Hội Tiên nhân Quảng Bác, thứ bốn mươi chín
Tôi nghe như thế này. Một thời, Phật ở trên bờ sông Hằng, gần thành Vô Đấu Chiến. Khi ấy có vô số các vị tỳ-kheo (người xuất gia theo Phật, sống bằng khất thực và giữ giới), cùng các tôn giả A-nan, Ma-ha Ca-diếp, Xá-lợi-phất, Bạc-câu-la, Ly-bà-đa, A-nhã Kiều-trần-như… (đều là các đệ tử lớn của Phật). Các vị ấy đã làm xong việc cần làm, đã lìa mọi bụi nhơ, các lậu (những phiền não làm tâm rỉ chảy, trói buộc vào vòng sinh tử) đã dứt hết, không còn thối lui. Các vị ngồi thiền (tập trung tâm ý), tụng kinh, kinh hành (đi chậm qua lại để giữ tâm tỉnh lặng), không chút lười nghỉ. Có vị như đàn nhạn, dạo chơi rồi dừng nghỉ ở nơi vắng lặng; có vị ở trong rừng, thường an trú trong thiền định. Các vị an trú trong giáo pháp sáng ngời của Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến), điều phục các giác quan nên không còn sợ hãi. Lúc ấy rừng Sa-la-kê (?) cành lá xum xuê, hoa thơm phủ khắp mặt đất. Chim câu-chỉ-la (giống chim cu có tiếng hót hay), chim ca-lăng-già, ngỗng chúa, bầy ong tụ tập về đậu, cùng hót vang hòa nhịp, khiến chúng sinh nghe xong lìa được sự mê muội, uể oải. Bấy giờ Như Lai bảo các tỳ-kheo: “Các ông hãy chuyên cần làm việc cần làm, lấy giới luật và oai nghi (phép tắc đi đứng nằm ngồi) mà tự che chở mình.”
Lúc ấy ở phương tây bỗng nhiên sáng rực, như ánh sáng của vầng mặt trời. Tôn giả A-nan vì chưa lìa hết dục vọng, nên bạch rằng: “Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính), ánh sáng này là điềm gì?” Phật nói: “A-nan, đó là người con của Hắc Hương, bậc cao nhất trong các vị tiên có năm phép thần thông (thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa đi lại tự tại), tên là Quảng Bác. Ông ấy nhịn ăn nên gầy gò, thân không còn tươi nhuận. Cùng đi với ông có năm trăm người, như tiên nhân Bất Bạch, tiên nhân Thiên Nhân, tiên nhân Chiêm-ba-dã-na, tiên nhân Đan-đồ-dã-na, tiên nhân Ca-ma-dã-na, tiên nhân Mê-khư-na-tư, tiên nhân Nghi Vị, tiên nhân Độ La…, vây quanh trước sau, sắp đến chỗ ta.”
Bấy giờ tiên nhân Quảng Bác từ xa trông thấy Thế Tôn, thân và tâm vắng lặng, ngồi trong rừng rậm, được các tỳ-kheo hầu hạ vây quanh, liền tự nghĩ: “Lạ thay bậc tôn quý! Ngài là bậc đã đạt nhất thiết trí (trí tuệ biết rõ tất cả mọi sự), hình tướng đầy đủ tốt đẹp. Ngài đã bỏ quần thần, bỏ ngôi chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp) cùng sáu vạn cung nữ, như vứt bỏ món ăn có độc; tu khổ hạnh trong núi rừng, lìa mọi thú vui dục lạc. Tiếng tăm vang khắp quả thật chẳng sai.” Lúc ấy trong chúng có một vị tiên tên là Na-lạt-đà, từ xa nhìn thấy Như Lai, lòng sinh vui mừng, liền nói bài kệ (thơ trong kinh Phật) rằng:
Trông kìa dưới rừng cây hoa xanh, người như khối vàng tía ấy là ai?
Như ánh lửa tỏa ra từ báu lạ núi Di-lâu (núi Tu-di, ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo), lại như trăng thu không chút mây mù che lấp.
Bấy giờ các vị tiên đều vui mừng hớn hở, chắp tay cung kính, dần dần đi đến chỗ Phật. Khi ấy Thế Tôn bảo các tỳ-kheo: “Các ông hãy xem những vị tiên ở châu Diêm-phù (cõi đất loài người chúng ta ở) kia: tóc rối bù dựng ngược lên, sống trong rừng rậm cỏ hoang, bôi tro lên mình, nhịn ăn ngũ cốc; hoặc nhịn ăn một tháng, nửa tháng đến gầy guộc; lấy da hươu, vỏ cây làm áo mặc; không cắt tóc, không cắt móng, ngồi chồm hổm ngoài trời; có người đen như màu khói, màu than, màu ong đen; dùng bùa chú, tế lửa cho là điềm lành; sống tùy chỗ, nơi đất trống, dưới gốc cây; có người nhảy xuống từ vách núi cao, có người gieo mình xuống nước sâu; lấy lửa nóng, nắng gắt hơ đốt thân, hành hạ thân thể; cậy vào dòng dõi của mình mà xa lìa trí tuệ cao tột. Tỳ-kheo nên biết, những vị tiên này có cái thấy không trong sạch, đắm chấp vào các cõi tồn tại, xoay vần trong sống chết, không thể thoát ra được.” Khi ấy các tỳ-kheo nghe Phật Thế Tôn nói như vậy rồi, cùng đồng thanh bạch rằng: “Chúng con nay nhờ nương vào Như Lai, chuyên cần tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, giữ giới, lìa dục), chắc chắn sẽ thoát ra khỏi các cõi tồn tại mãi mãi.”
Bấy giờ tiên nhân Quảng Bác cùng đồng bọn dần dần đến chỗ Phật. Họ thấy các vị A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) uy đức trang nghiêm, trong lòng kính sợ, khom mình cúi nhìn. Họ mỗi người bện tóc xõa, trên mình đeo dây trắng, sắc mặt đen sạm, hai mắt màu vàng xanh, tóc khô xác, tay cầm gậy ba chạc, thân hình thấp hèn; có người đi trên hư không, có người bàn luận sách vở thế tục. Đến trước Như Lai, họ bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, nay chúng hội này, xin Phật biết thời (biết lúc thích hợp để thuyết pháp).” Phật nói: “Quảng Bác, ta đã biết rõ việc thọ sinh trong các cõi tồn tại và bản tính của chúng.”
Khi ấy A-nan-đà bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, vị tiên nào đây được cả chúng vây quanh, lời lẽ và trí tuệ thông suốt nhạy bén, tóc trên đỉnh đầu dựng ngược lên?” Phật nói: “A-nan, đây là Quảng Bác. Ông ấy soạn ra kinh Vi-đà (bộ kinh điển cổ của đạo Bà-la-môn), vâng giữ và tu tập giáo pháp Xa-yết-la (?), lại soạn ra đủ loại văn tự thế tục.”
Bấy giờ các vị A-la-hán cùng bảo nhau: “Vị tiên này đạt được gì mà khổ hạnh như vậy, vẫn không giải thoát khỏi sống chết?” Lại tự nghĩ: “Chúng tiên này nay đến chỗ Phật sẽ hỏi điều gì? Hỏi về nhân duyên (lẽ mọi sự do nhiều điều kiện hợp lại mà sinh ra) chăng? Hay hỏi về vô ngã (lẽ không có cái ‘tôi’ thường còn, độc lập) chăng?”
Bấy giờ tiên nhân Quảng Bác chắp tay hướng về Phật bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, Phật ra đời là điều khó gặp, được dự chúng hội cũng khó. Nay con có ít điều nghi muốn hỏi, mong Ngài thương xót.” Phật nói: “Này đại tiên, ông cứ tùy ý hỏi, ta sẽ giải nói cho.” Tiên Quảng Bác nói: “Thế nào là bố thí (đem của cải, sức lực… cho người khác), nghĩa của bố thí là gì? Thế nào là thí chủ, nghĩa của thí chủ là gì? Thế nào là người trao của bố thí mà không gọi là thí chủ? Thế nào là thí chủ mà không gọi là người trao của bố thí? Thế nào là làm việc bố thí cho người nhận mà được phước báo? Thế nào là bố thí rồi, hoặc ngay đời hiện tại, hoặc sau khi chết, phước bố thí đi theo người ấy, là chất chứa lại hay gom tụ lại? Bạch Thế Tôn, sau khi Như Lai nhập diệt, người ta cúng dường tháp miếu thì ai là người nhận, mà người cúng vẫn được phước báo?”
Phật nói: “Này đại tiên, điều ông hỏi nay thật là hiếm có, vì muốn giúp những người mới phát tâm được tỉnh ngộ.” Lúc ấy Xá-lợi-phất ở trong chúng, tóc bạc mặt nhăn, lấy tay phải nâng mày nhìn quanh, hồi lâu mới nói: “Xưa tôi từng nghe tiên nhân Quảng Bác được đời khen ngợi, cớ sao nay lại không biết hỏi, như đứa trẻ nhỏ? Sao không hỏi nghĩa sâu xa mầu nhiệm về nhân duyên, vô ngã, mà lại hỏi về quả báo của bố thí?” Tôn giả A-nan bước lên lạy dưới chân Phật, bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, vị tiên ấy tham đắm vào việc bố thí, con xin vì ông ấy giải nói nghĩa bố thí.” Phật nói: “A-nan, nếu người ta hỏi Như Lai mà hàng Thanh văn (đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu chứng) trả lời, thì đó không phải là cách dạy của Như Lai.” Lúc ấy Xá-lợi-phất lại bạch Phật: “Nay vị tiên này có đủ thứ nghi ngờ, con xin giải nói.” Phật nói: “Không được. Ông là bậc đứng đầu trong hàng Thanh văn, nếu ở trước mặt ta mà giải nói, sẽ khiến chúng sinh rơi vào ác thú (các cõi xấu khổ: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), vì họ sẽ chê bai rằng Như Lai không có trí tuệ quyết định, hoặc nói rằng Như Lai đã giác ngộ rồi mà vẫn còn ngã mạn (lòng kiêu căng cho mình là hơn).”
