xuất gia có hai thứ cấu nhơ. Hai thứ ấy là gì? Một là cam chịu, chấp nhận phiền não; hai là tham luyến các thí chủ. Lại nữa, người xuất gia có hai trận mưa đá phá hoại các căn lành. Hai thứ ấy là gì? Một là làm hỏng và chống lại chánh pháp; hai là phá giới mà vẫn nhận của bố thí do lòng tin của người. Lại nữa, người xuất gia có hai thứ mụn nhọt. Hai thứ ấy là gì? Một là bới tìm lỗi của người khác; hai là tự che giấu tội của mình. Lại nữa, người xuất gia có hai thứ thiêu đốt. Hai thứ ấy là gì? Một là đem tâm nhơ bẩn mà mặc pháp y (áo cà-sa của người xuất gia); hai là nhận cúng dường của những người thiện giữ giới. Lại nữa, người xuất gia có hai thứ bệnh. Hai thứ ấy là gì? Một là mang lòng tăng thượng mạn mà không điều phục tâm; hai là phá hoại tâm phát nguyện theo Đại thừa của người khác.

 Lại nữa, Đại Ca-diếp, nói về sa-môn thì có bốn hạng sa-môn. Bốn hạng ấy là gì? Một là sa-môn chỉ có hình thức áo mũ; hai là sa-môn lừa dối bằng dáng vẻ oai nghi; ba là sa-môn tham cầu danh tiếng; bốn là sa-môn tu hành chân thật. Thế nào là sa-môn chỉ có hình thức áo mũ? Có một vị sa-môn hình thức áo mũ đầy đủ, khoác áo tăng-già-lê (áo cà-sa lớn của tỳ-kheo), cạo bỏ râu tóc, cầm bình bát, mà lại làm những việc thân không trong sạch, lời nói không trong sạch, ý nghĩ không trong sạch; không khéo giữ gìn thân, keo kiệt, ganh ghét, biếng nhác, phá giới làm điều ác. Đó gọi là sa-môn chỉ có hình thức áo mũ. Thế nào là sa-môn lừa dối bằng dáng vẻ oai nghi? Có một vị sa-môn có đủ bốn oai nghi (bốn tư thế đi, đứng, ngồi, nằm đúng phép) của sa-môn, đi đứng ngồi nằm đều chuyên chú, thong thả; dứt bỏ các món ăn ngon, tu bốn thánh chủng, xa lìa chỗ hội họp đông người, xa lìa chúng xuất gia ồn ào, nói năng mềm mỏng. Nhưng thực hành những điều như thế đều là để lừa dối, không phải vì điều thiện, sự trong sạch; đối với lẽ không lại cho là có chỗ thấy, chỗ đắc; đối với pháp không có gì để đắc thì sinh lòng sợ hãi, như đứng bên bờ vực sâu; đối với các tỳ-kheo bàn về lẽ không thì xem như kẻ thù giặc cướp. Đó gọi là sa-môn lừa dối bằng dáng vẻ oai nghi. Thế nào là sa-môn tham cầu danh tiếng? Có một vị sa-môn vì mục đích trước mắt mà giữ giới; tự cố gắng đọc tụng là muốn người khác biết mình nghe nhiều học rộng; tự cố gắng ở một mình nơi vắng lặng là muốn người khác biết mình là người a-lan-nhã (người tu ở nơi rừng vắng); ít muốn, biết đủ, thực hành hạnh xa lìa cũng chỉ vì muốn người khác biết, không phải vì nhàm chán thế gian mà xa lìa, không phải vì sự vắng lặng tốt lành, không phải để đắc đạo, không phải để được quả vị của sa-môn, bà-la-môn (tức quả chứng của người tu hành), không phải vì niết-bàn. Đó là sa-môn tham cầu danh tiếng.

