Thiên 167 — Hội 47 Bồ-tát Bảo Kế – phần 1

 Hội Bồ Tát Bảo Kế, thứ bốn mươi bảy, phần một

 Tôi nghe như vầy. Một thời, Phật ở núi Linh Thứu (núi Kên Kên) gần thành La Duyệt Kỳ (tức thành Vương Xá, kinh đô nước Ma-kiệt-đà ở Ấn Độ xưa). Cùng ở với Phật có bốn vạn hai nghìn vị đại tỳ-kheo (tu sĩ nam xuất gia đã nhận đủ giới) và tám vạn bốn nghìn vị Bồ Tát (người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ mọi loài). Các vị ấy từ thế giới của chư Phật ở mười phương đến họp. Ai nấy đều đã thông suốt. Ai cũng là bậc nhất sinh bổ xứ (chỉ còn một đời nữa là thành Phật, sẽ nối ngôi Phật). Các vị đã được chỗ không dính mắc, không vướng ngại. Các vị sinh ra từ tam muội (trạng thái tâm định sâu, chuyên chú vào một chỗ) Dũng Mãnh Phục. Các vị đạt được các tam muội Thượng Liên Hoa, Kim Cang Đạo Tràng, Thiện Kiên Trụ, Thuần Thục Tu, Tràng Anh Vương, Kim Cang và Tịnh Đức Sự. Các vị biết phân biệt các cách làm khéo léo tùy cơ, và đều được gần gũi giáo pháp của chư Phật.

 Dưới cây Phật (cây bồ-đề, nơi Phật thành đạo), các vị đã hàng phục được nhiều thứ, vượt qua các cõi ma và dựng lập được các cõi Phật. Các vị đạt được tổng trì (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên mất), nên lời giảng không cùng tận. Các vị biết hết căn nguyên của mọi chúng sinh. Các vị dùng tài ăn nói tuyệt diệu làm vui lòng mọi người. Các vị bước đi như sư tử, mạnh mẽ, không sợ hãi. Khi vào giữa đại chúng, các vị tùy theo thời thế mà nói ra câu chữ thích hợp, thành tựu các hạnh, lấy oai nghi tướng mạo để tự tô điểm. Các vị bỏ của cải thế gian và rời xa các ngoại đạo (các giáo phái ngoài đạo Phật). Công đức của các vị hiển bày khắp nơi, tiếng tăm vang đến mười phương. Chư Phật đều khen ngợi đức hạnh của các vị là không thể đo lường.

 Tất cả các đức ấy đều nhờ bố thí, trì giới (giữ giới), nhẫn nhục, tinh tấn (siêng năng không lười), nhất tâm (thiền định, giữ tâm chuyên một) và trí tuệ mà thành. Các vị đã tu sửa sự nghiệp tu đạo suốt vô số trăm nghìn na-thuật (na-do-tha, một con số cực lớn) kiếp (một khoảng thời gian cực kỳ dài). Thấy bệnh của hết thảy chúng sinh, các vị tùy bệnh cho thuốc, khiến ai cũng khỏi. Các vị đi sâu vào pháp duyên khởi (giáo lý cho rằng mọi sự đều do nhiều nhân duyên hợp lại mà sinh ra) sâu xa, vi diệu, sáng tỏ. Nhờ đó các vị bỏ được cách nhìn đoạn diệt (cho rằng chết là mất hẳn) và cách nhìn thường còn (cho rằng có cái tồn tại mãi không đổi).

 Hạnh của các vị trong sạch, chí không tì vết, tâm tánh sáng sủa. Các vị mở mang, giáo hóa muôn loài, che chở giữ gìn từng người, khiến ai cũng được chỗ thích đáng. Các vị thấu hiểu việc dạy dỗ, ý được tự tại. Sức lực của các vị bền chắc mà không làm hỏng lòng từ. Các vị có đủ bảy thứ của báu (thất tài: lòng tin, giữ giới, nghe học, bố thí, biết hổ thẹn với mình, biết hổ thẹn với người, trí tuệ) và muốn dùng chúng để giáo hóa chúng sinh. Bằng phương tiện khéo léo, các vị hiện ra ở nơi vắng vẻ. Các vị dùng sức tu tập và khéo phát các lời thệ nguyện. Đức thánh của các vị vô lượng, tâm rộng như hư không.

 Tên các vị là: Bồ Tát Quang Quán, Bồ Tát Thường Minh Diệu, Bồ Tát Quang Thế Âm (tức Bồ Tát Quán Thế Âm), Bồ Tát Đại Thế Chí, Bồ Tát Sư Tử Ý, Bồ Tát Sư Tử Bộ, Bồ Tát Sư Tử Lôi Âm, Bồ Tát Tôn Ý, Bồ Tát Kim Cang Ý, Bồ Tát Kim Cang Bộ, Bồ Tát Kim Cang Tràng, Bồ Tát Kim Cang Chí, Bồ Tát Bộ Bất Động Tích, Bồ Tát Độc Bộ Thế, Bồ Tát Thiện Minh, Bồ Tát Liên Hoa Mục, Bồ Tát Liên Hoa Tịnh, Bồ Tát Bảo Tịnh, Bồ Tát Câu Tỏa, Bồ Tát Bảo Tràng, Bồ Tát Bảo Sự, Bồ Tát Bảo Ấn Thủ, Bồ Tát Đức Diệu Vương, Bồ Tát Tịnh Vương, Bồ Tát Chấp Ly Ý Vương, Bồ Tát Điện Quang Nghiêm, Bồ Tát Hư Không Tạng, Bồ Tát Nhu Âm, Bồ Tát Vũ Âm, Bồ Tát Bất Ly Âm, Bồ Tát Ý Tịnh, Bồ Tát Điện Âm, Bồ Tát Giải Phược, v.v.

 Lại có mười sáu vị chánh sĩ (bậc chính nhân, một tên gọi khác của Bồ Tát) như Phổ Thủ (tức Bồ Tát Văn Thù Sư Lợi); sáu mươi vị thánh sĩ như Chúng Hương Thủ; ba mươi hai vị thanh tịnh hạnh sĩ như Từ Thị (tức Bồ Tát Di Lặc). Tất cả đều là các Bồ Tát của Hiền kiếp (kiếp hiện tại, trong đó có một nghìn vị Phật ra đời).

 Lại có các thiên tử (vị trời con, chư thiên ở các cõi trời) như thiên tử Hàng Ma, thiên tử Tịnh Phục Tịnh, thiên tử Thiện Diệu, thiên tử Hiền Hộ, thiên tử Hoạch Thắng, thiên tử Ý Thắng, thiên tử Tịch Hóa Âm, thiên tử Thiện Tư. Những vị như thế có hai vạn, đều theo Đại thừa (con đường tu cứu độ tất cả chúng sinh để cùng thành Phật). Lại có Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương), trời Đế Thích (vua cõi trời Đao Lợi), Phạm thiên Nhẫn Tích (vị trời đứng đầu cõi Phạm thiên), con của ma là Đạo Sư, thiên tử Nhu Mỹ, cùng các trời, rồng, quỷ thần khác. Lại có càn-thát-hòa (thần âm nhạc của trời), a-tu-luân (loài thần hay gây chiến với chư thiên), ca-lưu-la (chim thần cánh vàng), chân-đà-la (thần ca hát), ma-hầu-lặc (thần rắn lớn), cùng người và các loài không phải người, nhiều không kể xiết.

 Bấy giờ, Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) được vô số trăm nghìn quyến thuộc vây quanh, đang thuyết kinh. Ngài ngồi trên tòa sư tử lớn thanh tịnh (tòa ngồi của Phật), mạnh mẽ, không sợ hãi, cất tiếng sư tử hống (lời thuyết pháp oai hùng như tiếng sư tử gầm, khiến tà thuyết phải im). Ngài như mặt trời chiếu khắp, như mặt trăng sáng tỏ, như lửa xua tan bóng tối. Tòa của Ngài rực rỡ, oai quang cao vời, vượt hơn cả Đế Thích và Phạm thiên. Thân Phật nổi bật như núi Tu Di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo) nhô lên giữa biển lớn. Kinh Ngài nói, lời ở đầu, ở giữa, ở cuối(?) đều tốt đẹp. Nghĩa lý đẹp đẽ, đầy đủ, rốt ráo thanh tịnh. Ngài thường tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, dứt dục), rộng truyền ân đức từ bi. Ngài tuyên giảng hạnh Bồ Tát và pháp Bồ Tát. Pháp cần noi theo tu tập ấy gọi là Tịnh Hạnh (hạnh trong sạch).

 Lúc ấy, ở phương Đông, cách cõi Phật này chín trăm hai mươi vạn cõi Phật, có thế giới tên là Thiện Biến. Đức Phật ở đó hiệu là Tịnh Trụ Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác (các danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân như; Chí Chân là bậc chân thật tột bậc; Đẳng Chánh Giác là bậc giác ngộ chân chính trọn vẹn), hiện đang thuyết pháp. Bên cạnh Đức Phật ấy có một vị Bồ Tát tên là La-đà-lân-na-chu (đời Tấn dịch là Bảo Kế, nghĩa là "búi tóc báu"). Vị ấy cùng tám nghìn Bồ Tát bỗng nhiên biến mất khỏi cõi Phật kia, đến cõi Nhẫn này (cõi Ta-bà, thế giới của chúng ta, nơi chúng sinh phải nhẫn chịu khổ), dừng ở cõi Phạm thiên (tầng trời của Phạm Thiên). Ngài dùng một chiếc lọng báu che trùm cõi Nhẫn tam thiên đại thiên này (tam thiên đại thiên thế giới: một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới nhỏ, một vũ trụ rộng lớn do một vị Phật giáo hóa). Ngài rải mưa hoa trời khắp nơi, đủ các màu, rồi ở trên Phạm thiên nói bài kệ (thơ tụng) rằng:

 Trời và người đều được lợi lành,
Lòng mong thấy Phật, sư tử dòng họ Thích (tức Phật Thích Ca, mạnh mẽ như sư tử trong loài người).

 Để dứt phiền nóng, dứt mọi chuyện đời,
Lòng nguyện bền chắc, chí hướng về Phật đạo.

 Vô số Bồ Tát nhiều như cát sông,
Nhờ sức tinh tấn mà tu hành vượt bậc.

 Hàng phục trăm nghìn ức quân ma,
Thành được Phật đạo, lìa nhơ nhớp, hết lo âu.

 Ta từ phương Đông mà đến,
Thế giới ấy tên là Thiện Biến.

 Ở bên cạnh Phật Tịnh Trụ nơi kia,
Ta muốn được cúi đầu lạy Đấng Thích sư tử.

 Nếu có ai muốn nghe pháp,
Hoặc muốn thấy các Bồ Tát mười phương,

 Hoặc muốn quy y, lễ bái Thế Tôn ấy,
Thì hãy mau mau đến núi Linh Thứu.

 Các bậc Đạo Sư (người dẫn đường, chỉ chư Phật) khó được gặp,
Tinh yếu của kinh điển thật khó được gặp.

 Thân người khó được, thời giờ rảnh rỗi để tu cũng khó,
Lòng tin sâu và giữ giới cấm thật cũng khó.

 Nếu ngay nay gây trồng gốc công đức,
Thì sẽ thấy chúng sinh đang ở chốn tà tối,

 Liền mở lòng họ, khiến họ được diệt độ (giải thoát khỏi sinh tử),
Hãy mau cùng đến chỗ Đấng Tối Thắng.

 Nếu muốn thoát bỏ ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh),
Được đến chốn an ổn của trời và người,

 Chứng được vô vi (cảnh giới niết-bàn, không còn sinh diệt), dứt sinh tử,
Thì hãy đến với Đấng Không Ai Sánh Bằng.

 Ngài là vua thầy thuốc giỏi, ban nước cam lồ (thuốc bất tử, ví cho giáo pháp),
Đấng Tôn Quý như người dẫn đường chỉ lối chính.

 Ngài là Pháp vương (vua của giáo pháp), nắm giữ báu tôn quý,
Chế ngự hết thảy các nẻo đi của chúng sinh.