Bấy giờ các tỳ-kheo nghe Phật Thế Tôn nói như vậy, sinh lòng tin trong sạch, bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, tiên nhân Quảng Bác có điều nghi hỏi, xin Ngài vì ông ấy mà dứt trừ.” Bấy giờ Phật bảo tiên Quảng Bác: “Nay ông hãy lắng nghe kỹ về quả báo của bố thí và sự sai khác của các nghiệp (việc làm có tạo ra quả báo). Người nhận của bố thí có thể khiến thí chủ sinh ra quả báo, đó là nghĩa của bố thí. Nếu có chúng sinh phát tâm trong sạch, đem của báu của mình sai người làm việc trao cho người được bố thí, thì người chủ của báu ấy gọi là thí chủ, còn người làm việc gọi là người trao của bố thí. Nếu có người tự cầm của mình, tâm trong sạch mà bố thí, thì được gọi là thí chủ, cũng gọi là người trao của bố thí.
“Lại nữa, đại tiên, có ba mươi hai loại bố thí không trong sạch, nay ông hãy lắng nghe kỹ. Nếu có người bố thí với cái thấy điên đảo (hiểu sai lẽ phải), không gọi là bố thí trong sạch. Bố thí vì để trả ơn, không gọi là bố thí trong sạch. Bố thí mà không có lòng thương xót, không gọi là bố thí trong sạch. Bố thí vì sắc dục, không gọi là bố thí trong sạch. Bố thí bằng cách ném vào lửa, không gọi là bố thí trong sạch. Ném xuống nước, không gọi là bố thí trong sạch. Bố thí vì sợ hãi, không gọi là bố thí trong sạch. Bố thí cho ‘năm nhà’ (?), không gọi là bố thí trong sạch. Bố thí bằng thuốc độc, không gọi là bố thí trong sạch. Bố thí dao gậy, không gọi là bố thí trong sạch. Bố thí bằng cách giết hại, không gọi là bố thí trong sạch. Bố thí để lôi kéo người khác về phía mình, không gọi là bố thí trong sạch. Bố thí để được khen ngợi, không gọi là bố thí trong sạch. Bố thí cho kẻ ca hát đàn kép, không gọi là bố thí trong sạch. Bố thí vì xem tướng bói toán, không gọi là bố thí trong sạch. Bố thí để cầu được trang sức đẹp đẽ, không gọi là bố thí trong sạch. Bố thí để kết bè bạn, không gọi là bố thí trong sạch. Trong nhà cửa ruộng vườn có chim thú đến ăn mà không vui lòng, không gọi là bố thí trong sạch. Bố thí để học nghề khéo, không gọi là bố thí trong sạch. Vì bệnh mà bố thí cho thầy thuốc, không gọi là bố thí trong sạch. Trước thì đánh mắng, sau mới cho của cải, không gọi là bố thí trong sạch. Nếu trong lòng ngờ vực mà nói: ‘Nay ta bố thí, không biết có quả báo hay không có quả báo’, bố thí như vậy không gọi là bố thí trong sạch. Nếu bố thí rồi mà trong lòng nóng nảy bứt rứt, tiếc rẻ, quyến luyến, ăn năn, không gọi là bố thí trong sạch. Nếu nói rằng người nhận về sau sẽ làm trâu bò cho ta, không gọi là bố thí trong sạch. Nếu nói rằng phước báo này chỉ một mình ta hưởng, không gọi là bố thí trong sạch. Nếu người lúc trẻ khỏe không có lòng tin trong sạch, về sau gặp bệnh khổ hoặc sắp chết, đau đớn khắp mình, các khớp xương như rời ra, sứ giả của vua Diêm La (vị vua cai quản cõi chết, xét xử người chết) đứng trước mặt trêu cợt, người thân thuộc ngày thường khóc lóc nhìn nhau, đến lúc như vậy mới bắt đầu bố thí, không gọi là bố thí trong sạch. Hoặc có người nghĩ: ‘Để cho các thành ấp khác biết ta bố thí’, không gọi là bố thí trong sạch. Nếu ôm lòng ganh ghét mà bố thí để hơn người, không gọi là bố thí trong sạch. Ham dòng họ giàu sang của người khác, muốn cầu hôn nhân, đem vàng bạc, lụa là, áo quần cho họ, không gọi là bố thí trong sạch. Nếu bố thí để cầu con trai con gái và các duyên cớ lặt vặt khác, không gọi là bố thí trong sạch. Nếu có ý nghĩ: ‘Nay ta bố thí để đời sau được hưởng báo’, không gọi là bố thí trong sạch. Thấy người nghèo khổ không sinh lòng thương xót, ngược lại đem tiền của cho người giàu sang, không gọi là bố thí trong sạch. Hoặc vì tham hoa quả mà bố thí, không gọi là bố thí trong sạch.
“Này thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách gọi thân mật người nghe pháp), ba mươi hai loại bố thí nhiễm lòng ham muốn này, giống như có người mang hạt giống đem gieo trồng tùy ý trên ruộng hoang cỏ dại. Thế nhưng hạt giống ấy nương vào đất, gặp mưa trời thấm ướt, chắc chắn sẽ nảy mầm, đến khi ra hoa kết trái thì thu hoạch được chút ít.”
Bấy giờ tiên nhân Quảng Bác lại bạch Phật: “Bố thí thế nào để dù người nhận giữ giới hay phá giới, phước ấy vẫn không bị hủy hoại?” Phật nói: “Này đại tiên, nếu có người tin sâu vào nhân quả một cách trong sạch, phát lòng vui mừng, vì các chúng sinh mà bố thí, không hề ăn năn tiếc rẻ, cũng không phân biệt người giữ giới hay phá giới (thì phước ấy không bị hủy hoại).
“Lại nữa, thiện nam tử, có năm loại bố thí gọi là đại thí (bố thí lớn). Năm loại ấy là gì? Một là bố thí đúng lúc. Hai là bố thí cho người đang đi đường. Ba là bố thí cho người bệnh và người chăm bệnh. Bốn là bố thí cho người giảng chính pháp. Năm là bố thí cho người sắp sang nước khác. Lại có năm loại: một là pháp thí (đem giáo pháp, lẽ phải giảng cho người), hai là bố thí thức ăn, ba là bố thí chỗ ở, bốn là bố thí đèn sáng, năm là bố thí hương hoa.”
Quảng Bác lại hỏi: “Thế nào là trong sạch?” Phật nói: “Nếu phát lòng tin, vì các chúng sinh, trong lòng thương xót, đem việc bố thí hồi hướng (hướng công đức về) Bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn) và sự giải thoát trong sạch trọn vẹn, thì được gọi là trong sạch.
“Lại có năm loại bố thí cao tột. Năm loại ấy là gì? Một là bố thí cho Như Lai, sự bố thí ấy là cao tột. Hai là bố thí cho chúng tăng, sự bố thí ấy là cao tột. Ba là bố thí cho người thuyết pháp, sự bố thí ấy là cao tột. Bốn là bố thí cho cha, sự bố thí ấy là cao tột. Năm là bố thí cho mẹ, sự bố thí ấy là cao tột.
“Lại có những sự bố thí gọi là đại thí: bố thí cho vị vua đã mất ngôi gọi là đại thí. Người bị quan huyện bức bách, không nơi nương tựa, hoặc bị bệnh tật hành hạ đau đớn, bố thí cho những người như vậy gọi là đại thí. Người bị vua ruồng bỏ, đến lúc sắp bị hành hình, hoặc gặp những nạn mất mạng khác, mình bỏ mạng mình để cứu mạng người ấy, gọi là đại thí. Hoặc cho người bệnh thuốc men, cũng gọi là đại thí. Hoặc bố thí đúng lúc cho chúng tăng giữ giới đầy đủ, cũng gọi là đại thí. Hoặc bố thí cho người cầu trí tuệ, cũng gọi là đại thí. Hoặc bố thí cho loài bàng sinh (loài súc vật, đi ngang mình chứ không đứng thẳng) như cóc nhái, đỉa, quạ và các loài chim thú khác, cũng gọi là đại thí. Hoặc bố thí cho người thiếu thốn, yếu kém được đầy đủ, cũng gọi là đại thí. Nếu có người khuyên người khác bố thí trong sạch, hoặc vui theo việc bố thí của người khác, cũng gọi là đại thí.