 Lại nữa, Ca-diếp, thế nào là sa-môn tu hành chân thật? Có một vị sa-môn không tham tiếc thân mạng, huống chi là lợi lộc cúng dường. Nghe các pháp là không, vô tướng, vô nguyện thì tâm thông đạt, thuận theo và thực hành đúng như lời dạy. Không vì niết-bàn mà tu phạm hạnh (đời sống thanh tịnh của người tu), huống chi là vì ba cõi. Còn không ưa khởi lên cái thấy về không, về vô ngã, huống chi là ngã kiến, cái thấy về chúng sinh, về con người. Lìa các pháp để nương tựa mà cầu giải thoát khỏi mọi phiền não. Thấy mọi pháp xưa nay vốn không nhơ, rốt ráo trong sạch, tự mình nương vào chính mình, không nương vào người khác. Lấy pháp thân chân chính (thân Phật chính là chân lý) mà còn không thấy Phật, huống chi là hình sắc. Lấy cái không và sự xa lìa mà còn không thấy pháp, huống chi là tham đắm âm thanh, lời nói. Lấy pháp vô vi mà còn không thấy Tăng (đoàn thể người tu), huống chi là thấy có chúng tăng hòa hợp. Đối với các pháp không có gì để dứt trừ, không có gì để tu hành; không sinh vào sinh tử, không bám vào niết-bàn; biết mọi pháp xưa nay vốn vắng lặng, không thấy có sự trói buộc, không cầu giải thoát. Đó gọi là sa-môn tu hành chân thật. Như vậy, Ca-diếp, các ông phải học pháp của sa-môn tu hành chân thật, đừng để cái danh xưng làm hư hỏng.

 Ca-diếp, ví như kẻ nghèo hèn mượn danh giàu sang, ý ông nghĩ sao, có xứng với danh ấy không? "Bạch Thế Tôn, không." Như vậy, Ca-diếp, chỉ có danh là sa-môn, bà-la-môn mà không có công đức, đức hạnh thật sự của sa-môn, bà-la-môn, thì cũng như kẻ nghèo bị cái danh làm hư hỏng. Ví như có người trôi dạt chìm trong nước lớn mà lại chết khát; như vậy, Ca-diếp, có những sa-môn đọc tụng nhiều kinh mà không dứt được cơn khát tham, giận, si, bị nước giáo pháp cuốn trôi mà chết khát vì phiền não, rơi vào các đường ác. Ví như thầy thuốc mang túi thuốc đi khắp nơi mà bệnh của chính mình lại không chữa được; người nghe nhiều học rộng mà có bệnh phiền não cũng vậy, tuy nghe nhiều học rộng mà không dứt được phiền não, không làm lợi cho chính mình được. Ví như có người uống thuốc quý của vua mà không biết dùng cho điều độ, lại bị thuốc làm hại; người nghe nhiều học rộng mà có bệnh phiền não cũng vậy, được thuốc giáo pháp tốt mà không tu thiện, tự làm hại căn trí tuệ của mình. Ca-diếp, ví như ngọc báu ma-ni rơi vào chỗ dơ bẩn thì không thể đeo lên người được nữa; như vậy, người nghe nhiều học rộng mà tham đắm lợi lộc cúng dường thì không còn làm lợi ích được cho trời và người. Ví như người chết đeo chuỗi ngọc bằng vàng; tỳ-kheo nghe nhiều học rộng mà phá giới, mặc pháp y, nhận cúng dường của người, cũng như thế. Như con nhà trưởng giả (người giàu có, có địa vị) cắt sửa móng tay, tắm rửa sạch sẽ, xoa hương chiên-đàn đỏ, mặc áo trắng mới, đầu đội vòng hoa, trong ngoài đều xứng hợp; như vậy, Ca-diếp, người nghe nhiều học rộng, giữ giới, mặc pháp y, nhận cúng dường của người, cũng như thế.