 Bấy giờ, Bồ Tát Bảo Kế nói bài kệ ấy xong, tiếng kệ vang khắp tam thiên đại thiên thế giới. Hiền giả Xá Lợi Phất (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ) nghe bài kệ, liền đến trước bạch Phật rằng: "Thưa Thế Tôn, ý nghĩa bài kệ hay này từ đâu mà ra?" Phật nói: "Ở phương Đông, cách đây chín trăm hai mươi vạn cõi Phật, có thế giới tên là Thiện Biến. Phật ở đó hiệu là Tịnh Trụ Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác, hiện đang thuyết pháp. Bên cạnh Đức Phật ấy có vị Bồ Tát tên là Bảo Kế. Vị ấy cùng tám nghìn Bồ Tát đến cõi Nhẫn này, muốn đến gặp Phật, cúi đầu thăm hỏi, xin nhận kinh điển, và muốn gặp các Bồ Tát trong hội chúng mười phương. Vì thế vị ấy dừng ở Phạm thiên mà nói bài kệ ấy. Tiếng kệ vang khắp tam thiên đại thiên thế giới, khiến vô số chúng sinh trồng các gốc công đức và cùng đến chỗ Phật."

 Khi ấy, Bảo Kế cùng tám nghìn Bồ Tát và vô số thiên tử vây quanh, trỗi lên trăm nghìn thứ nhạc, rải mưa các thứ hoa đẹp, tỏa ánh sáng lớn, làm rung chuyển ba nghìn thế giới. Họ đến chỗ Phật, cúi đầu lạy dưới chân Ngài, mỗi vị đi quanh Ngài bảy vòng rồi đứng ngay trước Phật. Tám nghìn Bồ Tát cũng làm như vậy, các thiên tử đều theo hầu. Bồ Tát Bảo Kế đến trước bạch Phật rằng: "Thưa Thế Tôn, Đức Tịnh Trụ Như Lai kính lời hỏi thăm Ngài vô cùng: Ngài có an khang không, đi đứng có nhẹ nhàng không, khí lực có được yên ổn không? Nhờ ơn Đấng Thiên Trung Thiên (trời của các trời, danh xưng tôn kính Phật), thân hèn mọn của con được đến đây. Xin Ngài rủ lòng từ bi, vì đại chúng Bồ Tát đại sĩ (bậc tâm lớn, chỉ Bồ Tát) mà tuyên giảng con đường tu cần thực hành.

 Làm sao để Bồ Tát đứng vững ở đó mà được thành tựu rốt ráo, đầy đủ thanh tịnh? Làm sao để mặc khắp áo giáp của mọi công đức (ví cho quyết tâm vững chắc khi cứu đời), tích chứa các điều lành và hạnh bình đẳng, tu cho thân trong sạch? Làm sao để thấy được điều mà mọi chúng sinh đang nghĩ, xem tướng trạng và việc làm của họ, rồi theo đó mà dùng trí tuệ giáo hóa? Làm sao để vì những người dâm dục, sân giận, ngu si mà giảng pháp, khiến họ đạt được hạnh tốt đẹp? Nếu có người đứng trong tà pháp, làm sao để giảng bày cho họ giáo pháp bình đẳng? Làm sao để được chư Như Lai che chở, khiến muôn loài chúng sinh đều được nương nhờ, mọi loài ma không thể thừa cơ phá hoại? Làm sao để thấy chư Phật mà không vướng ngại, dám noi theo tu tập mà thành tựu hạnh thanh tịnh của Như Lai? Những điều như thế do nhân gì mà đạt được?"

 Phật bảo Bảo Kế: "Lành thay, lành thay! Này tộc tánh tử (người con nhà dòng dõi tốt, cách Phật gọi người nghe), ông đã hỏi Như Lai những điều như vậy. Hãy lắng nghe kỹ, lắng nghe kỹ, và khéo suy nghĩ. Ta sẽ giải nói về hạnh thanh tịnh của các Bồ Tát." Bồ Tát Bảo Kế cùng đại chúng vâng lời lắng nghe.

 Phật bảo tộc tánh tử: "Bồ Tát có bốn pháp khiến việc tu hành được thanh tịnh. Bốn pháp ấy là gì? Một là thực hành độ vô cực (ba-la-mật: hạnh tu đưa người qua bờ bên kia, tức bờ giải thoát; gồm sáu hạnh bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ). Hai là thường noi theo tu tập các đạo phẩm (các pháp tu giúp đạt giác ngộ) của chư Phật. Ba là có đủ thần thông (năng lực siêu phàm do tu tập mà có). Bốn là giáo hóa chúng sinh. Đó là bốn pháp.

 Thực hành độ vô cực là: mọi điều hồi hướng (đem công đức đã làm hướng về mục đích giác ngộ cho mình và mọi người) đều trọn khắp, đi vào các gốc công đức. Pháp đạo phẩm là: sống trong lòng đại từ, hiểu rõ trí tuệ ứng hợp với thời cơ đi vào đâu. Có đủ thần thông là: phân biệt được điều mà người ta đang nghĩ, đang làm, và các nghiệp thiện ác của họ. Giáo hóa chúng sinh là: lòng đại bi bền chắc, biết rõ chí hướng và tâm tánh của chúng sinh hướng về đâu."

 Phật bảo tộc tánh tử: "Thế nào là hạnh thanh tịnh trong thí độ vô cực (bố thí ba-la-mật: hạnh cho đi đến chỗ rốt ráo) của Bồ Tát? Đó là: tâm keo kiệt tham lam mà mình đã quen thì bỏ hết, tập tâm bố thí. Khi đã buông bỏ được, phá được những điều tì vết như tham lam, ganh ghét, thì hăng hái khuyến khích việc bố thí, đem tất cả những gì mình có ra cho mà không tiếc. Khi bố thí, đối với bốn việc thì không phân biệt khác nhau. Bốn việc ấy là gì? Một là đối với các loài chúng sinh không phân biệt. Hai là đối với mọi kinh pháp không coi là khác nhau. Ba là những điều hồi hướng cũng không sai khác. Bốn là tâm ý khi bố thí cũng không phân biệt.

 Thế nào là đối với các chúng sinh không phân biệt? Không khởi ý nghĩ như: "Ta sẽ cho người này mà không cho người kia; cho người này được phúc nhiều, cho người kia được phúc ít; cho người này thật hậu, cho người kia sơ sài; cúng dường người này cho tử tế, cho người kia qua loa; thường cho người này, thỉnh thoảng mới cho người kia một lần; tự tay cân nhắc trao cho người này, còn người kia thì không tự nhọc thân trao cho; cho người này hết lòng, cho người kia thì đồ thô xấu; người này giữ giới, kẻ kia phạm giới; người này nhiều phúc, kẻ kia ít phúc; người này làm trọn được đức của ruộng phúc (người đáng được cúng dường, cúng cho thì sinh phúc), kẻ kia thì không; người này tu chính, kẻ kia làm điều tà; người này làm nghiệp bình đẳng, kẻ kia sa vào nghiệp tà trái."

 Phật nói: "Như vậy đó, tộc tánh tử. Bồ Tát khi bố thí phải bỏ hết những loại tâm như thế, tu chí bình đẳng, không ôm lòng phân biệt. Luôn nghĩ đến chúng sinh, lấy tâm bình đẳng mà đối đãi, dùng ý bình đẳng mà giáo hóa, nhận biết giới hạnh(?). Từ, bi, hỷ, hộ (bốn tâm rộng lớn: từ là ban vui, bi là cứu khổ, hỷ là vui theo điều lành của người, hộ là buông xả không thiên vị) không bỏ sót ai. Gọi là bình đẳng, ví như hư không, hoàn toàn không thêm không bớt. Đó gọi là đối với chúng sinh không phân biệt."

 Phật bảo Bảo Kế: "Thế nào là đối với các pháp không coi là khác nhau? Nếu khi nói pháp mà tuyên giảng sự bình đẳng, thì cũng không nghĩ rằng: "Người vâng tu pháp thì ta trao kinh, người không thuận theo pháp thì không trao. Người đầy đủ mọi pháp thì ta trao cho, người không đủ pháp thì ta không trao." Người muốn truyền dạy đạo, thực hành pháp thí (bố thí bằng giáo pháp), thì cho kẻ phàm phu không cho là tổn hao, cho bậc thánh hiền không cho là thêm ích lợi. Lại xét rằng gốc của mọi pháp đều thanh tịnh, bình đẳng, không sai khác. Vì thế điều mình ban cho phải bình đẳng. Đó là đối với các pháp không coi là khác nhau.

 Những thứ cúng dường mình đem cho, mọi điều hồi hướng cũng không phân biệt. Khi bố thí không nghĩ rằng: "Ta sẽ được phúc, mong được ngôi Đế Thích, Phạm thiên hay địa vị trong cõi người." Không mong làm vua chúa, bậc quyền quý hay trưởng giả (người giàu có, có thế lực). Cũng không cầu sắc đẹp, tiếng hay, mùi thơm, vị ngon, cảm giác êm mịn. Không chí ở nhiều của cải, châu báu, hàng quý, quyến thuộc, kẻ hầu người hạ. Cũng không tham muốn sinh tử trong năm đường (năm cõi sinh tử: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời). Ở bất cứ nơi nào mình qua lại, không cầu quả vị Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giải thoát cho riêng mình) hay Duyên giác (người tự quán nhân duyên mà giác ngộ cho riêng mình). Mọi điều bố thí đều dùng để cầu đạo vô thượng chánh chân (sự giác ngộ cao nhất, chân chính của Phật). Đó gọi là hồi hướng mà không sai khác.

 Mọi điều buông bỏ, tâm chí đều đặt ở đạo, không có lòng phân biệt. Dù hợp hay tan cũng không hề thêm bớt, không mong được đáp trả, chỉ muốn đưa những người chưa đến được qua bờ bên kia. Tâm chất phác, không nịnh hót, ôm lòng tin sâu, bản tánh hiền hậu, chưa từng hối hận đổi ý. Đem cho vật mình quý thích mà lòng vui mừng. Nếu có người đến xin, mình sẵn lòng ban cho, lại càng vui sướng. Như vậy, tộc tánh tử, đó là tâm ý khi bố thí cũng không phân biệt. Đó gọi là thí độ vô cực của Bồ Tát không có phân biệt."

 Phật nói: "Lại có tám việc(?) bỏ đường tà mà làm nghiệp bố thí. Tám việc ấy là gì? Không thấy có ta; không thấy có người; không thấy có kẻ sống lâu; không thấy đoạn diệt; không thấy thường còn; không trụ vào ba chỗ (người cho, người nhận và vật đem cho); không thấy có chỗ không. Người bố thí nên làm cho tám việc này trong sạch.

 Bồ Tát bố thí thì bỏ bốn nghiệp dừng trụ. Bốn việc ấy là gì? Một là bỏ điều phi pháp, dùng kinh điển giáo hóa phàm phu. Hai là bỏ ý hướng Thanh văn, chí hướng về đạo lớn. Ba là bỏ pháp Duyên giác, tu hạnh bình đẳng. Bốn là xa lìa các chỗ dừng trụ và mọi sự nương dựa, dính mắc. Đó là bốn việc.

 Lại phải lìa bốn tưởng (ý nghĩ sai lầm). Bốn tưởng ấy là gì? Một là tưởng thường còn. Hai là tưởng an vui. Ba là tưởng trong sạch. Bốn là tưởng có ta. Đó là bốn tưởng.

 Lại có bốn việc làm cho bố thí thanh tịnh. Bốn việc ấy là gì? Một là thân trong sạch. Hai là lời nói trong sạch. Ba là tâm trong sạch. Bốn là bản tánh trong sạch. Đó là bốn việc.

 Lại có ba việc khiến sự bố thí vượt khỏi mọi vướng ngại. Ba việc ấy là gì? Một là bỏ lòng mong cầu. Hai là bỏ lòng ôm hận. Ba là lìa Tiểu thừa (con đường tu chỉ cầu giải thoát cho riêng mình). Đó là ba việc.

 Lại có ba điều cần bỏ khi bố thí để lìa mọi sợ hãi. Ba điều ấy là gì? Một là kiêu căng. Hai là khinh mạn. Ba là việc làm của ma. Đó là ba điều.