“Lại nữa, đại tiên, điều ông hỏi lúc nãy, rằng sau khi ta nhập diệt thì gieo trồng thế nào mà được phước báo. Thiện nam tử, các đức Như Lai đều là pháp thân (thân là chân lý, giáo pháp), không phải sắc thân (thân xác bằng vật chất). Dù lúc còn tại thế hay sau khi nhập diệt, mọi sự cúng dường, phước đều không khác nhau. Như vị chuyển luân vương ra lệnh khắp cõi đất của mình rằng: ‘Trong nước ta không được có người giết hại chúng sinh và nói dối.’ Người trong nước ấy dù chưa thấy vua, cũng chưa từng hầu cận bên vua, nhưng nghe lời răn dạy liền vâng theo. Nhà vua đối với những người ấy ắt sinh lòng vui mừng. Những người ấy nhờ vâng lời vua không giết hại nên được quả báo sinh lên trời; còn kẻ trái lệnh thì rơi vào ác thú. Cũng vậy, đại tiên, dù có chúng sinh thấy sắc thân của ta mà không giữ giới thì được gì? Như Đề-bà-đạt-đa (người em họ của Phật, nhiều lần mưu hại Phật), tuy được gặp ta mà vẫn rơi vào địa ngục. Nếu có người ở đời sau chuyên cần tu theo giáo pháp của ta, thì thật là hiếm có, như được thấy thân ta, không khác gì.
“Lại nữa, đại tiên, như ông hỏi phước đức do nhân duyên mà chất chứa gom tụ thế nào. Như trong cỏ lau, cây sậy, nhờ đốt mà bốc ra lửa, nhưng ngọn lửa ấy không thể nói là chất chứa hay gom tụ ở đâu. Thí chủ cũng vậy, tích góp tư lương (vốn liếng công đức để tiến tới đạo quả) như bóng theo hình, mà không ai thấy được. Cũng như nho và mía khi chưa ép thì không thấy nước; tìm nước chất chứa trong một đốt, hai đốt thì hoàn toàn không thấy, nhưng nước ấy cũng không phải từ bên ngoài mà có. Quả báo phước đức cũng như vậy, không ở trong tay, trong tâm hay trong thân của thí chủ, nhưng cũng không rời khỏi thí chủ. Cũng như hạt cây ni-câu-đà (một loại cây đa lớn) khi chưa chín thì không thấy mầm. Lại ví như người lái buôn mang chút ít của cải đến thành lớn, buôn bán mà được nhiều lời lãi. Phước báo cũng thế. Như ong hút mật hoa mà không làm hỏng sắc hoa; như mây chứa nước mưa, ai thấy được nó chất chứa ở đâu, nhưng đến lúc sinh ra thì tự nhiên thành tựu.”
Bấy giờ tiên nhân Quảng Bác bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, sự sai khác của bố thí con đã biết rõ. Vậy cái thức (phần tâm thức hay biết, phân biệt, làm chủ thân) này ở trong thân thế nào mà có sự yêu thích bám víu?” Phật nói: “Này đại tiên, ví như vị quốc vương ở trong thành, sợ quân giặc kéo đến, nên đào sẵn hào sâu, tích trữ lương thực, nuôi dạy chiến sĩ, dựng các cờ phướn, luyện tập voi say (voi chiến được cho uống rượu cho hung hăng), răn dạy nghiêm ngặt các binh lính, hô hào canh phòng, mặc giáp, một lòng chiến đấu, cầm dao gậy sắc bén, tuốt gươm mà đứng. Nhưng vì phước của vua đã hết, quân giặc mạnh hơn nên thành liền bị phá. Cũng vậy, vua thức ở trong thành thân, thấy sáu xứ (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) bị vô thường (sự đổi thay, hoại diệt) xâm hại, liền đào hào lòng tin, mặc giáp chính niệm (sự nhớ nghĩ, tỉnh giác đúng đắn), cưỡi voi say giáo pháp (?), luyện tập con ngựa tâm ý, rồi bảo sáu xứ: ‘Nay có đạo quân uy lực của vô thường kéo đến, hãy mau mặc giáp bố thí, cầm gươm trí tuệ, chuẩn bị cung nỏ hổ thẹn (biết hổ với mình, thẹn với người khi làm điều xấu), dựng đê phòng giới luật.’ Bấy giờ sáu xứ ấy bị quân vô thường dần dần bức bách. Khi ấy cái thức kia, như vị vua hết phước, bỏ thành chạy đi, đến ở một thành, một nước khác.”
Tiên nhân Quảng Bác lại bạch Phật: “Làm sao biết rõ đó là thành có phước đức hay không phải thành có phước đức, để con xả bỏ?” Phật nói: “Này đại tiên, ví như có người cưỡi chiếc thuyền lớn muốn vượt biển cả, gặp lúc sóng gió dồn dập, nổi lên chìm xuống, trôi dạt; giải, cá sấu, cá kình, cá nghê thay nhau rình hại. Người ấy nhờ thuyền mà đến được bờ bên kia. Đã hết sợ hãi rồi, liền đi quanh thuyền ba vòng, cung kính cúng tế, nói rằng: ‘Lành thay! Ta nhờ chiếc thuyền này mà vượt qua được biển lớn.’ Cũng vậy, đại tiên, chúng sinh có phước, sau khi chết suy nghĩ thế này: ‘Nay thân ta được về cõi lành trên trời, thân người ta đã có chẳng uổng phí. Ta đã cưỡi chiếc thuyền thân này vượt qua biển ác thú. Lành thay, đời trước thật đáng cung kính.’ Còn nếu có người rơi vào ác thú, thì như người vượt biển mà cưỡi chiếc thuyền mục nát, giữa biển lớn khi chìm khi nổi, chao đảo lật nghiêng. Người ấy dù còn chút mạng tàn mà lên được bờ, lại gặp đầy sư tử, cọp, sói, liền mắng rằng: ‘Hừ! Cái thuyền mục cũ này, đi ngược giữa biển lớn, làm ta sợ hãi, chịu những khổ như thế này.’ Cái thức rơi vào ác thú cũng vậy, chửi mắng thân mình: ‘Ta nuôi dưỡng ngươi uổng công mà lại gặp ác báo này. Ta bao lâu ở đời gánh vác cái đống cỏ nhơ này, như con tằm làm kén, tự trói buộc mình vô ích. Sao lại khiến ta chìm đắm đến thế này?’
“Bấy giờ cái thức ấy ở thân thứ hai (đời sau) vừa vào trong thai mẹ, mới bảy ngày đã có thể nghĩ rằng: ‘Ta từ chỗ kia chết đi mà đến sinh ở đây.’ Thức nào nhờ nghiệp lành thì tâm nó vui mừng, có thể khiến người mẹ có ba loại tướng: mặt mẹ tươi vui, dung nhan đoan chính đẹp đẽ, không có các vết nám đen; chân phải bước xuống đất nặng gấp bội lúc thường; lại hay lấy tay xoa hông bên phải; mặc áo trắng thì càng thêm xinh đẹp. Thức nào tạo nghiệp ác, cũng trong bảy ngày mà nhớ nghĩ rằng: ‘Ta ở thành nọ đã từng gây tội nọ.’ Nghĩ như vậy rồi liền sinh buồn khổ, có thể khiến người mẹ hiện các tướng xấu: thân thể hôi hám dơ bẩn, gầy gò vàng vọt, thường buồn rầu, hay nôn mửa; tai họa bất ngờ đầy nhà, tai nạn bức bách, nhiều bệnh tật; đến lúc sắp sinh, hoặc làm hại mạng mẹ, hoặc tự mình chết.”
Bấy giờ tiên nhân Quảng Bác lại bạch Phật: “Bạch Thế Tôn, cái thức kia lúc mới vào thai có được sự nhớ nghĩ, hiểu biết gì?” Phật nói: “Cái thức này vào thai rồi, thấy vườn tược, cây rừng ở châu Diêm-phù, cung điện, ao hồ được trang hoàng khắp nơi; thấy họ hàng tụ họp, trong lòng rất ưa thích. Lại nhờ ánh sáng trí tuệ cõi trời (?), tùy ý nhớ biết vô lượng trăm nghìn nơi đã từng sinh ra: ‘Người kia là mẹ ta, đã năm trăm đời sinh nuôi ta.’ Nghĩ như vậy rồi liền sinh lòng chán lìa, kêu lên: ‘Hừ! Sống chết ở thế gian này đã đủ rồi. Bao nhọc nhằn trong các cõi tồn tại, nguyện mãi mãi được dừng nghỉ.’”
Lúc ấy tiên nhân Quảng Bác lại bạch Phật: “Bạch Thế Tôn, cái thức ấy đã có thể chán lìa như vậy, há lại không thoát khỏi sống chết sao?” Phật nói: “Không phải vậy, đại tiên. Cái thức ấy không có tướng thoát ly, không có lẽ nào nó có thể được giải thoát. Cái thức ấy tuy chán lìa sống chết như vậy, nhưng nếu đã có thể thoát ly thì lẽ ra không thọ sinh nữa. Nếu không phải thế, thì kẻ tu phước cũng như kẻ gây tội, tất cả lẽ ra đều hướng đến Niết-bàn (trạng thái dứt hết phiền não và sinh tử) cả. Như ông nói thức suy nghĩ, đó là thức làm chủ chứ không phải trí làm chủ. Vì sao vậy? Thức thì phân biệt, trí thì biết rõ. Thức và trí hòa hợp nhau mới đúng như lời ông nói.” Bấy giờ Thế Tôn muốn nói lại nghĩa này nên nói bài kệ rằng:
Cái có thể ngăn các giặc thù, cái chất chứa phiền não,
Biết rõ trí và chẳng trí, tuệ cùng với ngu si,
Tà kiến, kiêu mạn và vô minh (sự mê muội không thấy rõ sự thật), tất cả những thứ như thế,
Không thứ nào lìa được trí chút ít, mà nhờ có thức mới biết rõ.