 Lại nữa, Đại Ca-diếp, có bốn hạng tỳ-kheo phá giới mà giống như khéo giữ giới. Bốn hạng ấy là gì? Có một vị tỳ-kheo giữ giới đầy đủ, đối với tội lớn tội nhỏ đều luôn lo sợ, giới pháp đã nghe đều thực hành được; thân nghiệp trong sạch, khẩu nghiệp trong sạch, ý nghiệp trong sạch, chánh mạng (sinh sống chân chính) trong sạch; nhưng vị tỳ-kheo ấy lại chủ trương thuyết có cái ta. Đó là hạng thứ nhất phá giới mà giống như khéo giữ giới. Lại nữa, Ca-diếp, có một vị tỳ-kheo tụng giữ giới luật, thực hành đúng như lời dạy, nhưng thân kiến (cái thấy chấp thân này là ta, là của ta) chưa diệt. Đó gọi là hạng tỳ-kheo thứ hai phá giới mà giống như khéo giữ giới. Lại nữa, Ca-diếp, có một vị tỳ-kheo giữ giới đầy đủ, nhưng còn chấp vào tướng chúng sinh mà thực hành lòng từ, nghe nói mọi pháp xưa nay vốn không sinh thì trong lòng rất kinh sợ. Đó gọi là hạng tỳ-kheo thứ ba phá giới mà giống như khéo giữ giới. Lại nữa, Ca-diếp, có một vị tỳ-kheo tu hành đầy đủ mười hai hạnh đầu-đà (mười hai lối sống khổ hạnh để dứt bỏ tham đắm, như chỉ ăn bằng cách khất thực, ngày ăn một bữa, ở nơi vắng, chỉ có ba y…) nhưng thấy là có chỗ đắc. Đó gọi là hạng tỳ-kheo thứ tư phá giới mà giống như khéo giữ giới.

 Lại nữa, Ca-diếp, người khéo giữ giới thì không có ta, không có của ta; không có làm, không có không làm; không có việc gì được làm, cũng không có người làm; không có hành, không có không phải hành; không có hình sắc, không có danh; không có tướng, không có không phải tướng; không có diệt, không có không phải diệt; không có lấy, không có bỏ; không có cái để lấy, không có cái để bỏ; không có chúng sinh, không có tên gọi chúng sinh; không có tâm, không có tên gọi tâm; không có thế gian, không có không phải thế gian; không có chỗ nương tựa, không có không phải chỗ nương tựa; không lấy giới mà tự đề cao mình, không hạ thấp giới của người khác, cũng không tưởng nhớ phân biệt về giới này. Đó gọi là giới hạnh mà các bậc thánh giữ gìn: không còn phiền não, không bị trói buộc, không nhận lấy ba cõi, xa lìa mọi pháp để nương tựa."

 Khi ấy, Thế Tôn muốn làm sáng tỏ nghĩa này nên nói bài kệ (bài thơ tóm ý giáo pháp) rằng:

 Người giữ giới trong sạch, không nhơ, không có gì,

 Giữ giới không kiêu mạn, cũng không chỗ nương tựa,

 Giữ giới không ngu si, cũng không có trói buộc,

 Giữ giới không bụi nhơ, cũng không có lỗi lầm,

 Giữ giới tâm hiền dịu, rốt ráo luôn vắng lặng,

 Xa lìa tất cả mọi tưởng nhớ và phân biệt,

 Giải thoát mọi niệm động, đó là giữ trong sạch giới Phật.

 Không tham tiếc thân mạng, không cần sinh trong các cõi,

 Tu tập theo hạnh chánh, an trụ trong đạo chánh,

 Đó gọi là Phật pháp, giữ giới trong sạch chân thật.

 Giữ giới không nhiễm đời, cũng không nương pháp thế gian,

 Đạt được ánh sáng trí tuệ, không tối, không có gì,

 Không tưởng ta, không tưởng người, đã biết thấy các tướng,

 Đó gọi là Phật pháp, giữ giới trong sạch chân thật.

 Không có bờ này, bờ kia, cũng không có khoảng giữa,

 Ở nơi không bờ này, bờ kia, cũng không có chỗ bám,

 Không trói buộc, không phiền não, cũng không có dối gạt,

 Đó gọi là Phật pháp, giữ giới trong sạch chân thật.

 Tâm không bám danh sắc (tinh thần và thể xác), không sinh cái ta, của ta,

 Đó gọi là an trụ nơi giữ giới trong sạch chân thật.

 Tuy thực hành giữ giới, tâm không tự đề cao,

 Cũng không cho là hơn, nhờ giới mà cầu đạo thánh (?),

 Đó gọi là dáng vẻ chân thật của sự giữ giới trong sạch.