 Lại có bốn cách bố thí được pháp ấn chứng(?). Bốn cách ấy là gì? Một là trong không (thấy các căn bên trong như mắt, tai… vốn không có thực thể). Hai là ngoài không (thấy các cảnh bên ngoài vốn không có thực thể). Ba là người không (thấy con người vốn không có thực thể). Bốn là đạo không (thấy cả đạo cũng không có thực thể để chấp giữ). Đó là bốn cách.

 Lại có bốn cách bố thí chuyên tâm tinh tấn. Bốn cách ấy là gì? Một là làm cho chúng sinh được no đủ. Hai là làm đầy đủ các pháp của chư Phật. Ba là thành tựu trọn vẹn các tướng tốt (ba mươi hai tướng lớn và tám mươi vẻ đẹp nhỏ trên thân Phật), dung mạo trang nghiêm. Bốn là làm cho cõi Phật trong sạch. Đó là bốn việc.

 Lại có bốn cách bố thí mà tâm luôn không bỏ. Bốn cách ấy là gì? Một là ý luôn nghĩ đến đạo. Hai là luôn muốn thấy Phật. Ba là tu lòng đại từ. Bốn là trừ sạch nhơ bẩn của trần lao (phiền não làm nhọc lòng) nơi chúng sinh. Đó là bốn cách.

 Lại có ba cách bố thí làm cho đạo tràng (nơi tu đạo và thành đạo) trang nghiêm trong sạch. Ba cách ấy là gì? Một là làm cho mình trong sạch. Hai là làm cho người trong sạch. Ba là làm cho đạo tràng trong sạch. Đó là ba cách.

 Lại có bốn cách bố thí khiến điều mình ban cho được thanh tịnh. Bốn cách ấy là gì? Một là dùng trí tuệ mà bố thí. Hai là làm vui lòng chúng sinh. Ba là hiểu rõ việc hồi hướng. Bốn là hiểu rõ và quán xét kinh điển. Đó là bốn cách."

 Phật bảo tộc tánh tử: "Đó là những pháp Bồ Tát nên tu để thí độ vô cực đạt đến hạnh thanh tịnh."

 Phật bảo tộc tánh tử: "Bồ Tát thực hành giới độ vô cực (trì giới ba-la-mật: hạnh giữ giới đến chỗ rốt ráo) có một việc đưa đến thanh tịnh. Một việc ấy là gì? Đó là hiểu tâm Bồ Tát là không gì sánh bằng. Tâm ấy vượt hơn mọi thế gian, tôn quý nhất, không gì so được, vượt trên ý hướng của Thanh văn và Duyên giác. Tâm ấy hàng phục được mọi loài ma, đi vào giữa chúng sinh. Đến đâu thì danh đức ở đó thành báu vô lượng; mọi pháp đã noi theo tu tập đều được che chở khắp nơi, tâm chưa từng quên(?). Đó là một việc.

 Lại có hai việc khiến giới độ vô cực thành hạnh thanh tịnh. Hai việc ấy là gì? Một là luôn ôm lòng thương xót, không làm hại chúng sinh. Hai là tâm chí hướng về đạo, tánh tình và việc làm được điều hòa, mềm mỏng. Đó là hai việc.

 Lại có ba việc khiến giới vô cực trong sạch. Ba việc ấy là gì? Một là thân trong sạch: ba giới về thân (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm) không thiếu sót, rốt ráo đầy đủ. Hai là lời nói trong sạch: mọi điều nói ra không nịnh hót. Ba là ý trong sạch: dẹp bỏ mọi điều nhơ bẩn, tham dục và ý hại người. Đó là ba việc.

 Lại có bốn việc khiến giới vô cực trong sạch. Bốn việc ấy là gì? Một là giới của mình thanh tịnh. Hai là vâng giữ giới cấm không vi phạm. Ba là dùng pháp giới ấy giáo hóa chúng sinh. Bốn là thấy người giữ giới thì kính như kính Phật. Đó là bốn việc.

 Lại có năm việc khiến giới vô cực trong sạch. Năm việc ấy là gì? Một là không khen mình. Hai là không chê người. Ba là bỏ chí hướng Thanh văn. Bốn là lìa ý hướng Duyên giác. Năm là không tham đắm dính mắc. Đó là năm việc.

 Lại có sáu việc khiến giới vô cực trong sạch. Sáu việc ấy là gì? Một là luôn nhớ nghĩ đến Phật, không phạm giới cấm. Hai là luôn nhớ nghĩ đến kinh pháp, thuận theo mà tu hành. Ba là luôn nhớ nghĩ đến Thánh chúng (cộng đồng các bậc thánh tu theo Phật), không trái lời Phật dạy. Bốn là luôn nhớ nghĩ đến việc bố thí, buông bỏ khắp mọi ham muốn trần tục. Năm là luôn nhớ nghĩ đến giới cấm, không còn tham muốn mọi cõi trong năm đường. Sáu là luôn nhớ nghĩ đến chư thiên, tuyên dương các gốc công đức. Đó là sáu việc.

 Lại có bảy việc khiến giới vô cực trong sạch. Bảy việc ấy là gì? Một là tin sâu và ưa thích các pháp của Phật. Hai là luôn tự biết hổ thẹn, gánh vác trọng trách vì mọi người. Ba là biết thẹn với người, suy nghĩ về pháp đạo phẩm mà không tự cao. Bốn là hiền hòa, không làm khổ người khác cũng như mình. Năm là không làm hại, sợ tai họa và tội lỗi ở đời sau. Sáu là không quấy rối người, dứt lòng lo buồn. Bảy là thấy chúng sinh đang khổ não thì thương xót họ. Đó là bảy việc.

 Lại có tám việc khiến giới vô cực trong sạch. Tám việc ấy là gì? Một là không nịnh hót. Hai là không có lòng mong cầu. Ba là không tham lợi lộc và sự cung phụng. Bốn là bỏ lòng keo kiệt ganh ghét, không nương dựa vào đâu. Năm là biết đủ với những gì mình có. Sáu là thực hành thiền định của bậc hiền thánh, đầy đủ sự lặng lẽ yên tĩnh. Bảy là ở nơi vắng vẻ, không tiếc thân mạng. Tám là thích ở một mình, xa lánh nơi đông người, ưa thích đạo pháp; sợ ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc: toàn bộ thế giới sinh tử) nhưng không giữ lấy vô vi (không vội vào niết-bàn riêng mình). Đó là tám việc.

 Lại có chín việc khiến giới vô cực trong sạch. Chín việc ấy là gì? Một là không chấp vào giới luật(?), giáo hóa chúng sinh khiến họ được độ. Hai là dần dần tập định, sửa trị tận gốc. Ba là khiến tâm được rốt ráo, không ôm phiền nóng. Bốn là tìm sự yên lặng, dừng các ý nghĩ trong tâm. Năm là tập theo uy nghi, lễ tiết cho đúng đắn. Sáu là vượt lên trên giới cấm, không thấy có thân mình. Bảy là chưa từng lừa dối, thương xót muôn loài, đầy đủ Đại thừa. Tám là rốt ráo thành tựu việc giữ giới, không để thiếu sót. Chín là tâm luôn nhớ hồi hướng các gốc công đức. Đó là chín việc.

 Lại có mười việc khiến giới vô cực trong sạch. Mười việc ấy là gì? Một là làm sạch ba việc của thân. Hai là làm sạch bốn việc của miệng (không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời ác độc, không nói lời thêu dệt). Ba là làm sạch ba việc của ý (không tham, không sân, không si). Bốn là nghĩ đến việc bỏ nịnh hót, tâm tánh ngay thẳng, không vụn vặt. Năm là tâm tánh đi vào khắp nơi, không ai là không được độ. Sáu là mọi điều nhận biết đều biết chừng mực, lấy lòng thương xót làm gốc, mở hết mọi nút buộc (phiền não). Bảy là tâm không cứng cỏi, giáo hóa chúng sinh, điều hòa mọi việc làm. Tám là luôn tu sửa thân mình, thấy mọi người ngang hàng thì khiêm nhường cung kính. Chín là đối với các bậc ruộng phúc thì khuyến khích chỉ bày việc pháp. Mười là dâng cúng áo mặc, thức ăn, giúp họ lìa xa việc đời. Đó là mười việc.

 Lại có hai việc khiến giới vô cực trong sạch. Hai việc ấy là gì? Một là khi có người hủy nhục, thà mất thân mạng chứ quyết không phạm giới, không khởi ý tưởng gì, không ham của cải sự nghiệp. Hai là không chạy theo đâu, cũng không tham cầu; mọi pháp và giới đều là không, không có hình tướng.

 Lại có hai việc. Hai việc ấy là gì? Một là trong sạch bên trong: trừ bỏ các nhập (các giác quan mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) gây suy hại. Hai là trong sạch bên ngoài: bỏ mọi cảnh giới (các đối tượng của giác quan). Đó là hai việc.

 Lại có hai việc. Một là làm trong sạch tâm hướng đạo, vì hiểu được tướng tự nhiên. Hai là giới phẩm thanh tịnh, vì không có các tướng."

 Phật bảo tộc tánh tử: "Đó là hạnh thanh tịnh của giới độ vô cực của Bồ Tát."

 Phật bảo tộc tánh tử: "Thế nào là hạnh thanh tịnh của nhẫn độ vô cực (nhẫn nhục ba-la-mật: hạnh chịu đựng đến chỗ rốt ráo) của Bồ Tát? Nếu có người chửi mắng thì im lặng không đáp: đó là miệng thanh tịnh. Nếu có người đánh đập thì chịu mà không so đo: đó là thân thanh tịnh. Nếu có người giận dữ thì thương họ mà không bực tức: đó là tâm thanh tịnh. Nếu có người hủy nhục thì không ôm hận: đó là bản tánh thanh tịnh.

 Lại nếu nghe người nói lời thô lỗ, vì muốn che chở chúng sinh mà không khởi lòng giận hờn. Nếu bị dao gậy đánh vào thân, bị ném gạch đá, vì giữ gìn đời sau mà không ôm lòng muốn hại lại. Dù bị cắt rời từng khúc thân thể cũng không lo buồn, vì muốn thuận theo đạo. Thấy người đến xin thì không sinh giận, phát lòng từ, vì muốn cứu giúp bằng tứ ân (bốn cách thu phục, giúp đỡ người: bố thí, nói lời yêu thương, làm việc có lợi cho người, cùng làm việc với người). Không bực tức, vì muốn gần gũi đạo Phật. Khởi lòng thương xót, vì muốn đầy đủ lời nguyện. Công đức lan tỏa, không ai không vâng theo, vì thương xót nhiều người. Lòng nhân và tiếng đức đều đem ra bố thí, vì muốn thực hành đạo pháp và bỏ cõi trời của ma.

 Lại nhớ nghĩ đến đạo Phật mà thực hành nhẫn nhục, vì muốn thành thân Phật. Nếu nhớ nghĩ đến giác ý (các yếu tố giác ngộ) mà thực hành nhẫn nhục, là vì muốn đầy đủ mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật). Nếu nhớ nghĩ đến trí tuệ mà thực hành nhẫn nhục, là vì muốn đầy đủ tam đạt (ba trí sáng suốt biết rõ quá khứ, vị lai, hiện tại) không vướng ngại. Nếu nhớ nghĩ đến lòng thương xót mà thực hành nhẫn nhục, là vì muốn thành tựu đại từ. Nhớ nghĩ đến việc cứu người khỏi hư vọng mà thực hành nhẫn nhục, là vì muốn đạt đến rốt ráo đại bi. Nhớ nghĩ như sư tử không sợ hãi mà thực hành nhẫn nhục, là vì muốn được vô sở úy (sự không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp). Nhớ nghĩ đến tướng vô kiến đỉnh (tướng đỉnh đầu của Phật cao đến mức không ai nhìn thấy được chóp) mà thực hành nhẫn nhục, là vì ở giữa chúng sinh không tự cao. Nhớ nghĩ đến việc đầy đủ các tướng tốt mà thực hành nhẫn nhục, là vì muốn cứu giúp khắp mọi thế gian. Muốn đầy đủ các pháp của Phật mà thực hành nhẫn nhục, là vì muốn thành tựu thông tuệ (trí biết thông suốt tất cả)."