Thức và trí chẳng lìa nhau, ta thường nói chúng hòa hợp.
Một bánh chẳng thành xe, hai bánh cũng chẳng thành,
Cũng chẳng nhờ vật khác, mà phải nhờ người và trâu,
Lại đủ nan hoa, chốt trục, hai vành bánh giúp nhau đầy đủ,
Càng xe, ách xe cùng dây buộc, như thế mới gọi là xe.
Cỗ xe thân cũng như vậy, do các giới (các yếu tố cấu thành như đất, nước, lửa, gió…) hòa hợp mà sinh,
Các căn (giác quan) đều đầy đủ, nhờ thức mà kéo đi được.
Các khớp chân tay nối liền nhau, gân mạch luôn chằng chịt khắp,
Đầu lâu có da, tóc phủ lên, ruột, phổi cùng tim, lá lách,
Gan, dạ dày… nhiều thứ hòa hợp, dựng thành cái tạm gọi là thân.
Vua thức ngự ở trong đó, chẳng phải thân tự điều khiển.
Biết rõ bản tính của mọi thứ, gọi là trí và thức cùng có.
“Lại nữa, đại tiên, thức này rất vi tế, không thể thấy bằng hình sắc; nó không phải là các căn nhưng cũng không lìa các căn. Nếu người đàn ông nào có điều nhút nhát, hoặc sinh sợ hãi, hoặc khởi tìm tòi suy nghĩ, đều là do thức làm chủ, chẳng phải tác dụng của trí.”
Bấy giờ tiên nhân Quảng Bác lại bạch Phật: “Bạch Thế Tôn, làm sao quan sát được tất cả chúng sinh, kẻ từ cõi địa ngục đến sinh, cho đến kẻ từ cõi người đến sinh? Do sự sai khác của nghiệp gì mà sinh lên trời, làm người, làm bàng sinh, làm ngạ quỷ (quỷ đói) hay vào địa ngục?” Phật nói: “Này đại tiên, bản tính của chúng sinh chết ở đây sinh ở kia là cảnh giới của Phật, không phải điều mà vị tiên có năm thần thông có thể biết được; cũng không phải điều mà chư thiên, loài người, ma, Phạm thiên (vị trời cai quản cõi trời Phạm), các vị trời cho đến cõi Sắc Cứu Cánh (tầng trời cao nhất của cõi Sắc), cùng các bậc Thanh văn khác có thể hiểu thấu. Đại tiên, nếu người ở trong pháp của ta lìa được ba cấu (ba thứ nhơ: tham, sân, si), lúc chứng được quả thứ nhất (quả Tu-đà-hoàn, bậc đã vào dòng thánh), thì cảnh giới có được ấy còn không phải là điều mà Đế Thích (vua cõi trời Ba Mươi Ba), trời Na-la-diên (vị trời có sức mạnh lớn) hay các vị tiên các ông có thể biết được.”
Khi Như Lai nói như vậy rồi, tiên nhân Quảng Bác liền tự nghĩ: “Trong vòng luân hồi này, ta chưa từng gặp cảnh giới trí tuệ của bậc thánh.” Ông lạy dưới hai chân Phật, bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, con nay già yếu, trí nhớ suy giảm, không thể chứng quả, không đủ sức gánh vác giữ gìn đạo Bồ-đề. Con xin quy y (nương tựa) Phật, Pháp và Tăng đã lìa nhơ. Từ hôm nay, con cùng các đệ tử và quyến thuộc xin quy y Phật, Pháp, Tăng. Cúi xin Thế Tôn chỉ bày, dạy bảo, làm lợi ích, làm cho vui mừng, lấy mặt trời trí tuệ của bậc thánh mà thường ở thế gian, trừ sạch mây mù phiền não. Lành thay Thế Tôn, xin Ngài giảng nói về tất cả chúng sinh từ cõi trời rơi xuống.”
Phật nói: “Hãy lắng nghe kỹ, nay chính là lúc. Nếu có chúng sinh bền chắc thành tựu việc bố thí hương và tràng hoa, người này ắt sẽ sinh lên trời Trì Man (cõi trời mà người ở đó luôn mang vòng hoa). Lúc sắp chết, thân tỏa hương thơm và cảm được hoa tươi, lại tự thấy đủ loại hoa nhiều màu rắc lên mình; hoặc thấy lầu gác cung điện treo chuông, tua (?) và trang hoàng bằng nhiều loại hoa, có trăm nghìn thiên nữ ở trong đó. Sau khi chết, người ấy thấy trời Trì Man, thấy cha mẹ cõi trời giao hợp như người cõi Thiệm-bộ (tức châu Diêm-phù, cõi người), liền bị gió ái dục thổi vào thai. Bấy giờ thiên mẫu (mẹ cõi trời) mang thai bảy ngày thì sinh con ra từ dưới hông phải. Đứa con vừa sinh ra, trước ngực có hoa ‘vừa ý’ cõi trời tự nhiên kết thành tràng hoa, đủ bảy màu: trắng, đen, vàng, đỏ, xanh biếc cõi trời, sen đỏ, và màu như đồng nung, ánh sáng rực rỡ; hương thơm theo gió lan khắp một do-tuần (đơn vị đo đường dài, khoảng mười mấy cây số). Vì vậy gọi cõi trời ấy là Trì Man. Trong cung có cây mà nhựa thơm ngon như cam lồ (nước ngọt cõi trời, uống vào sống lâu). Quả trong vườn có tám vị ngon nhất, to như quả tần-loa. Các vị trời ấy chỉ ăn quả ngọt, không ăn thức ăn nắm vo (thức ăn thô như cơm bánh). Hễ thấy đói thì quả tự hiện ra trên cây. Đất họ bước đi không có gai góc, hoa tươi cỏ mềm phủ khắp sạch sẽ. Có cung điện như đống hoa trắng, hoặc lấy vàng làm nhà và đầu đao trên nóc. Thiên nữ ở đó dung nhan rực rỡ, trang điểm lộng lẫy, đứng bên lan can trông ra, cùng nhau vui đùa. Tuổi thọ của họ là hai trăm năm cõi trời. Khi sắp chết có hai loại tướng: cây họ ở lá héo úa, cành rủ xuống; hương hoa tự nhiên mất đi; tràng hoa đang đeo bỗng héo vàng; gió mát biến thành nóng độc; họ rời bỏ thành trời tốt đẹp nhất mà đi. Lúc ấy các thiên nữ thấy tướng suy này, vây quanh khóc lóc than thở: ‘Hỡi ôi! Cái vô thường kia sao không có chút từ bi nào! Nay người chúng ta yêu quý không tự làm chủ được mình, chỉ trong khoảnh khắc sẽ bỏ chúng ta mà đi.’ Lúc ấy vị thiên tử kia dần dần bị bệnh nóng bức bách, khắp mình hiện lửa; lửa tuy tăng mà không nóng bức khổ sở, trong lòng vẫn còn vui vẻ. Từ đó chết đi, sinh vào cõi người, ở trong thai, có thể khiến người mẹ thích hương, tràng hoa và các loại trái cây; lại trong mộng thường thấy thành ấp, chợ búa trang hoàng, khắp nơi treo chuỗi hoa. Khi đã sinh ra rồi, dung mạo tươi nhuận, thường yêu thích áo trắng và tràng hoa; thích đi thăm họ hàng, đắm say dục lạc, quyến luyến phụ nữ, đi lại hấp tấp nông nổi; áo quần đẹp quý cùng vườn rừng thì không gì không tham thích; thấy người giàu sang thì càng vui mừng.
“Lại nữa, đại tiên, người hướng đến cõi trời Tứ Thiên Vương (cõi trời thấp nhất của cõi Dục, do bốn vị Thiên vương cai quản): nếu có chúng sinh có lòng thương xót, thấy người nghèo khổ thì cho áo mặc, thức ăn, gặp người bệnh thì cho thuốc men, hoặc đào giếng, khơi suối, hoặc làm ao hồ cho người dùng. Người ấy lúc sắp chết thân hình không gầy gò, sắc mặt không đổi, thân không mồ hôi nhơ bẩn, tiếng nói không khàn vỡ, cũng không són đại tiện tiểu tiện; sáu trần (sáu đối tượng của giác quan: sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm, pháp) đầy đủ, các giác quan không tổn hại; có thể thấy thân mình ở giữa chúng trời. Khi đã chết, sắc thân như sen đỏ, miệng tỏa hương thơm; lại có gió mát thổi hương hoa thơm phất lên thi thể. Lúc ấy cái thức kia thấy cõi Tứ Thiên Vương, thấy cha mẹ vui chơi, say đắm tình dục. Bấy giờ thiên phụ lấy tay phải xoa lưng thiên mẫu, liền ở nơi đùi thiên mẫu mà thụ thai. Qua bảy ngày liền sinh ra, đồ trang sức cõi trời đầy đủ. Đại tiên nên biết, nơi ở của trời Tứ Thiên Vương bề dọc bề ngang tám vạn bốn nghìn do-tuần, xen nhau trang hoàng bằng vàng, bạc, thư hoàng, hùng hoàng (các khoáng chất màu vàng), trăm nghìn thiên nữ đầy khắp trong đó. Trăm nghìn hoa quả có hình như người. Trong vườn ấy, ánh sáng ngọc ma-ni (ngọc báu như ý) cõi trời thường chiếu sáng. Cành và thân cây rừng rủ xuống áo kiếp-ba (vải dệt từ sợi cây kiếp-ba, tức bông) và lụa là đẹp đẽ. Cây ấy trơn láng, ai thấy cũng vui. Trong các khám thờ, phòng ốc thường treo nhạc cụ; ống tiêu, ống sáo… tự nhiên phát ra tiếng. Các đồng tử cõi trời ấy lấy thức ăn nắm vo làm sức; lúa gạo thơm ngon, màu như sen đỏ, vị hơn cam lồ. Đồ đựng thức ăn có hai loại: một là đồ bằng vàng, hai là đồ bằng bạc. Tùy ý thích món ăn có màu, hương, vị ngon thế nào thì đều hiện ra trong đó. Lại có rượu cõi trời gọi là rượu hoa, thơm mát đặc biệt, nếu ai ngửi thấy cũng tự nhiên say. Các vị trời ấy mỗi người có điện ngủ riêng, gọi là Sơ Thu, khắp nơi rủ cành hoa; trăm nghìn cây sa-lan-kê bằng vàng bạc và các báu xen lẫn, cùng che phủ bên trên. Lại có đủ loại đồ trải để ngồi nằm. Sáu vạn thiên nữ dung nhan đẹp lạ, áo quần sáng tươi, giọng trong vang, âm điệu hợp với nhạc trời, do các thần ái dục tạo ra; ca múa đàn hát, nói cười qua lại, khiến người thấy càng thêm say đắm. Trước cung điện dựng cột phướn bằng vàng bạc xen nhau, trang hoàng bằng lụa màu, treo các phướn báu theo gió phấp phới.
