Kinh Đại Bảo Tích (bộ kinh lớn gồm nhiều hội; "Bảo Tích" nghĩa là chồng chất châu báu), Hội thứ bốn mươi sáu: Văn-thù nói Bát-nhã (Văn-thù: bồ-tát Văn-thù-sư-lợi, tiêu biểu cho trí tuệ; Bát-nhã: trí tuệ thấy rõ thật tướng các pháp), phần một.
Ngài Mạn-đà-la-tiên, bậc Tam tạng (người thông suốt ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) đời Lương, dịch.
Tôi nghe như vầy: Một thuở, Phật ở vườn Kỳ thụ Cấp Cô Độc tại nước Xá-vệ (khu vườn do thái tử Kỳ-đà hiến cây và trưởng giả Cấp Cô Độc mua đất cúng dường Phật). Cùng ở với Phật có đủ một ngàn vị đại tỳ-kheo (tỳ-kheo: người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ) và mười ngàn vị bồ-tát ma-ha-tát (bồ-tát lớn: bậc cầu thành Phật và cứu độ chúng sinh). Các vị bồ-tát đều tự trang nghiêm bằng sự trang nghiêm lớn, đều đã trụ ở bất thoái chuyển địa (địa vị không còn lui sụt trên đường tu). Trong số ấy có bồ-tát Di-lặc, bồ-tát Văn-thù-sư-lợi, bồ-tát Vô Ngại Biện, bồ-tát Bất Xả Đảm, cùng các đại bồ-tát khác.
Lúc trời vừa rạng sáng, đồng chân (trong sạch như trẻ thơ, không nhiễm dục; một tôn hiệu của Văn-thù) bồ-tát ma-ha-tát Văn-thù-sư-lợi từ chỗ ở đi đến chỗ Phật, đứng chờ ở ngoài. Khi ấy tôn giả Xá-lợi-phất, Phú-lâu-na Di-đa-la-ni tử, Đại Mục-kiền-liên, Ma-ha Ca-diếp, Ma-ha Ca-chiên-diên, Ma-ha Câu-hy-la, cùng các đại thanh văn (các đệ tử lớn nghe lời Phật dạy mà giác ngộ) khác, mỗi vị từ chỗ ở cũng đến chỗ Phật, đứng chờ ở ngoài. Phật biết hội chúng đã nhóm đủ, bấy giờ Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như) từ chỗ ở bước ra, trải tòa mà ngồi, rồi hỏi Xá-lợi-phất: "Sao ông lại đứng ngoài cửa vào lúc sáng sớm thế này?" Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (Đấng được đời tôn kính, tức Phật), đồng chân bồ-tát Văn-thù-sư-lợi đã đến trước, đứng ngoài cửa; con thật ra đến sau mà thôi."
Khi ấy Thế Tôn hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Ông thật đã đến đây trước vì muốn gặp Như Lai sao?" Văn-thù-sư-lợi liền bạch Phật: "Đúng vậy, bạch Thế Tôn, con thật đến đây vì muốn gặp Như Lai. Vì sao? Vì con ưa quán chiếu chân chính để làm lợi ích chúng sinh. Con quán Như Lai như sau. Ngài là tướng như như (tướng chân thật, đúng như bản tính, không biến đổi), là tướng không khác, tướng không động, tướng không tạo tác. Ngài là tướng không sinh, tướng không diệt, tướng chẳng có, tướng chẳng không. Ngài không ở phương nào, cũng không lìa phương nào. Ngài không thuộc ba đời, cũng không phải không thuộc ba đời. Ngài không phải tướng hai, cũng không phải tướng không hai; không phải tướng nhơ, cũng không phải tướng sạch. Con dùng cách quán chiếu chân chính như thế mà thấy Như Lai và làm lợi ích chúng sinh." Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Ai thấy Như Lai được như thế thì tâm không nắm lấy, cũng không phải không nắm lấy; không tích chứa, cũng không phải không tích chứa."
Khi ấy Xá-lợi-phất nói với Văn-thù-sư-lợi: "Ai thấy Như Lai được như ông nói thì thật rất hiếm có. Người ấy vì mọi chúng sinh mà thấy Như Lai, nhưng tâm không nắm lấy tướng chúng sinh. Người ấy giáo hóa mọi chúng sinh hướng đến niết-bàn (cảnh giới dứt hết phiền não, ra khỏi sinh tử), nhưng cũng không nắm lấy tướng hướng đến niết-bàn. Người ấy vì mọi chúng sinh mà khoác sự trang nghiêm lớn (đại nguyện vững chắc như áo giáp), nhưng tâm không thấy tướng trang nghiêm."
