Thiên 168 — Hội 47 Bồ-tát Bảo Kế – phần 2

 Hội Bảo Kế Bồ-tát (Bồ-tát: người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh; Bảo Kế nghĩa là "búi tóc báu"), thứ bốn mươi bảy, phần hai.

 Đức Phật bảo tộc tánh tử (cách gọi người con nhà dòng dõi tốt, tức người thiện nam đang nghe pháp; ở đây chỉ Bồ-tát Bảo Kế): Thế nào là hạnh thanh tịnh về ngũ căn (năm căn: năm năng lực gốc rễ trong việc tu đạo, gồm tín, tấn, niệm, định, tuệ) của Bồ-tát? Không chấp giữ các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, giáo lý) mà tu theo nghĩa của đạo, đó là tín căn (gốc rễ của lòng tin). Nguyện vượt sang bờ bên kia (bỉ ngạn: cảnh giới giải thoát, ra khỏi vòng sinh tử) mà không cần người khác thúc giục, đó là tấn căn (gốc rễ của sự siêng năng tinh tấn). Không bỏ ý chí cầu đạo, vì hết thảy chúng sinh, đó là ý căn (gốc rễ của sự ghi nhớ, tức niệm căn). Giữ lấy lòng đại bi, muốn cứu người trong nguy khốn, đó là định căn (gốc rễ của sự tập trung, an định tâm ý). Nếu có thể vâng nhận hết thảy các pháp mà tu sự lặng lẽ, đó là tuệ căn (gốc rễ của trí tuệ).

 Lại nữa, tộc tánh tử, tin chắc hết thảy giáo pháp của chư Phật, thuận theo dấu vết của đạo, đó là tín căn. Vâng làm theo giáo pháp chư Phật chưa từng lười mỏi, đó là tấn căn. Nhớ nghĩ giáo pháp chư Phật, giữ nghĩa thánh trong lòng chưa từng quên bỏ, đó là ý căn. Tu tập thiền định của Phật, chưa hề lười bỏ, đó là định căn. Có thể trừ hết những mối ngờ vực ràng buộc của mọi chúng sinh, không có điều gì nhớ nghĩ mong cầu, đó là tuệ căn.

 Lại hâm mộ Phật đạo không ôm lòng do dự, đó là tín căn. Tính tình điều hòa mềm mỏng, thuận theo mà tu tinh tấn không thối lui, đó là tấn căn. Khuyến khích giúp đỡ cho gốc công đức (đức bản: những việc lành làm gốc sinh ra quả tốt) lớn mãi không hao tổn, đó là ý căn. Đều khắp phóng ánh sáng chiếu chúng sinh, cứu thoát họ khỏi sự rối loạn, đó là định căn. Phân biệt căn nguyên của mọi người mà nói pháp cho họ, đó là tuệ căn.

 Vượt qua mọi điều vướng mắc mà không bám chấp, đó là tín căn. Gỡ mối buộc của chúng sinh, khiến họ không còn ràng buộc, đó là tấn căn. Chí làm điều gì cũng không bám chấp, một mình bước đi trong ba cõi (tam giới: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ thế giới sinh tử) vượt trội khác thường, đó là ý căn. Biết nguyên do nhân duyên của mọi vướng mắc, đó là định căn. Hiểu rõ mọi sự bám víu, trí không gì không thấu, đó là tuệ căn.

 Lại khiến điều mình noi theo không có gì mê lầm, đó là tín căn. Giáo hóa người không mê lầm, bỏ những việc không đúng lúc, thường mang niềm vui vẻ, đó là tấn căn. Theo giáo pháp mà thường sống trong sạch trong suốt, pháp vi diệu không bị các điều dơ uế làm mê, không quên nghĩa đạo, ngày ngày tu thêm, đó là ý căn. Tâm thanh tịnh, làm theo sự bình đẳng, nhờ chánh thọ (trạng thái thiền định chân chánh, tâm an trụ vững vàng một chỗ) và trí tuệ thánh quân bình mà được độ thoát, đó là định căn. Nếu đối với pháp giới (toàn thể mọi pháp) hoàn toàn không ngăn ngại, bỏ những điều không đúng lúc, an trụ nơi pháp sáng tỏ giải thoát, đó là tuệ căn.

 Diệt trừ mọi gốc bất thiện, tu các đức, đó là tín căn. Noi theo các gốc lành, thuận theo kinh điển, đó là tấn căn. Tích chứa các điều lành, không trái mất pháp, đó là ý căn. Tâm định vui vẻ, không ham sự an vui, phân biệt các gốc công đức của chúng sinh, đó là định căn. Làm các điều lành theo phương tiện thích hợp, đều tu đạo pháp, đó là tuệ căn.

 Lại nữa, có tín thì siêng tu, bỏ mọi lười biếng; có ý thì không mong cầu, không quên mất; giữ gìn tâm định khiến không mê lầm; thực hành trí tuệ để khai hóa kẻ ngu si. Lại người thực hành tín thì vứt bỏ tà pháp; người thực hành tinh tấn thì buông bỏ cái "ta"; tâm chuyên nhất vượt khỏi thân tham ái; vì có thể hành định nên phá rách mọi lưới sáu mươi hai kiến chấp (sáu mươi hai loại quan điểm sai lầm của các học thuyết ngoài Phật pháp thời bấy giờ); người có trí tuệ thì dứt bỏ mọi sự bám víu ân ái. Này tộc tánh tử, đó là hạnh thanh tịnh về năm căn mà Bồ-tát tu.

 Đức Phật bảo tộc tánh tử: Thế nào là hạnh thanh tịnh về ngũ lực (năm sức mạnh: khi năm căn đã vững thì thành năm sức mạnh, đủ sức chế ngự điều trái nghịch) của Bồ-tát? Nếu suy xét điều này mà lập được năm căn, vâng làm không bỏ, hàng phục bốn ma (tứ ma: ma phiền não, ma năm uẩn, ma chết, ma cõi trời — bốn thứ phá hoại người tu), không theo thừa Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát cho mình) và Duyên giác (người tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ cho riêng mình), theo Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu cứu độ hết thảy chúng sinh để thành Phật) chưa từng thối lui, tiêu trừ sự dơ uế của các ái dục và trần lao (phiền não làm nhọc nhằn, vấy bẩn tâm như bụi bặm), nguyện vững chắc, tâm được tự tại, chí giữ dũng mãnh, thân an khang mạnh mẽ có thế lực, các căn điềm đạm, không hoại lòng tin chắc — này tộc tánh tử, đó gọi là tín lực.

 Điều không nên làm thì không làm, chế ngự tính mình khiến được điều hòa, đó là tấn lực. Điều nên tu thì đều làm, ý chí mạnh mẽ, đó là ý lực. Đạo nghiệp đã tạo chưa từng quên mất, để độ hết thảy, đó là định lực. Không bị các ý niệm về sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm làm nguy hại, vượt khỏi mọi mối buộc do dự, đó là chỗ ý an trụ, ấy là tuệ lực.

 Lại tín lực là không theo lời dạy của người khác mà tiếp nhận. Tấn lực là điều nên giữ thì không quên bỏ. Ý lực là đạt được tổng trì (đà-la-ni: năng lực ghi nhớ và giữ trọn mọi pháp không quên) và ý đạo không chung với hàng khác (?). Định lực là nói pháp bình đẳng, không thiên vị bè phái. Tuệ lực là quyết đoán mọi hồ nghi, cởi trói lưới buộc của chúng sinh.

 Lại tín lực thì đầy đủ sức mạnh của lòng tin thành thật. Tấn lực thì giải thoát vững mạnh, độ những người chưa được độ. Ý lực thì đầy đủ trí hiểu biết, sức thấy biết về sự giải thoát (?). Định lực thì đầy đủ sức mạnh của chí tính rốt ráo. Tuệ lực thì đầy đủ cội nguồn của mọi hạnh.

 Lại tín lực thì chế ngự được nạn dơ bẩn của keo kiệt tham lam. Tấn lực thì buông bỏ được mọi thứ mình có. Ý lực thì làm hiển hiện gốc công đức, khuyến khích tâm đạo. Định lực thì đem tâm bình đẳng mà làm, bỏ mọi mong cầu. Tuệ lực thì mọi điều tu hành chưa từng mong báo đáp.

 Lại tín lực thì trừ bỏ mọi khối tội phạm giới. Tấn lực thì ân cần giữ giới cấm chưa từng trái mất. Ý lực thì đầy đủ tâm đạo, không thiếu sót. Định lực thì liền được đến chốn nhân từ hòa thuận. Tuệ lực thì trong mọi việc làm đều dứt sinh tử.

 Lại tín lực thì xa lìa gốc của tranh cãi giận dữ. Tấn lực thì giữ niệm chân chánh trong việc làm, noi tu nhẫn nhục. Ý lực thì đầy đủ đạo hạnh, cũng không hủy pháp. Định lực thì trước tự chế tâm không buông lung, che chở mọi loài chúng sinh. Tuệ lực thì không nghĩ có ta, cũng không có ý tưởng về người.

 Lại tín lực thì vứt bỏ lười biếng và mọi bụi bặm dơ uế. Tấn lực thì vượt qua được mọi nhân duyên, không bị việc ác làm mê. Ý lực thì tu hành đạo khiến được đầy đủ. Định lực thì thân được nghỉ ngơi, có thể hòa hợp mà hàng phục ma (?). Tuệ lực thì đối với mọi việc làm không gì không làm được.

 Lại tín lực thì tiêu trừ các hạnh tà dơ uế. Tấn lực thì tập hợp chúng sinh mà khai hóa. Ý lực thì thường chuyên nhất chí mà khuyến khích họ. Định lực thì thường sống vắng lặng, chưa từng rối loạn. Tuệ lực thì hiểu rõ pháp mà mọi người thực hành.

 Lại tín lực thì bỏ các dơ uế do các kiến chấp nhận biết. Tấn lực thì thường siêng tu hành, cầu học rộng nghe nhiều. Ý lực thì làm trang nghiêm trong sạch sự suy nghĩ, việc làm đúng như lẽ. Định lực thì tâm không khởi sinh mới đạt được. Tuệ lực thì học tinh chuyên, đủ sức đảm đương khiến được thành tựu.

 Lại tín lực thì thường được của báu là bảy tài sản (thất tài: bảy thứ của báu tinh thần — lòng tin, giữ giới, biết hổ mình, biết thẹn với người, nghe pháp, bố thí, trí tuệ). Tấn lực thì hiểu rõ phân biệt, đạt bảy giác ý (thất giác chi: bảy yếu tố đưa đến giác ngộ). Ý lực thì tâm luôn ngay ngắn, chưa từng rối loạn. Định lực thì vượt qua bảy thức trụ (bảy chỗ mà thức của chúng sinh nương ở trong ba cõi). Tuệ lực thì vượt qua tám tà (tám điều sai trái ngược với tám chánh đạo) mà không bám chấp.

