Thiên 3 — Hội 1 Ba luật nghi – phần 3

 Hội Tam Luật Nghi (hội kinh nói về ba loại luật nghi, tức ba loại giới luật giữ gìn thân, lời nói và ý nghĩ), hội thứ nhất, phần ba.

 Lúc ấy, Tôn giả Ma-ha Ca-diếp (một trong các đại đệ tử của Phật, nổi tiếng về hạnh tu khổ hạnh; "Tôn giả" là tiếng tôn xưng bậc tu hành cao) bạch Phật: "Thật lạ lùng thay, bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Đức Phật)! Những người như thế nghe các kinh này mà không sinh lòng chán lìa (chán ngán cõi đời sinh tử, muốn thoát ra)." Phật bảo Đại Ca-diếp: "Nếu có chúng sinh thành tựu bốn pháp thì nghe nói kinh này không sinh chán lìa. Bốn pháp ấy là gì? Vì quá phóng dật (buông lung, lơ là việc tu) nên không thể tin sâu. Vì nghiệp dị thục (quả báo của nghiệp đã tạo, đến lúc chín muồi thì trổ ra, khác thời và khác tính chất với nhân) nên cũng không tin sâu. Đối với chuyện đại địa ngục (cõi chịu khổ nặng nề sau khi chết vì tội ác) thì không xét kỹ mà tin. Đối với chuyện 'ta rồi sẽ phải chết' [cũng vậy] (?). Nếu người thành tựu bốn pháp như vậy thì không sinh chán lìa.

 Ca-diếp, lại có chúng sinh thành tựu bốn pháp nên không sinh chán lìa. Bốn pháp ấy là gì? Lúc tuổi trẻ khỏe mạnh thì cậy sức mạnh của mình; đắm say thú vui dục lạc; ham mê uống rượu; không thể hiểu rõ, suy nghĩ sáng suốt và quán xét. Nếu người thành tựu bốn pháp như vậy thì không sinh chán lìa.

 Ca-diếp, nếu có tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới) thành tựu bốn pháp thì phỉ báng Bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn) của Phật. Bốn pháp ấy là gì? Vì đã tạo thành nghiệp ác từ trước nên hủy hoại chánh pháp (giáo pháp đúng đắn của Phật). Tỳ-kheo như vậy không tự phát lộ (thú nhận tội lỗi trước đại chúng để sám hối) các nghiệp ác sẽ chín thành quả báo bất thiện. Vì làm việc dâm dục ô uế với tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ đủ giới). Vị ấy có hòa thượng (thầy truyền giới, thầy chính của người xuất gia) hoặc a-xà-lê (thầy dạy dỗ, uốn nắn khuôn phép) được nhiều người kính trọng mà phỉ báng Bồ-đề của Phật; người đệ tử như vậy học theo thầy nên cũng sinh phỉ báng. Là kẻ ít nghe ít học, vì ganh ghét mà phỉ báng, chê bai chư Phật. Tỳ-kheo thành tựu bốn pháp như vậy thì phỉ báng Bồ-đề của Phật.

 Ca-diếp, có một pháp mà thành được Sa-môn (người xuất gia tu hành để dứt phiền não) và Bà-la-môn (vốn là giai cấp tu sĩ, tế tự ở Ấn Độ; ở đây chỉ người tu hành thanh tịnh chân chính). Một pháp ấy là gì? Đối với tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng), tâm không có chỗ trụ (không bám dính vào đâu cả). Một pháp như vậy thì thành được Sa-môn và Bà-la-môn. Ví như có người rơi từ đỉnh núi cao, cho rằng không có mặt đất, cây cối, rừng rậm, chỉ khởi lên ý tưởng trống không, hơi thở ra vào đứt hẳn. Ca-diếp, người bám chấp các pháp cũng như vậy.

 Nếu chấp vào tưởng (ý niệm, khái niệm hình thành trong tâm) về mắt và tướng (hình tướng, dấu hiệu nhận biết bên ngoài) của mắt; chấp tưởng về tai, mũi, lưỡi, thân, ý cho đến tướng của ý; nếu chấp tưởng về sắc, thọ, tưởng, hành, thức (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là sự nhận biết, hình dung, hành là các tác ý và hoạt động của tâm, thức là sự nhận biết phân biệt); chấp tưởng về thanh tịnh, giữ giới, nghe học nhiều, biết hổ thẹn, kinh hành (đi tới đi lui chậm rãi để tu tập), đi lại, chứng được Bồ-đề — những pháp như vậy đều không làm nên Sa-môn, Bà-la-môn. Nếu khởi tưởng thì bị hại. Bị cái gì hại? Tức là tham, sân, si (tham lam, giận dữ, ngu mê). Nếu chấp tướng của mắt, vì dính mắc vào tướng của các hình sắc đáng ưa và không đáng ưa, nên bị mắt hại. Cũng vậy, chấp tướng của tai, mũi, lưỡi, thân, ý, cho đến vì dính mắc vào tướng của pháp (đối tượng của ý) đáng ưa và không đáng ưa, nên bị ý hại. Nếu bị hại thì trong các cõi địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ (loài quỷ đói), người, trời đều bị hại rất nặng.

 Do duyên gì mà bị hại? Do tưởng chấp trước. Thế nào gọi là tưởng chấp trước? Tức là chấp tưởng về "ta" và tưởng về "cái của ta"; tưởng nữ, tưởng nam; tưởng đất, nước, lửa, gió; tưởng xương trắng, tưởng thây rữa nát, tưởng thây bầm xanh, tưởng máu bê bết (các phép quán thân bất tịnh — quán xác thân nhơ nhớp, rữa nát để dứt lòng tham dục); tưởng sắc thân biến đổi, tưởng tan rã; tưởng thắng giải thoát (các phép thiền định vượt lên trên và thoát khỏi sự ràng buộc của cảnh giới); tưởng rằng người kia được một phần thắng giải thoát, người này có một phần không được thắng giải thoát; vô lượng loại tưởng về túc trú tùy niệm (nhớ lại các đời sống trước) và tưởng về hiện chứng (tự mình chứng biết ngay trong hiện tại); tưởng "ta nhớ lại", [rằng ta] khác với quá khứ, khác với hiện tại, "ta là quá khứ, ta là hiện tại"; đối với các pháp đều khởi tưởng chấp trước, cho đến tưởng về Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, thoát khỏi sinh tử), tưởng "ta được Niết-bàn". Ca-diếp, nói tóm lại, những người chấp trước thì chỗ nào cũng khởi tưởng, cho đến đối với không tính (bản tính trống rỗng, không có thực thể cố định của mọi pháp) cũng khởi đủ mọi tưởng — tất cả đều không phải là pháp làm nên Sa-môn, Bà-la-môn, không phải hạnh Sa-môn, không phải hạnh Bà-la-môn.

 Ca-diếp, điều Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý như như mà đến) nói là pháp Sa-môn, Bà-la-môn thì ví như hư không và mặt đất. Vì sao? Hư không không bao giờ nghĩ: "Ta là hư không." Cũng vậy, Ca-diếp, Sa-môn, Bà-la-môn không bao giờ tự cho rằng "ta là Sa-môn, là Bà-la-môn". Vì thế các pháp cũng không tự cho là làm nên Sa-môn. Pháp Bà-la-môn, pháp Sa-môn thì không tạo tác, không trừ bỏ; đó là Sa-môn và Bà-la-môn.