Khi ấy đồng chân bồ-tát ma-ha-tát Văn-thù-sư-lợi nói với Xá-lợi-phất: "Đúng vậy, đúng vậy, như ông nói. Tuy vì mọi chúng sinh mà khoác sự trang nghiêm lớn, nhưng tâm luôn không thấy có tướng chúng sinh. Vì mọi chúng sinh mà khoác sự trang nghiêm lớn, nhưng cõi chúng sinh cũng không thêm không bớt. Giả sử một đức Phật ở đời một kiếp (một khoảng thời gian cực dài) hay hơn một kiếp. Ngay trong thế giới của đức Phật ấy lại có vô lượng vô biên chư Phật nhiều như cát sông Hằng. Mỗi vị Phật ấy, trong một kiếp hay hơn một kiếp, ngày đêm thuyết pháp không tạm ngừng, mỗi vị đều độ vô lượng chúng sinh nhiều như cát sông Hằng vào niết-bàn. Vậy mà cõi chúng sinh cũng không thêm không bớt. Các thế giới của chư Phật trong mười phương cũng như thế: mỗi vị Phật thuyết pháp giáo hóa, độ vô lượng chúng sinh nhiều như cát sông Hằng vào niết-bàn, mà cõi chúng sinh vẫn không thêm không bớt. Vì sao? Vì không thể tìm được tướng cố định của chúng sinh, nên cõi chúng sinh không thêm không bớt."
Xá-lợi-phất lại hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Nếu cõi chúng sinh không thêm không bớt, thì vì sao bồ-tát vì chúng sinh mà cầu a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật) và thường thuyết pháp?" Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Nếu chúng sinh đều là tướng không, thì cũng không có bồ-tát cầu a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, cũng không có chúng sinh để được nghe thuyết pháp. Vì sao? Vì trong pháp con nói, không có một pháp nào có thể được."
Khi ấy Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Nếu không có chúng sinh, sao lại nói có chúng sinh và cõi chúng sinh?" Văn-thù-sư-lợi thưa: "Tướng của cõi chúng sinh giống như cõi của chư Phật." Phật lại hỏi: "Cõi chúng sinh có giới hạn số lượng không?" Văn-thù đáp: "Số lượng cõi chúng sinh như số lượng cõi Phật." Phật lại hỏi: "Số lượng cõi chúng sinh có nằm ở nơi chốn nào không?" Văn-thù đáp: "Số lượng cõi chúng sinh không thể nghĩ bàn." Phật lại hỏi: "Tướng cõi chúng sinh có chỗ trụ không?" Văn-thù đáp: "Chúng sinh không có chỗ trụ, như hư không mà trụ."
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Khi tu bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ hoàn hảo đưa sang bờ giải thoát) như thế, thì nên trụ nơi bát-nhã ba-la-mật thế nào?" Văn-thù-sư-lợi thưa: "Lấy pháp không trụ làm sự trụ nơi bát-nhã ba-la-mật." Phật lại hỏi: "Vì sao không trụ pháp nào lại gọi là trụ nơi bát-nhã ba-la-mật?" Văn-thù-sư-lợi thưa: "Vì không có tướng trụ, đó chính là trụ nơi bát-nhã ba-la-mật." Phật lại hỏi: "Khi trụ nơi bát-nhã ba-la-mật như thế, các căn lành tăng trưởng thế nào, tổn giảm thế nào?" Văn-thù-sư-lợi thưa: "Trụ nơi bát-nhã ba-la-mật được như thế thì các căn lành không thêm không bớt, mọi pháp cũng không thêm không bớt, tính và tướng của bát-nhã ba-la-mật cũng không thêm không bớt.
Bạch Thế Tôn, tu bát-nhã ba-la-mật như thế thì không bỏ pháp phàm phu, cũng không lấy pháp hiền thánh. Vì sao? Vì bát-nhã ba-la-mật không thấy có pháp nào để lấy hay để bỏ. Tu như thế cũng không thấy niết-bàn là đáng ưa, sinh tử là đáng chán. Vì sao? Vì đã không thấy sinh tử thì còn chán lìa gì; không thấy niết-bàn thì còn ưa đắm gì. Tu như thế thì không thấy cấu nhiễm phiền não để bỏ, cũng không thấy công đức để lấy, đối với mọi pháp tâm không thêm không bớt. Vì sao? Vì không thấy pháp giới (toàn thể các pháp, thực tại chân thật) có thêm có bớt. Bạch Thế Tôn, được như thế thì gọi là tu bát-nhã ba-la-mật.