 Không gì phá hoại được, tâm thường thanh tịnh, đó là tín lực. Làm theo sự thanh tịnh mà không thối lui, không có sạch hay không sạch, không có nên hay không nên, đó là tấn lực. Làm thanh tịnh ý mình, tập hợp các pháp đạo phẩm (các phẩm loại pháp giúp đạt đạo, như ba mươi bảy phẩm trợ đạo) cho mọi loài, không ý không niệm, đó là ý lực. Tâm tinh tấn tu sự vắng lặng, ấy là chánh thọ, đó là định lực. Nếu có thể thanh tịnh, không bị các kiến chấp làm mê lầm, vâng giữ các gốc công đức, đó là tuệ lực. Này tộc tánh tử, đó là hạnh thanh tịnh về năm lực mà Bồ-tát thực hành.

 Đức Phật bảo tộc tánh tử: Thế nào là sự thanh tịnh về bảy giác phẩm (thất giác chi: bảy yếu tố đưa đến giác ngộ) của Bồ-tát? Vị ấy nhờ phát khởi hiển bày: Ý giác phẩm (yếu tố ghi nhớ rõ ràng, tức niệm giác chi) là được tự tại, trí tuệ đạo không chung với hàng khác. Pháp giác phẩm (yếu tố lựa chọn, phân biệt pháp đúng sai) là quan sát việc làm, tùy đúng thời mà không bám chấp. Tinh tấn giác phẩm là điều siêng tu đến chỗ không vướng ngại. Hoan duyệt giác phẩm (yếu tố vui mừng) là tâm thành tựu mà không có chỗ ham thích. Tín giác phẩm (?) (theo nội dung thì đây là yếu tố khinh an: thân tâm nhẹ nhàng an ổn) là thân ý nghỉ ngơi đến chỗ rốt ráo. Định giác phẩm là lìa mùi vị của ý chí (?) mà được thông đạt. Quán giác phẩm (yếu tố quán xét buông xả, giữ tâm quân bình) là mọi nghiệp có thể tạo đều thành tựu.

 Lại cầu tâm đạo, cũng không được gì cũng không mất gì, đó là ý giác phẩm. Nếu giữ gìn pháp, tinh tấn mỗi ngày mới thêm, đó là pháp giác phẩm. Khai hóa chúng sinh không chán mỏi, đó là tinh tấn giác phẩm. Nếu vui với niềm vui pháp, ân cần suy nghĩ, đó là duyệt giác phẩm. Nếu giáo hóa nhân dân, diệt trừ trần lao, xây dựng họ trong đạo, đó là tín giác phẩm. Nếu trụ nơi ý bình đẳng, tâm không rối loạn, đó là định giác phẩm. Nếu có thể xét hạnh trí tuệ của bậc thánh hiền mà xây dựng cho mọi người, đó là quán giác phẩm.

 Không lo không nghĩ, như sư tử, vượt hơn thừa Thanh văn, Duyên giác, đó là ý giác phẩm. Hết thảy các pháp đều thanh tịnh, hiểu rõ điều này, đó là pháp giác phẩm. Hạnh thanh tịnh, giữ thân, miệng, ý mà không phạm, đó là tinh tấn giác phẩm. Trong sạch không bám chấp, lìa nguy hại, đó là duyệt giác phẩm. Tu tập nghiêm cẩn việc làm, điều nên làm đều thành tựu, đó là tín giác phẩm. Chưa từng thuận theo thói đời mà hòa lẫn bụi trần, đối với mọi sắc tướng đều bình đẳng, đó là định giác phẩm. Chưa từng trụ trong hạnh chấp hai pháp đối đãi, lìa sự trôi dạt, thường thấy (?) che chở cứu giúp chúng sinh, đó là quán giác phẩm.

 Đức Phật bảo tộc tánh tử: Vì sao gọi là giác phẩm? Vì hiểu rõ ràng các pháp, không gì không thấu; phân biệt cân nhắc, biết chỗ hướng về; hiểu chỗ quy về của oai nghi lễ tiết; khai hóa chúng sinh ngay nơi họ ở; tự thân siêng tu, rộng làm nghĩa đạo; trừ bỏ mọi trói buộc vướng víu — đó là ý giác phẩm. Đó là hạnh của bậc hiền thánh, không phải điều kẻ ngu tu. Nói đó là hạnh thánh, không phải điều ma làm, không phải điều kẻ kiêu căng tự đại làm. Hạnh của bậc thánh hiền thì không phải điều mà ngoại đạo dị học (người theo các học thuyết khác ngoài Phật pháp) theo kịp.

 Bậc hiền thánh thực hành thì không hành theo pháp sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm. Hạnh của bậc hiền thánh thì không có sự bám chấp vào nhân duyên của các tưởng. Hạnh hiền thánh thì không có sự lựa chọn nơi chốn phương hướng, mà có điều quên mất (?). Hạnh hiền thánh thì không có việc làm của tâm, ý, thức, niệm, lời. Hạnh hiền thánh thì lìa pháp thấy, nghe, nhớ, biết. Hạnh hiền thánh thì không có ý tưởng tạo tác về Nê-hoàn (tức Niết-bàn: cảnh giới tắt hết phiền não, giải thoát hoàn toàn khỏi sinh tử). Đối với hết thảy pháp không có chỗ hành, đó là hạnh hiền thánh. Tu theo kinh điển, hết thảy không có nên hay không nên, nghĩ hay không nghĩ, cũng không có tưởng nào khác, đó là hạnh hiền thánh. Đối với hết thảy pháp đều không có chỗ trụ, không ham chỗ tôn quý, đó là hạnh của bậc hiền. Đối với hết thảy pháp không rối loạn, thuận theo chánh nghĩa, khiến mỗi điều được đúng chỗ, đó là hạnh hiền thánh. Đối với hết thảy pháp chưa từng tranh cãi, hòa đồng mà ở, đó là hạnh hiền thánh. Vâng làm các pháp mà không có tưởng về các pháp, không mất ý đạo, đó là hạnh hiền thánh. Này tộc tánh tử, đó là hạnh thanh tịnh của bậc thánh hiền khi tu bảy giác phẩm.

 Đức Phật bảo tộc tánh tử: Thế nào là hạnh thanh tịnh của Bồ-tát tu pháp tám đạo (bát chánh đạo: tám con đường chân chánh dẫn đến giải thoát)? Trong tám đạo hạnh ấy, một là chánh kiến (thấy biết chân chánh). Thế nào là chánh kiến? Nếu có thể vâng làm hết thảy các pháp, đối với "có ta" hay "không ta" mà không trụ vào sự quán không. Vì sao vậy? Vì xét thân và cái ta đều bằng nhau, không khác biệt. Cũng không trụ vào sự quán thân và người là không. Vì sao? Vì thân, người và không cũng đều bằng nhau. Cũng không trụ vào sự quán người, thọ mạng là khác với không. Vì sao? Vì khi quán người, thọ mạng và không thì tâm bình đẳng. Cũng không quán mọi sinh tử, lìa nghĩa không của trước sau (chung thủy: khởi đầu và kết thúc, tức vòng sinh tử). Vì sao? Vì mọi sinh tử, nỗi khổ của trước sau và cái "không" được thấy cũng đều bằng nhau. Không trụ vào sự quán không, đoạn kiến (cho rằng chết là mất hẳn), thường kiến (cho rằng có cái thường còn mãi), có ta có ngã. Vì sao? Vì đoạn kiến và thường kiến cũng đều bằng nhau. Cũng không nghĩ đến thân và cái "không" được quán, cũng không trụ vào đó. Vì sao? Vì thân, ta và không cũng đều bằng nhau. Cũng không trụ vào hạnh thấy Phật, Pháp, Tăng mà quán không. Vì sao? Vì thấy Phật, Pháp, Tăng và cái "không" được quán cũng đều bằng nhau.

 Này tộc tánh tử, có cái thấy đây kia, quán đến chỗ diệt độ, ấy là chánh kiến thấy Phật, Pháp, Tăng (?). Còn tà kiến thì không lìa điên đảo. Nếu đối với các kiến chấp không có tưởng niệm về trên, giữa, dưới, đó gọi là chánh kiến. Vì sao? Vì quán bình đẳng như thế thì cũng không có tà. Lấy gì làm cái thấy? Người thấy nên quán bình đẳng. Thấy pháp phàm phu là thấp hèn, pháp của người đang học (hữu học: bậc thánh còn phải tu học) là tôn cao — quán như thế là tà quán. Thấy pháp phàm phu là hạnh dơ chưa tiêu, pháp Bồ-tát không có trần lao — quán như thế là tà kiến. Thấy pháp phàm phu là hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy ra, khiến trôi lăn sinh tử), pháp vô học (bậc đã xong việc học, không cần học nữa, tức A-la-hán) là vô lậu (hết phiền não) — quán như thế là tà kiến. Thấy pháp phàm phu có cầu áo cơm, pháp Duyên giác không mong cúng dường — quán như thế là tà kiến. Thấy kẻ ý nhỏ có điều mong mỏi, ý Bồ-tát không có điều mong mỏi — quán như thế là tà kiến. Thấy pháp phàm phu là buông lung, pháp Bồ-tát là không ham muốn — quán như thế là tà kiến. Thấy pháp phàm phu đều là việc hữu vi (do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt), chánh pháp của Phật là đạo vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt) — quán như thế là tà kiến.

 Đức Phật bảo tộc tánh tử: Người nào có thể xét pháp phàm phu, thấy hết thảy pháp vốn trong sạch, pháp hữu học cũng vốn trong sạch, quán các pháp đều tự nhiên như vậy, ấy mới là chánh kiến. Pháp phàm phu, pháp hữu học cũng đều không; hiểu rõ pháp hữu học là không, ấy mới là chánh kiến. Pháp phàm phu bằng với nhân duyên; hiểu rõ như thế thì pháp Duyên giác cũng bằng với nhân duyên, ấy mới là chánh kiến. Pháp phàm phu là lặng lẽ, pháp Bồ-tát cũng điềm đạm, ấy mới là chánh kiến. Pháp phàm phu không có gì thành tựu, pháp chư Phật cũng không có chỗ cùng tột, ấy mới là chánh kiến. Người chánh kiến thì tâm không vào hai, không thấy hai; người cũng không hai, không thấy ta, đó là chánh kiến. Không có nhiều thứ thấy, không lấy nhiều thứ làm cái thấy khác nhau, đó là quán bình đẳng, thì không tưởng nghĩ hết thảy các pháp có trên, giữa, dưới; đối với hết thảy pháp không có điều tưởng thấy, ấy mới là chánh kiến. Người chánh kiến không có nhiều thứ thấy, cũng không có gì được thấy; không có gì được thấy mới là chánh kiến. Điều được xét không có hình sắc; thấy các pháp không có hình sắc, ấy mới là chánh kiến. Này tộc tánh tử, quán hết thảy pháp mà hiểu được như thế, đó mới gọi là tuyên bày pháp luật. Khi nói lời này, năm trăm vị tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ) dứt hết lậu, ý được giải thoát (dứt sạch phiền não, chứng quả A-la-hán).