 Ca-diếp, ví như có người trong đêm tối múa may tay chân, lắc lư mặt mày, nói rằng: "Ta đùa giỡn thế gian, ta đùa giỡn thế gian!" Ý ông nghĩ sao? Người ấy đùa giỡn ai?" Ca-diếp bạch: "Bạch Thế Tôn, người ấy tự đùa giỡn mình. Vì sao? Vì trong đó không có ai để mà đùa giỡn." Phật bảo Đại Ca-diếp: "Đúng vậy, đúng vậy. Nếu có tỳ-kheo đến chốn A-lan-nhã (nơi vắng lặng xa xóm làng để tu hành), hoặc đến dưới gốc cây, nhà trống, chỗ đất trống, khởi ý nghĩ như vầy: 'Mắt là vô thường (không bền, luôn biến đổi); tai, mũi, lưỡi, thân, ý đều là vô thường.' Lại suy nghĩ: 'Sắc là vô thường; thanh, hương, vị, xúc, pháp (tiếng, mùi, vị, sự xúc chạm và đối tượng của ý) cũng đều vô thường.' Suy nghĩ như vầy: 'Ta hướng đến Niết-bàn.' Những hạng như vậy là tự làm mình nhọc nhằn, không phải hạnh Sa-môn. Vì sao? Vì có bấy nhiêu sự chấp trước sai lầm. Biết tướng của mắt rồi, vì muốn diệt mắt mà siêng năng tu tập; cũng vậy, biết tướng của tai, mũi, lưỡi, thân, ý rồi, cho đến vì muốn diệt ý mà siêng năng tu tập. Nếu đối với ba chỗ (?) mà hiểu biết và tin nhận thì đối với ba chỗ ấy sinh ra phân biệt. Nếu đối với các kiến chấp mà khởi phân biệt thì làm sao được tâm nhất cảnh tính (tâm chuyên chú vào một cảnh, định tĩnh không tán loạn)?

 Ca-diếp, Bồ-đề rất sâu xa, khó vào, khó đến, khó đủ tư lương (vốn liếng công đức và trí tuệ cần tích lũy trên đường thành Phật). Tâm nhất cảnh tính — lấy bao nhiêu mà gọi là tâm nhất cảnh tính? Tìm khắp mọi nơi, cho đến một pháp cũng không thể có được. Nghĩa là nơi mắt không tìm được thực thể, nơi tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng không tìm được thực thể, nơi tất cả các pháp đều không tìm được thực thể. Vì sao? Bản tính vốn như vậy: tâm tính không sinh, tất cả các pháp không có thực thể để nắm bắt, vì thế tâm ấy không thể nắm bắt được. Vì quá khứ, vị lai, hiện tại không có gì để nắm, không có gì tạo tác, nên gọi là vô sở tác (không có gì được tạo ra). Thế nào là vô sở tác? Dù mới hay cũ đều không thể tạo ra, gọi là vô sở tác. Trong đó tâm quá khứ không giải thoát, tâm hiện tại không giải thoát, tâm vị lai không giải thoát. Tùy mọi tâm hiện có mà không nắm được gì, đó là tâm nhất cảnh tính. Đây tức gọi là đi vào số của tâm (?).

 Ca-diếp, đời sau sẽ có tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia đã thọ giới), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia đã thọ giới) chấp trước vào mắt v.v. mà nói là diệt hoại, đối với các uẩn (các nhóm hợp thành thân tâm: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) khởi tưởng là vật có thật. Như Lai nói các uẩn giống như giấc mộng, nhưng họ lại nói giấc mộng là có thật, vì thế gian vẫn nói có mộng: "Nếu không có mộng thì chúng ta đã không có chuyện tưởng về mộng; vì có biểu hiện nên lúc ngủ mơ chúng ta mới khởi tưởng về mộng. Cũng vậy, cũng vậy, uẩn có nguyên nhân nên mới nói là như mộng; nếu không có uẩn thì không nên nói uẩn giống như mộng." Những kẻ ngu ấy cho mộng là thật, nghe các kinh này liền sinh phỉ báng. Trong đó sẽ có tỳ-kheo-ni v.v. ở nhà thí chủ nói càn rằng "tôi đã chứng quả A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh)", hoặc dựa vào trí hiểu biết nông cạn mà nói mình đã hiện chứng. Hoặc hàng ưu-bà-tắc, ưu-bà-di nghe kinh, luật, kệ tụng rồi nói "tôi đã hiện chứng".

 Ca-diếp, vào thời ấy, nếu có tỳ-kheo suốt hai mươi năm, ba mươi năm thường thích ở chốn A-lan-nhã siêng năng tu tập, vì Phật pháp mà đến bên một ưu-bà-tắc mới phát lòng tin được một ngày, thì [họ] chỉ dùng lời suông mà xướng nói qua lại với nhau, nói "không, không", rồi cho rằng "tôi đã biết khắp, tôi đã biết khắp". Hoặc có tỳ-kheo nghe các kinh này đem ra bàn nói với nhau, có người nghe liền sinh sợ hãi, lại nói rằng: "Hàng tại gia và xuất gia không nên gần gũi, nên tránh xa người ấy, đây không phải là thầy dạy. Vì sao? Vì điều họ biết không hợp với ta." Lại có người tuyên nói pháp sâu xa thì bị hàng tại gia, xuất gia ruồng bỏ, khinh rẻ. Vì sao? Nay Ta tuyên nói phạm hạnh (đời sống trong sạch, lìa dâm dục) thù thắng nhiệm mầu mà người hiểu còn ít, huống là đời vị lai, đến cả những người hiểu chút ít nhất cũng đều mất hết. Vào đời ấy, trong một nghìn tỳ-kheo thuyết pháp, người hiểu đúng như thật, tin và vào được pháp, một người cũng khó có; cho đến hai nghìn người cũng vậy. Trong đó có những tỳ-kheo khác, thậm chí không thể nói ra được một lời trong chốc lát, huống là hiểu thấu.

 Ca-diếp, vào thời ấy, hàng tại gia và xuất gia cùng khinh giáo pháp này. Nếu có tỳ-kheo phát tâm siêng năng tinh tấn, vì muốn diệt pháp bất thiện, làm sinh pháp thiện mà đầu hôm và cuối đêm bớt ngủ để tinh tấn tu học, thì bị người khác chê bai, ruồng bỏ, hoặc bị dứt mạng sống. Các kinh như thế này sẽ bị hủy diệt, các tỳ-kheo giữ gìn pháp cũng đều mất hết. Trong đó những bậc trí, hiểu thấu sâu xa, thù thắng, không nhiễm ô, nên tôn trọng, hết lòng cung kính, cùng nhóm họp lại rồi ở nơi A-lan-nhã." Lúc ấy Thế Tôn nói kệ rằng:

 "Pháp lành Ta đã nói / Tương ứng đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng, rốt ráo);

 Nói uẩn không bền chắc, / Nên quán xét như mộng.

 Thời ấy các tỳ-kheo / Tranh cãi, tâm rối loạn,

 Vô lễ, chẳng phân trên dưới, / Chỉ còn danh tướng (tên gọi và hình thức bên ngoài) suông.

 Lời tỳ-kheo nói ra / Người đời cũng nói vậy;

 Giáo pháp như thế đó / Lời đạo, lời đời như nhau.

 Tỳ-kheo bảo người đời: / 'Ông hiểu pháp thật hiếm có,

 Đó là Bồ-đề của Phật, / Đã phát được quả sơ địa (bậc thứ nhất trong mười bậc tu chứng của Bồ-tát).'

 Lòng họ cho là thấy pháp, / Gần gũi người tại gia;

 [Người tại gia] nhiều lần dâng cúng tỳ-kheo, / Cúng dường thứ bậc nhất.

 Tỳ-kheo như thế nói: / 'Chẳng lời nào sai, thảy đều thật';

 Cùng họ thân thiết nhau, / Nói: 'Ta thấy được pháp.'

 Người sinh vào thời ấy / Vì của cúng mà xuất gia,

 Không ở trong chánh pháp, / Phá hoại đạo Bồ-đề:

 'Ta chỉ đường cho ngươi, / Gần ta, chớ thân ai khác;

 Chẳng lâu ngươi sẽ được / Như điều ta đã được;

 Đây là địa vị vắng lặng nhất' — / Cùng ngươi đối mặt nói.

 Ở giữa đại chúng hòa hợp / Phá hoại giáo pháp Ta,

 Như bọn giặc cướp làng, / Tính ôm lòng hung hiểm,

 Phá hoại các thành nước / Cùng các làng xóm lớn.

 Tỳ-kheo cũng như vậy, / Không trí, nhiều ngu si,

 Ít tuệ, làm điều sai, / Chấp có sinh mạng và có số thủ thú (cái 'người' thường còn, nhiều lần thọ thân qua các cõi);

 Lìa giáo pháp Ta nói, / Nương vào tâm kiến chấp,

 Tự xưng là La-hán (A-la-hán), / Đều ôm lòng tăng thượng mạn (kiêu ngạo cho rằng mình đã chứng điều chưa chứng).