Bạch Thế Tôn, không thấy các pháp có sinh có diệt, đó là tu bát-nhã ba-la-mật. Không thấy các pháp có thêm có bớt, đó là tu bát-nhã ba-la-mật. Tâm không mong cầu nắm lấy, không thấy tướng pháp nào có thể nắm lấy, đó là tu bát-nhã ba-la-mật. Không thấy đẹp xấu, không sinh ý cao thấp, không làm việc lấy bỏ. Vì sao? Pháp không có đẹp xấu, vì đã lìa các tướng. Pháp không có cao thấp, vì đều bằng nhau ở pháp tính (bản tính chân thật của các pháp). Pháp không có lấy bỏ, vì trụ nơi thật tế (cõi chân thật rốt ráo). Đó là tu bát-nhã ba-la-mật."
Phật hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Các pháp của chư Phật há chẳng phải là thù thắng sao?" Văn-thù-sư-lợi thưa: "Con không thấy các pháp có tướng hơn kém. Như Lai tự giác ngộ rằng mọi pháp đều không, điều ấy có thể chứng biết." Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Đúng vậy, đúng vậy. Như Lai chánh giác tự mình chứng pháp không." Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, trong pháp không ấy lẽ nào lại có hơn kém mà tìm được sao?" Phật nói: "Hay thay, hay thay, Văn-thù-sư-lợi! Điều ông nói đó là pháp chân thật chăng?" Rồi Phật bảo Văn-thù-sư-lợi (?): "A-nậu-đa-la (vô thượng, cao tột không gì hơn) gọi là pháp Phật." Văn-thù-sư-lợi thưa: "Đúng như Phật nói, a-nậu-đa-la gọi là pháp Phật. Vì sao? Vì không có pháp nào có thể được, nên gọi là a-nậu-đa-la."
Văn-thù-sư-lợi lại thưa: "Tu bát-nhã ba-la-mật như thế thì không gọi là pháp khí (?), không phải pháp giáo hóa phàm phu, cũng không phải pháp Phật, không phải pháp tăng trưởng; đó là tu bát-nhã ba-la-mật. Lại nữa, bạch Thế Tôn, khi tu bát-nhã ba-la-mật thì không thấy có pháp nào để phân biệt suy nghĩ."
Phật hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Ông không suy nghĩ về pháp Phật sao?" Văn-thù-sư-lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, không. Theo con suy nghĩ thì không thấy pháp Phật. Con cũng không phân biệt đây là pháp phàm phu, đây là pháp thanh văn, đây là pháp bích-chi Phật (người tự giác ngộ một mình nhờ quán nhân duyên). Như thế gọi là pháp Phật vô thượng.
Lại nữa, khi tu bát-nhã ba-la-mật thì không thấy tướng phàm phu, không thấy tướng pháp Phật, không thấy các pháp có tướng cố định; đó là tu bát-nhã ba-la-mật. Khi tu bát-nhã ba-la-mật thì không thấy dục giới (cõi còn ham muốn), không thấy sắc giới (cõi còn hình sắc nhưng đã lìa dục thô), không thấy vô sắc giới (cõi không còn hình sắc), không thấy cõi tịch diệt (cõi vắng lặng diệt hết, tức niết-bàn). Vì sao? Vì không thấy có pháp nào là tướng diệt tận; đó là tu bát-nhã ba-la-mật. Khi tu bát-nhã ba-la-mật thì không thấy người làm ơn, không thấy người đền ơn; suy nghĩ về hai tướng ấy mà tâm không phân biệt; đó là tu bát-nhã ba-la-mật. Khi tu bát-nhã ba-la-mật thì cũng không thấy bát-nhã ba-la-mật. Khi tu bát-nhã ba-la-mật thì không thấy pháp Phật để lấy, không thấy pháp phàm phu để bỏ; đó là tu bát-nhã ba-la-mật. Khi tu bát-nhã ba-la-mật thì không thấy pháp phàm phu để diệt, cũng không thấy pháp Phật để tâm chứng biết; đó là tu bát-nhã ba-la-mật."