 Đức Phật bảo Bồ-tát Bảo Kế: Gọi là chánh niệm (nhớ nghĩ chân chánh) là trừ bỏ các niệm cùng với không niệm, gom lại vắng lặng, mà quán trí đức đến pháp điềm đạm, hiểu rõ điều được quán, thấy các pháp. Về điều niệm và tin: thế nào là pháp, thế nào là phi pháp? Hiểu biết các pháp mỗi mỗi khác nhau, không gần gũi nhau; vì hiểu rõ đó là không niệm bình đẳng, huống nữa là tin theo tà, việc ấy chưa từng có. Đối với hết thảy niệm, không có niệm hay không niệm, không còn suy nghĩ, không nên hay không nên, đó là chánh niệm.

 Đức Phật bảo tộc tánh tử: Gọi là chánh ngôn (lời nói chân chánh) là điều nói ra không tự thấy thân mình, không thấy người khác, không chấp kia ta, không làm nguy hại mình, cũng không làm nguy hại người, đó gọi là chánh ngôn. Lại chánh ngôn là hiểu bình đẳng các pháp, biết hết thảy pháp đến chỗ diệt tận, biết hết thảy pháp quy về pháp hiền thánh và giải thoát, đó gọi là chánh ngôn. Thực hành lòng từ, thêm nặng lòng thương xót, người thân kẻ thù không phân biệt. Chánh ngôn cũng là không, bình đẳng diễn nói các pháp: vô tướng (không có hình tướng), vô nguyện (không mong cầu), đều không tạo tác, không sinh không khởi; lời về các pháp đều bình đẳng; là lời dạy rằng hết thảy các pháp là vô thường, khổ, không, không phải thân (không có cái ta thật). Người chánh ngôn nói hết thảy các pháp không có người, không có thọ mạng; nói bình đẳng rằng các pháp đều từ ý duyên mà khởi; gieo gì thì được đúng quả ấy. Bồ-tát bình đẳng chỉ bày cho chúng sinh, tuyên nói kinh pháp, khiến họ thực hành Phật đạo. Chánh ngôn thanh tịnh thì được hết thảy chư Phật mười phương che chở. Đó là chánh ngôn.

 Đức Phật bảo tộc tánh tử: Gọi là chánh nghiệp (việc làm chân chánh) là tiêu trừ hết thảy các nghiệp đã tạo, chưa từng tạo lại những nền gốc ấy. Nghiệp được tu thì diệt mọi khổ não; mọi nghiệp thường làm đều khiến đặt nơi hư không (?); không khởi tà nghiệp; lìa trần lao, không có dơ đục. Đó gọi là chánh nghiệp. Nếu có Bồ-tát hiểu rõ nghiệp này cùng các pháp, đối với các gốc lành mà không có chỗ tạo tác, để tu đức hạnh, đó gọi là không tạo tác mà chính là tạo hạnh, là ngôi nhà trống rỗng của hư vô, cốt yếu là không (?). Đó gọi là Bồ-tát thực hành đạo tôn quý bậc trên, là chánh nghiệp.

 Đức Phật bảo tộc tánh tử: Gọi là chánh mạng (sinh sống chân chánh) là không nghĩ có ta, không nghĩ có người, đó gọi là chánh mạng. Chánh mạng cũng không chất chứa hết thảy trần lao. Chánh mạng của Bồ-tát thì có thể tu làm trong sạch chí tính của chúng sinh; đã làm trong sạch chí tính mà không nghĩ đến thân mình, cũng không có thọ mạng v.v.; vì kia, ta và pháp mà thực hành nghĩa thanh tịnh. Đó gọi là chánh mạng.

 Đức Phật bảo tộc tánh tử: Gọi là chánh tiện (tức chánh tinh tấn: sự nỗ lực, phương tiện chân chánh) là ở đây không làm việc phi pháp, tâm không bỏ đức, phương tiện việc làm an ổn không yếu hèn, tu chánh hạnh, thuần hậu gần gũi với nó. Đó gọi là chánh tiện. Chánh tiện thì không làm tà tiện; phương tiện việc làm đúng như lời nói; không nghĩ các pháp bằng hay không bằng, tạo hay không tạo; như các pháp an trụ, thuận theo việc làm mà đặt phương tiện. Nghĩ pháp như thế thì pháp của chư Phật cũng như thế. Như sự vắng lặng mà làm phương tiện; các pháp bình đẳng không có sai khác, việc làm cũng bình đẳng; vì chúng sinh trừ tà tiện, thì lấy đó khuyến khích họ hướng đến thông tuệ (trí biết suốt mọi điều của Phật). Đó là chánh tiện mà Bồ-tát thực hành.

 Đức Phật bảo tộc tánh tử: Gọi là chánh ý (tức chánh niệm: ý nhớ nghĩ chân chánh) là nhớ Phật đạo, nghĩ đến bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ, từ, bi, hỷ, hộ (từ: ban vui cho người; bi: cứu khổ cho người; hỷ: vui theo điều tốt của người; hộ: tức xả, tâm buông bỏ, bình đẳng với mọi người). Đó gọi là chánh ý. Nghĩ đến sự ân cần, không để mặc mọi dơ uế trần lao, không để ma có dịp; điều nghĩ đến thì sinh ở nơi nào cũng không rơi vào tà kiến; khéo chế ngự ý mình, kiềm chế điều nghĩ, như người giữ cửa biết lúc đóng lúc mở; trừ bỏ hết thảy những ý tưởng niệm bất thiện, không để mặc tà niệm. Đó gọi là chánh ý. Bồ-tát đã ở nơi chánh ý này, mà không ở trong đó làm tắt lặng đạo tánh

 để chứng lấy quả. Đó là hạnh thanh tịnh về chánh ý của Bồ-tát. Đức Phật bảo tộc tánh tử: Gọi là chánh định (định tâm chân chánh) của Bồ-tát là theo hạnh hiền thánh: biết khổ đế (chân lý về khổ), dứt giống của tập đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), chứng giống của tận đế (tức diệt đế: chân lý về sự dứt hết khổ), vâng làm giống của đạo đế (chân lý về con đường dứt khổ). Đó là chánh định. Khi vị ấy nhập chánh thọ, bình đẳng với thân mình cũng bình đẳng với các pháp; thân mình thanh tịnh thì các pháp cũng thanh tịnh; thân mình là không thì các pháp cũng không. Định ý chánh thọ được như thế thì vào bình đẳng mà không rơi vào diệt tận. Đó là hạnh thanh tịnh về chánh định của Bồ-tát. Trong khoảnh khắc phát tâm, việc làm đều bình đẳng, đầy đủ trí tuệ và hết thảy phước thánh, giác ngộ các pháp, đó là hạnh thanh tịnh về chánh định của Bồ-tát. Khi Phật nói về chánh định giác này, một nghìn sáu trăm vị trời và người là đệ tử đang tu hành, vốn ưa Tiểu thừa (cỗ xe nhỏ: con đường tu cầu giải thoát riêng cho mình) và đã vào pháp ấy, nay đổi lại phát ý đạo chánh chân vô thượng (tâm cầu giác ngộ tối thượng, tức tâm cầu thành Phật).

 Đức Phật bảo tộc tánh tử: Thế nào là Bồ-tát hộ giác ý (giữ gìn ý giác ngộ)? Là nuôi dưỡng tâm mình khiến không sinh khởi; trừ dâm, giận, si; bỏ sự bám vào sắc, thọ, tưởng, hành, thức (năm uẩn: năm nhóm tạo thành con người — thân xác, cảm thọ, tri giác, tâm hành, sự nhận biết); ở nơi ba chỗ (?) mà không bám chấp; một mình bước đi trong ba cõi, vượt qua ba cửa giải thoát (tam giải thoát môn: không, vô tướng, vô nguyện), đến ba đạt trí (tam minh: trí biết rõ các đời trước, mắt trời thấy rõ đời sau, trí dứt sạch phiền não), thấy quá khứ, vị lai, hiện tại không vướng ngại; khai độ chúng sinh, trừ mọi dơ uế, như ánh mặt trời không đâu không chiếu; dùng thiện quyền (phương tiện khéo léo tùy cơ) và trí tuệ tùy lúc thị hiện; dạo khắp ba đời như hoa sen trong nước (ở trong nước mà không bị nước làm dơ); khai hóa hết thảy khiến phát ý đạo. Đó là hạnh thanh tịnh hộ giác đạo ý của Bồ-tát.

 Đức Phật bảo Bảo Kế: Thế nào là Bồ-tát thành tựu thần thông làm hạnh thanh tịnh? Lại dùng năm việc để đầy đủ khả năng thấy suốt. Thế nào là năm? Đạt được ánh sáng gọi là thiên nhãn (mắt trời: khả năng thấy xa, thấy suốt, không bị gì ngăn che), chiếu khắp mười phương, tiêu hết chỗ tối tăm sâu thẳm, không gì không thấy rõ; thấy hết thảy chư Phật và những người có thể khai hóa, độ thoát rất nhiều, nên gọi là thiên nhãn. Thấy xa chỗ chúng sinh chết và sinh hướng về, trang nghiêm chí mình, gọi là thiên nhãn. Đều thấy hết thảy hình sắc, tướng mạo, chủng loại, đẹp xấu, dài ngắn trong mười phương. Thiên nhãn ấy không vướng ngại; ý niệm vắng lặng, tướng ấy vô vi; vượt hơn chư thiên, rồng, thần, Kiền-đạp-hòa (Càn-thát-bà: thần âm nhạc của cõi trời), Thanh văn, Duyên giác; thấy gốc ngọn không gì không thấu. Này tộc tánh tử, những điều như thế đưa đến năm thần thông (năm năng lực siêu phàm: thấy suốt, nghe suốt, biết tâm người, biết đời trước, đi lại biến hóa tự tại); đạt được thiên nhãn này là mắt của Bồ-tát. Đó là sự thanh tịnh về thiên nhãn của Bồ-tát.