 Trong hội lớn hòa hợp, / Trước chúng tỳ-kheo,

 Nói xong được tiếng là có tuệ; / Trong đó một người [chân thật] khó có.

 Có khi có tỳ-kheo / An trú đúng như thật,

 Lại bị mang tiếng xấu, / Bảo: 'Chẳng phải đệ tử Phật.'

 Đại Bồ-đề của Pháp vương (vua của chánh pháp, chỉ Phật) / Lúc ấy bị phỉ báng;

 Chư thiên (các vị trời) ôm lòng buồn rầu, / Nhìn nhau than khóc mãi;

 Trước các vị trời có lòng tin, / Tự gieo mình xuống đất,

 Thấy bánh xe pháp vô thượng của Thích Sư Tử (Phật Thích-ca, ví như sư tử giữa loài người) / Bị bẻ gãy tan tành,

 Than: 'Phật Như Lai ôi, / Pháp Ngài nói tuyệt vời thay!

 Chư tăng là phước điền (ruộng phước — nơi cúng dường thì sinh phước) kỳ đặc, / Là con yêu của Phật;

 Chúng ta chẳng còn nghe / Lời Pháp vương thuyết dạy;

 Mâu-ni (bậc Thánh tịch tĩnh, chỉ Phật Thích-ca) nay diệt độ (nhập Niết-bàn, rời bỏ thế gian), / Không ai tỉnh giác, ôm lòng mê.'

 Các vị trời ở mặt đất (chư thiên cư ngụ trên mặt đất, núi rừng) tiếp sau / Cất lên tiếng lớn,

 Xướng báo cùng chư thiên: / 'Đuốc pháp nay sắp tắt;

 Các vị được nghe Phật / Mà không gần Như Lai,

 Chớ để sau này trời, rồng / Phải ôm lòng hối hận.

 Trải qua vô số kiếp (khoảng thời gian cực dài), / Vì mình và vì người,

 Chịu khắp mọi khổ đau / Rồi mới thành Phật.

 Đây là chư Thế Tôn / Vì các loài chúng sinh

 Đã nói pháp môn lành, / Nay đều sắp ẩn mất.

 Kẻ dối trá ra đời, / Đáng sợ, làm điều trái;

 Sứ giả của ma cùng ác ma (kẻ phá hoại sự tu hành) / Mặc ý nói lời ác;

 Xiểm nịnh, gian trá, nhiều ngu độn, / Lừa dối kẻ ngu hèn;

 Kẻ giận hay không giận / Đều hủy báng thầy và giáo pháp thù thắng.'

 Nghe tiếng trời mặt đất rồi, / Các cõi trời trên đều buồn thảm;

 Loài người và trời Tứ Vương (cõi trời của bốn vị Thiên vương giữ bốn phương) / Thảy đều ôm lòng ưu não.

 Chúng dạ-xoa (một loài quỷ thần) kéo đến nhóm / Ở thành A-tra-phạt-để (kinh thành của Thiên vương phương Bắc, chúa các dạ-xoa),

 Đều phát tiếng đáng sợ, / Nước mắt đầm đìa khắp mặt.

 Cõi trời trang sức đủ thứ báu, / Thành quách đẹp đẽ trang nghiêm,

 Thảy đều mất ánh sáng, / Giống như đống đất.

 Thành nước chẳng như xưa / Khiến lòng sinh yêu thích;

 Nay thấy thành báu trang nghiêm, / Chốc lát cũng chẳng vui.

 Chư thiên cùng kéo đến / Quê hương của Thiện Thệ (danh hiệu Phật: bậc đã khéo vượt qua sinh tử, đi đến nơi tốt đẹp),

 Giậm chân nhảy lên mà gào khóc, / Càng thêm buồn khổ lớn:

 'Ta từ trời xuống đất, / Đi khắp các thành nước,

 Chân pháp đều chìm mất, / Xem khắp chẳng thấy đâu;

 Xuống đến cõi Diêm-phù (châu lục nơi loài người sinh sống), / Thấy pháp sụp đổ lớn,

 Người xuất gia bị bức bách' — / Cất tiếng gào khóc lớn.

 Trong bảy ngày, thành thù thắng / Khắp nơi mất ánh sáng;

 Chư thiên cũng trong bảy ngày / Khóc lóc không biết bao lần:

 'Than ôi bậc Đại Hùng (đấng hùng mạnh lớn, chỉ Phật), / Xưa từng được hầu trước mặt,

 Nào ngờ nay chẳng thấy, / Lời dạy cũng thành không.

 Ngài từng ở thành Xá-vệ (kinh đô nước Kiều-tát-la, nơi Phật thuyết pháp nhiều nhất), / Ai đến cũng đều cung kính.'

 Trong cõi đất ấy / Nhiều lần buồn bã khóc than;

 Thấy khu rừng Phật từng ngồi, / Nói: 'Phật từng ở đây

 Chuyển bánh xe pháp Tứ đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ), / Chúng ta tận tai nghe.'

 Thế gian lại tối tăm, / Không còn tôn kính nhau,

 Tự tạo nhân tội lỗi, / Sinh vào ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh).

 Chư thiên bao cung điện / Nay thảy đều trống vắng;

 Chúng sinh cõi Thiệm-bộ (tức cõi Diêm-phù, cõi người) / Không chủ, không ai cứu giúp.

 Nói: 'Chỗ Phật kinh hành / Hư hoại, thảy hoang vu;

 Pháp vương đã Niết-bàn, / Thế gian chẳng còn vui.'

 Chúa cõi trời Ba Mươi Ba (cõi trời trên đỉnh núi Tu-di, có ba mươi ba vị trời cai quản) / Là Đế Thích (vua cõi trời ấy) đứng giữa,

 Khổ não, sinh lo buồn, / Cất tiếng thương khóc lớn.

 Chư thiên cõi Đao-lợi (tên khác của cõi trời Ba Mươi Ba) / Giơ tay cùng than khóc;

 Vừa nghe tin trong vườn uyển, / Kế đó liền chạy tán loạn.

 Những chư thiên ấy / Luôn than nhớ Phật Như Lai,

 Tự than phải lìa Thế Tôn, / Đấng từng thuyết pháp cho mình;

 Chẳng thể ăn cam lồ (thức ăn ngọt bất tử của cõi trời), / Cũng dứt tiếng ca nhạc.

 Các vị trời như thế / Lòng buồn suốt sáu tháng.

 A-tu-la (loài thần hiếu chiến, thường đánh nhau với chư thiên) nghe nói / Giáo pháp trống không, không chủ,

 Bèn gọi nhau / Dấy quân đánh cõi Đao-lợi.

 Các vua ở Thiệm-bộ / Phá hoại chế-đa (tháp, điện thờ) của Phật.

 Vào chính thời ấy, / Trời cùng tu-la đánh nhau.

 Có nhiều tỳ-kheo / Và nhiều tỳ-kheo-ni

 Sinh vào các đường ác, / Chịu đủ mọi khổ độc.

 Người tại gia phạm tội, / Cận sự (cư sĩ thân cận, phụng sự Phật, Pháp, Tăng) phá thi-la (giới luật),

 Cùng loan tiếng xấu của nhau, / Vì thế sinh vào đường khổ.

 Phụ nữ làm điều bất thiện / Cũng đều vào ba đường ác.

 Khi việc như thế dấy lên, / Thế gian chẳng yên ổn;

 Có lúc đi trong làng xóm, / Có lúc trốn vào núi rừng;

 Người người chạy trốn tán loạn, / Thọ mạng liền chết yểu.

 Nhiều giặc cướp nổi lên, / Lại có nạn đói kém;

 Mùa màng không đúng thời chín, / Châu chấu gây tai họa dữ.

 Nếu trong đời đói kém / Có người mạng chung,

 Liền sinh vào loài ngạ quỷ, / Chịu đủ mọi cay đắng.

 Những gì cúng cho tháp miếu / Và cho tăng bốn phương (chư tăng khắp nơi; của chung thuộc toàn thể tăng đoàn),

 Thời ấy các tỳ-kheo / Đều chia nhau lấy hết.

 Sau khi Ta diệt độ, / Bao khổ như thế nổi lên;

 Nên mau phát tinh cần, / Chớ ngoảnh lại nữa.

 Những hạng người ngu, / Những kẻ không trí tuệ,

 Nghiệp kẻ ngu đã thành, / Mau sinh vào đường ác.