 Phật bảo tộc tánh tử: "Có hai pháp làm trong sạch sức nhẫn nhục. Một là tu tập tinh chuyên việc đạo. Hai là gom góp sức mạnh của nghĩa lý. Điều được nói ở đây là: nếu nhẫn nhục được mà thân tâm không nương dựa, đó là gom góp sức mạnh nghĩa lý. Đối với mọi pháp không dính mắc mà thực hành nhẫn nhục, đó là tu tập nghĩa của đạo.

 Người có nhẫn thanh tịnh thì nhẫn được với chúng sinh, biết rõ rằng không có người nào để gánh vác các pháp, mọi thứ đều lặng lẽ yên tĩnh. Đó là nhẫn thanh tịnh. Vì sao vậy? Vì ở đó không có gì để nhẫn, cũng không có gì là không nhẫn. Đối với mọi pháp không đạt được gì, mới gọi là nhẫn. Xét đến cái nhẫn thì cũng không nắm bắt được. Đối với mọi pháp không dính mắc, mới gọi là nhẫn. Không nương dựa thì nhẫn không có chỗ chốn. Không nhận lấy các pháp, đó gọi là nhẫn. Không lấy việc nắm giữ làm nhẫn nhục. Không chấp vào các pháp ta, người, thọ mạng, đó gọi là nhẫn nhục. Không dính mắc thân mạng, xem thân như tường vách, gạch đá, mới gọi là nhẫn."

 Phật bảo tộc tánh tử: "Bồ Tát có hai nhẫn. Một là hiểu rõ thân này là thứ tan rã. Hai là biết rõ mọi pháp vốn đều là bản vô (vốn không có tự tánh, tức chân như), như thế mới thành nhẫn nhục. Đó là hạnh thanh tịnh của nhẫn độ vô cực của Bồ Tát."

 Phật bảo tộc tánh tử: "Thế nào là hạnh thanh tịnh của tấn độ vô cực (tinh tấn ba-la-mật: hạnh siêng năng đến chỗ rốt ráo) của Bồ Tát? Đó là không bỏ tâm hướng đạo. Việc gì đã khởi làm thì chưa từng nhút nhát yếu đuối. Luôn siêng năng tu tập mà không ngủ nghỉ. Không lìa gốc công đức, tích chứa công đức. Không lui bước trên đường độ vô cực. Nếu ai bắt đầu tu hành thì dùng phương tiện để cầu pháp, đủ sức giảng kinh điển cho người, bảo vệ chánh pháp, độ thoát được nhiều người. Không chán việc dùng đại tuệ giáo hóa chúng sinh. Làm trang nghiêm trong sạch cõi Phật, vượt qua Tiểu thừa. Đầy đủ bản nguyện (lời nguyện ban đầu), rốt ráo trí tuệ của thánh. Chưa từng sai trái với bố thí, trì giới và học rộng. Gần gũi phương tiện và trí tuệ, đã đến được nhà phúc đức. Phải dùng ý gì để gắng cứu giúp quần sinh, khiến không kiêu mạn? Đó gọi là tinh tấn.

 Thế nào là tinh tấn thanh tịnh? Nếu hiểu thân như bóng, như tiếng vang; lời nói mềm mỏng; nhận biết mà không mỏi mệt; trí tuệ rốt ráo mà tâm trong sạch lặng yên; sáng tỏ việc mình làm, mãi không cùng tận; phân biệt các sự diệt, dùng trí tuệ mà tiêu dung; thành tựu nhất tâm, trí tuệ không khởi lên gì.

 Có ba điều làm lìa xa tinh tấn. Một là nương dựa dính mắc vào nhân duyên. Hai là làm việc điên đảo (sai ngược với sự thật). Ba là mong tưởng đến sự diệt. Nếu đối với ba cõi không nương dựa dính mắc, đó là tinh tấn.

 Lại có ba việc. Ba việc ấy là gì? Mắt không dính mắc, không nương vào sắc (hình sắc), không tham nhãn thức (sự nhận biết của mắt). Tai với tiếng và nhĩ thức, mũi với mùi và tỷ thức, lưỡi với vị và thiệt thức, thân với cảm giác chạm (ấm, lạnh…) và thân thức, ý với pháp (đối tượng của ý) và ý thức cũng đều như vậy, không dính mắc gì. Vì không nhận lấy gì, cũng không tập theo gì, nên gọi là tinh tấn.

 Không có bố thí cũng không có keo kiệt; không có giữ giới cũng không có phạm giới; không có nhẫn cũng không có tranh cãi; không có tinh tấn cũng không có lười biếng; không có thiền định cũng không có tán loạn; không có trí cũng không có ngu. Không tạo gốc công đức cũng không có điều bất thiện. Không cầu Phật đạo, không đạt địa vị Thanh văn, Duyên giác. Không có việc gì làm mà cũng không có việc gì không làm. Khi ấy liền thành tựu hai thứ tinh tấn thanh tịnh. Hai thứ ấy là gì? Một là bên trong không trụ vào chỗ nào để khởi các nhân duyên. Hai là bỏ các cái thấy bên ngoài, các tưởng và các thức. Đó là hai thứ tinh tấn.

 Lại có hai thứ thanh tịnh. Hai thứ ấy là gì? Một là bên trong lặng yên trong định. Hai là không rong ruổi ra ngoài, cũng không buông lung. Đó là hai thứ thanh tịnh. Căn tinh tấn (sức siêng năng làm gốc) đối với mọi việc làm mà không có gì làm, cũng không đùa cợt coi thường. Đó là hạnh thanh tịnh của tấn độ vô cực của Bồ Tát."

 Phật bảo tộc tánh tử: "Thế nào là hạnh thanh tịnh của tịch độ vô cực (thiền định ba-la-mật: hạnh tĩnh lặng đến chỗ rốt ráo) của Bồ Tát? Đó là siêng năng gom tâm làm một, quán xét điều cần quán xét bằng chánh thọ (trạng thái định đúng đắn, tâm nhận cảnh một cách chân chính). Người ấy nếu nhất tâm thiền định thì không dính mắc vào sắc (thân và vật chất), bỏ thống dưỡng (cảm thọ), tư tưởng (nhận biết hình tướng), sinh tử (tức hành: các hoạt động tạo tác của tâm) và thức (sự phân biệt nhận biết) (năm thứ này hợp thành con người).

 Người ấy nếu thiền định thì không dính mắc vào nhận thức của mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Người ấy nếu thiền định thì không tham sắc, tiếng, mùi, vị, cảm giác êm mịn và các pháp. Người ấy nếu thiền định thì không dính mắc đất, nước, lửa, gió, không gian; không dính mắc địa vị tôn quý của Đế Thích, mặt trời, mặt trăng, Phạm thiên; không dính mắc cõi Dục (cõi còn ham muốn thân xác), cõi Sắc (cõi có thân vi tế, không còn dục), cõi Vô sắc (cõi chỉ còn tâm, không có thân). Không nương vào đời này cũng như đời sau. Không trụ ở thân, cũng không ở chỗ nào. Không nương vào lời nói, tâm không mỏi mệt biếng nhác. Hoàn toàn không trụ vào đâu, không vội vã, không thô bạo. Không trụ ở ranh giới nào, được chỗ không còn nghĩ tưởng.

 Người ấy nếu thiền định thì không chấp có thân, không khởi các cái thấy sai, không tham chấp ta, người, thọ mạng; không thấy việc vi diệu hay việc nên, việc không nên; không thấy đoạn diệt, không thấy vô thường; không thấy sinh diệt, có chỗ hay không chỗ. Người ấy nếu thiền định thì cũng không vĩnh viễn dứt sạch cội nguồn các lậu (phiền não rỉ chảy khiến trôi lăn sinh tử); không dính mắc chư Phật; không đi vào dấu vết chứng quả tịch diệt (niết-bàn riêng của Tiểu thừa); cũng không ở mãi trong chỗ không làm gì.

 Nếu người tu thiền nhất tâm hiểu được không (mọi pháp không có tự tánh cố định), thì không lấy không làm chỗ chứng đắc. Cầu vô tướng (không chấp hình tướng) và vô nguyện (không mong cầu tạo tác), thì không lấy vô tướng, vô nguyện làm chỗ chứng đắc. Người ấy mặc áo giáp đức lớn, thực hành lòng từ vô cực, an trụ trong đại bi, đầy đủ mọi mặt mà vâng làm việc không.

 Thế nào là thực hành không một cách đầy đủ? Không tưởng đến bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ. Không tưởng đến thiện quyền (phương tiện khéo léo) và những việc giáo hóa. Không tưởng đến từ, bi, hỷ, hộ. Cũng không mong đi vào trí tuệ của thánh. Không tưởng tâm hướng đạo có gì để quán xét. Không tưởng tâm chí có gì ứng hợp. Không tưởng đến tứ ân: bố thí bằng trí tuệ, lời nói thương yêu, làm lợi cho người, lợi ích bình đẳng, cứu giúp tất cả. Không tưởng ý mình an tường mà có chỗ giữ lại. Không tưởng đến ý chỉ (niệm xứ: chỗ đặt tâm quán sát), ý đoạn (chánh cần: siêng năng dứt ác làm lành), thần túc (nền tảng của thần thông), căn, lực (năm căn, năm lực: tin, tấn, niệm, định, tuệ như gốc rễ và sức mạnh), giác ý (bảy yếu tố giác ngộ) và bát do hành (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng). Không tưởng sự lặng im mà quán xét pháp. Không tưởng hạnh điều phục, định tĩnh, mềm mỏng. Không tưởng sự hổ thẹn có điều xấu hổ.

 Người ấy luôn ở trong đạo Phật chưa từng gián đoạn. Theo lời dạy của pháp nhãn (con mắt thấy rõ chân lý) mà cầm đuốc sáng. Theo giới của Thánh chúng, luôn tu tập trong sạch. Đứng vững mà quán sát chúng sinh, thành tựu thân Phật, lấy đức trang nghiêm mà theo Đấng Hùng Mạnh của đời (tức Phật). Nghe được âm thanh đầy đủ, vâng làm tam muội của Phật. Được tài biện thuyết về thần túc của bậc chánh giác. Nhận được mười lực, an trụ trong vô sở úy. Đạt được mười tám pháp bất cộng vi diệu (mười tám đức riêng chỉ chư Phật mới có) của chư Phật, không đồng với Thanh văn, Duyên giác. Nhổ bỏ những nơi dừng trụ và mọi bụi nhơ của dục vọng. Không lìa thần thông mà mở dắt chúng sinh. Có bốn biện tài phân biệt (bốn tài biện thuyết không ngăn ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về sự ưa nói) tinh tấn sáng tỏ.

 Người ấy dùng pháp ở đời và pháp vượt khỏi đời mà giáo hóa chúng sinh. Khác hẳn mọi người, ngay thẳng mà xuất gia. Vượt qua dòng nước xiết, qua khỏi dòng lũ lớn (ví phiền não cuốn trôi chúng sinh). Cắt đứt mọi thứ mình có và mọi chỗ có thể dừng trụ. Tự nhiên vắng lặng, giáo pháp yên tĩnh. Quán thân và pháp mà không tham luyến. Chí hướng về Phật pháp, hiểu rõ tưởng tự nhiên. Vượt khỏi mọi hạnh dừng trụ, im lặng không nói năng. Nếu có nói thì luôn nói lời Phật. Dùng lòng chí thành ấy dập tắt sự mãi nóng cháy(?) mà giáo hóa chúng sinh. Đó gọi là thực hành không một cách đầy đủ."

 Phật bảo tộc tánh tử: "Ví như trong tam thiên đại thiên thế giới, tất cả mọi người đều là thợ vẽ. Mỗi người học một nghề, tay nghề khác nhau, chỗ giỏi không đều. Có người vẽ nhà cửa giỏi mà vẽ thân người không giỏi. Có người giỏi phác hình mà không biết tô màu rộng. Có người khéo vẽ tay chân, giỏi vẽ tai mắt. Có người vẽ đầu không cân mà thân hình lại đẹp. Có người không làm được. Mỗi người học một khác. Có người vẽ vừa ý người, có người không. Hiểu biết khác nhau, dáng vẻ cũng khác nhau. Nhà vua cho triệu hết các thợ vẽ, ai nấy đều đến ngay. Vua ra lệnh vẽ mọi hình tướng trong ba cõi và bảo: "Mỗi người hãy tự vẽ rồi đem đến cho ta xem." Vua tập hợp các thợ vẽ lại một chỗ, mỗi người vẽ một hình. Có một người thợ giỏi nhất, vẽ được trọn đúng tất cả các hình.