 Đức Phật bảo tộc tánh tử: Lại dùng năm việc để thành tựu khả năng nghe suốt, không gì không nghe. Thế nào là năm? Nghe tiếng người; cũng nghe suốt tiếng của loài phi nhân (không phải người, như quỷ thần); cũng nghe tiếng khổ sở của địa ngục, ngạ quỷ (quỷ đói), súc sinh; hết thảy chư Phật mười phương nói pháp cũng đều nghe; hết thảy lời nói, âm từ khác nhau trong mười phương, mỗi mỗi khác biệt, hàng ức vạn thứ tiếng, đều nghe hiểu được. Đó là năm việc thanh tịnh của thần thông nghe suốt của Bồ-tát.

 Đức Phật bảo tộc tánh tử: Lại dùng năm việc để biết tâm niệm của người. Thế nào là năm? Đều biết được gốc ngọn, nguyên nhân, tâm niệm thiện ác của các loài trời, người, địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh; đời sau nếu lại thọ thân, biết chỗ hướng về của tâm niệm trong quá khứ, vị lai, hiện tại; biết chắc chỗ sẽ đến, quy về tà nghiệp; việc làm thiện ác trong tâm niệm chúng sinh đều biết rõ; xét tâm ý họ, hoặc mang tham dâm, giận dữ, ngu si, tùy hạnh gốc của họ mà nói pháp thích hợp. Đó là hạnh thanh tịnh biết các tâm niệm của Bồ-tát.

 Đức Phật bảo tộc tánh tử: Thế nào là sự thanh tịnh về thần thông biết quá khứ của Bồ-tát? Là dùng năm việc biết rõ đời xưa: những ai chịu dâm, giận, si đều tự nhiên mà chịu, vì không suy nghĩ kỹ nên đưa đến việc ấy. Lại hiểu thân mình trong vô số đời trước, bèn lại chuyên tâm suy nghĩ về bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ, từ, bi, hỷ, hộ; nhờ định ý mà đạt được điều này; cũng từ chính mình mà chịu lấy. Sự quán các tướng nhân duyên của tâm niệm về ta; tướng nhân duyên ấy cũng do mình làm mà tự nhiên chịu. Suy nghĩ tâm mình, tự xét chí mình; việc đi vào cửa ngu si cũng tự nhiên chịu. Nhớ biết điều này rồi, thì tùy theo sắc tướng, quyến thuộc, thế lực, danh tiếng, giàu sang, nghèo hèn, khổ vui, cũng đều do thân mình làm, đều tự nhiên làm mà chịu những hoạn nạn này. Đó là thần thông thanh tịnh biết tâm niệm đời trước của Bồ-tát.

 Đức Phật bảo tộc tánh tử: Thế nào là Bồ-tát đầy đủ thần túc (khả năng đi lại, biến hóa tự tại)? Thì dùng năm việc mà đạt thần túc. Thế nào là năm? Thị hiện sắc thân, thần thông tự tại; thần túc về thần thức và âm thanh đều thấu suốt; thần túc về việc làm của tâm ý trùm khắp; những điều tâm của hết thảy chúng sinh ưa thích, thần túc đều phân biệt; nơi nào thấy gần gũi, thần túc đều đến. Ngồi mà thấy vô số cõi nước mười phương, khắp hết cảnh giới chư Phật; tùy theo phong tục mà hiện hình thể; thân có mặt khắp hết thảy chúng sinh mười phương, nói pháp cho họ, khiến được khai mở hiểu biết, phát ý đạo lớn. Này tộc tánh tử, đó là thần túc thanh tịnh mà Bồ-tát thực hành.

 Đức Phật bảo tộc tánh tử: Tuệ nhãn (mắt trí tuệ, thấy rõ lẽ thật) của Bồ-tát đầy đủ sự thanh tịnh của thiên nhãn. Thiên nhãn ấy trụ nơi thần thức mà không bám chấp; thì đạt thiên nhĩ (tai trời: nghe xa, nghe suốt) gốc ngọn thanh tịnh, trụ nơi không vướng ngại; liền biết tâm niệm chúng sinh, không gì không thông đạt; biết hết chỗ chốn quá khứ, vị lai, đều có thể chứng minh; trụ nơi không có chỗ hành, đều hết các hạnh sinh tử của các lậu (phiền não rỉ chảy, khiến trôi lăn sinh tử); liền thanh tịnh thần túc, các thông đều sáng suốt. Gọi là thần thông thì chính là cửa trí tuệ thánh dứt sạch các lậu. Bồ-tát ở đó, dùng năm thông này mà tự vui chơi, tâm không trụ vào trí tuệ dứt sạch các lậu.

 Đức Phật bảo tộc tánh tử: Ví như cách làng ấp, theo con đường xa xôi quanh co trăm nghìn do-tuần (đơn vị đo đường của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số), có một thành nước lớn. Con đường ấy hiểm trở, mọi nạn khó mà tính kể; sâu thẳm, quanh co, chật hẹp, giặc cướp cướp bóc, sư tử, hổ, sói ăn thịt lẫn nhau. Nếu ra khỏi con đường này mà đến được nước kia, vào thành lớn thì đều thoát mọi hoạn nạn, an ổn vô lượng. Bấy giờ có một người nghe ân đức, công lao và sự vui sướng của thành nước kia nổi tiếng xa. Người ấy trong đời chỉ có một đứa con, rất yêu quý, nhìn mãi không chán. Nghe tên nước kia, bèn bỏ con mà đi, gắng sức siêng năng, chịu đựng mọi gian khổ hoạn nạn, ngày đêm không lười. Gặp được chỗ râm mát; thân đủ sáu nghề, cầm năm thứ binh khí, bèn vượt qua được, đến cửa thành, đứng trên ngưỡng cửa. Dần dần tiến tới cửa thứ hai, mở cửa thành rồi đứng một mình, liền nhớ nghĩ: đứa con một mình sinh ra lại không được đến đây. Vì tình thương con nên không vào thành lớn, liền quay trở về dắt con đến, cùng đến nước an vui.

 Đức Phật bảo tộc tánh tử: Bồ-tát cũng như thế, mặc áo giáp vô cực (áo giáp của chí nguyện lớn không cùng tận), dùng đại tinh tấn, chí tính vững chắc, nhờ lòng tinh thành mà hiển phát đạo lớn, làm trong sạch nghiệp của tâm, hạnh thuần hậu, các lậu được hết, khởi lòng đại bi, khai hóa chúng sinh, nói pháp cho họ, dùng trí tuệ dứt sinh tử, được đến chỗ vô lậu (không còn phiền não), rốt ráo thành tựu; vì thương xót chúng sinh, muốn cứu hộ họ, nên lại trở về hiện ở địa vị phàm phu.

 Đức Phật bảo tộc tánh tử: Thành ấy ví cho trí tuệ thánh cao vời, các lậu đã hết. Vượt nạn đi xa trăm nghìn do-tuần theo đường xa xôi quanh co, là nói dạo qua vô lượng nạn sinh tử, cứu thoát chúng sinh không lấy làm bó buộc. Giặc cướp, hổ, sói là nói các nạn ma, tà kiến, phi pháp. Ăn thịt lẫn nhau là nói hoạn nạn suy hao của năm ấm (tức năm uẩn) trong ba cõi. Gặp chỗ râm mát là nói hạnh bình đẳng. Sáu nghề, năm binh khí là nói sáu độ vô cực (sáu pháp tu đưa sang bờ giải thoát — bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) và năm thần thông. Người ấy là Bồ-tát. Đến thành đứng trên ngưỡng cửa, từ cửa ngoài dần tiến đến cửa giữa, đứng lại không tiến, là nói Bồ-tát từ hữu vi đến vô vi, các lậu đã hết, tâm sáng suốt, không bỏ bản nguyện, muốn độ mười phương, như nhớ đứa con một. Không vào thành mà quay về là Bồ-tát thương xót hết thảy chúng sinh, trong lòng nhớ đến họ như người cha nhớ đứa con một; diệt trừ nạn các lậu của sinh tử, vượt lên đứng ở đỉnh pháp; tuy ra khỏi sinh tử nhưng không dứt hết các lậu (?), liền lại trở về, ở trong năm đường (ngũ thú: năm nẻo luân hồi — trời, người, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục) khai hóa chúng sinh. Đó là hạnh đại bi, thiện quyền phương tiện của Bồ-tát.

 Bấy giờ Bồ-tát Bảo Kế tiến lên bạch Phật: Thật chưa từng có, bậc Trời trong các trời! Bồ-tát đại sĩ chí mang lòng đại bi, không ưa tự giải thoát, muốn độ chúng sinh, thấy rõ họ như nhìn bàn tay mình, trở lại sinh tử mà không chán ghét. Lại hỏi Phật: Bồ-tát noi tu pháp gì mà không chán sinh tử? Đức Phật bảo tộc tánh tử: Bồ-tát có hai mươi việc không chán sinh tử. Thế nào là hai mươi việc? Vâng làm gốc công đức đến lòng từ vô cực; giữ lòng đại từ để nhiếp lấy (thu phục, che chở) những người nguy khốn lớn; ôm lòng đại bi để nhiếp kẻ không có lòng thương rộng; khai hóa chúng sinh, độ thoát hết thảy; thường dùng tinh tấn nhiếp kẻ nhút nhát yếu kém; dùng tính hòa dịu nhiếp kẻ mang oán kết; dùng quyền phương tiện nhiếp kẻ không biết tiết độ; dùng trí tuệ nhiếp kẻ ngu tối; dùng nhất tâm nhiếp kẻ buông lung; dùng thần thông nhiếp kẻ không thông suốt; dùng sự sáng suốt của bậc thánh nhiếp kẻ tối tăm bế tắc; dùng sự tùy thời nhiếp kẻ không có nghĩa lý; ý chuyên suy nghĩ để nhiếp kẻ phiền loạn; noi theo tâm đạo nhiếp kẻ không học; thực hành bốn ân (tức tứ nhiếp pháp: bốn cách thu phục người — bố thí, nói lời dịu dàng, làm lợi ích, cùng làm việc với họ) nhiếp kẻ không ai che chở; dùng bố thí nhiếp kẻ nghèo khổ; dùng sự cung kính giữ giới nhiếp kẻ vô lễ; dùng học rộng nhiếp kẻ ít trí; dùng tổng trì nhiếp kẻ hay quên; dùng tài biện thuyết nhiếp kẻ ngu vụng ăn nói; dùng đức cao nhiếp kẻ ít phước. Vì thế mà thành đại tuệ. Này tộc tánh tử, đó là hai mươi việc Bồ-tát làm mà không chán sinh tử.