 Nên vui đọc tụng, giảng nói, / Trí tuệ từ đó sinh;

 Người tu tâm trí tuệ / Mau lên được đường lành.

 Thường lấy trí tuệ quán xét, / Học theo Ta như vậy,

 Lìa hẳn mọi trói buộc, / Mau đến Niết-bàn.

 Chánh pháp chẳng ở lâu, / Nên phát tinh tấn bền;

 Ta đã nói như vậy, / Nên mau suy nghĩ đúng.

 Kiếp này qua rồi, / Đủ sáu mươi kiếp

 Sẽ chẳng nghe tên Phật, / Làm sao sinh lòng tin vui?

 Nếu người gặp nhau / Bị đói khổ xâm hại,

 Mẹ con vào lúc ấy / Ăn thịt lẫn nhau.

 Con sinh ra thời ấy / Hoảng hốt đi chẳng yên,

 Ở ngay trong nhà mình / Vẫn sinh sợ hãi lớn.

 Thấy nghe việc ấy rồi, / Biết sinh tử thiêu đốt,

 Người nào có trí tuệ / Lại sinh lòng ưa thích trong đó?

 Vô minh (sự mê muội không thấy chân lý) là gốc của sinh, / Nữ nhân là gốc của dục,

 Uẩn là gốc của khổ não; / Vì thế nên bỏ khổ.

 Đời có chúng sinh ngu / Đắm say dục nữ sắc;

 Người lìa được ngu si / Sẽ mau được Niết-bàn.

 Khi tuyên dương pháp này / Không gặp quả ác;

 Chẳng nói quả hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn trong vòng sinh tử) / Nên rơi vào đường ác (?).

 Mọi pháp vô lậu (không còn phiền não) / Trống không, chẳng có gì,

 Vắng lặng, vốn chẳng bền; / Nên mau hiểu rõ."

 "Lại nữa, Ca-diếp, nếu có tỳ-kheo hay chúng sinh khác nhờ thành tựu được pháp bậc nhất này mà cầu vô lậu thì nên nói như vầy: 'Đối với tất cả các pháp, tâm không có chỗ trụ.'

 Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) nên tu tập kiên cố. Thế nào là kiên cố? Thế nào là tu tập? Kiên cố là tâm kiên cố, tinh tấn kiên cố. Thế nào gọi là tâm kiên cố? Bồ-tát nghĩ rằng: 'Phải cúng dường số Phật nhiều như cát sông Hằng rồi mới phát được một niệm tâm cầu Phật đạo; kế đó lại trải qua số kiếp nhiều như cát sông Hằng mới có một vị Phật ra đời; vì phát số tâm nhiều như cát sông Hằng mới được thân người một lần; với số thân người nhiều như cát sông Hằng mới nghe được một câu pháp — ánh sáng trí tuệ đối với A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (giác ngộ cao tột, chân chính, trọn khắp, tức quả vị Phật) — làm lợi ích lớn.' Nên phát tâm kiên cố như vậy. Lại dùng nhiều phương tiện (cách thức khéo léo) để thu nhiếp trí tuệ Phật, lấy các khổ hạnh để mong cầu, lấy các khổ hạnh để thu nhận trí Phật — lại có tâm kiên cố như vậy.

 Lại nữa, Ca-diếp, nay Ta vì ông nói thí dụ; nhờ thí dụ này, người có trí hiểu được nghĩa đã nói: nhờ các hạnh khó làm, các khổ hạnh mà được Bồ-đề, nên trải số kiếp như cát sông Hằng không được bỏ dở. Nếu trải số kiếp như cát sông Hằng học không bỏ dở thì sẽ hiện chứng Bồ-đề vô thượng. Nên phát tâm kiên cố như vậy, lấy đó làm sức mạnh, làm roi thúc giục siêng năng, không bao giờ rời bỏ A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề — lại có tâm kiên cố như vậy. Ca-diếp, nếu có Bồ-tát phát tâm này thì thu nhiếp bằng gì? Tức là không chấp lấy xứ (điều hợp lẽ, có thể xảy ra), không chấp lấy phi xứ (điều không hợp lẽ, không thể xảy ra). Vì sao không chấp lấy xứ và phi xứ? Nếu chấp lấy xứ và phi xứ thì đối với giác ngộ vô thượng thành chướng ngại; vì không chấp lấy xứ và phi xứ nên mau được Bồ-đề vô thượng chánh đẳng.

 Ca-diếp, ví như có người đem châu báu đầy khắp tam thiên đại thiên thế giới (một cõi Phật gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ) mà bố thí; nếu có người đối với các kinh điển như thế do Như Lai nói, thuận theo Bồ-đề, thọ trì giáo pháp, an trú bằng lòng tin, thì khối phước sinh ra còn gấp bội người kia. Ca-diếp, Bồ-tát lại có tâm kiên cố, đến cả tâm kiên cố cũng không thể nắm bắt được; vì thế tu hành không thể bỏ dở. Nói tu tập là tu hành nhiều; nhiều đến bao nhiêu? Tùy có bao nhiêu pháp tu tập nhiều, nếu khởi một tâm thì không thể hiểu rõ (?). Vì sao? Vì pháp ấy không thể biểu thị. Nhưng đó là pháp tu tập tối thắng, tức là tính chất của tâm kiên cố." Lúc ấy Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 "Không tâm mà khởi tưởng có tâm, / Sẽ có sợ hãi lớn:

 'Ta sẽ thành hay chẳng thành? / Việc này là thế nào?'

 Mà luôn khởi tầm tư (suy tính, dò xét lan man trong tâm), / Đứng ở một bên (chấp vào một cực đoan),

 Phỉ báng chánh đạo, / Không thể được Bồ-đề.

 Đó là tâm biếng nhác, / Chẳng phải tướng Bồ-đề;

 Người ấy nghi tất cả / Chư Phật và Thanh văn (đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu chứng),

 Chẳng tu hành mà mong / Pháp của hiền thánh, chư Phật.

 Chẳng phải chỉ nhờ lời nói / Mà thành được quả an lạc;

 Cần có tâm tin vui / Mới thành được pháp rộng lớn.

 Cũng chẳng chỉ nhờ tâm lượng / Mà được sức kham nhận thù thắng;

 Nhờ một pháp mà thành / Mọi việc cần làm.

 Biết sự thù thắng ấy rồi, / Vì quả Phật mà nên tu."

 "Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát vì thành tựu được pháp này nên dù không gần gũi cúng dường chư Phật mà tự biết chắc rằng: 'Ta sẽ được làm Như Lai, Ứng Cúng (bậc đáng được cúng dường), Chánh Đẳng Giác (bậc giác ngộ chân chính, trọn khắp).' Ca-diếp, Bồ-tát tại gia có ba cách tu có thể làm lợi ích cho Bồ-đề. Ba cách ấy là gì? Vì Nhất thiết trí (trí biết tất cả, tức trí của Phật) mà sinh lòng yêu thích sâu xa; không sa vào nghiệp cũ; giữ vững năm giới (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu). Đủ ba phần này thì thành được sáu pháp. Sáu pháp là gì? Được chỗ thánh (?); không câm, không nói lắp, không điếc, không mất thính giác; thân biến thành đoan trang; mau được lòng tin sâu; đối với pháp rất sâu không sinh sợ hãi; nghe pháp nào không cần nhọc sức mà vẫn lĩnh hội được; mau được bất thoái (không còn thối lui trên đường tu). Đối với sáu pháp này nên khéo biết có năm điều làm chướng ngại. Năm điều ấy là gì? Lời nói chia rẽ; mọi lời nói dối; ý muốn không thành (?); lòng ganh ghét; đắm say các dục. Năm pháp như vậy làm chướng ngại.