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Hay thay, hay thay! Ông khéo nói tướng bát-nhã ba-la-mật sâu xa như thế. Đây là pháp ấn (dấu ấn của pháp, chuẩn mực để xác nhận chánh pháp) mà các bồ-tát ma-ha-tát tu học. Cho đến hàng thanh văn, duyên giác (người tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên), bậc hữu học (còn phải học) và vô học (đã học xong, tức A-la-hán) cũng phải không lìa dấu ấn này mà tu để được đạo quả." Phật lại bảo Văn-thù-sư-lợi: "Ai nghe pháp này mà không kinh hãi, không sợ sệt, thì không phải chỉ trồng căn lành nơi một ngàn đức Phật. Người ấy đã trồng gốc công đức từ lâu nơi trăm ngàn vạn ức đức Phật, mới có thể nghe bát-nhã ba-la-mật sâu xa này mà không kinh không sợ."
Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nay con xin nói thêm về nghĩa của bát-nhã ba-la-mật." Phật nói: "Ông cứ nói." Văn-thù thưa: "Bạch Thế Tôn, khi tu bát-nhã ba-la-mật thì không thấy pháp nào nên trụ, pháp nào không nên trụ, cũng không thấy tướng cảnh giới nào để lấy hay bỏ. Vì sao? Vì chư Như Lai không thấy tướng cảnh giới của mọi pháp, cho đến cảnh giới của chư Phật cũng không thấy, huống chi lại nắm lấy cảnh giới của thanh văn, duyên giác, phàm phu. Vị ấy không nắm lấy tướng có thể nghĩ bàn, cũng không nắm lấy tướng không thể nghĩ bàn, không thấy các pháp có bao nhiêu tướng khác nhau, tự chứng pháp không, điều không thể nghĩ bàn. Các bồ-tát ma-ha-tát như thế đều đã cúng dường vô lượng trăm ngàn vạn ức đức Phật và trồng các căn lành, mới có thể nghe bát-nhã ba-la-mật sâu xa này mà không kinh không sợ. Lại nữa, khi tu hành bát-nhã ba-la-mật thì không thấy trói buộc, không thấy cởi mở. Từ phàm phu cho đến tam thừa (ba cỗ xe: thanh văn, duyên giác, bồ-tát), vị ấy không thấy có tướng sai khác; đó là tu bát-nhã ba-la-mật."
Phật hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Ông đã cúng dường bao nhiêu đức Phật?" Văn-thù-sư-lợi thưa: "Con và chư Phật đều như tướng huyễn hóa, không thấy người cúng dường, cũng không thấy người nhận." Phật hỏi: "Nay ông có thể không trụ nơi Phật thừa (cỗ xe đưa đến thành Phật) chăng?" Văn-thù thưa: "Theo con suy nghĩ thì không thấy một pháp nào, làm sao trụ nơi Phật thừa được?" Phật hỏi: "Văn-thù-sư-lợi, ông không được Phật thừa sao?" Văn-thù thưa: "Phật thừa chỉ có tên gọi, không thể được, cũng không thể thấy, con làm sao được?" Phật hỏi: "Văn-thù-sư-lợi, ông được trí vô ngại (trí không chướng ngại) chăng?" Văn-thù thưa: "Con chính là vô ngại, làm sao lấy vô ngại mà được vô ngại?" Phật hỏi: "Ông ngồi nơi đạo tràng (chỗ ngồi thành đạo) chăng?" Văn-thù thưa: "Tất cả Như Lai đều không ngồi nơi đạo tràng, nay con làm sao một mình ngồi nơi đạo tràng? Vì sao? Vì thấy rõ các pháp đều trụ nơi thật tế (cõi chân thật rốt ráo)."
Phật hỏi: "Thế nào gọi là thật tế?" Văn-thù thưa: "Thân kiến (cái thấy sai lầm chấp thân này là ta) và những thứ như thế chính là thật tế." Phật hỏi: "Sao thân kiến lại là thật tế?" Văn-thù thưa: "Thân kiến vốn là tướng như (tướng chân như), không thật cũng không phải không thật, không đến không đi, là thân mà cũng không phải thân. Đó gọi là thật tế."
Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, ai hiểu rõ và quyết định được nghĩa này thì gọi là bồ-tát ma-ha-tát. Vì sao? Vì người ấy nghe tướng bát-nhã ba-la-mật sâu xa như thế mà tâm không kinh, không sợ, không chìm đắm, không hối tiếc." Bồ-tát Di-lặc bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, ai được nghe bát-nhã ba-la-mật đầy đủ pháp tướng như thế thì đã gần tòa Phật. Vì sao? Vì Như Lai đã giác ngộ pháp tướng này." Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, ai nghe bát-nhã ba-la-mật sâu xa mà không kinh, không sợ, không chìm đắm, không hối tiếc, nên biết người ấy chính là đã thấy Phật."