 Bồ-tát Bảo Kế lại hỏi Phật: Thế nào là Bồ-tát thích hợp ở trong sinh tử, làm lợi ích cho vô số người? Đức Phật bảo tộc tánh tử: Nếu Bồ-tát dùng đức trang nghiêm thì thích hợp ở trong sinh tử, dùng phước thấm nhuần kẻ nghèo thiếu nguy khốn. Dùng học rộng trang nghiêm thì thích hợp ở trong sinh tử, dùng tài biện thuyết làm lợi ích nhiều. Có thể giữ ý mình không lơ đễnh quên lãng, đạt tổng trì thì thích hợp ở trong sinh tử, khiến mọi người đều được nghe trí tuệ. Đạt được bảo chưởng (bàn tay báu: bàn tay có thể tuôn ra của báu vô tận) để ưa bố thí, tự trang nghiêm mà của cải không hao giảm, dùng của báu này làm lợi ích nhiều. Lại không buông lung thì thích hợp ở trong sinh tử, giảng pháp không mỏi, làm lợi ích nhiều cho mọi người. Lại gom đủ các tướng tốt một cách bình đẳng thì thích hợp ở trong sinh tử, tu tuệ để trang nghiêm cho chúng sinh. Lời nói việc làm phù hợp nhau thì thích hợp ở trong sinh tử, việc làm đúng lúc không mất tiết độ, làm lợi ích nhiều cho chúng sinh. Hết thảy những gì mình có đều bố thí không tiếc thì thích hợp ở trong sinh tử, tùy lúc khai hóa khiến mỗi người được chỗ của mình, bố thí đến mức trọn vẹn, làm lợi ích nhiều cho chúng sinh. Giữ giới thanh tịnh thì thích hợp ở trong sinh tử, trang nghiêm việc trì giới, làm lợi ích nhiều cho chúng sinh. Nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ thì thích hợp ở trong sinh tử, với sáu độ vô cực làm lợi ích nhiều cho chúng sinh.

 Đức Phật bảo tộc tánh tử: Về thuở xưa, cách nay vô số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài), lâu xa vô lượng, bấy giờ có Phật hiệu là Phổ Hoại Thế Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Thành, Vi Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, hiệu Phật Thế Tôn (đây là mười danh hiệu tôn xưng của một vị Phật: Như Lai — bậc đến từ chân lý như thật; Chí Chân — bậc đáng được cúng dường; Đẳng Chánh Giác — bậc giác ngộ chân chánh trọn khắp; Minh Hạnh Thành — trí sáng và đức hạnh đầy đủ; Thiện Thệ — bậc khéo đi đến giải thoát; Thế Gian Giải — bậc hiểu rõ thế gian; Vô Thượng Sĩ — bậc cao nhất không ai hơn; Đạo Pháp Ngự — bậc điều phục, dẫn dắt người tu; Thiên Nhân Sư — thầy của trời và người; Phật Thế Tôn — bậc giác ngộ được đời tôn kính). Thế giới tên là Thiên Quán, kiếp tên là Hân Dự (vui mừng). Vì sao kiếp ấy tên là Hân Dự? Vì trong kiếp ấy có sáu vạn Phật ra đời. Bấy giờ các vị trời Tịnh Cư (cõi trời của các bậc thánh đã dứt dục, ở tầng cao của cõi sắc) nghe vô số tiếng tuyên bày công đức Phật: "Trong kiếp này có sáu vạn Phật." Bấy giờ trời và người đời đều cùng ca tụng; ai nghe tiếng khen ngợi này đều vui mừng, sinh lòng lành. Vì thế kiếp tên là Hân Dự.

 Đức Phật bảo tộc tánh tử: Thế giới của Phật ấy an ổn vui sướng, đức cao vời, chư thiên và nhân dân nhìn mãi không chán, cho nên thế giới tên là Thiên Quán (trời ngắm). Đất ấy vi diệu, trang nghiêm hết mực; đất được làm bằng nhiều thứ hương xen lẫn, đủ sức làm gốc cho nghìn thế giới (?). Lại hương thơm tỏa ra từ cõi Phật ấy có thể xông khắp vô lượng vô số nước trong mười phương. Khói hương chiên-đàn (gỗ đàn hương) che phủ đất ấy; tự nhiên mọc lên những hoa sen vô cực tên là Quang Minh Diệu, ánh sáng của hoa sen ấy thường dùng ánh huy hoàng lớn chiếu khắp thế giới kia. Nhân dân lớn nhỏ đều có thần túc. Chỗ ở của các bậc kỳ đức đều lấy hương làm lầu quán, giảng đường, tinh xá (nơi ở tu hành), hiên cửa, cửa sổ, giường ghế, nệm chiếu, đồ trải vi diệu. Cõi Phật ấy cũng không có nước, ấp, quận, huyện, thôn xóm. Lại nhân dân ở đó đều được thần thông, đi kinh hành (đi qua lại chậm rãi để tu tập) trên hư không; lầu gác, giảng đường cũng ở trong hư không. Ngồi trong lầu, giảng đường ấy, chuyên tinh nghĩ đạo, tụng đọc giảng luận. Ở đó không có phụ nữ, cũng không có bào thai; người đều hóa sinh (sinh ra tự nhiên do biến hóa, không qua cha mẹ), không nghe tên phụ nữ, cũng không có tên ba đường dữ (tam đồ: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), lại không có hoạn nạn của mọi phiền não khổ nhọc. Hết thảy mọi người lấy niềm vui thiền định làm thức ăn uống; tin chắc pháp vi diệu, chí cầu Đại thừa. Ở đó không có tên của các thừa khác như Thanh văn, Duyên giác. Nhân dân cõi ấy đều đội mũ khăn, mặc y phục, nhan sắc như người cõi trời. Nếu xuất gia học đạo thì trần lao ái dục liền đều xa lìa, không có lo lắng ràng buộc. Lại Như Lai kia cũng không bảo các Bồ-tát phải mặc pháp phục (áo của người xuất gia). Vì sao? Vì những người ấy không sinh tâm dơ đục. Mà Như Lai kia hình thể, oai nghi, dung nhan hiện như Phạm Thiên (vị trời làm chủ cõi sắc). Chúng Bồ-tát oai nghi lễ tiết không gì không đầy đủ, ngồi đứng an tường, giảng nói kinh đạo. Giả sử từ các cõi Phật mười phương có Bồ-tát thần thông biến hóa vô cực đến thế giới Thiên Quán, vượt qua các nước đến chầu Như Lai, cúi đầu quy mạng nghe nói kinh điển, thấy cõi Phật ấy không gì sánh bằng, đức vượt trội cao vời vô lượng, lấy làm lạ chưa từng có, cất tiếng khen ngợi rồi mới rời đi.

 Đức Phật bảo tộc tánh tử: Khi Như Lai kia vì các Bồ-tát tuyên bày đạo hóa thì bay lên hư không, cách đất sáu mươi sáu trượng, ngồi trên tòa sư tử (tòa ngồi của Phật, ví Phật như sư tử chúa giữa muôn thú) vi diệu thanh tịnh trang nghiêm, vì các Bồ-tát luận giáo pháp bậc trên, chỉ nêu sơ lược điều cốt yếu, không phân tích rộng, không giảng đi giảng lại nghĩa giữa, như ta ở đây nói nhiều ân cần. Vì sao? Vì các bậc chánh sĩ (người chân chánh, tức các Bồ-tát) ấy đều đã vào trí tuệ thánh, với một chương câu liền có thể hiểu vào trăm nghìn nghĩa. Cho nên Như Lai tuyên giảng kinh giáo gọn gàng, không dùng nhiều lời. Đức Phật ấy nói cho họ bốn hạnh thanh tịnh: độ vô cực thanh tịnh, pháp đạo phẩm thanh tịnh, hạnh thần thông thanh tịnh, giáo hóa chúng sinh thanh tịnh. Đó là bốn.

 Đức Phật bảo Bảo Kế: Bấy giờ ở cõi Phật kia có một Bồ-tát tên là Trân Bảo, tự thưa hỏi Hoại Thế Như Lai: Thế nào là Bồ-tát thích hợp ở trong sinh tử làm lợi ích nhiều cho chúng sinh? Bấy giờ Như Lai bèn vì Bồ-tát phân biệt nói rộng nghĩa hai câu này: Với đạo đại tuệ này thì không gì địch nổi; Bồ-tát thực hành luôn ở trong sinh tử, đạt được ánh sáng trí tuệ, làm lợi ích nhiều. Phật vừa nói xong, sáu vạn Bồ-tát được nhu thuận nhẫn (sự nhẫn chịu do tâm mềm mại thuận theo chân lý, một bậc chứng ngộ của Bồ-tát).

 Đức Phật bảo Bảo Kế: Bồ-tát Trân Bảo lại hỏi: Thế nào là Bồ-tát trang nghiêm thanh tịnh đạo tràng (nơi thành đạo), ngồi dưới cây Phật (cây bồ-đề, nơi thành Phật)? Hoại Thế Như Lai bảo Trân Bảo: Dùng sự không buông lung mà trang nghiêm thanh tịnh đạo tràng, ngồi dưới cây Phật. Ở đó thế nào là không buông lung? Đức Phật ấy bảo: Là vâng làm theo kinh điển. Lại hỏi: Thế nào là vâng làm theo kinh điển? Đáp: Lời nói việc làm phù hợp nhau là không buông lung. Lại không buông lung là không tự rong ruổi; tu áo giáp vô lượng đức lớn; không hợp với ấm, vượt khỏi năm ấm (năm uẩn: năm nhóm tạo thành con người); bố thí vô lượng vì không thể hết; trì giới vô lượng vì những người chưa học; nhẫn nhục vô lượng vì chịu được mọi khổ; tinh tấn vô lượng vì là sự nghiệp của chánh sĩ; thiền định vô lượng vì không thối lui sa sút; trí tuệ vô lượng vì không vướng ngại; lòng từ vô lượng vì khai hóa chúng sinh không thể giới hạn; bi vô lượng vì thương xót chúng sinh, cứu kẻ thiếu thốn; hạnh hỷ vô lượng vì dùng pháp làm chúng sinh vui mừng; hạnh hộ (xả) vô lượng vì cứu giúp nuôi dưỡng chúng sinh; sinh tử vô lượng vì nuôi lớn hết thảy pháp Phật đạo; giáo hóa vô lượng người vì làm yên kia và ta; chánh pháp vô lượng vì thuận theo thời, tinh tấn vững chắc; đức tuệ vô lượng vì nắm giữ quyền phương tiện, ứng đúng lúc một cách bình đẳng; phụng sự vô lượng Phật vì đầy đủ trí tuệ; cầu nghe vô lượng vì trí vượt trội; tâm vào vô lượng vì thấy chí tính và hạnh của chúng sinh; tiết đức vô lượng vì chí giữ sự nhàn tĩnh có giới hạn (?); ở nơi vắng vẻ vô lượng vì thuận theo tâm; lặng lẽ vô lượng vì điều xét rộng khắp, mau chóng thành tựu đầy đủ thông tuệ.