 Lại có ba pháp nên tu hành. Ba pháp ấy là gì? Thường khởi tâm muốn xuất gia; đối với Sa-môn, Bà-la-môn giữ giới thì tôn trọng cung kính; nếu là người thuyết pháp không cùng loại [với chánh pháp] thì nên tránh xa. Vì sao? Bồ-tát không nên tu học pháp ấy. Nếu tu học thì như người gánh cỏ khô (nặng nhọc mà vô ích). Vì sao? Vì không phải đạo Phật. Nếu gánh vác thì thành chấp trước, giống như kẻ ngu si. Vì thế không nên tu học pháp ấy. Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát lại nên thọ học ba pháp. Ba pháp ấy là gì? Thường thuận theo chư Phật Như Lai; vì người khác diễn nói và tự siêng năng tu hành; đối với chúng sinh thì tu tập lòng từ. Đối với ba chỗ này, thọ nhận rồi nên học. Lại nữa, nên gần gũi ba pháp. Ba pháp ấy là gì? Lìa việc đánh đập; không hủy báng người khác, gọi họ là hèn hạ; với người đang sợ hãi thì ban cho sự không sợ hãi. Nên gần gũi ba pháp như vậy." Lúc ấy Thế Tôn nói kệ rằng:

 "Chẳng thân kẻ hèn kém; / Thấy người không ngay thẳng,

 Thấy rồi nên tránh xa, / Như tránh rắn độc.

 Chẳng nên học theo họ, / Chẳng lễ, nên lánh xa,

 Như thấy chó dữ, / Vì [theo họ] sinh vào đường ác.

 Người ôm lòng chấp trước, / Học theo thì cùng vào đường ác.

 Nghe nói pháp không (giáo lý về tính trống rỗng, không có thực thể của các pháp) thù thắng, / Nên sinh lòng yêu thích;

 Với tỳ-kheo ưa pháp không / Cũng nên sinh tôn kính.

 Tăng trưởng đạo đa văn (nghe học nhiều), / Mà sinh tâm trí sắc bén;

 Gần gũi Bồ-đề thù thắng, / Chúng sinh nên kính lễ.

 Mau đến nhận lời dạy, / Chóng sinh các căn lành (gốc rễ điều thiện, sẽ sinh ra quả tốt);

 Tăng trưởng tâm trí tuệ / Như sen mọc trong nước.

 Nên nghe nhận pháp nhiều, / Điều lành đã tăng thì mau tăng;

 Nhờ tăng tâm trí tuệ / Mà đoạn được các lậu (phiền não rỉ chảy, giữ người trong sinh tử).

 Oai đức lớn, không sợ hãi, / Trí lớn, tinh cần lớn;

 Vì muốn làm lợi cho người, / Tự thân được lợi ích lớn.

 Người tại gia nên từ bỏ / Việc đánh đập chúng sinh;

 Phát tâm hướng cầu Bồ-đề, / Đối với pháp được bất thoái;

 Không bệnh, rất đoan chính, / Người người đều yêu kính.

 Nếu tu tập lòng từ, / Lìa bỏ các đường ác,

 Trên cõi trời Ba Mươi Ba / Vui hưởng năm dục (năm thú vui của sắc đẹp, tiếng hay, mùi thơm, vị ngon, xúc chạm êm ái).

 Nếu từ cõi trời mạng chung, / Không rơi vào ba đường ác,

 Sinh ra ở cõi người / Trong dòng họ sang quý,

 Hình dáng rất đoan nghiêm, / Không ai chê được;

 Được trời rồng che chở, / Theo pháp tu đúng đắn,

 Nhận chỗ tốt đẹp thù thắng, / Được người yêu quý.

 Ngủ an ổn ngon lành, / Thức cũng lòng an ổn;

 Vì được trời che chở, / Không bao giờ có lòng sợ.

 Pháp rộng lớn này / Có tướng thù thắng như thế;

 Tại gia hay xuất gia / Đều có lợi ích lớn.

 Khiến nhiều người tỉnh ngộ, nhớ nghĩ, / [Sinh] các căn lành;

 Người sợ thì ban cho yên ổn, / Hướng về quả Bồ-đề.

 Không thờ các trời khác, / Chỉ trừ Bậc Nhất Thiết Trí (Phật);

 Người ấy được chánh đạo, / Tương ứng với các trí.

 Nhờ các căn lành này / Lìa bỏ ba đường ác,

 Được trí, chứng tam minh (ba trí sáng: biết rõ các đời trước, thấy rõ sự chết và tái sinh của chúng sinh, dứt sạch phiền não), / Khéo học tam học (ba môn học: giới luật, thiền định, trí tuệ).

 Tùy công đức đã làm, / Tùy sự lễ kính đã làm,

 Riêng làm bậc tôn quý giữa chúng sinh, / Được nhiều người cung kính lễ lạy.

 Người lễ kính Như Lai / Là bậc cao nhất trong chúng.

 Ở địa vị tại gia / Nếu phát tâm Bồ-đề,

 Vì họ mà nói lời pháp, / Và điều khác, ông nên nghe."

 "Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát tại gia nên thành tựu ba pháp. Ba pháp ấy là gì? Nên lìa những trò vui chơi buông lung của thế gian, việc biếu tặng qua lại lẫn nhau và việc chọn ngày lành giờ tốt; nên thường trong sạch, lìa việc nhận nhiều; lại nên tinh tấn tu học, nghe học nhiều. Bồ-tát nên thành tựu ba pháp như vậy. Lại có ba pháp nên nhận lấy mà tu hành. Ba pháp ấy là gì? Đối với người thuyết pháp không gây chướng ngại; nên khuyến thỉnh người thuyết pháp; luôn thắp đèn đuốc. Thường nên làm ba hạnh ấy. Lại nữa, Ca-diếp, có ba pháp không bao giờ nên làm; nếu làm thì phải chịu thân nữ. Ba pháp ấy là gì? Không nên ngăn mẹ nghe chánh pháp và gặp tỳ-kheo; không nên ngăn vợ gặp các tỳ-kheo và nghe chánh pháp; cho đến không nên đối với vợ mình mà làm việc trái đường (giao hợp không đúng chỗ, không đúng lẽ). Ba pháp như vậy không bao giờ nên làm; nếu làm thì phải chịu thân nữ." Lúc ấy Thế Tôn nói kệ rằng:

 "Thường nên với lòng tin / Thắp đèn đuốc sáng rực,

 Liền được mắt Phật / Không bụi nhơ, thanh tịnh.

 Nhờ nương mắt này / Hiểu rõ các pháp cần biết;

 Nếu hiểu được điều cần biết / Thì biết pháp quá khứ,

 Biết hiện tại cũng thế, / Không phân biệt vị lai.

 Không có ba loại tướng, / Có hai loại tướng này;

 Lìa bỏ tướng thứ ba, / Tướng tức gọi là vô tướng (không có tướng, không bị hình tướng ràng buộc).

 Đều cùng một nghĩa / Với các căn (giác quan) Phật đã nói;

 Nhưng pháp không có gốc rễ, / Nếu ở đó khởi phân biệt

 Liền mất Bồ-đề thù thắng. / Đã tu sạch mắt Phật rồi,

 Hiện chứng tất cả pháp; / Câu này tức là Bồ-đề.

 Như điều chỉ bày ở trên, / Pháp không gì chỉ bày được,

 Cũng không gì hủy hoại được; / Các pháp như hư không.

 Vì thế nói là chỉ bày; / Đấng Đạo Sư (người dẫn đường, chỉ Phật) tuyên nghĩa này

 Vì người tại gia: / Thường thắp ánh đèn đuốc

 Được mắt Phật sáng tỏ; / Không cắt ngang người khác thuyết pháp,

 [Giữ] giáo pháp của Thích Sư Tử, / Không bao giờ vào ba đường ác,

 Không chịu quả mù từ lúc sinh; / Thường khuyến thỉnh người khác

 Tuyên dương giáo pháp tối thắng, / Nhờ sức căn lành này

 Chuyển bánh xe pháp vô thượng. / Nếu người đối với mẹ

 Gây trở ngại việc nghe pháp, / Phải chịu thân nữ xấu xí,

 Mù, gù, mang nhiều tội, / Chưa từng thấy các màu sắc,

 Cũng chẳng nghe chút tiếng nào, / Ở chốn tối tăm

 Như loài dơi. / Đối với vợ sinh ghen ghét,

 Tạo duyên ngăn cản pháp, / Từ đó mau mạng chung,

 Sẽ làm người nữ cực xấu, / Tóc vàng, tròng mắt xanh lục,

 Da đen sạm, mắt mù tối, / Chân què, ôm lòng độc,

 Tai điếc, lắm điều tiếng; / Những chỗ như thế ấy

 Mau chịu thân xấu ác; / Thường vì duyên dâm dục

 Mà người chồng sinh ghen ghét."