“Có bốn vị Thiên vương: một tên là Trì Quốc, hai tên là Tăng Trưởng, ba tên là Uy Mục, bốn tên là Đa Văn. Bốn vị Thiên vương này ở cõi trời ấy ngâm nga, ca múa, yến tiệc, vui chơi, an vui đầy đủ. Bấy giờ trong chúng ấy, các đồng tử cõi trời sức lực, tài nghệ hơn hẳn, có thân trời đẹp đẽ, buông tay đi qua lại như voi say; hương thân nồng nàn lan khắp một do-tuần. Tuổi thọ của họ là năm trăm năm cõi trời, không ai chết yểu. Cây cối vườn rừng tươi tốt sáng sạch, trang hoàng bằng hoa ca-đàm-bà, tất cả đều thơm ngát, không có mùi hôi dơ. Bậc thềm đường đi bốn mặt làm bằng nhiều thứ báu. Trăm nghìn thiên nữ thường ca hát, các đồ báu phát ra tiếng hay. Thiện nam tử, các vị trời ấy khi tuổi thọ sắp hết có ba loại tướng: một là ánh sáng thân mất đi, hai là hoa không còn hương thơm, ba là không nghe thiên nữ tấu nhạc. Những chỗ thường vui chơi như vườn rừng, cung uyển, tiếng chim hót êm ái, những nơi ưa thích ấy đều không còn thích nữa. Tràng hoa héo úa, thiên nữ khóc than, áo sinh nhơ bẩn. Nhìn những đồ vui chơi xưa nay thì càng thêm buồn khổ ngất ngây. Trên thân mồ hôi chảy, mắt trở nên khô khốc, như cá vớt khỏi nước đặt dưới nắng hè, bị nóng bức khổ sở dồn ép mà lăn lộn trên đất. Lúc ấy các thiên nữ thấy vị thiên nam kia sầu khổ như vậy, đều đến vây quanh cùng khóc lớn, kêu rằng: ‘Khổ thay, khổ thay! Người chúng ta yêu thương sao lại như thế này! Những việc vui thích nay trở thành sầu khổ. Bây giờ sao lại bỏ chúng ta và những nơi vui chơi yến tiệc?’ Lúc ấy các thiên nữ nói bài kệ than rằng:
Đủ thứ trang hoàng tuyệt đẹp, là nơi chàng vui chơi yến tiệc,
Thành phước đức cao nhất, bốn mặt đủ lầu gác,
Thiên nữ luôn đầy khắp, vườn rừng mãi tốt tươi,
Sao lại bỏ niềm vui yêu thương? Khổ thay cái vô thường này!
“Bấy giờ các thiên nữ nói bài kệ ấy xong, nhìn nhau nghẹn ngào, mỗi người lấy tay phải cầm các loại hoa từ xa rắc lên mình vị ấy, lại nói rằng: ‘Chàng ơi, chàng có phước nên sẽ sinh vào cõi người. Nơi ấy là đất phước, chàng nên lấy lòng tin mà gieo các hạt giống lành.’ Bấy giờ vị trời kia thấy các thiên nữ đều đã quay lưng bỏ đi, càng thêm nóng bức khổ sở, thân tâm như bốc cháy, như giọt bơ nhỏ lên sắt nung đỏ, bỗng chốc tự tan biến, chỉ còn chút tro tàn; lại bị gió nghiệp thổi tan, như hạt lân hư trần (hạt bụi nhỏ nhất, gần như hư không) chia làm nghìn ức phần, không còn thấy được nữa. Lúc ấy cái thức kia từ trời rơi xuống, thấy nơi thọ sinh, thấy cha mẹ giao hợp, lòng vui mừng, liền vào thai. Vừa ở trong thai, người mẹ liền hiện tướng: ăn uống nhiều hơn, không ăn máu thịt, thích mặc áo đỏ, ưa chỗ tụ họp, đối với họ hàng càng thêm quyến luyến. Tuy mang thai mà không hề đau khổ, miệng không chảy dãi, thân không nặng nề. Khi đã sinh ra, đứa trẻ có tướng người đoan chính, mắt màu xanh biếc như ngọc xanh cõi trời, ai thấy cũng thích. Nghe những chuyện về bốn vị Thiên vương ở cõi trên thì tự nhiên vui mừng; thường thích bố thí, ưa áo thơm đẹp, tính hay ăn vặt, thường thích ca múa, vườn rừng và sắc đẹp phụ nữ, không gì không lưu luyến.
“Lại nữa, đại tiên, nếu có chúng sinh lấy lòng tin trong sạch, xa lìa việc giết hại và trộm cắp, đem thức ăn uống, đồ dùng tốt đẹp, áo quần, của báu mà bố thí, chuyên cần thành kính rải hoa, lễ lạy tháp Phật. Khi tuổi thọ hết, thân không bệnh khổ, không nhơ nhớp hôi hám; nhớ rõ các nghiệp đã làm, không hề quên mất; mặt như màu vàng, mũi không bị lõm, vẹo; tâm không kinh hãi phiền não; cổ họng không nghẹt, cũng không thở dốc; không bị gió dao (luồng gió nghiệp lúc chết như dao cắt xẻ thân) cắt xé; tiếng nói không khàn vỡ; ngủ nghỉ ăn uống yên ổn. Đại tiên nên biết, người như vậy, chất độc không hại được, ăn uống tiêu hóa tốt, mọi sự gãy xương, thương tích, chết yểu, chết oan đều tránh xa. Người ấy khi chết, nhờ thức cõi trời nên thấy trăm nghìn lầu gác của cõi trời Ba Mươi Ba (cõi trời Đao-lợi, trên đỉnh núi Tu-di, do Đế Thích cai quản cùng ba mươi hai vị trời phụ tá), cột cửa trang trí bằng hình cá ma-kiệt (loài cá lớn trong truyền thuyết) bằng vàng; nước thơm chiên-đàn đầu rắn (?) (loại gỗ chiên-đàn rất quý, thơm) được tưới rảy; đất ở đó mềm sạch, trắng hơn sương tuyết, trong như ngọc đeo cổ; cây đàn hương vàng, đèn đuốc báu cõi trời xen nhau thành hàng; các nam nữ cõi trời vui chơi trong vườn rừng, đắm say cuồng loạn. Thấy vậy rồi liền sinh vui mừng, như chuỗi ngọc được người cầm lấy, đi vào tay thiên mẫu làm thai. Lúc ấy trong lòng bàn tay thiên mẫu liền mọc ra hoa, cầm đưa cho thiên phụ xem, cùng nhau vui mừng. Lại lấy hai tay xoa nắn bông hoa ấy, đứa con liền được sinh ra. Bấy giờ thiên mẫu nói với thiên phụ: ‘Hôm nay thiếp sinh một đồng tử, làm tăng trưởng dòng giống tốt đẹp.’ Liền họp họ hàng để ăn mừng. Sinh đủ bảy ngày, tướng trời đầy đủ, nhớ lại đời trước: ‘Ta từ chỗ nọ chết đi, nay đến sinh ở đây. Người nọ là cha ta, người nọ là mẹ ta, ta từng tu điều lành nọ.’ Khi nghĩ như vậy, lòng vui mừng phấn chấn, liền đối với các dục lạc sinh lòng si mê yêu thích. Ở trong cõi trời, cung uyển, vườn rừng tự nhiên thấy rõ, tham thích đắm say.