 Này tộc tánh tử, ông nghĩ thế nào? Người ấy có thể làm đủ mọi việc mà các thợ khác làm được không?" Đáp: "Thưa, được ạ." Phật nói: "Ta mượn điều này làm ví dụ, ông nên hiểu nghĩa của nó. Như một người thợ vẽ được mọi hình, hình nào cũng đúng, không sai ý. Người học pháp này cũng vậy: siêng năng tinh tấn, tu phạm hạnh trong sạch, thành tựu Phật pháp, dùng một hạnh chân chính mà đầy đủ mọi việc. Vì thế, thực hành không một cách đầy đủ thì không gì không thông đạt, liền thành tựu được mọi Phật đạo, trừ bỏ hết dục vọng và các tưởng điên đảo, không kiêu căng tự cao, không ưa buông lung. Tuy ở giữa mọi thứ nhơ bẩn mà không hòa lẫn với chúng. Đó gọi là Bồ Tát thực hành không một cách đầy đủ."

 Khi nói lời ấy, tám nghìn Bồ Tát đều đầy đủ hạnh không, đạt được pháp nhẫn (sự thấu hiểu và chấp nhận sâu xa chân lý của các pháp). Đó là hạnh thanh tịnh của tịch độ vô cực của Bồ Tát.

 Phật bảo tộc tánh tử: "Thế nào là hạnh thanh tịnh của trí độ vô cực (trí tuệ ba-la-mật: hạnh trí tuệ đến chỗ rốt ráo) của Bồ Tát? Có mười hai việc làm nên hạnh thanh tịnh. Mười hai việc ấy là gì? Thấy quá khứ, trí tuệ không vướng ngại. Thấy tương lai, trí tuệ không vướng ngại. Thấy hiện tại, trí tuệ không vướng ngại. Hiểu rõ cả hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo ra, có sinh diệt) lẫn vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh diệt). Đối với mọi nghề thuật ở thế gian, có thể làm được và hiểu rõ việc vượt khỏi đời. Phân biệt và nói về nghĩa của chân đế (chân lý tuyệt đối). Biết điều chúng sinh đã tập quen và nói rõ gốc ngọn của nó. Biết căn tánh của mọi chúng sinh hướng về đâu: người yếu kém, người sáng suốt, người trung bình. Trí tuệ về quá khứ, vị lai không vướng ngại.

 Trí thánh ấy cao vời, vượt hơn trí thế gian. Thấy hết tâm chí và việc làm của chúng sinh, hình sắc biến đổi, những nghĩa sâu xa khó hiểu khó đạt. Tiêu tan các cái thấy sai, lìa khỏi mọi chỗ trụ tà và những việc vướng ngại. Đi vào trí thánh, đến khắp chúng sinh, đi vào pháp tuệ. Hiểu rõ nghĩa quy về đâu trong kho tàng của thánh, rõ chỗ đi vào chân thật. Ánh sáng trí tuệ chiếu soi không lẫn lộn, cũng không ngăn ngại. Quán xét thời tiết, những điều ưa thích vô lượng; mọi việc thấy đều rõ ràng, không sai sót. Nhận biết chân đế thật không diệt mất. Mọi điều quán xét đều không ngăn cản. Dùng một hạnh mà không có gì làm. Thấy hết những điều chúng sinh vâng làm, uy nghi lễ tiết, chí hướng của người thế gian; Bồ Tát đều thấy cả.

 Không lìa thế gian mà vượt khỏi mọi cảnh giới thế gian. Tuy chưa thành tựu cõi đất của Phật mà đã vượt khỏi mọi nhân duyên tạo tác để giáo hóa chúng sinh. Vượt khỏi các hạnh mà rốt ráo khắp các hạnh công đức. Rộng độ mọi nhân duyên và tâm hạnh, thấy hết điều chúng sinh đang nghĩ. Giữ gìn pháp thế gian không đâu không khắp. Không bỏ việc làm thế tục, tin hiểu và đi vào ý nghĩ của chúng sinh. Trí tuệ không vội vã thô bạo, không phạm vào chỗ hiểm nguy, các căn lặng yên. Chưa từng mỏi mệt, không cho là rối loạn. Mãi quán trí thánh, luôn hợp với đức. Đến cây Phật, ngồi nơi đạo tràng, hàng phục quân ma, bỏ ngoại đạo. Có việc làm, có nhận lãnh, ánh sáng thánh chiếu suốt mà cũng không nắm giữ gì. Đạt được điều bậc đại thánh đạt được, được chỗ an trụ của chư Phật, làm vui lòng chúng sinh. Thấy hết định và tuệ, đi vào khắp mọi nghĩa; mọi pháp đều cùng một vị. Nắm giữ thiện quyền phương tiện và trí độ vô cực, vượt qua bờ bên kia không thể hạn lượng. Đó gọi là trí độ vô cực. Hiểu rõ mọi nhân duyên, mọi tưởng khởi lên, điềm lành, biến lạ, điều tâm hạnh nghĩ đến, khiến được vượt qua. Đó gọi là qua bờ bên kia.

 Lại xét trí tuệ này có hai sự thanh tịnh. Một là hạnh thanh tịnh của tưởng trí tuệ không vướng ngại. Hai là trang nghiêm trong sạch, không ai có thể sánh với tướng trí tuệ ấy. Lại có hai sự thanh tịnh. Một là làm sạch, trừ bỏ điên đảo. Hai là làm sạch, dẹp bỏ các cái thấy sai.

 Lại nữa, trí tuệ Bồ Tát thực hành không đâu không vào khắp, sáng suốt của thánh đầy đủ, hiểu rõ chúng sinh, thông suốt kinh điển. Vị Bồ Tát ấy dùng trí tuệ này hiểu rằng không có gì cả, đi vào giữa trần lao, gần gũi giáo hóa những người ái dục. Ở mọi nơi sinh ra, trong các cõi, dựng lập trí tuệ, đi khắp các cõi đất, hiểu rõ mọi cảnh giới. Trí tuệ chân thật không qua bờ này bờ kia, cũng không ở giữa. Trí tuệ ấy vào khắp, thấy mười phương không vướng ngại, không bị che khuất, đến chỗ không bờ bến. Thấy trí tuệ chân thật, hiểu rõ gốc ngọn, loại nhóm, thời tiết của mọi pháp. Đã nhận biết được nghĩa quy về của trí tuệ chân đế: không có nên hay không nên, không hợp không tan, không lười không siêng, không đôi không lẻ. Xét mọi pháp cũng không có gì ứng hợp.

 Lại nữa, tộc tánh tử, nếu Bồ Tát thực hành việc trí tuệ thì lấy trí tuệ làm nhà, thành nhà phúc đức; lấy lòng tin sâu, danh đức làm nhà đạo pháp; an trụ trong tổng trì; phân biệt bằng trí và biện tài; mọi việc trí tuệ đều đầy đủ trọn vẹn. Như vậy, tộc tánh tử, đó là Bồ Tát vâng tu hạnh thanh tịnh của trí độ vô cực."

 Khi nói lời ấy, trong hội có hai vạn hai nghìn người phát tâm cầu đạo vô thượng chánh chân. Tám nghìn Bồ Tát đạt được vô sở tùng sinh pháp nhẫn (vô sinh pháp nhẫn: thấu suốt và an trụ vững chắc trong chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt). Năm nghìn tỳ-kheo dứt sạch các lậu, tâm được giải thoát (chứng quả A-la-hán, bậc đã hết phiền não, không còn tái sinh). Một vạn thiên tử xa lìa bụi trần, rời bỏ cấu nhơ, được pháp nhãn thanh tịnh (con mắt thấy rõ chân lý, bước đầu vào dòng thánh). Lúc ấy các thiên tử cất tiếng khen rằng: "Nếu có chúng sinh nào được nghe pháp môn về hạnh thanh tịnh của các độ vô cực này, thì sẽ được chư Phật thọ ký (báo trước rằng người ấy sẽ thành Phật). Huống gì người nghe rồi vâng nhận, giữ gìn, đọc tụng, và làm đúng như lời dạy trên!"

 Phật bảo Bảo Kế: "Thế nào là hạnh thanh tịnh của pháp đạo phẩm Phật của Bồ Tát? Tự quán thân mình, biết rằng vốn không có thân: đó là ý chỉ (niệm xứ: chỗ đặt tâm để quán sát, gồm quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán pháp). Lấy hai việc để lập chí. Hai việc ấy là gì? Một là xét sự nhơ nhớp. Hai là quán hạnh thanh tịnh.

 Thế nào là nhơ nhớp? Thân này vô thường, chứa đầy những thứ không sạch. Thân này sức mỏng, yếu ớt, không có thế lực. Thân này do biến hóa mà thành, như ngôi nhà nghiêng sắp đổ. Thế nào là quán thanh tịnh? Ta sẽ dùng thân không sạch này siêng năng hiểu rõ lý không, để được thân Như Lai, tức pháp thân (thân chân lý của Phật). Pháp thân cao vời, thân đức không giới hạn, vì chúng sinh mà hiện ra hình sắc làm vui lòng tất cả. Này tộc tánh tử, quán thân bằng hai việc ấy để lập ý.

 Lại nữa, tộc tánh tử, Bồ Tát quán thân thấy rõ không có thân rồi thì được hai pháp thanh tịnh. Hai pháp ấy là gì? Một là thấy vô thường. Hai là xét cái thường còn. Thân này vô thường, không thể tồn tại lâu; già và bệnh cùng đến, rồi cũng phải chết. Đã thấu hiểu nghĩa này thì không vì thân mà làm nghiệp tà. Vì biết thân không bền chắc(?) nên tu những điều bền chắc, thực hành ba pháp bền chắc: một là thân bền chắc, hai là mạng bền chắc, ba là của cải bền chắc. Thân này vô thường, mọi chúng sinh đều coi trọng, nhưng có ích gì? Phải thực hành lòng thương xót.

 Thế nào là thân bền chắc? Thân không làm điều ác, khiêm nhường, cung kính, nhún thuận, cúi đầu lạy bậc trí rộng. Thế nào là mạng bền chắc? Quy y Tam Bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng), vâng tu mười điều lành (không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời ác, không nói thêu dệt, không tham, không sân, không si), sáu độ (sáu ba-la-mật) và bốn tâm bình đẳng (từ, bi, hỷ, xả). Thế nào là của cải bền chắc? Đem của mình ra bố thí, giúp người nghèo thiếu.

 Thân không phải của ta. Lời miệng nói ra phần nhiều có lỗi, đưa đến nịnh hót, lời thô, không ngay thẳng. Vì thế bỏ hết những việc ấy, không làm điều sai nữa. Đã thấy không có thân thì không giữ gìn thọ mạng; dù bị giết hại cũng không làm điều ác. Hiểu rằng thân không thường còn, là thứ sẽ phân ly, nên không làm điều không đúng. Mọi thứ mình có đều đem cho, không tham tiếc. Đã hiểu không có thân thì phúc đức đạt được, công đức hiển bày, không thể kể xiết.

 Thế nào là thường còn? Nếu quán thân mà thấy rõ không có thân, thì đúng lúc thu nhận trí tuệ mà tâm đã hiểu, khuyến khích nhất thiết trí (trí biết tất cả của Phật), không trái lời Phật dạy, không mất lời pháp, không phá Thánh chúng, khuyên bảo giáo hóa muôn dân, dìu dắt mọi người. Đó gọi là thường còn. Gọi là thường vì không thể cùng tận. Không cùng tận tức là vô vi, hợp với đạo, không cuối không đầu, huyền diệu, còn mãi. Đó gọi là vô vi. Cái vô vi ấy mới là thường. Bồ Tát ở đó dùng các gốc công đức, quán các thông tuệ đến vô vi. Đó gọi là thường còn.

 Gọi là thường vì không, vô tướng, vô nguyện. Tu đạo Bồ Tát, luôn vâng làm hạnh không, quán vô tướng, không dính mắc vô nguyện, đầy đủ khắp mọi hạnh tinh tấn. Đó gọi là thường còn. Gọi là thường nghĩa là như hư không. Bồ Tát có tâm bình đẳng như hư không, không khác biệt, không có tư tưởng. Người thực hành như vậy mới là Bồ Tát. Đó gọi là cái thường còn vô thượng chánh chân."