 Không cho giới là nhất, cũng không trọng tam-muội (trạng thái thiền định, tâm chuyên nhất),

 Vượt qua hai điều này rồi, tu tập nơi trí tuệ,

 Không, vắng lặng, không có gì, là bản tính các bậc thánh hiền,

 Đó là giữ giới trong sạch, được chư Phật khen ngợi.

 Tâm giải thoát thân kiến, trừ diệt cái ta, của ta,

 Tin hiểu nơi chư Phật pháp không, vắng lặng được thực hành,

 Giữ giới thánh như thế, thì không gì sánh được.

 Nương giới được tam-muội, tam-muội giúp tu tuệ,

 Nhờ nhân tuệ đã tu, đạt được trí trong sạch,

 Người được trí trong sạch, đầy đủ giới trong sạch.

 Khi nói lời ấy, năm trăm vị tỳ-kheo không còn chấp thủ các pháp, tâm được giải thoát; ba vạn hai nghìn người xa lìa bụi bặm cấu nhơ, được pháp nhãn tịnh (con mắt thấy rõ chân lý một cách trong sạch, tức bước đầu chứng ngộ). Lại có năm trăm vị tỳ-kheo nghe giáo pháp sâu xa này mà lòng không tin hiểu, không thể thông suốt, liền từ chỗ ngồi đứng dậy bỏ đi. Khi ấy, ngài Đại Ca-diếp bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, năm trăm vị tỳ-kheo này đều đã được thiền định, vì không tin hiểu, không vào được giáo pháp sâu xa nên từ chỗ ngồi đứng dậy bỏ đi." Phật bảo Ca-diếp: "Các tỳ-kheo ấy đều có tăng thượng mạn, nghe tướng giới trong sạch không còn phiền não này mà không thể tin hiểu, không thể thông suốt. Bài kệ Phật nói có ý nghĩa rất sâu xa. Vì sao vậy? Vì sự giác ngộ của chư Phật vô cùng sâu xa. Nếu không vun trồng căn lành dày dặn, lại bị bạn ác vây giữ, sức tin hiểu ít ỏi thì khó tin nhận được.

 Lại nữa, Đại Ca-diếp, năm trăm vị tỳ-kheo này, vào thời Phật Ca-diếp (một vị Phật trong quá khứ, trước Phật Thích-ca) là đệ tử của ngoại đạo, đến chỗ Phật Ca-diếp muốn tìm chỗ sơ hở để bắt bẻ. Nghe Phật nói pháp, họ có được chút lòng tin, tự nghĩ rằng: 'Đức Phật này thật hiếm có, lời nói thật hay, thật tuyệt diệu.' Nhờ tâm lành ấy, sau khi chết họ sinh lên cõi trời Đao-lợi; hết tuổi thọ ở cõi Đao-lợi lại sinh vào cõi Diêm-phù-đề, được xuất gia trong giáo pháp của ta. Các tỳ-kheo này bám chặt vào các kiến chấp, nghe nói giáo pháp sâu xa thì không thể tin hiểu, thuận theo và thông suốt. Các tỳ-kheo này tuy không thông suốt, nhưng nhờ sức nhân duyên đã được nghe giáo pháp sâu xa nên được lợi ích lớn, không sinh vào đường ác, và ngay trong thân hiện tại sẽ được vào niết-bàn."