“Bấy giờ đồng tử ấy buông tay dài đều như vòi voi; ngực rắn chắc như ngực sư tử; lưng bụng tròn thon, không có nếp nhăn chảy xệ; sống lưng ngay thẳng, không có xương lồi lõm; hai đùi tròn như thân cây chuối; da thịt sáng sạch, không có vết đen nám; không có râu lông và các mùi hôi dơ; hương thơm tuyệt diệu từ thân tỏa ra. Tràng hoa, chuỗi ngọc, áo trời mỏng nhẹ, mịn dày, không cần tìm ở ngoài mà tự nhiên khoác lên thân. Lúc ấy trong cung điện, những thiên nữ chưa có thiên nam, thấy đồng tử này liền cùng đến vây quanh, đều nói rằng: ‘Lành thay chàng đã đến! Cung điện này đều là của chàng. Chị em chúng thiếp trước nay không có nơi nương tựa, xin được hầu hạ chàng.’ Trong đó có người nói: ‘Chúng thiếp đang tuổi xuân, vú như bình vàng, mặt như sen đỏ. Trong vườn này có những cây trời như rừng Câu-tỳ-la rủ bóng tươi tốt; sáu vạn thiên nữ vây quanh trước sau. Lành thay chàng ơi, hãy cùng chúng thiếp vui chơi mãi mãi, vì niềm vui như tia chớp trong mây, không thường có.’ Hoặc có cung điện, tiêu, trống, tỳ bà và các loại nhạc trời tự nhiên vang lên; có đồ trải tuyệt đẹp và tòa sư tử (ghế ngồi cao quý), trang hoàng bằng chuỗi ngọc, rủ lụa màu; mà những lụa màu ấy không phải do tằm kén làm ra. Lúc ấy đồng tử thấy những đồ quý báu ấy, như vị vua đã làm lễ quán đảnh (lễ rưới nước lên đầu khi lên ngôi) bước lên tòa mà ngồi. Ngồi lên tòa rồi, các đồ quý báu đều phát ra tiếng nói: ‘Người có nghiệp lành này, từ châu Diêm-phù tu phước cõi trời nên đến sinh ở đây. Mọi người nên đến đây hầu hạ, ca múa vui chơi, khiến người có phước này vui mừng không chán.’ Tiếng ấy vừa phát ra, sáu vạn thể nữ trong vườn rừng cung điện cầm hoa trời, áo quần sáng rực; hương tỏa ra từ thân như rượu nho, rượu mật, rượu hoa, ai ngửi thấy cũng mê say; cùng đồng thanh nói: ‘Chàng đã tích phước trời, chúng thiếp nguyện luôn luôn hầu hạ.’ Lúc ấy đồng tử cùng các thiên nữ dạo chơi rừng Hoan Hỷ, rừng Tạp Hoa, rừng Hoàng Thảm Thạch (đá như thảm vàng), rừng Cực Quang Nghiêm, vườn Nhật Cung, vườn Tuyền Thanh (tiếng suối), vườn Âm Nhạc, vườn Tùng Hoa (khóm hoa). Dạo chơi những vườn rừng tuyệt đẹp như thế, vui thích mát mẻ, không có gió dữ, hương hoa thơm ngát; lấy ngọc ma-ni xanh làm đèn sáng; các chim chúa ong chúa phát ra âm thanh vi diệu; lông cánh của chim như nhiều thứ báu, lấy ngọc phệ-lưu-ly (ngọc lưu ly xanh biếc) cõi trời làm mỏ, bay liệng đùa giỡn từng bầy khắp cây rừng.
“Lại nữa, đại tiên, cõi ấy có ao, nước theo trăng mà tăng giảm, đủ tám công đức (tám đức tính của nước tốt: trong, mát, ngọt, nhẹ, mềm, lặng, trừ đói khát, nuôi lớn căn lành…); nước làm vui lòng, không nhơ bẩn, trong mát lóng lánh. Hoa thơm trăm cánh nở trong ao. Cây trên bờ thành hàng, các loại hoa mọc khắp. Trong ao ấy có rất nhiều thiên nữ vui chơi đùa giỡn. Các đồ báu tùy ý hiện ra. Món ăn ngon có màu có hương gọi là cam lồ cõi trời, như hoa câu-ma, trắng hơn ngọc kha (một loại ngọc trắng) và tuyết; ngọt thơm đầy đủ, lại dễ tiêu hóa, không có các vị đắng, chát và các vị xấu khác.
“Lại nữa, đại tiên, có những vị trời mà quả báo không thuần tịnh, tuy ăn chung một đồ đựng, mà có người thấy thức ăn màu đỏ, có người thấy màu xanh, cho đến các màu vàng, đen lẫn lộn. Dung mạo cõi trời không khác, chỉ thức ăn là khác. Đại tiên nên biết, những chúng sinh ấy trước đây tuy có bố thí nhưng sau lại ăn năn tiếc nuối; do quả báo ấy nên được kết quả như vậy. Lại có vườn tên là Hợp Hôn (?), cành lá hoa xen nhau trang hoàng; trăm nghìn khóm rừng sạch sẽ mềm mại, như thủy tinh; hoa quả thường tươi tốt. Giữa cây rừng ấy là nơi tụ họp của những bậc mâu-ni (bậc hiền thánh tịch tĩnh) thân vắng lặng, đã lìa dục. Các nam nữ cõi trời thường vào đó, đều không phải vì tham ái dục lạc.
“Đại tiên nên biết, đệ tử Thanh văn bậc nhất của ta là Kiều-phạm-bát-đề, con nhà dòng dõi Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, cao nhất trong xã hội Ấn Độ xưa) trong sạch, an trú trong thiền định với tâm từ bi. Nhờ đẳng trì (trạng thái tâm định, giữ tâm cân bằng một chỗ) ấy, ông mở mắt từ bi mà nhập tam-ma-địa (định, tâm chuyên chú vào một đối tượng). Cứ mỗi bảy ngày mới có một lần hơi thở ra vào. Khi ông nhập định, có luồng gió tùy ý hễ nghĩ đến là tới. Giả sử lửa kiếp (lửa lớn thiêu đốt thế giới vào lúc cuối một kiếp) thiêu cả mặt đất thành một khối lửa, cũng không thể làm hại thân thiền của ông bằng một phần hạt cải. Thân thể ông như núi Di-lâu, luôn vững vàng trấn giữ. Long vương Nan-đà và Bạt-nan-đà có sức mạnh lớn, thổi hơi dữ dội, làm núi chúa Di-lâu rung chuyển; thở ra hít vào làm nước bốn biển lớn hóa thành vị mặn. Thế mà khi Kiều-phạm-bát-đề nhập định, hai vị long vương ấy dùng hết uy lực cũng không thể quấy nhiễu được. Đệ tử ta ở rừng Hợp Hôn, các thiên nữ tuy đắm say ái dục, nhưng thấy tôn giả ấy thì phát tâm trong sạch, đem hoa mạn-đà (một loài hoa cõi trời) và các loại hoa sen rải lên ngài, chắp tay cung kính. Các đồng tử cõi trời Ba Mươi Ba cũng đến vây quanh, đem cam lồ cõi trời cúng dường. Tôn giả ấy thường vì chư thiên ở rừng Hợp Hôn giảng nói các kinh: tu-đa-la (khế kinh, lời Phật dạy bằng văn xuôi), vị tằng hữu (kinh ghi những việc hiếm có), vô vấn tự thuyết (lời Phật tự nói không đợi hỏi), bản sự (chuyện đời trước của đệ tử), bản sinh (chuyện đời trước của Phật), nhân duyên (chuyện duyên cớ dẫn đến lời dạy), phương quảng (kinh nghĩa lý rộng lớn), phúng tụng (kệ tụng riêng), luận nghị (bàn luận, phân tích giáo lý), trùng tụng (kệ nhắc lại ý văn xuôi), thụ ký (lời Phật báo trước sự thành Phật của đệ tử), thí dụ (kinh dùng ví dụ). Lúc ấy chư thiên nghe những pháp chủ yếu này, không ai không ân cần cung kính tôn trọng.
“Lại nữa, đại tiên, cõi trời Ba Mươi Ba có ngôi nhà hội họp; nhà ấy có tám vạn bốn nghìn cây cột, đều làm bằng vàng, bạc, báu bạt-xà-la (kim cương), mã não, ngọc đẹp và lõi gỗ chiên-đàn kết dựng mà thành. Treo chuông, rủ mõ đồng, phát ra âm thanh vi diệu; bày các áo trời, dựng các cờ phướn. Tiêu, sáo, tỳ bà, không hầu, đàn cầm, đàn sắt, trống nhỏ, chũm chọe, tù và, trống lớn, tiếng hay vang dậy. Nam nữ cõi trời yêu kính nhau, nét mặt hiền hòa vui vẻ, thường tụ họp nơi đó. Trong nhà ấy trang hoàng bằng ngọc ma-ni, lưu ly xanh biếc bóng láng sạch trơn như gương; hương bôi, hương bột, các loại hoa rải khắp. Cũng không có gió lốc, không có nóng nực, rắn độc, muỗi mòng, đều được xa lìa. Người ở đó không có ý tưởng mê ngủ lười biếng. Gió nhẹ trong lành thổi khắp rừng và lầu quán. Các lầu gác có màn lưới rủ che, treo chuỗi báu đẹp, rải các hương hoa. Trăm nghìn thiên nữ tuy có ái nhiễm nhưng không ghen ghét và tranh cãi; mặt mũi đoan chính như trăng tròn, tràng hoa, châu báu trang sức trên thân và đầu; tiếng ca hay trong trẻo qua lại không ngớt.