 Đức Phật bảo Trân Bảo: Đó là pháp cần noi theo của sự không buông lung. Bồ-tát thực hành không buông lung này thì trang nghiêm thanh tịnh đạo tràng, ngồi dưới cây Phật, đó là nghĩa của nó. Lại này tộc tánh tử, sự không buông lung là gốc dựng lập của các pháp đạo phẩm, là cội nguồn của trí tuệ thánh đạt đến không buông lung. Đạt pháp cốt yếu vững chắc, nhờ không buông lung mà tích chứa gốc công đức, có thể không buông lung, chưa từng quên mất những pháp đã nghe từ xưa lâu xa, có thể ôm giữ khắp hết thảy kinh điển, tiêu trừ trần lao và vô lượng ấm cái (những thứ che lấp tâm như tham, giận, buồn ngủ mê muội, xao động, nghi ngờ), đối với các nghĩa đạo không vướng ngại. Người không buông lung thì có thể đốt sạch bóng tối ngu si chất chứa như đồng hoang, có thể giữ gìn hết thảy kinh pháp, diệt trừ các tướng, kiềm chế các căn. Người không buông lung thì lui bỏ đường tà, làm các điều lành, sức mạnh vượt trội, đầy đủ mười lực (thập lực: mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có), sức như hư không, không ai sánh. Người không buông lung thì được vô sở úy (sự không sợ hãi khi thuyết pháp giữa đại chúng), đầy đủ thành tựu hết thảy pháp Phật, trở về đỉnh nguồn gốc. Người không buông lung thì có thể đạt được thông tuệ của Phật.

 Đức Phật bảo tộc tánh tử: Khi Phật kia nói về sự không buông lung này, một vạn hai nghìn Bồ-tát đạt được vô sở tòng sinh pháp nhẫn (vô sinh pháp nhẫn: chứng biết và an trụ nơi chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt). Này tộc tánh tử, ý ông nghĩ sao? Bồ-tát Trân Bảo lúc ấy há là người khác sao? Chớ nghĩ như vậy. Vì sao? Chính là thân ông đó. Do nhân duyên ấy, nên nghĩ như thế này: Nếu Bồ-tát không buông lung thì mới thích hợp trang nghiêm thanh tịnh đạo tràng, ngồi dưới cây Phật, vào đạo Như Lai không thể hạn lượng.

 Đức Phật lại bảo Bồ-tát Bảo Kế: Nói về Bồ-tát khai hóa chúng sinh, nếu Bồ-tát thực hành thanh tịnh, thấy hạnh của chúng sinh, tâm mang thiện hay ác, liền có thể khai hóa vô lượng, khó hạn, không thể nghĩ bàn loài chúng sinh, khiến mỗi người vâng làm pháp vô cực. Bồ-tát ấy chí tính điều hòa mềm mỏng, đi vào sự xét kỹ càng, tự tại khai hóa bao nhiêu nhân dân. Này tộc tánh tử, căn tánh con người không giống nhau, cái thấy mỗi người khác nhau, cho nên Bồ-tát tùy lúc thị hiện mà dẫn dắt họ tiến lên.

 Hoặc có người nhờ giữ vững giới cấm mà được khai hóa; hoặc nhờ phạm giới mà được nhận giáo; hoặc nhờ qua lại giao tiếp bằng áo quần đồ vật mà nhận đạo hóa; hoặc nhờ mềm mỏng, hoặc nhờ thô bạo, hoặc nhờ lòng độc ác, hoặc nhờ sợ hãi, hoặc nhờ khổ não, hoặc nhờ an ổn mà nhận khai hóa; hoặc nhờ lời nói, hoặc nhờ được thắng, hoặc nhờ nguyên nhân sinh ra, hoặc nhờ chí tính, hoặc nhờ bị bức bách, hoặc nhờ thuận ý, hoặc nhờ có của, hoặc nhờ không có gì, hoặc nhờ hưng thịnh, hoặc nhờ điều thọ nhận, hoặc nhờ không thọ nhận, hoặc nhờ làm ăn tài sản, hoặc nhờ yên lặng không thay đổi lấy bỏ, hoặc nhờ tham mến cầu dung nhan đẹp, hoặc nhờ sắc xấu, hoặc nhờ pháp sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm mà được khai hóa; hoặc nhờ sự giận mắng, mùi hôi, vị dở, những thứ thô cứng dơ bẩn mà được khai mở hiểu biết; hoặc nhờ cùng ở cùng ngủ mà nhận giáo hóa; hoặc nhờ qua lại thường gặp nhau; hoặc nhờ nghe về Phật, Pháp, Thánh chúng; hoặc nhờ vui mừng; hoặc nhờ lo buồn; hoặc nhờ tiếng vô ngã; hoặc nhờ tiếng vắng lặng; hoặc nhờ tiếng bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ mà nhận khai hóa; hoặc nhờ nỗi khổ hữu vi của chúng sinh; hoặc nhờ nghe sự an ổn gặp được ở cõi trời và thế gian mà nhận khai hóa; hoặc nghe giáo pháp của thừa Thanh văn, hoặc thừa Duyên giác, hoặc nghe Đại thừa mà nhận khai hóa; hoặc nhờ thường vui không lo phiền; hoặc nhờ buồn rầu không do vui mừng; hoặc nhờ của cải lợi lộc; hoặc nhờ hớn hở mà không thấy được yêu kính (?); hoặc nhờ được lợi; hoặc nhờ suy hao; hoặc lại có người nhờ bốn ân mà được khai hóa; hoặc nhờ nghiệp bên trong, hoặc nhờ nghiệp bên ngoài; hoặc nhờ mắt, tai, mũi, miệng, thân thể, tay chân mà nhận khai hóa; hoặc nhờ vui chơi ca hát, hoặc nhờ hoa hương mà nhận khai hóa; hoặc nhờ thân mình chuyên gặp khổ hoạn, hoặc nhờ thường vui mà nhận khai hóa; hoặc nhờ tâm được phương tiện an tĩnh; hoặc nhờ Bồ-tát hóa làm hình tướng tỳ-kheo; hoặc lại biến hiện hình tướng tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia thọ giới đầy đủ), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia giữ giới), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia giữ giới) mà nhận khai hóa; hoặc lại hiện làm dung mạo Phật mà khai hóa; hoặc như tướng mạo Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Phạm Thiên, Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị khắp thiên hạ bằng chánh pháp) mà khai hóa.

 Đức Phật bảo tộc tánh tử: Nếu không hiện nhiều thứ biến hóa, chỉ quan sát tính hạnh, theo tâm niệm của họ (?) mà khai hóa thì không thể độ họ. Phải hiểu rõ tính hạnh của chúng sinh, tùy bệnh cho thuốc thì sự độ mới rộng. Nếu Bồ-tát thực hành độ vô cực thì có thể vâng nhận pháp đạo phẩm của Phật, cũng có thể sáng tỏ trí tuệ thần thông, rồi sau đó lặng lẽ khai hóa chúng sinh. Bồ-tát có bốn pháp khai hóa chúng sinh. Thế nào là bốn? Một là không chán hoạn nạn của sinh tử, dẫn dắt chỉ bày cho người chưa đến; hai là không tham sự yên ổn của mình, nguyện cho hết thảy được yên; ba là thường đúng lúc tuyên bày đạo giáo; bốn là phân biệt tâm tính và việc làm của các loài. Đó là bốn. Lại có bốn: một là lời nói ôn hòa, lời lẽ đáng kính; hai là giữ giới thanh tịnh như ánh mặt trời; ba là sắc mặt thường vui, chưa từng ôm hận; bốn là thường mang lòng từ. Lại có bốn: một là tâm không mang ý hại; hai là chí ở đại bi; ba là ý nhiều thương xót; bốn là thường điều hòa tâm mình. Lại có bốn: một là tính hạnh thanh tịnh; hai là không nịnh hót dối trá; ba là tinh tấn vững mạnh; bốn là nhẫn chịu khổ vui, tốt xấu. Đó là bốn pháp Bồ-tát khai hóa chúng sinh. Nên quán như thế thì mới đủ sức cứu giúp hết thảy.

 Đức Phật bảo tộc tánh tử: Về thuở xa xưa, đã qua vô số kiếp, lâu xa vô lượng không thể nghĩ bàn, bấy giờ có Phật hiệu là Ly Cấu Quang Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Thành, Vi Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, hiệu Phật Thế Tôn. Thế giới tên là Tịch Nhiên, kiếp tên là Ái Kính. Thế giới Tịch Nhiên giàu vui an ổn, năm thứ lúa rẻ, vui sướng khó lường, trời và người đông đúc. Phật Ly Cấu Quang có chúng Thanh văn chín mươi sáu ức, Bồ-tát tám vạn bốn nghìn; Phật ấy thọ ba mươi ba vạn sáu nghìn tuổi.

 Bấy giờ có một vị phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn) làm vua một nước lớn. Vua có thái tử tên là Nghiệp Thủ, đoan chánh xinh đẹp, ai thấy cũng không chán. Năm mười sáu tuổi, thái tử say mê dung mạo, mê đắm sự giàu sang, hoang loạn tự cao, không chịu đến chỗ Phật Ly Cấu Quang, không tu cung kính, không cúi đầu lễ bái. Phật nghĩ trong lòng: Thái tử Nghiệp Thủ sao lại bỗng mất ý đạo chánh chân vô thượng và sự khuyến khích gốc công đức, không biết gốc đời trước mà chấp có ta, hoang mê sắc đẹp, của cải, giàu sang, lại mang lòng tự đại, không thường đến chỗ Phật; đã đến đây mà không chịu quy mạng, trái mất lễ tiết. Nếu ân cần tuyên nói hạnh gốc đời trước của nó, ắt nó sẽ nhớ lại đời trước, thường đến chỗ Như Lai cúi đầu nhận giáo.

 Bấy giờ Ly Cấu Quang Như Lai mời họp hết tám vạn bốn nghìn Bồ-tát, cho chia pháp trù (thẻ tre dùng để chọn người nhận việc): ai đủ sức đến chỗ thái tử Nghiệp Thủ, trong tám vạn bốn nghìn năm giáo hóa nói pháp mà không chán mọi khổ não bức bách; dù đến dạy mà không được tiếp đãi, mời ngồi, chuyện trò, chỉ bị mắng chửi, nhục mạ, phỉ báng thôi. Đức Phật bảo tộc tánh tử: Bấy giờ tuy chia thẻ này, trong tám vạn bốn nghìn Bồ-tát không một vị nào chịu nhận thẻ pháp. Lúc ấy trong hội có một Bồ-tát tên là Cực Diệu Tinh Tấn, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, quỳ thẳng chắp tay, tiến lên bạch Phật: Con đủ sức trong tám vạn bốn nghìn năm qua lại thường gặp thái tử Nghiệp Thủ, bỏ hết mọi an ổn, nhẫn chịu mọi khổ, dù gặp các tai ách cũng không lấy làm lo. Cực Diệu Tinh Tấn vừa nói lời ấy, ba nghìn đại thiên thế giới (một hệ thống vũ trụ gồm một tỷ thế giới nhỏ) liền chấn động sáu cách; trăm nghìn trời người đứng trên hư không cất tiếng khen: Lành thay, lành thay, bậc tinh tấn vô cực, mặc áo giáp thệ nguyện rộng lớn!