 Khi ấy, Phật bảo ngài Tu-bồ-đề (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lẽ không) rằng: "Ông hãy đi đưa các tỳ-kheo ấy trở lại." Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn, những người ấy còn không thể tin lời Phật, huống chi là lời của Tu-bồ-đề." Phật liền hóa ra hai vị tỳ-kheo, đi trên con đường mà năm trăm vị tỳ-kheo đang đi tới. Các tỳ-kheo thấy vậy, hỏi hai vị tỳ-kheo do Phật hóa ra: "Các ông muốn đi đâu?" Đáp rằng: "Chúng tôi muốn đến chỗ vắng vẻ một mình để tu niềm vui thiền định. Vì sao vậy? Vì giáo pháp Phật nói, chúng tôi không thể tin hiểu." Các tỳ-kheo nói: "Thưa trưởng lão, chúng tôi nghe Phật nói pháp cũng không tin hiểu, muốn đến chỗ vắng vẻ một mình để tu thiền định." Khi ấy, vị tỳ-kheo hóa nói với các tỳ-kheo: "Chúng ta nên lìa bỏ lòng tự cao, lòng chống đối tranh cãi, nên tìm cách tin hiểu ý nghĩa lời Phật dạy. Vì sao vậy? Vì không tự cao, không tranh cãi mới là pháp của sa-môn. Niết-bàn được nói là sự diệt, vậy là diệt cái gì? Trong thân này có cái ta để diệt chăng? Có con người, có người làm, có người chịu, có sinh mạng để có thể diệt chăng?" Các tỳ-kheo đáp: "Trong thân này không có ta, không có người, không có người làm, không có người chịu, không có sinh mạng nào để có thể diệt; chỉ vì tham dục, giận dữ, ngu si diệt nên gọi là niết-bàn." Vị tỳ-kheo hóa nói: "Tham dục, giận dữ, ngu si của các ông là có tướng nhất định để có thể diệt hết sao?" Các tỳ-kheo đáp: "Tham dục, giận dữ, ngu si không ở bên trong, cũng không ở bên ngoài, không ở khoảng giữa; lìa mọi tưởng nhớ thì chúng không sinh."

 Vị tỳ-kheo hóa nói: "Vì thế các ông đừng khởi tưởng nhớ. Nếu các ông không khởi tưởng nhớ, phân biệt các pháp, thì đối với các pháp không nhiễm cũng không lìa; không nhiễm không lìa thì gọi là tịch diệt (vắng lặng, dứt hết phiền não). Các phần giới, cũng không đến không đi, cũng không diệt hết; phần định, phần tuệ, phần giải thoát, phần giải thoát tri kiến (sự biết rõ mình đã giải thoát) cũng không đến không đi, cũng không diệt hết. Vì pháp ấy nên nói là niết-bàn. Pháp ấy đều là không, xa lìa, cũng không thể nắm giữ. Các ông hãy bỏ cái tưởng về niết-bàn này, đừng chạy theo cái tưởng, đừng chạy theo cái không phải tưởng, đừng lấy tưởng để bỏ tưởng, đừng lấy tưởng để quán tưởng. Nếu lấy tưởng để bỏ tưởng thì bị tưởng trói buộc. Các ông không nên phân biệt diệt thọ tưởng định (trạng thái thiền định sâu, dừng hẳn cảm giác và tri giác), vì mọi pháp đều không phân biệt. Nếu có tỳ-kheo diệt được cảm thọ và tưởng, được định diệt tận ấy, thì là đầy đủ, không còn gì cao hơn." Khi vị tỳ-kheo hóa nói lời ấy, năm trăm vị tỳ-kheo không còn chấp thủ các pháp, tâm được giải thoát, liền trở về chỗ Phật, cúi đầu lễ dưới chân Phật rồi đứng sang một bên.