 Phật bảo tộc tánh tử: "Bồ Tát quán thân thấy rõ vốn không có thân, thì gọi là ý chỉ. Thân của mọi người vốn đều không. Vì hiểu thân là không nên ý không dính mắc. Quán thân chúng sinh như đứng trong thân Phật. Nên quán như vầy: thân Như Lai không có các lậu, thân ta cũng vậy. Xét các pháp, vâng làm nghĩa đạo, không mất lời Phật dạy, được thân vô lậu (không còn phiền não) mà quán chúng sinh. Dùng thân vô lậu phân biệt các tướng. Vô lậu thanh tịnh thì bản tế (cội nguồn, giới hạn gốc) cũng thanh tịnh. Như gốc công đức của mình, khởi lập các hạnh, hồi hướng gốc công đức, cũng không có các lậu. Vì đạt được pháp vô lậu nên có thể ở giữa các lậu (để cứu độ chúng sinh).

 Thế nào là các lậu? Một là dục lậu (phiền não do ham muốn dục lạc ở cõi Dục). Hai là hữu lậu (phiền não do tham đắm sự hiện hữu ở cõi Sắc và cõi Vô sắc). Ba là kiến lậu (phiền não do cái thấy sai lầm). Bồ Tát dứt dục lậu nhưng vẫn sinh vào cõi Dục để giáo hóa chúng sinh. Dứt hữu lậu nhưng vẫn rong ruổi trong sinh tử, ở mọi nơi thọ sinh mà dạy dỗ mọi người. Còn kiến lậu thì chính là lậu của vô minh (sự không hiểu biết chân lý), si mê tăm tối. Đối với điều đó, Bồ Tát tinh tấn không lười, tinh tấn đến rốt ráo để nhổ tận gốc rễ của nó.

 Nếu người ấy quán thân, vâng tu ý chỉ, thì vượt qua những điều không nên làm từ xưa, lìa mọi nhơ bẩn mà theo sự lặng lẽ yên tĩnh. Như thế mới là quán thân mà không có gì để vượt qua, cũng không có gì sinh ra, không có gì làm. Như thế mới là quán thân. Nếu quán rồi mà không thấy có thân, cũng không có gì để xét, thì bỏ lòng tham thân, không chấp ta. Đã không có ta thì không tham. Đã không tham thì không tranh. Đã không tranh thì không tai họa lỗi lầm. Đã không tai họa lỗi lầm thì được pháp nhẫn. Đã được pháp nhẫn thì không còn chỗ quy về. Đã không còn chỗ quy về thì không vội vã thô bạo. Đã không vội vã thô bạo thì không trụ trong tự cao, mà trụ trong pháp. Người đã trụ trong pháp thì không làm điều phi pháp. Người làm thuận theo pháp thì luôn ở cùng pháp. Người tu đạo pháp thì được pháp từ (lòng từ do pháp mà có). Đã nhận pháp từ thì nghe được tiếng pháp. Đã thực hành tiếng pháp thì không nghe tiếng của các cõi(?). Đã lặng tiếng của các cõi thì được tam muội. Đã được chánh thọ thì quán xét chân thật. Đã quán xét chân thật thì không còn tưởng. Đã không còn tưởng thì không có gì làm. Đã không có gì làm thì không có việc làm sai. Đã đối với mọi việc làm mà không làm, không làm sai, thì đạt đến chánh pháp chân thật, liền bình đẳng với mọi pháp. Đã bình đẳng với mọi pháp thì đạt được thông tuệ, tức nhất thiết trí. Như vậy, tộc tánh tử, đó là Bồ Tát quán thân thấy rõ vốn không có thân, hạnh ý chỉ thanh tịnh."

 Phật bảo tộc tánh tử: "Thế nào là thống dưỡng ý chỉ (quán niệm xứ về cảm thọ; thống dưỡng là chữ dịch cũ chỉ cảm thọ, tức các cảm giác khổ, vui, không khổ không vui) của Bồ Tát? Đó là quán cảm thọ, thấy vốn không có cảm thọ: ấy là ý chỉ. Thấy các nỗi khổ đau, thấy chúng sinh đang trong hoạn nạn, vì họ mà rơi lệ, thành tựu đại bi. Suy nghĩ như vầy: "Mọi người đang khổ não; nếu được an vui thì không còn cảm thọ khổ, tức là dứt trừ mọi tai hại." Như thế mới đạt đến quán cảm thọ, biết vốn không có cảm thọ. Hạnh ý chỉ đã diệt được cảm thọ. Vì quần sinh mà mặc áo giáp đức lớn. Trước hết tự dẹp bỏ những việc làm phi pháp của thân, cũng không nghĩ tưởng đến việc diệt cảm thọ của mình. Nếu gặp đau khổ thì vì tất cả mà giữ lấy đại bi, chỉ bày sự an vui mãi mãi, dứt hẳn mọi hoạn nạn.

 Vì người tham dục mà khởi đại bi: trước hết trừ lòng tham của mình, không bị dục trói buộc; nếu thân gặp khổ cũng không cho là khó. Vì người sân giận mà khởi đại bi: dứt nút buộc sân của mình, khi ấy thấy được cảm thọ không khổ không vui. Vì người làm điều ngu si mà khởi đại bi: diệt sự trói buộc của si mê nơi mình. Người ấy quán cảm thọ vui mà không dính mắc, phá tan các nút buộc, tự do an ổn. Nếu gặp cảm thọ khổ cũng không lo buồn. Bỏ mọi pháp hữu vi, thì noi theo tu tập được để không còn khổ vui, nhờ vậy phá được ngu si. Nếu gặp cảm thọ vui thì không tích chứa. Nếu gặp mọi hoạn nạn thì hiểu thân là vô thường. Quán cảm thọ khổ, xét thấy cảm thọ không có ta. Người ấy quán cảm thọ vui thì tu tập an ổn; quán cảm thọ khổ thì thấy như ghẻ lở bệnh tật. Vì thế gọi là không vui không khổ. Nếu quán thấy mọi sự an vui đều quy về vô thường, còn các nỗi khổ thì xét nỗi khổ ấy là không khổ không vui, thì cũng không có ta.

 Nếu Bồ Tát thấy các việc an vui thì biết rõ gốc của tất cả vốn không có an vui. Đó là quán cảm thọ: biết cảm thọ không có gốc, vừa khởi đã diệt; hiểu rõ mọi pháp không tồn tại lâu; xét muôn vật như ngọn lửa vụt sinh vụt mất; xem mọi pháp sinh ra như bóng: từ đâu mà đến rồi liền tan diệt. Quán gốc của mọi pháp rõ như nhìn bàn tay: từ đâu đến, đi về đâu, liền thấy rõ là không từ đâu đến, cũng không đi về đâu. Vì quán mọi pháp như vậy nên không cho là hoạn nạn. Thấy khắp mọi người, tin sâu mà dừng nghỉ. Nhờ đó thành đạo; đã thành đạo rồi cũng không được gì, không còn thoái lui. Vì sao vậy? Vì thấy được mọi người, thấy gốc rễ khởi lên của họ mà cầu sự diệt tận cho họ, không vì thân mình mà cầu diệt.

 Như vậy, tộc tánh tử, Bồ Tát đại sĩ dùng thiện quyền phương tiện, giữ lấy đại bi, quán cảm thọ, thấy rõ vốn không có cảm thọ: đó là hạnh ý chỉ, tiêu tan các cái thấy sai. Hiểu rõ điều ấy thì không vì gặp các cảm thọ trong ba cõi mà diệt rồi giữ lấy chỗ chứng (niết-bàn riêng). Người ấy đối với mọi cảm thọ, quán chỗ gốc mà Phật đã khen ngợi: hiểu các cảm thọ đều lặng im, an nhiên, vốn không có gì; cũng không gặp hoạn nạn, mãi không gặp hoạn nạn. Mọi pháp đều không, lìa khỏi ta; chỉ thấy là sự hợp lại nương vào nhân duyên, hoàn toàn không có chủ, cũng không có ta. Bỏ mọi cái thấy, không có gì để nuôi lớn. Người ấy quán như vậy thì thấy chân thật. Những gì do nhân duyên hợp lại đều không nắm bắt được. Đã không nắm bắt được thì xét rằng: như nhân duyên là không, thì các pháp từ đó khởi lên cũng là không. Đã thấu hiểu nghĩa không, mới là quán cảm thọ vốn không có cảm thọ, đó là ý chỉ. Gọi là vắng lặng vì thân lặng lẽ yên tĩnh. Chọn lọc các nghĩa là đạo, là trí thánh. Như vậy, tộc tánh tử, đó là Bồ Tát quán cảm thọ của thân, thấy rõ vốn không có cảm thọ, hạnh ý chỉ thanh tịnh."

 Phật bảo tộc tánh tử: "Bồ Tát quán tâm, thấy rõ vốn không có tâm, là hạnh ý chỉ. Lập tâm hướng đạo để được lập tâm. Dùng trí tuệ của ý mình tìm gốc của tâm: không thấy tâm bên trong, không thấy tâm bên ngoài, không trụ trong hay ngoài. Xét gốc của tâm thì không thấy năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình tướng, hành là tạo tác của tâm, thức là phân biệt nhận biết), không có các chủng (các giới, các yếu tố cấu thành), không có các nhập (các giác quan và đối tượng của chúng). Tâm ấy lặng yên.

 Tìm chỗ giữ tâm, tâm từ đâu khởi lên, thì lại suy nghĩ: tâm khởi từ duyên. Rồi lại suy nghĩ: tâm khác với nhân duyên chăng? Liền tự hiểu: nếu nhân duyên khác mà tâm cũng khác, thì có hai tâm. Nếu nhân duyên là tâm, tâm là nhân duyên, thì vì thế tâm không thấy tâm. Xét về tâm thì không phải là không thấy tâm; nó như hư giả: các hạt bụi không thật trụ trong hư không. Như dao bén cắt vào ngón tay, lúc đầu thành vết thương; khi vết thương ở ngón tay đã lành thì không còn đau khổ. Như vậy, tộc tánh tử, tâm cũng như thế. Vì thế tâm không thấy tâm; điều mà tâm thấy thì không có gì để thấy.

 Nên quán như vầy: chỗ tâm trụ cũng không khởi tội, không thấy đoạn diệt, không nghĩ là thường còn, cũng không có thân; thân như tường vách. Nhân duyên không rối loạn, không lìa lòng thương xót; cũng không phải là cái này, cũng không phải là cái khác. Đó là tâm. Giữ tâm như vậy thì tâm động là pháp. Tâm không trụ vào đâu, cũng không đi đâu. Tâm không thể thấy, tướng của tâm là tự nhiên. Hiểu rõ như vậy thì điều mình thấy như thế mà không lìa điều mình thấy. Tâm ấy lặng yên, biết rõ không có gốc. Đó là Bồ Tát quán tâm không có tâm, là ý chỉ.

 Lại nữa, tộc tánh tử, nếu tâm không khởi thì không thể thấy được, không có tưởng, không có nên hay không nên, cũng không khinh mạn, không buông lung. Đó là quán tâm, biết vốn không có tâm, là ý chỉ.

 Lại như tâm không có sắc (hình tướng), thì sự hòa hợp của nhân duyên và biện tài cũng vậy. Gốc công đức không có sắc. Như tâm là vô vi, công đức cũng không có sắc. Tâm hướng đạo được hồi hướng cũng không có sắc. Nếu tâm hướng đạo và sự hồi hướng không có hình sắc, thì đạo cũng như vậy, hoàn toàn không có gì. Vì thế nói rằng: tâm thế nào thì hạnh cũng thế ấy. Xét sự hồi hướng thì tâm hướng đạo cũng như vậy. Như tâm hướng đạo, tâm người vốn trong sạch cũng như vậy. Tâm hướng đạo vốn trong sạch, thì mọi pháp cũng như thế. Hiểu rõ tâm như vậy thì đi vào khắp nơi. Đó là Bồ Tát quán tâm không có tâm, là ý chỉ.