 Bấy giờ Bồ-tát Cực Diệu Tinh Tấn đến đứng trước cửa thái tử Nghiệp Thủ. Thái tử vừa thấy liền mắng chửi nhục mạ, giận dữ phỉ báng, lời lẽ tuôn ra miệng không có giới hạn; bốc đất ném vào người, lấy ngói đá đánh, lấy dao gậy đánh chém. Bấy giờ Bồ-tát bị nhục như thế mà không giận, không oán hận, cũng không hối mà quay về; càng vững lòng mặc áo giáp tinh tấn, sức trí càng thêm, khởi đại bi mà thương xót thái tử. Như thế một nghìn năm mới được tự mình tiến vào cửa thứ nhất. Trải qua những nạn khổ sở, bị khinh rẻ mà không lấy làm chán, đến nghìn vạn năm (?), lại tiến đến sân thứ nhất của vương cung; lại hai vạn năm đến sân thứ hai; cứ như thế, tám vạn bốn nghìn năm thì đến sân thứ bảy. Bảy ngày bảy đêm, thái tử Nghiệp Thủ lúc ấy lại thấy Bồ-tát, liền hỏi: Tỳ-kheo từ đâu đến, đến đây cầu gì? Bồ-tát đáp: Tôi cố ý đến thăm, để xưng tán danh tiếng công lao (?). Bấy giờ thái tử tự nghĩ trong lòng: Lạ thay, chưa từng có! Nay vị tỳ-kheo này giới đức khó lường, không ai theo kịp, bị mọi nhục mạ mà chưa từng lười bỏ hay xấu hổ. Cực Diệu Tinh Tấn làm cho Nghiệp Thủ vui lòng, liền nói kệ (bài thơ tụng trong kinh) rằng:

 Thái tử, nay tôi không cầu gì, / Không cần ăn uống và áo quần;

 Ngài hãy mở lòng chớ sợ hãi, / Tôi vì Phật pháp mà đến đây.

 Bậc tôn quý trong loài người hiệu Ly Cấu Quang, / Bậc đại thánh hiện ra đời làm lợi ích nhiều;

 Giảng nói kinh pháp trừ khổ hoạn, / Ai được nghe thì đạt cam lộ (nước ngọt bất tử, ví cho pháp giải thoát).

 Chư Phật ra đời rất khó gặp, / Vô số nghìn kiếp khó gặp được;

 Dắt dẫn mọi người khiến nhận pháp, / Ấy là ngọn đuốc sáng của thế gian.

 Ngài trái lại vì ham muốn mà buông lung, / Tham tiền của, sắc đẹp để tự vui;

 Mê đắm giàu sang và ngôi vua, / Không chịu đến gặp Pháp vương (vua của Chánh pháp, tức Phật).

 Của cải vô thường, mạng khó giữ, / Phật nói đời người như sương sớm;

 Thái tử tự xét, mình cũng thường như vậy, / Sao nghe có Phật lại buông lung?

 Ngài đã từng lập chí cầu Phật đạo, / Mời gọi chúng sinh muốn độ thoát;

 Nay vì cớ gì lại theo dục vọng? / Buông lung thì sao độ được chúng sinh?

 Tôi sắp trở về chỗ Bậc Tối Thắng (Phật), / Ngài nên hàng phục tâm, diệt dục trần;

 Ngài hãy khởi tinh tấn thương xót hết thảy, / Kẻo về sau hối hận mang lo phiền.

 Bấy giờ vương tử nghe bài kệ này, / Liền tự hạ mình phát lòng cung kính;

 Cúi đầu lễ chân bậc Cực Tinh Tấn: / Nay tôi tự hối tội đã làm nhục ngài.

 Tôi sẽ vứt bỏ hết thảy quan sĩ (?), / Không ham giàu sang, không tham đất nước;

 Tôi sẽ đến nơi Bậc An Trụ (Phật), / Bỏ hết lỗi dơ, cầu được lợi ích.

 Liền cùng một ức tám vạn người, / Mỗi người cầm hoa, nâng các thứ hương,

 Cùng nhau đến chỗ Bậc Tối Thắng, / Ra mắt Ly Cấu Quang, bậc cao nhất trong loài người.

 Đã đến hết nơi Bậc An Trụ, / Tiến lên cúi đầu lễ chân và cúng dường;

 Lui về một bên đứng cạnh Phật, / Bấy giờ thái tử nói lời này:

 Cực Diệu Tinh Tấn là thầy tôi, / Lòng không chán ngán, nét mặt hòa nhã khuyên bảo;

 Ơn đức này không gì hơn được, / Cúng dường như thế chẳng đủ đền.

 Xin quy y, sám hối, nhận lỗi với Bậc Cứu Hộ Thế Gian, / Vì đã trái mất lời dạy của Pháp vương;

 Nay con xin dốc hết lòng thành quy về, / Nguyện Phật nhận lấy tấm lòng nhận lỗi.

 Từ đây phát ý quyết cầu thành Phật, / Vì hết thảy chúng sinh mà khởi lòng thương;

 Không còn làm điều tà, buông lung nữa, / Nay con lập đức để thành Phật đạo.

 Bấy giờ thái tử bỏ ngôi vinh hiển, / Cùng một ức tám vạn bốn nghìn người,

 Ở chỗ Bậc Tối Thắng làm sa-môn (người xuất gia tu hành), / Phát ý lập chí cầu Phật đạo.

 Bấy giờ Phật biết chí nguyện của họ, / Vì họ nói sự nghiệp Phật đạo tối thượng;

 Những người nghe pháp thanh tịnh đạt nhu thuận nhẫn, / Các bậc cao sĩ an trụ pháp vô ngã.

 Đức Phật bảo Bồ-tát Bảo Kế: Nên biết Cực Diệu Tinh Tấn lúc ấy chính là thân ta; thái tử Nghiệp Thủ là Di-lặc (vị Bồ-tát sẽ thành Phật kế tiếp sau Phật Thích-ca). Này tộc tánh tử, Bồ-tát thời quá khứ khai hóa chúng sinh không lười mỏi, oai đức cao vời vô lượng như thế, sự học ngày càng sâu, tinh tấn không ai sánh. Cho nên Bồ-tát muốn độ chúng sinh thì nên nhớ tu học theo đức của Bồ-tát Cực Diệu Tinh Tấn đời trước kia.

 Đức Phật bảo tộc tánh tử: Bồ-tát có bốn nghiệp mà được tự tại, dùng bốn nghiệp này thâu nhận đạo pháp của chư Phật. Thế nào là bốn? Một là vượt hơn các ma, không ma nào không quy phục; hai là nghĩ đến làm thanh tịnh cõi Phật, khiến tu giáo pháp thanh tịnh; ba là trang nghiêm thân, miệng, ý, thuận theo gốc của khai sĩ (tên gọi khác của Bồ-tát: người khai mở đạo cho người); bốn là tập hợp hết thảy đạo phẩm của chư Phật. Đó là bốn pháp nghiệp tự tại. Lại có bốn việc là nghiệp của Bồ-tát. Thế nào là bốn? Một là trí tuệ hiểu rõ chí tính đã đi vào của chúng sinh; hai là thấy khắp chỗ quy về của gốc căn tánh chúng sinh; ba là phân biệt nguyên do của hết thảy các nẻo, tùy bệnh cho thuốc; bốn là biết rõ hết thảy những lối đi, khiến được vắng lặng, không mang giận dữ. Đó là bốn việc đạo nghiệp tự tại mà Bồ-tát thực hành.

 Bấy giờ Bồ-tát Bảo Kế, từ vô số kiếp đã gieo trăm nghìn gốc công đức khó hạn lượng, có viên ngọc minh nguyệt (ngọc sáng như trăng) trong búi tóc, giá trị bằng ba nghìn cõi Phật này, đem dâng lên Như Lai, miệng nói lời này: Xin đem báu trên đỉnh đầu cống hiến Như Lai. Nhờ gốc công đức ấy, đạt đến chỗ không ai thấy được tướng đỉnh đầu của mình (tướng đỉnh đầu của Phật, không ai nhìn thấy được chóp), thành tựu đỉnh trí tuệ thánh không thể nghĩ bàn của chư Phật. Phật liền mỉm cười, ánh sáng năm màu từ miệng phát ra, chiếu vô số cõi nước chư Phật, rồi liền trở về, nhiễu quanh Phật ba vòng, bỗng ẩn vào đỉnh đầu. Bấy giờ trong hội có Bồ-tát tên là Tiệp Biện, từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, quỳ thẳng chắp tay, khen ngợi Thế Tôn, dùng kệ hỏi rằng:

 Bậc tôn quý nhất, không ai sánh, / Vượt lên trên thế tục;

 Không nhơ, đã lìa dơ uế, / Ba cõi đều xưng tụng đức Ngài.

 Lòng từ không ai bì, / Cao vượt cả núi Tu-di (ngọn núi lớn nhất, ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo);

 Nay vì sao Ngài vui cười? / Nguyện bậc trí tuệ nói cho con.

 Chân đế (chân lý tuyệt đối), giới, điều phục, định, / Giữ tính, lời được người kính (?);

 Khiến chí hướng con được an, / Khéo tu sự vắng lặng an vui.

 Bậc tôn quý của trời người ở đây, / Chí Ngài rất vững chắc vi diệu;

 Vì có sự cảm ứng nào, / Mà thương xót nay mỉm cười?

 Mười phương đều thâu nhiếp, thế lực mạnh, / Ánh sáng, phước đức, oai nghi rực rỡ;

 Bậc sư tử dũng mãnh phá tối tăm, / Đi giữa đại chúng không sợ hãi.

 Ba cõi không ai sánh bằng, / Làm sao có người vượt hơn?

 Bậc là Nhà của Pháp xin giải nói, / Vì cớ gì mà vui cười?

 Tánh lìa nhơ, dạo đi an ổn, / Nét mặt thường hòa vui;

 Danh đức thấu suốt hư không, / Lan xa không thể hạn lượng.

 Tiêu trừ mọi tối tăm, / Ánh sáng không đâu không chiếu;

 Bậc An Trụ xin giải bày, / Vì cớ gì mà vui cười?