 Khi ấy, Tu-bồ-đề hỏi các tỳ-kheo: "Các ông đã đi đâu, nay từ đâu đến?" Các tỳ-kheo đáp: "Giáo pháp Phật nói không từ đâu đến, đi cũng không đến đâu." Lại hỏi: "Ai là thầy của các ông?" Đáp: "Thầy của chúng tôi xưa nay không sinh, cũng không diệt." Lại hỏi: "Các ông nghe pháp từ đâu?" Đáp: "Từ chỗ không có năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức), mười hai nhập (sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng), mười tám giới (sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức tương ứng), từ đó mà nghe pháp." Lại hỏi: "Nghe pháp như thế nào?" Đáp: "Không vì trói buộc, không vì giải thoát." Lại hỏi: "Các ông tu tập pháp gì?" Đáp: "Không vì để đắc, không vì để dứt." Lại hỏi: "Ai điều phục các ông?" Đáp: "Thân không có tướng nhất định, tâm không có chỗ đi, đó là điều phục chúng tôi." Lại hỏi: "Tu hạnh gì mà tâm được giải thoát?" Đáp: "Vì không dứt vô minh, không sinh ra sáng." Lại hỏi: "Các ông là đệ tử của ai?" Đáp: "Người không đắc, không biết, chúng tôi là đệ tử của người ấy." Lại hỏi: "Các ông đã được bao nhiêu mà sắp vào niết-bàn?" Đáp: "Như người do Như Lai hóa ra vào niết-bàn thế nào, chúng tôi sẽ vào như thế." Lại hỏi: "Các ông đã được lợi ích cho chính mình chưa?" Đáp: "Vì lợi ích cho chính mình là không thể có được." Lại hỏi: "Việc cần làm của các ông đã làm xong chưa?" Đáp: "Vì việc cần làm là không thể có được." Lại hỏi: "Các ông có tu phạm hạnh không?" Đáp: "Đối với ba cõi không đi mà cũng không phải không đi, đó là phạm hạnh của chúng tôi." Lại hỏi: "Phiền não của các ông đã hết chưa?" Đáp: "Vì mọi pháp rốt ráo không có tướng cùng tận." Lại hỏi: "Các ông đã phá được ma chưa?" Đáp: "Vì ấm ma (năm ấm như loài ma gây ra khổ não, che lấp chân lý) là không thể có được." Lại hỏi: "Các ông có phụng thờ Như Lai không?" Đáp: "Không phải bằng thân và tâm." Lại hỏi: "Các ông có trụ nơi phúc điền (ruộng phúc, tức người đáng được cúng dường để người cúng dường được phúc) không?" Đáp: "Vì không có chỗ trụ." Lại hỏi: "Các ông đã dứt được sự qua lại trong sinh tử chưa?" Đáp: "Vì không thường còn, không đoạn dứt." Lại hỏi: "Các ông có thực hành theo pháp không?" Đáp: "Vì giải thoát không ngăn ngại." Lại hỏi: "Rốt cuộc các ông sẽ sinh về đâu?" Đáp: "Theo chỗ người do Như Lai hóa ra đi đến." Khi Tu-bồ-đề hỏi các tỳ-kheo như thế, có năm trăm vị tỳ-kheo không còn chấp thủ các pháp, tâm được giải thoát, và ba vạn hai nghìn người xa lìa bụi bặm cấu nhơ, được pháp nhãn tịnh.

 Khi ấy, trong hội có Bồ-tát Phổ Minh bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát muốn học kinh Bảo Tích này thì nên an trụ thế nào, nên học thế nào?" Phật dạy: "Bồ-tát học kinh này thì những điều được nói đều không có tướng nhất định, không thể nắm giữ cũng không thể bám víu; ai thực hành theo đó thì được lợi ích lớn. Phổ Minh, ví như có người đi chiếc thuyền nhỏ mong manh (?) muốn vượt sông Hằng (con sông lớn ở Ấn Độ), thì phải tinh tấn thế nào mới đi thuyền ấy qua được?" Đáp: "Bạch Thế Tôn, phải hết sức tinh tấn mới qua được. Vì sao vậy? Vì sợ thuyền vỡ giữa dòng." Phật bảo Phổ Minh: "Bồ-tát cũng vậy, muốn tu Phật pháp thì phải siêng năng tinh tấn gấp bội hơn thế. Vì sao vậy? Vì thân này vô thường, không có gì chắc chắn, có tướng hư hoại, không thể ở lâu, rốt cuộc sẽ tiêu mất; chưa được lợi ích của giáo pháp mà sợ hư hoại giữa chừng. Ta ở giữa dòng nước lớn, vì muốn cứu độ chúng sinh, cắt đứt bốn dòng thác (bốn thứ cuốn trôi con người: dục vọng, sự tồn tại, kiến chấp sai lầm, vô minh), nên phải đóng thuyền giáo pháp, đi trên thuyền giáo pháp ấy qua lại trong sinh tử để cứu độ chúng sinh.