 "Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát tại gia có ba pháp không nên làm. Ba pháp ấy là gì? Nếu là vật người khác đem bố thí, dù chút ít tô (váng sữa), đề hồ (tinh chất ngon nhất chế từ sữa) v.v., cho đến vật nhiều, khó bố thí, nếu chủ không nhờ thì không nên đem đi bố thí. Người khác muốn xuất gia thì không nên ngăn trở; người chưa xuất gia thì nên khuyên dụ cho xuất gia. Thấy có người xây dựng tháp miếu của Như Lai thì nên giúp sửa sang xây cất, không nên nhân việc này mà lấy tiền của. Ba pháp như vậy Bồ-tát tại gia không nên làm." Lúc ấy Thế Tôn nói kệ rằng:

 "Tiền của công đức người khác thí, / Chẳng nên trao không đúng chỗ;

 Với của nặng thì mắc tội, / Của đã thí không ngăn được (?).

 Người có lòng tin đến trước chỗ thí, / Chắp tay đứng nghiêm trang;

 Trong đó ít người giúp sức, / Muốn được hầu hạ chư tăng,

 Nên theo lời thí chủ / Giúp chút sức người:

 Nước, nước uống, canh v.v. / Và các vật nhẹ khác;

 Không trái lòng thí chủ, / Không khiến họ oán hận.

 Nếu có người muốn xuất gia, / Hoặc con hoặc thân thích,

 Bồ-tát trong việc đó / Không nên làm ngăn trở.

 Nguyện chúng sinh an vui, / Nguyện chứng được Niết-bàn;

 Ý muốn thù thắng của ta là vậy, / Nguyện nói pháp vô thượng.

 Biết lỗi lầm ấy rồi, / Chẳng nên làm nhơ thân mình;

 Chớ để suốt đêm dài lo than, / Bị phiền não làm ô nhiễm."

 "Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát tại gia có ba pháp không nên làm. Ba pháp ấy là gì? Không nên buôn bán đàn ông, đàn bà; lại cũng không nên đưa cho người khác thứ không phải thuốc (thuốc độc, thứ làm hại người). Nếu có ai làm vậy thì không nên gần gũi." Lúc ấy Thế Tôn nói kệ rằng:

 "Nên lìa việc buôn bán người nam, / Cũng lìa việc buôn bán người nữ;

 Chớ đưa người thứ chẳng phải thuốc; / Ai đưa thì nên lánh xa.

 Vì làm khổ chúng sinh / Nên bị trời v.v. cùng quở trách;

 Đi đến phương nào / Cũng bị mũi tên sầu bắn hại;

 Đêm dài thêm lo buồn, / Mọi khổ bức bách thân;

 Chết yểu, tự tiêu vong; / Vì thế không nên làm.

 Lỗi này cùng các lỗi khác, / Ta đều rõ nguyên nhân;

 Vì các Bồ-tát / Nói sơ qua một phần nhỏ."

 "Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát tại gia có ba pháp không nên làm. Ba pháp ấy là gì? Không nên đến nhà kỹ nữ; không nên gần gũi những kẻ làm mai mối; không ở nơi giết mổ trâu dê v.v. Ba pháp như vậy không nên làm." Lúc ấy Thế Tôn nói kệ rằng:

 "Chẳng đến nhà kỹ nữ, / Kẻ chuyên làm việc dâm uế;

 [Đến đó] mau bị đời chê trách, / Vì gần dục thấp hèn.

 Bậc tôn trưởng biết người ấy đến / Liền chê trách quở mắng;

 Rước bệnh hại thân mình, / Vì thế mà hết tuổi thọ.

 Thường không nên gần gũi / Kẻ mai mối trai gái;

 Người khác cưới vợ, / Gần họ thì bị phỉ báng.

 Cũng không nên đến / Các nhà làm nghề giết mổ;

 Bồ-tát và bậc đáng nương tựa thù thắng (?) / Đều không khen ngợi.

 Những lỗi lầm sâu nặng này / Như Lai đều biết rõ;

 Vì người hành không chân chính / Nay Ta nói đúng như thật.

 Mọi giáo pháp của Thế Tôn / Đệ tử Ta biết được;

 Người ấy ở trước Phật / Đến được chỗ cần đến.

 Chúng sinh trụ trong thánh đạo / Sẽ mau đến Niết-bàn;

 Phật vì người như thế mà nói, / Không vì kẻ làm ác."

 "Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát tại gia nên thành tựu ba pháp. Ba pháp ấy là gì? Ở trong nhà mà xem thân mạng mình như khách trọ tạm thời (?); đối với vật mình đã bố thí thì nghĩ đó mới là của tích lũy, đối với vật chưa bố thí thì nghĩ như nó cách xa mình trăm do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số); không vì vợ con mà nghĩ đến việc tích trữ. Bồ-tát tại gia nên thành tựu ba pháp như vậy." Lúc ấy Thế Tôn nói kệ rằng:

 "Thường tu tưởng về cái chết: / Mạng ta sắp mau hết.

 Đối với của đã tích chứa, / Nên tu [bố thí], lấy phần bền chắc;

 Của chẳng vì vợ con, / Cũng chẳng vì thân mình;

 Mau được bền chắc / Thân mạng và của cải.

 Tha thiết cầu Phật đạo, / Không khởi lòng kiêu căng;

 Nếu bỏ cửa lợi ích, / Thường gặp các tổn hại.

 Như đứa trẻ chơi đùa, / Nếm chút chẳng no đủ;

 Vị pháp còn nhạt nhẽo, / Tuy tin nhưng chưa chắc giữ;

 Tu hành không mạnh mẽ, / Thì cách xa [đạo] thật hoàn toàn.

 Nếu hoằng dương không ngừng, / Gọi là pháp rốt ráo.

 Ca-diếp, nay Ta nói / Các pháp môn như vậy;

 Người hiểu rõ được / Gọi là bậc Nhất thiết trí.

 Lấy trí khéo quán xét, / Đối với thân sinh chán lìa;

 Thường tự suy nghĩ đúng, / Nghĩ như đang đối diện Ta."

 "Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát tại gia thành tựu ba pháp thì được bất thoái chuyển đối với A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Ba pháp ấy là gì? Cha mẹ không tin thì khiến các ngài trụ vào lòng tin; cha mẹ phạm giới thì khuyên các ngài trụ vào giới; cha mẹ keo kiệt tham lam thì khuyên các ngài trụ vào sự xả bỏ, bố thí; khen ngợi Bồ-đề vô thượng chánh đẳng, vì người khác thuyết pháp — đó là pháp thứ nhất để được bất thoái chuyển đối với Bồ-đề vô thượng. Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát tại gia biết ai đáng cúng dường, ai không đáng cúng dường; người đáng cúng dường thì cúng dường, người không đáng thì không cúng dường, nhưng đối với họ vẫn tu tập lòng từ. Do thành tựu pháp thứ hai như vậy nên được bất thoái chuyển đối với Bồ-đề vô thượng. Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát tại gia siêng khổ tích của, không để phí phạm, không để tản mất, không cho người khác bừa bãi, nên cất giữ chắc chắn; mà đối với Sa-môn, Bà-la-môn có giới hạnh thanh tịnh và các chúng sinh thì bố thí bình đẳng, với người cùng theo pháp thì không gây chướng ngại. Do thành tựu pháp thứ ba như vậy nên được bất thoái chuyển đối với Bồ-đề vô thượng." Lúc ấy Thế Tôn nói kệ rằng:

 "Nếu Bồ-tát tại gia / Cầu Bồ-đề vô thượng,

 Sinh trí tuệ ba gốc rễ; / Đây là giác ngộ cao nhất.

 Nếu cha và mẹ / Trí tà, không lòng tin,

 Khuyên sinh lòng tin vui, / Khiến trụ pháp thù thắng.

 Keo kiệt, phạm giới thì khiến trụ vào giới và bố thí; / Không trí thì dạy cho có trí;

 Cũng thường khuyên như vậy / Vì pháp thù thắng của Bồ-đề.

 Nên đi khắp bốn phương / Tìm khắp người thuyết pháp;

 Lấy pháp thí (bố thí bằng giáo pháp) mà dạy người, / Nhờ đó tăng trí tuệ.