“Lại nữa, đại tiên, nhà hội của cõi trời ấy chung quanh vuông vức, hành lang dài rộng, cây cao bao quanh dày đặc như mây che. Bốn mặt nhà ấy lại có vườn, mỗi vườn rộng trăm do-tuần, xen nhau đủ loại sen vàng và các thứ hoa, phát ra tiếng ca hay, ai nghe cũng vui. Cây câu-ca-na-đà, cây ba-lỵ-dã-đa, cây câu-tỳ-đà-la làm thành rừng. Đại tiên, đồ dùng vui chơi ở nhà hội Thiện Pháp đều bằng vàng, bạc, các thứ báu ngọc; chất lưu ly làm đài và nhà mát; vật quý báu lạ đầy kho. Trăm nghìn cung điện trang hoàng vườn uyển, gần xa liền nhau, thường nghe tiếng an vui, không có bệnh khổ và các tai họa khác. Các vị trời ấy dạo chơi trong vườn rừng xong, lại về tụ họp ở nhà này mà hưởng vui.
“Lại nữa, đại tiên, cõi trời Ba Mươi Ba lại có một điện khác tên là Thiện Kiến, sáng như mặt trời giữa ban ngày, sạch như gương sáng, bốn mặt chung quanh đều treo tua hoa (?) trang hoàng. Có nghìn thiên nữ trang điểm bằng các thứ hoa, chuông ngọc rực rỡ, lấy lưới vàng ngọc biếc có tua làm mũ trang sức. Voi, ngựa, xe cộ giẫm đạp qua lại, bụi vàng bay lên khắp nơi một màu vàng. Điện ấy có sáu vạn cột; đầu cột, đấu củng (các khối gỗ đỡ mái) chồng lớp, chiếu sáng lẫn nhau, xen các vật quý lạ, vẽ bằng màu đỏ son. Hương chiên-đàn, trầm thủy và hương tô-hợp ngào ngạt nồng nàn, dùng để bôi lên mặt đất. Thích-đề-hoàn-nhân (tức Đế Thích, vua cõi trời Ba Mươi Ba) cầm chày kim cương, cùng trăm nghìn thiên nữ vây quanh trước sau, đến lên điện báu vui chơi. Đại tiên nên biết, trong cõi trời Ba Mươi Ba có vị thiên vương tên là Nhân-đà-la (tên khác của Đế Thích), sức mạnh dũng mãnh địch nổi chín nghìn con voi; buông tay thon đẹp như vòi voi trời; thân như vàng ròng; gân thịt rắn chắc, xương mạch không lộ; ngực như sư tử; bụng không phình xệ; lưng thắt thon; lấy chỉ vàng xâu chuỗi ngọc làm đồ trang sức đầu; hoa tai ngọc sáng chói; áo trời dài thướt tha. Ngài đã thông suốt từ lâu môn thanh minh (môn học về ngôn ngữ, âm vận, văn pháp) của cõi trời, soạn ra sách luận; ăn uống cam lồ; đi lại thường cưỡi voi Y-bạt-la.
“Lại nữa, đại tiên, sắc thân của vị thiên đế ấy không phải xương thịt, mà hoàn toàn do hoa tạo thành; tiếng nói trong trẻo hay ho; hương thân đặc biệt. Giả sử voi điên ngửi được hương ấy cũng đều tự hiền lành. Hình dáng đoan nghiêm như thân Phật, ánh rực rỡ chiếu lên các đống vàng, át cả ánh sáng của chúng, khiến đều tối đen.” Tiên Quảng Bác nói: “Như Lai nay khen ngợi thiên đế thật là hiếm có.”
Bấy giờ Thế Tôn bảo Quảng Bác: “Vị thiên đế kia là thân vô thường, thân thấp kém, như đồ đan bằng cỏ giòn, như hoa cắt giả, cũng như người thợ vẽ tô màu trang trí, cũng như người thợ khắc gỗ thành hình tượng, lại như hoa kết chẳng bao lâu thì tan rã, có gì đáng khen ngợi đâu? Lại nữa, đại tiên, đệ tử ta có thần thông tên là A-na-luật, chỉ với cái thân do cha mẹ sinh ra, sức của một phần ở mỗi đốt mỗi chi cũng đã hơn Đế Thích.” Lúc ấy A-na-luật ở trong tòa nghe Như Lai nói như vậy, liền nghĩ: “Nay Thế Tôn đang nhắc ta.” Liền nhập tam-muội (định, tâm chuyên chú lặng yên). Ánh sáng thân rực rỡ như vàng mới cõi trời; đội mũ thù thắng, ánh châu chiếu sáng; mặt tươi nhuận hơn đề-hồ (chất tinh túy nhất làm từ sữa); mắt xanh biếc như ngọc phệ-lưu-ly; ngọc ma-ni, mã não và ngọc nhật quang làm vòng tay; ánh sáng và hương thơm của thân xông tỏa, chiếu sáng khắp nơi.
Lúc ấy tiên Quảng Bác thấy tướng ấy, lòng rất kinh ngạc, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, chắp tay ngước nhìn, sinh lòng cho là hiếm có, cất tiếng lớn nói: “Lạ thay, lành thay! Ta được thân người không uổng phí, nay gặp Thế Tôn làm rạng rỡ chúng hội; điều xưa chưa từng thấy nay mới được thấy.” Bấy giờ Thế Tôn bảo Quảng Bác: “Thân Đế Thích kia với A-na-luật, ai hơn ai kém?” Tiên Quảng Bác nói: “Thân Đế Thích kia so với A-na-luật, dù chia làm trăm phần cũng không bằng một phần, cho đến nghìn phần cũng không bằng một.” Phật nói: “Đại tiên, thân như thế chưa đáng cho là hiếm có. Người có phước đức thì tùy theo ước nguyện mà thành tựu thân tướng.”
Bấy giờ chúng hội sinh lòng vui mừng, đều bạch Phật: “Cúi xin Thế Tôn lại vì chúng con mà nói về cõi trời.” Phật nói: “Ở cõi trời Ba Mươi Ba, phu nhân lớn nhất của vị thiên đế ấy tên là Xá-chi, ở vườn Hoan Hỷ, có trăm nghìn thể nữ cõi trời vây quanh. Dung sắc xinh đẹp như hoa nở, má như sen đỏ, mặt như màu vàng, mặc áo quần tươi sáng mịn mềm, dạo chơi vườn uyển, lấy hoa báu cõi trời làm đồ trang sức đầu; chuỗi ngọc, vòng ngọc lay động phát ra tiếng hay; trán rộng bằng phẳng, rủ tua dây vàng; mắt thon dài như hoa sắp nở; lòng thành kiên định dồn hết vào thiên đế, chưa từng giận dữ, tranh cãi, cau mày ghen tức; cũng lìa được những phiền khổ của việc mang thai. Đại tiên nên biết, vị phu nhân ấy ái nhiễm nặng gấp bội các thiên nữ khác, tâm ý kiêu căng, như núi Di-lâu và núi Mạn-đà sâu thẳm khó trông lên. Không béo không gầy, không cao không thấp, thân thể thơm sạch không có các thứ dơ xấu. Gió đưa hoa đẹp kết thành lọng che. Vị phu nhân này thường có thể làm sáng tỏ dòng giống của Như Lai (?).
“Lại nữa, đại tiên, cõi trời Ba Mươi Ba không có những tai họa phiền lụy, thường vui chơi ở lầu gác cung điện. Tuổi thọ của họ là một nghìn năm cõi trời. Khi tuổi thọ sắp hết, có năm tướng xấu. Thứ nhất: ao nước trong mát, sạch như pha-chi (pha lê), ai chạm vào cũng vui thích, gió nhẹ khẽ lay, các loại hoa chiếu sáng; trong ao ấy, khi sắp tắm gội thì nước biến thành nhầy mỡ. Lúc ấy vị trời kia thấy tướng ấy, lòng sinh sợ hãi, nhảy ra khỏi nước, chạy vào trong rừng. Các thiên nữ thấy vị ấy hốt hoảng cũng vội đi theo, dừng lại dưới một gốc cây, lòng sinh lo buồn, trong cổ nghẹn ngào, cùng đồng thanh nói: ‘Chàng ơi, sao lại vội bỏ chúng thiếp, để chúng thiếp ở một mình như thế này?’ Lúc ấy vị thiên nam ấy giọng dần dần thảm thiết, nói rằng: ‘Từ xưa đến nay ta chưa từng có chất nhơ nhầy hiện trên thân như thế này.’ Nói vậy rồi, dưới hai nách bỗng nhiên đổ mồ hôi. Các thiên nữ thấy tướng suy ấy đều liền xa lánh. Lúc ấy vị trời kia thấy các thiên nữ bỏ đi, lo buồn thở dốc, bên trong càng thêm nóng độc; tràng hoa trên đầu bỗng chốc héo úa; áo trời đang mặc bỗng lại nhơ nhầy; giường chiếu cõi trời và các đồ chơi đều không còn ưa thích.