 Thế nào là thuyền giáo pháp mà Bồ-tát đóng? Đó là lấy lòng bình đẳng đối với tất cả chúng sinh làm nhân duyên đóng thuyền; tích chứa vô lượng phúc đức làm cho thuyền bền chắc; lấy giới trong sạch làm ván thuyền; lấy việc bố thí và quả của nó làm đồ trang hoàng; lấy tâm trong sạch hướng về Phật đạo làm gỗ đóng thuyền; lấy mọi phúc đức làm cho thuyền đầy đủ; lấy nhẫn nhục, mềm mỏng làm dây buộc chắc chắn; lấy chánh niệm làm đinh; lấy các phần bồ-đề (các pháp tu dẫn đến giác ngộ) và sự tinh tấn làm cho thuyền cứng chắc; gỗ được lấy từ rừng pháp lành vi diệu bậc nhất; thuyền được làm nên bởi nghiệp phúc đức và thiền định vô lượng không thể nghĩ bàn; lấy sự vắng lặng tốt lành và tâm đã điều phục làm thợ cả; được lòng đại bi gìn giữ nên rốt cuộc không hư hoại; dùng bốn nhiếp pháp để chở rộng, đi xa; dùng sức trí tuệ để chống các giặc thù; dùng sức phương tiện khéo léo ghép nối mọi phần; lấy bốn phạm hạnh làm cho thuyền đẹp đẽ ngay ngắn; lấy bốn niệm xứ làm lầu gác bằng vàng; lấy sự thực hành bốn chánh cần và bốn như ý túc làm gió nhanh; năm căn khéo xem xét, tránh chỗ quanh co hiểm ác; năm lực giúp thuyền nổi vững; bảy giác phần giúp tỉnh giác, phá được giặc ma; đi vào tám chánh đạo, tùy ý đến bờ, tránh xa bến đò của ngoại đạo; lấy chỉ (dừng lắng tâm ý) làm người điều khiển, lấy quán (quán xét sáng suốt) làm điều lợi ích, không bám vào hai bên; lấy pháp nhân duyên làm sự an ổn; với Đại thừa rộng lớn và tài biện luận vô tận, danh tiếng lan khắp, có thể cứu độ tất cả chúng sinh mười phương, và tự mình cất tiếng gọi: "Hãy đến lên thuyền giáo pháp!", theo con đường an ổn mà đến niết-bàn, vượt qua bờ thân kiến, đến bờ Phật đạo, lìa mọi kiến chấp. Như vậy, Phổ Minh, Bồ-tát ma-ha-tát phải tu tập thuyền giáo pháp như thế; dùng thuyền giáo pháp ấy, trải qua vô lượng trăm nghìn vạn ức a-tăng-kỳ kiếp (số kiếp nhiều không đếm xuể), ở trong sinh tử cứu độ những chúng sinh đang trôi dạt chìm đắm trong dòng chảy dài.

 Phật lại bảo Phổ Minh: "Còn có những pháp tu giúp Bồ-tát mau thành Phật. Đó là: mọi việc làm đều chân thật không dối; tích chứa dày dặn điều lành, tâm sâu xa trong sạch; không bỏ tinh tấn, vui mong được gần ánh sáng trí tuệ, vì tu tập mọi căn lành; luôn giữ chánh niệm, vì ưa thích điều lành; nghe nhiều học rộng không chán, vì muốn đầy đủ trí tuệ; phá bỏ kiêu mạn, vì muốn tăng thêm trí tuệ; dứt bỏ những lời bàn luận suông, vì muốn đầy đủ phúc đức; ưa ở một mình, vì thân và tâm đều xa lìa; không ở chỗ ồn ào, vì muốn lìa xa kẻ xấu; tìm cầu giáo pháp một cách sâu xa, vì nương vào đệ nhất nghĩa; tìm cầu trí tuệ, vì muốn thông suốt thật tướng (bộ mặt chân thật của mọi sự vật); tìm cầu chân đế, vì muốn được pháp không hư hoại; tìm cầu lẽ không, vì việc làm được chân chính; tìm cầu sự xa lìa, vì muốn được tịch diệt. Như vậy, Phổ Minh, đó là cách Bồ-tát mau thành Phật đạo."

 Khi Phật nói kinh này, Bồ-tát Phổ Minh, ngài Đại Ca-diếp cùng các vị, chư thiên, a-tu-la và người thế gian đều rất vui mừng, cung kính tiếp nhận và vâng làm theo.

 Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ một trăm mười hai.

 Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ một trăm mười ba.

 Sa-môn (người xuất gia tu hành) Thích Đạo Cung đời Bắc Lương dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video