 Phạm giới khiến trụ giới, / Không tin khiến có lòng tin,

 Không trí dạy cho có trí, / Được thành bất thoái chuyển.

 Nếu gặp tỳ-kheo có trí, / Giữ giới, nghe học nhiều,

 Thì cung kính gần gũi, / Nhiều lần đến thưa hỏi;

 Người tại gia nhờ pháp này / Được Bồ-đề không thoái chuyển.

 Biết người đức thù thắng kia / Nghe nhiều, đủ các trí,

 Hiểu biết đáng tôn trọng, / Có thể đem thịt thân mình bố thí;

 Đây là tướng của lòng tin, / Như Ta đã nói trước.

 Không tin thì không thể / Phát ý Bồ-đề lớn.

 Thông minh thấy việc thù thắng, / Mau thành lợi ích sâu;

 Đối các pháp thù diệu, / Chứng lấy chẳng khó khăn.

 Biết cho mình và cho người / Lợi ích thù thắng như thế,

 Tương ứng với xuất ly (thoát lìa sinh tử), / Vì thế tăng trí tuệ.

 Xưa nay luôn tích tụ / Mọi của cải tài vật,

 Để cùng người giữ giới / Chung cất giữ của cho đời sau.

 Đó là lời không sai khác, / Họ cũng không nói dối.

 Dũng mãnh tiến, bố thí bền vững thành tựu, / Sẽ chứng quả Như Lai.

 Giữ giới thì dễ sống chung, / Dũng mãnh được lòng từ sâu;

 Bố thí thu phục chúng sinh, / Trước sau như một không khác.

 Bố thí thanh tịnh bậc nhất / Là không mong cầu gì cả;

 Dù vàng hay bạc, / Không gì không bố thí.

 Dũng mãnh bố thí tất cả, / Hạnh đàn (bố thí, tiếng Phạn là đàn-na) đã làm đời trước,

 Mong cầu thừa vô thượng (cỗ xe cao nhất, tức con đường thành Phật), / Địa vị sâu xa tối thắng.

 Trái pháp mà cúng dường / Tất cả chư thiên và người,

 Không bằng thuận theo pháp / Cúng dường một chúng sinh.

 Dũng mãnh vì pháp mà cầu, / Lấy pháp hiểu rõ pháp;

 Thông minh nhờ đạo thù thắng / Được Bồ-đề vô thượng."

 "Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát tại gia đã phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, mà thành tựu ba pháp thì nhập Niết-bàn trong Thanh văn thừa (con đường tu của hàng Thanh văn, chỉ cầu tự giải thoát, chứng A-la-hán). Ba pháp ấy là gì? Có một hạng người sợ ba đường ác, đối với Bồ-đề lớn khởi ý nghĩ đó là gánh nặng; căn lành đã tích tụ thì không chuyên tâm nghĩ nhớ, không ưa khéo tìm cầu; bị chính tâm mình làm hại, liền sinh ý nghĩ khổ sở. Vì thành tựu pháp thứ nhất như vậy nên thoái mất Bồ-đề, nhập Niết-bàn trong Thanh văn thừa. Lại nữa, Ca-diếp, có một hạng người đối với việc bố thí đã làm không sinh lòng vui, bố thí xong liền sinh hối tiếc, lại không hồi hướng (đem công đức hướng về) trí tuệ Phật. Do thành tựu pháp thứ hai như vậy nên thoái mất Bồ-đề, mau nhập Niết-bàn trong Thanh văn thừa. Lại nữa, Ca-diếp, có một hạng người không siêng tinh tấn, không chuyên cầu nghe học nhiều, đem căn lành thấp kém mà mau nhập Niết-bàn. Do thành tựu pháp thứ ba như vậy nên thoái mất Bồ-đề, mau đi vào Thanh văn thừa mà nhập Niết-bàn." Lúc ấy Thế Tôn nói kệ rằng:

 "Phát tâm Bồ-đề rồi / Không đúng đắn thuận theo mà làm,

 Thoái mất Phật thừa (con đường thành Phật), / Vào đạo Thanh văn.

 Với Bồ-đề chẳng tin / Và tâm biếng nhác,

 Không trí, giữ keo tham, / Thì thành chướng ngại.

 Biết ơn, giữ giới trong sạch, / Thường vui làm bố thí rộng,

 Thì Bồ-đề chẳng khó được; / Do tâm mà tạo các điều ác,

 Tâm cũng khéo làm bố thí. / Tâm chúng sinh nếu bền vững,

 Sẽ làm tháp của thế gian (chỗ cho đời tôn thờ). / Nếu lìa được ba pháp,

 Tâm hướng Bồ-đề lớn, / Sẽ là bậc tôn quý của đời,

 Thành bậc Ứng Cúng vô thượng."

 "Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát tại gia vì thành tựu ba pháp mà thoái mất Bồ-đề, nhập Niết-bàn trong Độc giác thừa (con đường của bậc tự mình giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không có thầy, không giáo hóa người khác). Ba pháp ấy là gì? Có một hạng người tuy đã phát tâm hướng đến Bồ-đề lớn mà keo kiệt với pháp. Lại có một hạng người đắm mê việc xem điềm (?) và chạy theo tướng tốt xấu của thế gian. Lại có một hạng người phát tâm Bồ-đề mà vì biếng nhác nên không thể tìm khắp các pháp Bồ-đề phần (các pháp tu giúp đạt đến giác ngộ). Do thành tựu ba pháp như vậy, mỗi một pháp đều làm thoái mất Bồ-đề, nhập Niết-bàn trong Độc giác thừa." Lúc ấy Thế Tôn nói kệ rằng:

 "Keo kiệt với chánh pháp, / Không dạy bảo người khác,

 Được Bồ-đề Độc giác, / Thoái mất đạo vô thượng.

 Do hai nghĩa này / Mất lợi ích, mọi khổ sinh.

 Gần gũi [tà thuyết] mà tu hành, / Nghi ngờ đạo Bồ-đề;

 Suy nghĩ pháp Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường cứu độ tất cả chúng sinh) / Mà lại theo lành tránh dữ [theo điềm thế gian];

 Đó chẳng phải chánh tín, / Bị Phật bỏ rơi.

 Người chuyên tâm ưa thích, / Vững vàng hướng Bồ-đề,

 Không bao giờ lễ bậc tôn khác, / Chỉ trừ tháp của thế gian (Phật).

 Nếu có lòng tin trong sạch, / Không thờ các trời khác,

 Đó là thành bậc tối thượng, / Hiệu là Thiên Trung Thiên (trời trong các trời, danh hiệu của Phật).

 Nếu có người ưa Bồ-đề, / Không thờ các trời khác,

 Sinh ra ở bất cứ đâu / Sắc đẹp, sức lực thường đầy đủ."

 "Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát tại gia vì thành tựu ba pháp mà chịu thân đen tối. Ba pháp ấy là gì? Ở tháp Như Lai lấy đèn sáng đi; trong việc tranh tụng của người khác lại tỏ ra giận dữ; người khác da đen, không liên can gì đến việc mình, lại vô cớ chê bai. Do ba pháp này mà thân đen tối." Lúc ấy Thế Tôn nói kệ rằng:

 "Đèn sáng thắp nơi tháp, / Cắt lấy ngọn lửa ấy,

 Thân liền thành đen tối / Như lông chăn quạ đen.

 Chê bai người da đen: / 'Ta trắng, thân ngươi đen',

 Do khinh chê người khác, / Chịu thân liền đen tối.

 Nên khéo giữ lời nói, / Nghiệp không bao giờ mất;

 Tùy nghiệp đã tạo, / Sẽ làm đồ chứa của nghiệp ấy."