 Tu đức, tâm thanh tịnh, / Nguyện lớn như núi vàng báu;

 Thường dạy dỗ người chưa theo kịp, / Người đời khắp nơi cúng dường.

 Ngài là ruộng phước tốt nhất, / Bậc Chúng Hựu (bậc được mọi người tôn kính, tức Thế Tôn), bậc thánh vượt đời;

 Thích Sư Tử (Phật Thích-ca, bậc sư tử dòng họ Thích) hiện điều cốt yếu, / Điều giảng nói rộng như hư không.

 Chư thiên và nhân dân, / Không ai vi diệu bằng Ngài;

 Tâm bình đẳng rất vững mạnh, / Biết hổ thẹn, điềm lành dồi dào;

 Đức cao vời trăm nghìn, / Tướng tốt như hoa tươi tốt.

 Bậc Tối Thắng Năng Nhân (Năng Nhân: dịch nghĩa chữ Thích-ca, tức Phật Thích-ca) mỉm cười, / Nguyện vì chúng con giải bày.

 Trí tuệ Ngài không vướng ngại, / Lan khắp cả ba đời;

 Ở trong bao nhiêu thân và ý, / Tâm Ngài không bám chấp;

 Một lúc đều hiểu rõ, / Tùy chỗ thích hợp mà hành giáo hóa.

 Bậc Nhân Sư Tử vừa cười, / Nghĩa ấy là nghĩa gì?

 Chư thiên đứng giữa hư không, / Trong lòng đều vui mừng;

 Nhân dân trên mặt đất, / Chắp tay tự quy y.

 Bậc Năng Nhân Tối Thắng xin nói, / Vị cam lộ đặc biệt;

 Chư thiên, thần, người nghe xong, / Tiêu diệt tối tăm trần lao.

 Đức Phật bảo Bồ-tát Tiệp Biện: Ông có thấy Bảo Kế chăng? Ông ấy đem ngọc trong búi tóc báu này dâng lên Như Lai, chí nguyện ý đạo chánh chân vô thượng, đó là cúng dường trí tuệ gốc của Phật. Đáp: Dạ vâng, con đã thấy, bạch Thế Tôn. Phật nói: Này tộc tánh tử, Bồ-tát Bảo Kế trong số kiếp nhiều như cát sông Hằng đã cúng dường các Như Lai Chí Chân nhiều như cát sông Hằng, thường tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, giữ giới, dứt dục), khai hóa vô số loài chúng sinh, đặt họ vào ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát). Qua mười a-tăng-kỳ kiếp (a-tăng-kỳ: con số lớn không thể đếm), ông sẽ được thành Phật, hiệu là Bảo Thành Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Thành, Vi Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, hiệu Phật Thế Tôn. Thế giới tên là Ly Cấu Quang, kiếp tên là Vô Cấu.

 Thế giới Ly Cấu Quang do bảy báu hợp thành, đều phát ánh sáng chiếu vô lượng cõi Phật mười phương; ánh sáng ấy màu vàng tía. Nếu chúng sinh gặp ánh sáng ấy thì mọi trần lao đều được tiêu diệt. Cõi ấy giàu vui; các Bồ-tát đều không bám chấp; không có ngoại đạo dị học nào khởi lên; mọi người đều tu đạo báu; vì thế Như Lai tên là Bảo Thành. Các Bồ-tát ấy đều được thần thông, đều có tài biện thuyết. Chư thiên, nhân dân cõi ấy đều thuần hậu, noi theo đấng Bình Đẳng Giác (tức Phật), không có tên gọi của kẻ chưa theo kịp hay không có trí. Cõi ấy cũng không có vua chúa, chỉ lấy Thế Tôn làm Pháp vương vô thượng. Chư thiên và nhân dân tự nhiên hóa sinh, không có phụ nữ, không có tên ái dục. Nhân dân cõi ấy đều gieo gốc công đức, không có người không phước, các căn đều đầy đủ, đều dùng tướng tốt trang nghiêm thân mình. Bấy giờ chúng Bồ-tát của Như Lai ấy không thể đếm xiết. Phật thọ mười bốn kiếp, không hề nói chuyện khác, điều nói chỉ tuyên giảng trí tuệ của Bồ-tát, các độ vô cực, tài biện thuyết, đại bi, giáo pháp thuần một phẩm loại. Các Bồ-tát ấy đều từng được dạy dỗ, các căn sáng suốt, có thể dùng một câu mà vào khắp hết thảy đạo của chư Phật.

 Như Lai vì họ nói lời dạy tổng trì, lòng từ như đất. Thế nào là lời dạy tổng trì? Dùng một câu tuyệt diệu mà vào khắp các chương. Thế nào là một câu? Là câu thánh vi diệu, pháp đạo phẩm không thể cùng tận. Thế nào là câu vô tận? Là đối với Phật đạo không thể cùng tận. Thế nào là vô tận? Bàn về "không", đó gọi là câu vô tận. Đã có thể vào "không" thì vào khắp văn tự, đó là một câu. Hết thảy văn tự không thể cùng tận. Lại có hai chữ xưa nay chưa từng nghe, cũng chưa từng thực hành, mà tuyên nói lời ra từ một chữ. Một chữ ấy không cùng thế với hai chữ. Vì thế dùng một chữ mà tuyên dạy. Nếu tuyên bày lời dạy ấy thì không có niệm hay không niệm, không có nên hay không nên. Câu này không niệm cũng không phải không niệm; dùng câu không niệm mà thành khai hóa. Này tộc tánh tử, đó là vào giáo pháp tổng trì. Bảo Thành Như Lai vì các Bồ-tát nói câu chữ tổng trì; ở đó người học mà vào được một câu này thì vào khắp hết thảy ý Phật. Ta trong một kiếp, hoặc hơn một kiếp, phân biệt khen ngợi danh tiếng công đức của thế giới Ly Cấu Quang cũng không thể nói hết, không tới được bờ mé. Trí tuệ và danh đức mà Bảo Thành Như Lai giảng nói kinh đạo không thể nghĩ bàn, cũng không thể nói hết (?). Đức lớn của Phật ấy, cõi nước thanh tịnh, cao vời vượt bậc, không thể với tới. Bồ-tát Bảo Kế nghe Phật thọ ký (báo trước việc sẽ thành Phật), vui mừng hớn hở, dùng kệ khen Phật:

 Biết khắp, đều thấy được, / Vượt qua các pháp vô cực (?);

 Như Lai đều vượt hơn / Hết thảy mọi lỗi lầm dơ uế.

 Đại tuệ chưa từng có, / Đều biết thuở xưa của con;

 Số chư Phật con đã cúng dường, / Phật đều nói đủ cả.

 Quá khứ, vị lai, hiện tại, / Gốc ngọn là như thế;

 Lại biết đời mạt thế thấp kém, / Và hết thảy mọi người.

 Được Phật thọ ký rồi, / Không còn mang hồ nghi;

 Khai hóa độ thế gian, / Biết gốc ngọn các căn.

 Ở nơi hết thảy mặt đất này, / Mặt trời mặt trăng còn có thể rơi;

 Điều miệng Phật tuyên nói, / Rốt cuộc không hề thay đổi.

 Phật nói lời chí thành, / Điều giảng nói không hư dối;

 Thọ ký cho đạo giác ngộ tôn quý, / Thành Phật, bậc cao nhất trong loài người.

 Như chí nguyện của con, / Trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật;

 Lời Phật nói cũng như thế, / Đều biết tâm niệm con.

 Người kia nghe lời dạy này rồi, / Mặt vui không do dự;

 Điều tu hành là tôn quý, / Vì muốn độ chúng sinh.

 Như điều con thực hành, / Sẽ lại tăng thêm vô lượng;

 Sửa sang nghiêm chỉnh từ gốc, / Thân con vâng giữ hạnh trong sạch.

 Khởi phát tu hành được thành Phật, / Vượt qua các pháp vô cực;

 Siêng năng không nhút nhát, / Đều do tinh tấn mà đến.

 Đủ sức với những gì bố thí, / Phật đều biết thuở xưa của con;

 Chưa từng bỏ tinh tấn, / Đến bậc Như Lai đại bi.

 Vì các chúng sinh, / Gốc ngọn là như thế;

 Con sẽ khai hóa hết thảy, / Thành Phật, độ những người theo dị học.

 Khi Bồ-tát Bảo Kế nói kệ này, bảy vạn hai nghìn người đều phát ý đạo chánh chân vô thượng, đều nguyện sinh về thế giới Ly Cấu Quang kia, đồng thời cất tiếng cùng nói lời này: Khi Bảo Thành Như Lai thành Phật đạo, xin khiến khắp chúng con được sinh về cõi Phật ấy. Phật đều thọ ký nói họ sẽ sinh về nước ấy.

 Bấy giờ Thế Tôn bảo hiền giả A-nan (thị giả của Phật, người nghe và nhớ pháp nhiều nhất): Hãy nhận kinh điển này, giữ gìn, tụng đọc, giảng nói, rộng vì mọi người tuyên truyền ý chỉ, ân cần khuyến khích điều cốt yếu của kinh này, để được cõi trời và thế gian quy phục và cùng cúng dường. Vì sao? Ai nghe kinh này, ta đều thọ ký cho. Người không tin là do gốc đức đời trước mỏng; người nhận kinh này thì gốc đức không tầm thường. Chỉ cần nghe kinh này thì đời đời gặp Phật, huống nữa là nghe, giữ gìn, vâng làm và giảng nói, công đức vô hạn. Nếu tộc tánh tử, tộc tánh nữ (con trai, con gái nhà lành) đem bảy báu đầy cả ba nghìn đại thiên thế giới này tùy lúc bố thí, như thế suốt trăm nghìn năm, thì người nghe kinh này vui mừng tin giữ, công đức còn vượt hơn người kia. A-nan bạch Phật: Kinh này tên gì, phải vâng giữ thế nào? Phật nói: Tên là "Bồ-tát Tịnh Hạnh Bảo Kế Sở Vấn" (Những điều Bồ-tát Bảo Kế hỏi về hạnh thanh tịnh của Bồ-tát), hãy vâng giữ như vậy. Phật nói như thế xong, Bảo Kế cùng các Bồ-tát trong các hội mười phương, hiền giả A-nan, trời, rồng, quỷ thần, Kiền-đạp-hòa, A-tu-luân (A-tu-la: loài thần hay giận dữ, thường đánh nhau với chư thiên), người đời, nghe lời Phật nói không ai không vui mừng.

 Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ một trăm mười tám.

 Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ một trăm mười chín.

 Đời Đại Đường, Tam tạng (vị pháp sư thông suốt ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Bồ-đề-lưu-chí vâng chiếu chỉ dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video