 Tâm bị mọi hoạn nạn làm phiền não, chưa từng dừng nghỉ, như con khỉ, như dòng sông chảy xiết, cũng như ánh sáng ngọn đèn dầu phát ra rồi bỗng chốc đi xa. Tâm không có hình thể mà dễ đổi dời. Tham luyến các cõi, lấy cái hại của sáu tình (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) làm nhà ở. Chỉ chốc lát là biến đổi, mỗi lúc theo một cảnh. Tâm không có chỗ ở mà đi một mình, không có gì bền chắc cũng không phải không bền chắc. Lặng yên quán một mình. Đó gọi là quán tâm không có tâm, ý chỉ thanh tịnh.

 Trí tuệ mà tâm đi vào là pháp giới (toàn thể các pháp, cảnh giới chân lý) của tâm. Chỗ trí tuệ của tâm trụ thì ánh sáng vốn trong sạch, tươi sáng không nhơ. Biết chân đế của tâm, tâm hiểu rõ điều mắt thấy hiện tại; tâm và pháp bình đẳng. Trí tuệ cũng như tâm, tâm bình đẳng trong ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai). Đã bình đẳng được thì biết chân chính. Trí tuệ của tâm tự nhiên, không ai giữ gìn được, quán không thể thấy. Đó gọi là quán tâm không có tâm, là ý chỉ.

 Xét gốc trong sạch của nó thì là tự nhiên. Tâm cũng vốn trong sạch, hiểu rõ tâm chúng sinh. Vì tâm trong sạch nên giáo hóa mọi người, nói pháp cho họ. Vì hiểu được tâm mình là tự nhiên, thì tâm mọi chúng sinh cũng tự nhiên. Nếu phân biệt được tâm như vậy thì thấy tướng của tâm mà nói pháp cho họ. Như tướng của tâm là tự nhiên, tướng tâm của chúng sinh cũng tự nhiên như thế. Nếu thấu đạt tướng này thì nói pháp cho họ. Tâm mình là không, tâm chúng sinh cũng là không. Đã hiểu cái không này thì nói pháp cho họ, điều khiển tâm mình một cách bình đẳng. Nếu điều khiển được bình đẳng mà nói pháp, thì thân mình bình đẳng. Đã bình đẳng tâm mình thì bình đẳng với chúng sinh. Đã bình đẳng với chúng sinh thì bình đẳng với mọi pháp. Đã bình đẳng với mọi pháp thì bình đẳng với chư Phật. Hiểu chân đế này thì không khiến tâm mình lìa tham dục mà cũng không ở trong dục. Tâm đã dừng thì đi vào pháp giới, hướng đến tự nhiên. Tâm không trụ vào đâu, đối với pháp không lay động. Đó gọi là Bồ Tát quán tâm không có tâm, ý chỉ thanh tịnh."

 Phật bảo tộc tánh tử: "Bồ Tát quán pháp, biết vốn không có pháp, là hạnh ý chỉ. Liền tự nghĩ rằng: pháp khởi thì khởi, pháp diệt thì diệt. Xét gốc ngọn cũng không có thân ta, không có người, kẻ sống lâu, thọ mạng, người và loài không phải người, sinh, già, bệnh, chết, chết đi rồi về đâu. Đối với các pháp này, các pháp hợp lại; nhân sự hợp lại ấy mà thành thói quen. Nếu không có duyên hợp thì không có những thứ này. Từ thói quen ưa thích mà thành duyên hợp, rồi khởi lên gốc lành và gốc ác. Vì quy về vô thường nên không có duyên hợp. Không phải từ chỗ không tập quen mà khởi các pháp. Người ấy quán như vậy, hiểu rõ mọi pháp, thấy chỗ quy về cũng không có gì: không, vô tướng, vô nguyện. Những công đức đã làm và những điều không có công đức, mọi việc làm ấy đều như huyễn, vô thường. Nên vâng làm tinh tấn.

 Nếu khởi nhân duyên, thì có mười hạnh tôn quý, cao tột, không gì che phủ được, trừ bỏ nhân duyên mà chí hướng về đại pháp. Mười hạnh ấy là gì? Thân trong sạch không nhơ: các tướng tốt và vẻ đẹp, tướng đỉnh đầu không ai thấy được, vượt khỏi mọi sự xâm hại oan uổng. Tâm chí trong sạch, đầy đủ mười việc lành. Tâm trong sạch, đầy đủ hạnh chân chính. Miệng nói ra sáu mươi ức âm thanh(?) làm vui lòng chúng sinh. Người tâm trong sạch thì luôn ôm lòng từ nhân, thương xót tất cả, không làm hại ai. Ý luôn định, chưa từng rối loạn. Biện tài trong sạch, điều giảng nói đều ứng hợp với nghĩa pháp, biện tài không cùng tận. Đại từ trong sạch, khuyên bảo giáo hóa chúng sinh, khiến tất cả đều vui với cõi niết-bàn (nê-hoàn: cảnh giới dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử). Đại bi trong sạch, vô số kiếp không chán sinh tử. Mười lực trong sạch, hiểu rõ căn nguyên và ý nghĩ của chúng sinh mỗi người mỗi khác. Vô sở úy trong sạch, phân biệt và điều khiển vô số pháp mà chúng sinh đã tích tụ. Muốn đầy đủ các pháp bất cộng của chư Phật: trí tuệ quá khứ, vị lai, hiện tại, ba đời không vướng ngại. Phật pháp trong sạch nên dùng được tự tại, vì quy về trí thánh. Đó là mười hạnh.

 Người ấy đã đạt được mười việc của đại pháp tôn quý, vi diệu, cao tột, không gì che phủ ấy, cân nhắc suy nghĩ mà không mỏi mệt, tích chứa công đức, không hủy hoại sa ngã vào hạnh không có đức, siêng năng tinh tấn. Thế nào là khiến căn nguyên mà các pháp từ đó đến không có chỗ chốn? Là vượt qua mọi trần lao cũ ở những chỗ đã trụ. Đã hiểu muôn vật đều vô thường thì liền thành tựu tam muội vô thường. Người được định này thì không có tưởng về sự bền chắc. Với tam muội không rối loạn, từ bản nguyện mà chỉ bày chỗ hướng đến để sinh ra; đến thì có chỗ vào, rồi lại ra sinh, rồi tuyên giảng hạnh công đức, giáo hóa chúng sinh. Như vậy, tộc tánh tử, Bồ Tát đại sĩ dùng thiện quyền phương tiện, nói khắp kinh điển, quán các pháp, thấu đạt vốn không có pháp, là ý chỉ.

 Người đạt đạo noi theo tu tập kinh điển, nếu hiểu rõ pháp đạo phẩm, thì không làm các điều lành (với tâm chấp), không thấy thường còn, cũng không dính mắc, không trừ pháp ác (với tâm chấp). Điều mà tâm hướng đạo thấy được thì ở đâu cũng không đoạn diệt, cũng không chấp thường, không rơi vào đoạn diệt. Nếu có Bồ Tát bỏ được cách nhìn thường còn và đoạn diệt, giữ tâm bình đẳng mà không trụ vào đâu, thì ở trong trung gian (tức trung đạo: con đường ở giữa, không rơi vào hai cực đoan).

 Thế nào là trung gian? Không nên nghĩ đến hành (tạo tác) và vô minh tăm tối, trừ bỏ hết những thứ ấy: đó gọi là trung gian. Không có mệnh lệnh, không có gì để dạy bảo, không lời, không nói: đó gọi là trung gian. Nói tóm lại: vô minh, hành, thức, danh sắc (tâm và thân), lục nhập (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm thọ), ái (yêu thích), thủ (nắm giữ), hữu (hiện hữu), sinh, già, bệnh, chết, cùng nỗi khổ lo buồn phiền não (mười hai mắt xích nhân duyên nối tiếp nhau làm thành vòng sinh tử), không có gì hợp lại, đều đã trừ hết: đó gọi là trung gian. Điều được dạy không có trí tuệ, cũng không có chỗ chốn: đó gọi là trung gian.

 Trung gian ấy không có sứ giả, cũng không có người sai đi. Chỗ ở cũ như vậy, xét những gì nó có thì không có mệnh lệnh, không có người dạy bảo. Xét gốc ngọn này không thể quyết định rõ, chưa có chỗ chốn, không nắm giữ được, thì không dính mắc. Vắng lặng, yên tĩnh, bỗng chốc đã diệt: đó gọi là trung gian.

 Ví như, tộc tánh tử, tiếng vang phát ra từ tiếng gọi không có chỗ chốn; nó đến gần thì tiếng sinh ra do có vật đối lại. Nếu kẻ thấy chân đế mà rơi vào thật giả thì đó là trung gian(?): không lời, không nói. Người ấy thì không thấy, cũng không có chỗ chốn. Như vậy, tộc tánh tử, cái nhân khởi lên việc nhận biết sắc và những mệnh lệnh, cái nhân hợp thành, đều từ hai duyên đối nhau. Trung gian ấy thì không dạy, không nói: đó gọi là trung gian. Nhân duyên hợp thành không dùng nghĩa lý; nghĩa lý ấy thì không thể nắm bắt. Cái không nắm bắt được thì không trở lại nữa. Cái không trở lại nữa đó gọi là trung gian.

 Lại xét về ta thì hiểu rõ không có ta, diệt lặng điều ấy. Đối với ta và không ta, tự nhiên thanh tịnh: đó là ở trong trung gian. Xét về người và thọ mạng, đối với người và thọ mạng mà không thấy gì, thanh tịnh tự nhiên: đó gọi là trung gian. Đối với tưởng và không tưởng mà không ưa thích tưởng: đó gọi là trung gian. Những gì điên đảo khởi lên và những gì đạt được đều không có: đó là trung gian. Hư vọng, ngu si và lời dạy chí thành đều không thể nắm bắt: đó gọi là trung gian. Bờ này và bờ kia, tiêu dung thân mình, khiến không dính mắc; hữu vi và vô vi đều không làm theo các thói quen: đó gọi là trung gian. Dẹp bỏ sinh tử mà rời niết-bàn, hoàn toàn không có lời dạy: đó là ở trong trung gian."

 Phật bảo tộc tánh tử: "Người quán pháp, thấy rõ pháp vốn không, là ý chỉ, thì không phá pháp giới, ý mình tự nhiên mà được ý chỉ. Người ấy dẫn dắt pháp giới, hiểu rõ mọi pháp. Xét pháp giới và nhân giới (cảnh giới con người): đối với pháp giới ấy cũng không phá hoại, không hủy nhân giới. Nhân giới và pháp giới, hai thứ này bình đẳng như hư không giới. Người ấy dùng một giới mà thấy khắp mọi pháp, thấy bằng tuệ nhãn, tức là dùng pháp giới mà quán điều Phật đã làm. Nếu có người không chọn lọc pháp thì người ấy không thấy. Vì thế, các pháp nhiều thứ khác nhau mà thấy pháp bản vô, không quán sự khác nhau.

 Nếu quán pháp mà thấy bản vô, thì không thấy bằng nhục nhãn (mắt thịt, mắt thường của thân xác), không thấy bằng thiên nhãn (mắt trời, thấy được xa và những gì mắt thường không thấy), không thấy bằng tuệ nhãn (mắt trí tuệ, thấy được lý không của các pháp). Vì sao vậy? Xét về mắt, nếu không nhận lấy tưởng thì không thấy bằng nhục nhãn; con mắt ấy không rơi vào việc làm của sinh tử. Nếu dùng thiên nhãn mà không thấy gì, là không dùng con mắt ấy để buông lung. Nếu dùng tuệ nhãn mà không thấy gì, thì người ấy là quán pháp, thấy rõ pháp vốn không, thấy khắp mọi pháp không có chỗ chốn, pháp không trụ vào đâu. Đã thấy mọi pháp không trụ vào đâu thì thực hành ý của pháp, liền không sai trái lời thề nguyện từ xưa. Đó là Bồ Tát theo lời dạy của chư Phật mà tự lập ý, dám quán xét pháp sâu xa vi diệu, không bỏ tâm hướng đạo và các thông tuệ. Như vậy, tộc tánh tử, đó là hạnh thanh tịnh của ý chỉ quán pháp bản vô của Bồ Tát đại sĩ."