“Các thiên nữ thấy tướng như thế, biết chắc chắn sẽ chết, ghét ngửi mùi hôi, chỉ đứng xa nhìn, cất tiếng khóc luyến tiếc, nghẹn ngào chua xót, than rằng: ‘Khổ thay! Tấm thân mịn mềm này xưa cùng chúng ta đi chơi yến tiệc, ở trong ao trời như đôi uyên ương, ở nhà Thiện Pháp như ngỗng chúa, ở vườn Hoan Hỷ như chim ca-lan, dạo sông Mạn-đà như voi thơm, ở vườn Ba-da và vườn Câu-la như ong chúa, ở rừng Tạp Thụ như mũ hoa cõi trời. Nay sao lại bị năm tướng suy làm hại, bỏ chúng ta mà đi về đâu?’ Lúc ấy vị trời kia nghe lời than ấy càng thêm giận buồn, sinh sợ hãi lớn, liền bị bệnh nóng quấn chặt, khắp mình khô héo, mắt hoảng hốt, như người lái buôn lạc mất bạn đồng hành, như thuyền vượt biển bị vỡ, cũng như người đánh mất ngọc như ý, lại như cây mục trên đỉnh núi cheo leo bị gió dữ lay động quật đánh, lại như rồng con bị chim kim sí (chim cánh vàng, chuyên ăn rồng) ngậm mổ. Vị ấy hoảng hốt run sợ, chắp tay bảo các thể nữ: ‘Các nàng hãy lại đây, xin lấy tay xoa chạm ta để ta được dễ chịu đôi chút.’ Dù nói như vậy, các thiên nữ chỉ đứng xa khóc lóc, không ai bước tới. Mỗi người cầm cành cây từ xa ném vào ngực vị ấy, nói rằng: ‘Phước trời của chàng đã hết, sẽ mau sinh vào cõi Diêm-phù-đề.’
“Lúc ấy vị trời kia nghe lời ấy, biết mình bị bỏ rơi, cất tiếng than oán: ‘Lạ thay, biết làm sao! Ta ở nơi đây với đủ thứ đồ dùng, vườn uyển, cung điện, cùng các thiên nữ quyến thuộc quấn quýt; nay đến lúc chết sắp đi trên đường chết, sao các nàng lại đứng xa mà chỉ bảo ta rằng sẽ thọ sinh ở cõi Diêm-phù?’ Bấy giờ vị trời ấy nói như vậy rồi, lại nhìn những nơi ngày thường vẫn dạo chơi, từng niệm từng niệm suy nghĩ, bồn chồn than thở, cất tiếng lớn nói: ‘Than ôi nhà Thiện Pháp! Than ôi vườn Hoan Hỷ! Than ôi vườn Tạp Thụ! Than ôi vườn Hoàng Thảm Thạch! Than ôi vườn Ba-lộ-sa! Than ôi vườn Ba-lê-da! Than ôi vườn Quang Thắng…! Than ôi sông lớn Mạn-đà cùng các cung điện, nhà cửa, phòng ốc, lầu gác! Ta nay không tự làm chủ được, bỗng chốc phải lìa bỏ, từ đây rơi xuống.’ Than buồn chưa dứt, lại thấy các thiên nữ kinh hoàng đi lại, lấy tay lau nước mắt, thổn thức than thở, nét mặt sợ hãi. Vị ấy lại đau xót oán trách: ‘Than ôi người yêu! Than ôi người thân! Sao thấy ta sắp đi trên đường chết mà chẳng nói với ta một lời? Ta nay đứng trước con đường dài sống chết, các nàng chẳng nắm tay từ biệt. Ta với các nàng sẽ không còn gặp lại nữa. Than ôi, nay vì phước nghiệp của ta đã hết, nhìn chỗ ở này như tối đen, bỗng chốc trống trải hoang vắng. Than ôi, nhạc trời không tấu nữa sao? Sao nay ta vắng lặng không nghe thấy gì? Than ôi, nơi vui sướng nhất trong cõi trời, nơi được tất cả chư thiên và Càn-thát-bà (thần âm nhạc cõi trời) hầu hạ, vị cầm chày kim cương có sắc thân đẹp đẽ bền chắc — than ôi, nay ta còn được thấy tướng nghìn mắt (Đế Thích có nghìn mắt) ở giữa chúng nữa chăng? Than ôi, hoa ba-lợi-da, hoa câu-tỳ-la trên đầu ta, cớ sao lại héo úa?’ Lúc ấy các chúng trời thấy vị trời này buồn khổ như vậy, đều lo buồn than thở.
“Bấy giờ vị đeo hoa tai đẹp là Thích-đề-hoàn-nhân, cùng trăm nghìn chúng trời vây quanh, với phu nhân Xá-chi và các thể nữ khác, cùng các Càn-thát-bà… tấu nhạc hay đi theo dạo chơi, thấy vị trời kia bị năm tướng suy dồn ép, sắp đi trên đường chết, đều sinh lòng thương xót, cùng đồng thanh than rằng: ‘Than ôi, lạ thay! Cái vô thường kia không có chút thương xót, hung bạo độc hại.’ Thích-đề-hoàn-nhân dùng tiếng phạm âm (giọng nói trong trẻo, sâu xa, thanh tịnh) bảo vị trời kia: ‘Thôi, thôi, thiên tử! Chúng ta rồi đều sẽ cùng về con đường này. Chớ sinh lòng luyến tiếc mà rơi vào ác thú.’ Lúc ấy các chúng trời cũng cùng bảo: ‘Chàng ơi, chàng nên làm đủ các điều lành, sinh về cõi người, là nơi tất cả chúng sinh tu phước nghiệp.’ Lúc ấy vị trời kia nghe lời như vậy, liền tự nghĩ: ‘Nay ta chắc chắn sẽ rơi xuống.’ Liền chắp tay hướng về các vị trời đến đó nói: ‘Các vị ở cõi trời đã cho ta vui vẻ, còn ta nay đến lúc rơi xuống rồi.’ Nói vậy xong, thở dài nhìn quanh, lại hiện hai tướng: một là mắt như hoa sen đỏ, hai là đồ trang sức trên thân bỗng đều biến mất. Các vị trời khác thấy tướng ấy, mỗi người cầm hoa trời rải lên vị ấy và tấu nhạc trời. Lúc ấy người sắp chết thấy các chúng trời lấy trống nhạc, phướn hoa tiễn đưa và cùng khuyên đi, liền vui lòng sinh vào cõi Diêm-phù-đề. Nước mắt buồn thương từ đây dứt hẳn. (Từ đây về sau là phần sau của kinh Tỳ-da-sa Vấn.) Hết mạng chết rồi, gió già-a-na thổi vị trời đã chết ấy; gió ấy thơm tho thổi khiến tan đi. Tan như vậy rồi, liền ngay đó rời xa cõi trời Ba Mươi Ba, không biết ở đâu, không có chỗ chốn, không thể sinh ra cái khác (?), hoặc có tưởng, hoặc có biết (?). Vị ấy đã thối đọa rồi, sinh vào cõi người, ở trong thai. Người mẹ liền hiện tướng: vui cười ca múa, lòng ưa thích nhiễm dục, lòng thường vui mừng; thích những nơi có hoa quả cây rừng; ưa mặc đủ thứ áo nhiều màu, thường thích ăn uống. Dù đứa con ở trong thai mà hông mẹ không đau; không ưa tà dục, lòng thích hương thơm và tràng hoa trang sức; nằm ngủ thì mộng lành, không thấy những điều điên đảo. Đại tiên nên biết, khi từ cõi trời Ba Mươi Ba thối đọa xuống sinh, ở trong thai mẹ có những tướng như vậy. Đại tiên nên biết, lúc ấy người mẹ xa lìa tất cả những lỗi khổ của thai, sau đó mới sinh ra. Đại tiên nên biết, khi ấy đồng tử đã sinh ra rồi, thân thể cân đối, đường chỉ tay đầy đủ, dễ thương, mềm mại; lưng thon, răng khít, thân thể mềm mại; lòng ưa thích những dục cầu công đức thù thắng; tính ưa việc dục, lòng thích áo mịn, thích chỗ vui chơi trong rừng; thân có hương thơm tốt; rất giàu, của cải dồi dào, vàng báu đầy đủ; thuộc dòng họ lớn, thường làm việc bố thí, giữ giới. Người nào lòng dục nhiều thì sinh vào nhà nghèo. Lòng thích bố thí, không đen không trắng, tay chân đều đặn; tất cả người thấy đều yêu kính. Tính thích bàn luận, lòng mềm mỏng, ít giận; thích tư thông vợ người, đối với vợ thiếp của mình không sinh lòng yêu thích; đối với họ hàng, bạn cũ, anh em, quyến thuộc, lòng không quyến luyến. Đại tiên nên biết, người từ cõi trời Ba Mươi Ba thối đọa sinh vào cõi người, bản tính là như vậy.”
Thế Tôn nói xong, tiên Tỳ-da-sa (tức là tiên Quảng Bác trong bản kinh mới dịch; tên đọc theo tiếng Hán và tiếng Phạn khác nhau mà thôi) cùng tất cả chúng tiên đều sinh lòng vui mừng, khen rằng: “Lành thay!” (Gần đây nhân đọc qua, thấy đoạn văn này bị thiếu; vị Tam tạng [người dịch kinh] đã viên tịch, muốn hỏi chỗ nghi không có ai; bèn tìm trong kinh tạng cũ, được kinh Tỳ-da-sa, cùng một bản tiếng Phạn với kinh này, chỉ là dịch trước dịch sau khác nhau. Đối chiếu hai bản văn, ý nghĩa không khác, nên lấy văn cũ nối vào chỗ thiếu của bản mới. Mong người đọc sau đừng nghi ngờ. Năm Mậu Thìn, niên hiệu Khai Nguyên [năm 728], sa-môn [người xuất gia] Trí Thăng ở chùa Sùng Phúc, Tây Kinh [kinh đô phía tây, tức Trường An] ghi lại.)
Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ một trăm hai mươi.
◄ Trước
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video