Khi ấy lại có ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia quy y Phật) tên là Vô Tướng bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, pháp phàm phu, pháp thanh văn, pháp bích-chi Phật, pháp Phật, tất cả các pháp ấy đều không có tướng. Vì thế, dù nghe bát-nhã ba-la-mật từ đâu, con cũng không kinh, không sợ, không chìm đắm, không hối tiếc. Vì sao? Vì mọi pháp vốn không có tướng."
Phật bảo Xá-lợi-phất: "Thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành) nào nghe bát-nhã ba-la-mật sâu xa như thế mà tâm được quyết định, không kinh, không sợ, không chìm đắm, không hối tiếc, nên biết người ấy đã trụ ở bất thoái chuyển địa. Ai nghe bát-nhã ba-la-mật sâu xa này mà không kinh không sợ, tin vui nghe nhận, hân hoan không chán, thì đã đầy đủ đàn ba-la-mật (bố thí hoàn hảo), thi ba-la-mật (trì giới hoàn hảo), sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục hoàn hảo), tỳ-lê-da ba-la-mật (tinh tấn hoàn hảo), thiền ba-la-mật (thiền định hoàn hảo) và bát-nhã ba-la-mật. Người ấy cũng có thể chỉ bày, giảng giải cho người khác và tu hành đúng như lời dạy."
Phật hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Ông quán nghĩa gì mà được a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, trụ nơi a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề?" Văn-thù-sư-lợi thưa: "Con không được a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Con không trụ nơi Phật thừa, thì làm sao được a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề? Điều con vừa nói chính là tướng của bồ-đề (sự giác ngộ)." Phật khen Văn-thù-sư-lợi: "Hay thay, hay thay! Ông khéo nói được nghĩa ấy trong pháp sâu xa này. Ông đã trồng căn lành từ lâu nơi các đức Phật đời trước, lấy pháp vô tướng mà tu phạm hạnh (đời sống trong sạch của người tu) trong sạch." Văn-thù-sư-lợi thưa: "Nếu thấy có tướng thì mới nói vô tướng. Nay con không thấy có tướng, cũng không thấy vô tướng, sao lại nói lấy pháp vô tướng mà tu phạm hạnh trong sạch?"
Phật hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Ông có thấy giới của hàng thanh văn không?" Văn-thù đáp: "Có thấy." Phật hỏi: "Ông thấy thế nào?" Văn-thù-sư-lợi thưa: "Con không thấy theo cách của phàm phu, không thấy theo cách của thánh nhân, không thấy theo cách của bậc hữu học, cũng không thấy theo cách của bậc vô học. Con không thấy nó lớn, cũng không thấy nó nhỏ; không thấy là đã điều phục, cũng không thấy là chưa điều phục. Không phải thấy, cũng không phải không thấy."
Xá-lợi-phất hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Nay ông quán thanh văn thừa như thế, vậy quán Phật thừa thì sẽ thế nào?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Không thấy pháp bồ-tát, không thấy người tu hành bồ-đề, cũng không thấy người chứng bồ-đề." Xá-lợi-phất hỏi: "Thế nào gọi là Phật? Thế nào là quán Phật?" Văn-thù-sư-lợi hỏi lại: "Thế nào là ta?" Xá-lợi-phất đáp: "Ta chỉ là tên gọi, mà tướng của tên gọi là không." Văn-thù-sư-lợi nói: "Đúng vậy, đúng vậy. Ta chỉ là tên gọi, Phật cũng chỉ là tên gọi. Tướng của tên gọi là không, đó chính là bồ-đề. Không thể dựa vào tên gọi mà cầu bồ-đề. Tướng của bồ-đề không có lời, không có nói. Vì sao? Vì cả lời nói lẫn bồ-đề đều là không.
Lại nữa, Xá-lợi-phất, ông hỏi thế nào là Phật, thế nào là quán Phật. Không sinh không diệt, không đến không đi, không phải tên gọi, không phải hình tướng, đó gọi là Phật. Tự quán thật tướng của thân mình thế nào thì quán Phật cũng thế ấy. Chỉ người có trí mới biết được điều này. Đó gọi là quán Phật."
Hết quyển thứ một trăm mười lăm kinh Đại Bảo Tích.
Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ một trăm mười sáu.
Ngài Mạn-đà-la-tiên, bậc Tam tạng đời Lương, dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video