 Phật bảo tộc tánh tử: "Đó là hạnh bốn ý chỉ, bốn sự tinh tấn. Bốn điều ấy là gì? Quán thân không có thân: bỏ tưởng điên đảo coi cái không sạch là sạch. Quán cảm thọ không có cảm thọ: bỏ tưởng điên đảo coi khổ là vui. Quán tâm không có tâm: trừ bỏ tưởng coi cái vô thường là thường còn. Quán pháp không có pháp: bỏ xa tưởng coi cái không có ta là có ta. Đối với bốn điên đảo này mà tu bình đẳng thì không dính mắc. Nếu Bồ Tát thực hành bình đẳng được thì làm cho mọi hạnh thanh tịnh. Bồ Tát vâng làm hạnh bình đẳng, thanh tịnh, vi diệu này thì đạt được pháp nhẫn. Gọi là bốn ý đoạn (bốn chánh cần: bốn sự siêng năng chân chính để dứt ác, làm lành), cũng được pháp nhẫn.

 Thế nào là ý đoạn thanh tịnh? Người tu hành giảng nói đạo pháp; nhờ nhân duyên này, hạnh pháp gốc lành tự nhiên thuận theo, không theo gốc ác, không phát sinh tì vết. Các gốc bất thiện, mầm mống chưa sinh thì không cho khởi lên: đó là vâng làm tinh tấn. Các điều ác, việc phi pháp vừa khởi lên thì liền diệt đi: đó là tu tinh tấn. Các việc pháp lành chưa khởi lên thì khuyến khích cho sinh ra: đó là khởi pháp lành, càng thêm tinh tấn. Khiến pháp lành đầy đủ, không để quên mất: đó là thực hành tinh tấn.

 Lại nữa, Bồ Tát vốn làm nghiệp trong sạch, tự chế ngự giữ gìn, không mất pháp lành, được an trụ tự tại, dần dần nuôi lớn, làm rõ pháp lành; pháp lành đã khởi thì không quên mất nữa. Này tộc tánh tử, thực hành thanh tịnh như vậy là bốn ý đoạn. Hạnh của vị Bồ Tát ấy là tâm được tự tại, tinh tấn không rối loạn. Những gì trong sạch hay nhơ đục thì không hòa lẫn. Thanh tịnh không cấu nhơ, không trái trí tuệ Phật, theo lời dạy của đạo mà thực hành đại bi. Tâm thấy được tâm, thấy điều người khác nghĩ, không mất tinh tấn, đã thực hành bình đẳng: gọi là được ý đoạn. Vì sao vậy? Vì từ sự bình đẳng an tường mà không dùng điều tà trái. Vì nhờ an tường mà không theo điều tà trái, nên đạt được tam muội bình đẳng của ý đoạn. Đã được tam muội ấy, gọi là bốn ý đoạn bình đẳng."

 Phật bảo tộc tánh tử: "Nếu tu hành được bốn ý đoạn này thì vâng làm được đầy đủ bốn thần túc (bốn nền tảng của thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm chuyên nhất, quán xét). Dứt trừ tham dục, vâng làm tinh tấn, thì khiến tâm hướng đạo lặng yên không nhơ, ý nghĩ ít ỏi. Đã bỏ điều phi pháp thì được thân nhẹ nhàng. Thành tựu đại bi, tinh tấn nhẹ nhàng nhanh nhẹn. Được thiện quyền phương tiện, đã răn giữ sự nhẹ nhàng nhanh nhẹn ấy. Vì thế thành tựu bốn thần túc, bước lên nhà đạo, được bốn sự tự tại.

 Bốn sự tự tại ấy là gì? Tự tại về thọ mạng: đã được sống lâu, do mình làm chủ, không có giới hạn. Ở giữa những kẻ đoản mạng thì hiện đủ thọ mạng vô lượng để khuyên bảo giáo hóa chúng sinh. Ở giữa những người sống lâu thì nghe xét mà nói pháp. Hoặc có người chán nản thì hiện ra đoản mạng, khiến họ khát ngưỡng pháp, siêng năng cầu nghĩa. Ở mọi nơi sinh ra, trên trời hay trong cõi người, đều được tự tại về thọ mạng. Đó là sự tự tại thứ nhất.

 Lại nữa, tộc tánh tử, tự tại về thân và miệng. Thân và miệng của người ấy đều do mình làm chủ; tâm không nương vào thân, theo ý mà hiện hình, tùy dung mạo mà hiện hình sắc. Nhân theo uy nghi lễ tiết của chúng sinh, thân hình đẹp xấu, dài ngắn, tốt xấu của họ, mà suy nghĩ trong chánh định: nên dùng khuôn phép nào để giáo hóa được họ. Bồ Tát liền theo đó biến đổi hình dạng. Trong khoảnh khắc ngồi, đứng, đi, dừng, khởi ý, Bồ Tát hóa độ mọi người. Các loài bò bay máy cựa, người và các loài, thân hình sắc mặt đều thành một loại, rồi Bồ Tát nói pháp cho họ. Đó là sự tự tại thứ hai.

 Lại nữa, tự tại đối với pháp. Ở trong ba cõi, nắm giữ chánh điển (kinh điển chân chính) để vượt khỏi đời. Không làm theo pháp thế tục nhưng vẫn tùy theo phong tục, hiện khắp mọi biến hóa, cũng không bỏ xa trí tuệ vượt khỏi đời, cũng không mất gì. Đạt đến đạo sâu xa của trí tuệ không vướng ngại, đối với pháp nhân duyên của mười hai duyên khởi mà thấy chỗ mê lầm (của chúng sinh). Nếu sinh lên trời hay ở thế gian, thì tùy theo ngôn ngữ ở đó mà khiến vô số người đều theo giới luật lời dạy. Theo chỗ ưa thích và nguyện vọng bậc cao, bậc giữa, bậc thấp của họ, mỗi người đều được chỗ thích đáng. Sự tự tại đạt được cao vời như thế. Đó là sự tự tại thứ ba.

 Lại có Bồ Tát dựng lập tâm mình, khiến được do mình làm chủ. Sự tự tại của vị ấy là: thu nhiếp mọi biển lớn trong tam thiên đại thiên thế giới, gộp vào một biển mà dựng lập, cũng không qua lại mà hiện biến hóa. Các núi Tu Di trong ba nghìn thế giới, dựng lập thành một núi, khiến Tứ Thiên Vương và chư thiên cõi trời Đao Lợi (tầng trời thứ hai của cõi Dục, nơi Đế Thích làm vua) không biết hợp hay tan, đi hay đến về đâu. Nhân đó hiện biến hóa ba nghìn thế giới, dựng lập cho mọi người dân; biết hết số lượng cây cối, hoa quả. Khiến trong hư không đầy nước và lửa, hoặc hóa ra các thứ báu, tùy điều mình biến hóa mà dựng lập. Đã dựng lập được rồi, trong khoảnh khắc khởi ý, không ai là không được độ, rồi bỗng chốc trở lại như cũ. Đó là sự tự tại thứ tư.

 Lại nữa, tộc tánh tử, Bồ Tát dùng hạnh bốn thần túc này mà tự tu lập, cùng chuyện trò với chư Phật mười phương; ngồi, đứng, đi kinh hành (đi chậm rãi qua lại để tu tập) không rời bên cạnh. Cùng với Phạm thiên, Đế Thích, Tứ Thiên Vương, trời, rồng, quỷ thần, càn-thát-hòa (thần âm nhạc), a-tu-luân (loài thần hay gây chiến), ca-lưu-la (chim thần cánh vàng), chân-đà-la (thần ca hát), ma-hưu-lặc (thần rắn lớn), người và loài không phải người, mọi chúng sinh, cùng đi theo nhau, chuyện trò bàn việc, ngồi đứng đi lại. Vì sao vậy? Vì thần túc của Bồ Tát vi diệu, cao vời, khác hẳn mọi người. Từ xưa đã tu hành nghĩa của pháp lành không thiếu sót, nhân đó mà đạt được như vậy.

 Thế nào là nghĩa của pháp lành đã tu hành từ xưa để có thần túc? Thân nhẹ nhàng, cung kính bậc tôn trưởng, phụng sự các bậc ruộng phúc, chạy đi hầu hạ sai bảo mà không cho là khó. Khiêm nhường hạ mình, không ôm lòng tự cao. Miệng nói lời lành, làm vui lòng mọi người, ai cũng kính mến. Tự quy y, cúi đầu lạy, lễ tiết đầy đủ. Lời nói và việc làm tương ứng, tâm nhẹ nhàng, không ôm lòng kiêu mạn phóng túng, không có ý làm hại. Người ấy tu khiêm cung, tự hàng phục ý mình, nghe nhận lời bậc tôn trưởng, thuận theo lời dạy mà quỳ lạy, giữ tâm mềm mỏng mà chế ngự chí mình, tinh tấn tu hành chưa từng rời bỏ.

 Người ấy đầy đủ lễ tiết của giới, việc thân làm khác hẳn mọi người, tâm không lười biếng kiêu mạn, cũng không buông lung. Những tì vết khởi lên từ tham dục, cùng thân sân giận, ngu si, đều đã trừ bỏ, không còn tham lam ganh ghét, thói tham ăn tự hết. Tâm chí không khởi lên thì bệnh khỏi. Vượt qua mọi việc. Gánh nặng mình mang vì yếu ớt mà sinh ra tai họa ấy; với các việc che lấp của các ấm (năm ấm) thì cất gánh nặng ấy cho họ. Với năm việc mình nhận được thì đem ra ban ơn. Nương cầu đường mà qua, dùng thuyền lớn đưa qua bốn dòng sông lớn(?) (ví bốn dòng lũ phiền não: dục, hữu, kiến, vô minh), độ mọi loài chúng sinh vượt qua dòng lũ. Việc giáo hóa khác hẳn mọi người: kẻ rối loạn thì làm cho ngay chính, kẻ buông lung thì làm cho định lại, kẻ què quặt(?) thì giúp đứng dậy, kẻ bị hủy báng thì làm cho vui cười(?). Không bị sóng ngược cản trở, dứt mọi nghi ngờ. Điều nói ra khác thường, làm yên những gì lay động. Cứu giúp, nhớ nghĩ các cõi, đánh thức những kẻ chưa tỉnh.

 Những gì mình yêu quý thì thường đem ra ban cho, về sau không hối tiếc. Dìu dắt cứu giúp chúng sinh, khuyến khích họ phát tâm hướng đạo. Nếu thấy người khác tích chứa gốc công đức thì vui mừng thay cho họ. Chưa từng tự khen mình là được an vui cho thân. Thấy người khác an vui thì vui mừng khen ngợi. Dễ nuôi, biết đủ, không mong lợi của người. Ưa thích xuất gia, khuyên người xuất gia học đạo. Tu lòng đại từ rộng lớn, luôn ôm tâm hướng đạo. Coi kẻ thù và bạn thân như nhau, vui như hư không. Thấy người mỏi mệt thì sắp xe cộ cho đi. Đem sự không sợ hãi ban cho chúng sinh. Thấy người học hỏi thì kính như kính Phật; người chưa học thì không khinh mạn. Người nghèo khó thì cho của cải, phương tiện làm ăn. Người bệnh tật thì cứu bằng thuốc men, giúp họ giữ được mạng sống. Thấy người cứu giúp che chở mình thì làm việc báo ân và hiếu thuận. Người giữ giới cấm thì tự tu tập cẩn trọng, cúng dường phụng sự, không làm trái ý họ. Người không cung kính thì khuyên bảo cứu giúp họ, đưa họ vượt khỏi pháp thế gian. Nơi mình đi qua không phạm điều ác; đối với việc đời không dính mắc; vâng làm mọi đức.

 Như vậy, tộc tánh tử, đó là tu các thần túc vi diệu cao vời. Giữ gìn thực hành như vậy thì không mất thần túc, thần túc luôn ở cùng mình cho đến khi thành Phật đạo. Đó là hạnh thanh tịnh của thần túc của Bồ Tát."

 Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ một trăm mười bảy (hết).

 Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ một trăm mười tám.

 Do Tam tạng (danh hiệu của vị tăng thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Trúc Pháp Hộ (vị tăng dịch kinh nổi tiếng, gốc người Nguyệt Chi) đời Tây Tấn dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video