 "Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát tại gia vì thành tựu ba nghiệp mà sinh vào nhà thợ thủ công. Ba nghiệp ấy là gì? Bồ-tát tự thân giữ được năm giới, nhưng nếu có thân thích từ xa đến thì đưa rượu cho uống, hoặc khuyên người khác uống rượu, sẽ sinh vào nhà thợ thủ công ấy — gọi là pháp thứ nhất. Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát tại gia tự tu phạm hạnh mà lại mai mối cho người khác làm việc dâm uế; do tạo nghiệp này tích tụ thành nên sẽ sinh vào nhà thợ thủ công ấy — gọi là pháp thứ hai. Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát thấy người khác siêng năng đọc tụng, mà trong nhà mình có việc xây dựng, liền nói với họ: 'Anh hãy tạm thôi việc đọc tụng, nhân lúc này lo làm cho xong việc cho tôi.' Do nghiệp duyên này tích tụ thành nên sẽ sinh vào nhà thợ thủ công ấy — gọi là pháp thứ ba." Lúc ấy Thế Tôn nói kệ rằng:

 "Cầm rượu khuyên người khác / Và các thân thích,

 Vì gây thành say cuồng, / Liền làm thợ lắm lời (?),

 Không biết làm dao, kim / Và các nghề khéo khác,

 Chỉ biết ngồi vẫy tay / Trước lò thổi ống bễ.

 Tự mình tu phạm hạnh / Mà vì người khen dâm dục,

 Khi nghiệp này chín quả / Sẽ làm thợ lắm lời (?),

 Không biết làm dao, kim, / Không thổi được bễ gió,

 Chỉ biết vung búa dài / Trước đe mà rèn sắt.

 Khiến người khác bỏ pháp, / Từ đó mạng chung,

 Mau sinh nhà thợ khéo, / Bẩm tính thường ngu tối;

 Chưa từng thấy ống bễ, / Cũng không thấy kìm búa;

 Nghiệp báo ứng như vậy, / Làm hư hỏng mọi đồ dùng.

 Ca-diếp, nên giữ ý / Và khéo giữ lời,

 Mãi chớ dạy người khác / Mọi pháp bất thiện.

 Khổ luân hồi sinh tử / Do ái dục mà tăng thêm;

 Pháp lành nên siêng tu, / Nên quở trách mọi điều bất thiện."

 "Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát tại gia thành tựu ba pháp thì sẽ sinh vào nhà hào tộc thuộc dòng sát-lợi (dòng vua chúa, quý tộc võ sĩ ở Ấn Độ xưa), ở trong chúng đồng phần (những người cùng một loại, cùng một giới — ở đây là cùng hàng quý tộc), dung mạo đoan nghiêm, được người yêu kính, thông minh khéo léo, không lười biếng. Ba pháp ấy là gì? Là khi thấy Sa-môn, Bà-la-môn chưa từng gặp thì liền sinh lòng tin, cúng dường lễ kính, nói đây là phước điền; với tâm thanh tịnh mời thỉnh, cúng dường y phục, đồ ăn uống, đồ nằm, thuốc men và mọi thứ cần dùng. Bồ-tát tại gia thành tựu pháp đầu tiên này thì sẽ sinh vào nhà hào tộc dòng sát-lợi, trong chúng đồng phần. Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát tại gia giữ vững lời thề nguyện ban đầu, tu hành đúng như lời đã nói, không bao giờ nói dối; thành tựu pháp thứ hai như vậy nên sẽ sinh vào nhà hào tộc dòng sát-lợi, trong chúng đồng phần. Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát tại gia, đối với Sa-môn, Bà-la-môn có đủ giới uẩn (trọn vẹn khối giới hạnh), khi cúng dường mà nắm giữ được pháp bền chắc; do thành tựu pháp thứ ba như vậy nên sẽ sinh vào nhà hào tộc dòng sát-lợi, trong chúng đồng phần." Lúc ấy Thế Tôn nói kệ rằng:

 "Những người có trí tuệ / Thấy người giữ giới, nghe học nhiều,

 Nên sinh lòng vui mừng, / Đến chỗ ấy mà thỉnh mời.

 Đã thỉnh mời rồi, / Cúng dường đúng pháp,

 Không lòng chán hay hối, / Bố thí không vướng mắc.

 Đó là lấy pháp bền chắc, / Là người đáng gần gũi,

 Tương ứng với nhiều thứ trí, / Việc khó mà mau được.

 Ý tin sâu như thế / Hướng về Bồ-đề lớn;

 Là chỗ hành của trí, / Phật đạo chẳng khó chứng.

 Thường sống bằng nếp sống cao thượng, / Đáng nhận của cải tối thắng;

 Mong cầu pháp thù diệu, / Chứng Niết-bàn vô thượng.

 Sẽ sinh nhà hào tộc, / Dung mạo rất đoan nghiêm,

 Được y phục tốt đẹp, / Chứng Niết-bàn tối thượng.

 Như Phật đã khen ngợi, / Đi trên thừa tối thượng;

 Nhờ Phật thừa mà chứng / Niết-bàn mát mẻ nhiệm mầu.

 Đó là quả tối thắng; / Như nghiệp đã tạo,

 Được quả cũng đẳng lưu (quả cùng loại, tương xứng với nhân); / Dù trải trăm ức kiếp,

 Nghiệp này không bao giờ mất."

 "Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát tại gia thành tựu ba pháp, gieo các căn lành, cho đến khi chứng được Bồ-đề vô thượng, không bao giờ thọ hưởng thú vui thế gian của năm dục. Ba pháp ấy là gì? Bồ-tát tại gia giữ năm giới, không khen ngợi thú vui năm dục với người khác, siêng làm việc của mình, không sai khiến phụ nữ, và phát tâm này: 'Ta thôi gần gũi mọi phụ nữ cho đến khi chứng được Bồ-đề vô thượng; nguyện ta không gặp thú vui thế gian của năm dục.' Do thành tựu pháp đầu tiên như vậy nên cho đến khi được Bồ-đề không thọ hưởng năm dục. Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát tại gia nghe các kinh này mà sinh lòng tin sâu, cầu đến Niết-bàn; tuy thọ trì giáo pháp như thế, [thấy giáo pháp] bị che lấp không được lưu hành thì có thể diễn nói và khơi dậy (?); nếu người khác nghe xong liền bỏ các chỗ làm điều ác. Nhờ căn lành này được biện tài vô ngại (tài ăn nói thông suốt, không bị trở ngại), được biện tài không vướng mắc; ngay hiện tại và lúc mạng chung đều mau được thấy Phật; sau khi mạng chung sinh lên cõi trời, không lâu chứng được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Do thành tựu pháp thứ hai như vậy nên cho đến khi được Bồ-đề không thọ hưởng năm dục. Lại nữa, Ca-diếp, Bồ-tát tại gia đem mọi căn lành đều hồi hướng Bồ-đề vô thượng, không ưa sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp, của cải, đất phong, sự tôn quý, không ham quyến thuộc; với tâm vô vi (không tạo tác, không mưu cầu) và quả báo vô vi, mau chứng Bồ-đề vô thượng chánh đẳng. Do thành tựu pháp thứ ba như vậy nên cho đến khi được Bồ-đề không thọ hưởng năm dục." Lúc ấy Thế Tôn nói kệ rằng:

 "Người tại gia tu năm giới, / Giữ vững, khéo gìn giữ,

 Không gần gũi phụ nữ, / Đối với đó sinh chán ghét.

 Các pháp môn như thế / Siêng cầu không biết chán;

 Mọi chỗ làm điều ác / Nên mau lìa bỏ.

 Tất cả các pháp lành / Đều hồi hướng Bồ-đề;

 Nhờ các căn lành này / Mau lìa năm dục.

 Thường được nghe nhiều điều thù thắng, / Vì chúng sinh thuyết pháp,

 Phát ý từ bi lớn, / Cầu Bồ-đề vô thượng.

 Vì thế nghe lợi ích này, / Nên sinh lòng hiền thiện,

 Không gần các dục, / Mau chuyển bánh xe pháp."

 Lúc ấy Đại Ca-diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, kinh pháp này nay tên là gì? Chúng con nay phụng trì thế nào?" Phật bảo Ca-diếp: "Kinh này tên là Nói Ba Luật Nghi, cũng tên là Tuyên Nói Cấm Giới của Bồ-tát, cũng tên là Cùng Vào Tất Cả Các Pháp."

 Phật nói kinh này xong, Tôn giả Đại Ca-diếp cùng đại chúng, tất cả trời, người, A-tu-la, Càn-thát-bà (loài thần âm nhạc ở cõi trời) v.v. trong thế gian, nghe Phật nói đều rất vui mừng, tin nhận và vâng làm.

 Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ ba.

 Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ tư.

 Đời Đại Đường, Tam tạng (vị pháp sư thông suốt ba kho kinh điển của Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Bồ-đề Lưu-chí vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video