Hội thứ tám: Hội "Thể tính của pháp giới vốn không phân biệt", phần một
Tôi nghe như thế này. Một thuở nọ, Phật ở nước Xá-vệ (một nước lớn ở miền bắc Ấn Độ thời Phật), tại vườn Cấp Cô Độc trong rừng Kỳ-đà (khu vườn do trưởng giả Cấp Cô Độc mua của thái tử Kỳ-đà để dâng Phật). Ngài ở cùng tám nghìn vị đại tỳ-kheo (tỳ-kheo: người nam xuất gia đã thọ đủ giới trong đạo Phật). Lại có một vạn hai nghìn vị bồ-tát ma-ha-tát (bồ-tát lớn: người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) từ vô số cõi Phật đến họp. Lại có ba vạn hai nghìn vị thiên tử (các vị thần sống ở cõi trời) đều hướng về Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu nhằm thành Phật và cứu độ hết thảy chúng sinh). Khi ấy trong đại chúng có vị bồ-tát ma-ha-tát tên là Văn-thù-sư-lợi Đồng tử (vị bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ; "đồng tử" là danh xưng chỉ sự trong sạch như trẻ nhỏ), và thiên tử Bảo Thượng.
Lúc ấy thiên tử Bảo Thượng suy nghĩ: "Nếu bây giờ Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Phật) bảo Văn-thù-sư-lợi giảng pháp, và nếu được bảo rồi ngài giảng ra, thì sẽ khiến các cung điện của ma đều tối tăm, không còn uy thế. Sẽ khiến ma Ba-tuần (vua ma, chuyên ngăn trở người tu) lo buồn không vui. Sẽ khiến các đám ma đều bị hàng phục. Những ai có tăng thượng mạn (thói kiêu căng tự cho mình đã chứng được điều mình chưa chứng) sẽ phá bỏ được thói ấy. Người khéo tu hành, tự biết rõ chỗ mình đạt được (?), sẽ đạt quả sa-môn (các quả vị chứng ngộ của người tu xuất gia, cao nhất là A-la-hán, bậc đã dứt sạch phiền não). Người đã đắc quả thì càng tiến cao hơn. Sẽ khiến dòng giống Phật, Pháp, Tăng (Ba ngôi báu: Phật, giáo pháp của Phật, và đoàn thể người tu) nối nhau không dứt. Sẽ khiến nhiều người phát tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh). Sẽ khiến sự giác ngộ mà Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý như thật) đã gom góp suốt vô lượng a-tăng-kỳ kiếp (a-tăng-kỳ: con số lớn đến mức không đếm được; kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài) được tồn tại lâu dài. Nếu lúc Như Lai còn ở đời, cũng như sau khi Ngài diệt độ (nhập niết-bàn, tức Phật qua đời), người ta thường được nghe pháp này, thì tùy theo thừa (con đường tu) mà mỗi người hướng tới, họ sẽ mau được diệt độ (giải thoát hoàn toàn)."
Khi ấy Thế Tôn biết điều thiên tử Bảo Thượng đang nghĩ, liền bảo Văn-thù-sư-lợi Đồng tử: "Trong chúng này, ông có thể nói đôi chút về pháp. Đại chúng đây muốn được nghe từ ông."
Văn-thù-sư-lợi Đồng tử liền thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, con nên nói pháp gì?" Phật nói: "Hãy nói pháp dựa trên thể tính của pháp giới (pháp giới: toàn thể mọi sự vật, hiện tượng, xét về bản chất chân thật của chúng; thể tính: bản chất vốn có)." Văn-thù-sư-lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, hết thảy các pháp giới đều là thể tính của pháp giới. Bạch Thế Tôn, ra ngoài pháp giới thì không có gì để nghe cả. Bạch Thế Tôn, sao lại nói là dựa vào pháp giới mà giảng pháp?" Phật nói: "Văn-thù-sư-lợi, chúng sinh kiêu mạn nếu nghe pháp này sẽ kinh hãi, lấy làm lạ." Văn-thù-sư-lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, thể tính của pháp giới không có kinh hãi. Bạch Thế Tôn, chính cái kinh hãi ấy cũng là thể tính của pháp giới."
Lúc ấy đại đức (tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo có đức hạnh) Xá-lợi-phất (đệ tử có trí tuệ bậc nhất của Phật) hỏi Văn-thù-sư-lợi Đồng tử: "Văn-thù-sư-lợi, nếu hết thảy các pháp đều là thể tính của pháp giới, thì chúng sinh ở chỗ nào mà có nhơ, có sạch? Vì thể tính của pháp giới vốn không có nhơ, không có sạch."
Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất, các chúng sinh này do thân kiến (cái thấy sai lầm cho rằng thân tâm này là một cái "ta" có thật) mà điên đảo (nhìn trái ngược với sự thật), đứng trên ý nghĩ "ta hơn người", "cái của ta hơn". Kẻ phàm phu ấy khởi lên ý tưởng về "ta". Các chúng sinh ấy bám chặt ý tưởng về "ta", lại dính mắc ý tưởng về "người khác", rồi khởi lên tâm và tâm sở (tâm: cái biết chủ đạo; tâm sở: các hoạt động tâm lý đi kèm như cảm giác, nhận biết, ý muốn). Tâm và tâm sở ấy tạo ra các nghiệp (hành động có để lại kết quả về sau), hoặc lành hoặc chẳng lành. Do nhân là việc làm theo nghiệp, các chúng sinh ấy nhận lấy quả báo. Thưa đại đức Xá-lợi-phất, hễ đã có sinh thì có nhơ nhiễm; mà cái nhơ nhiễm ấy chính là thể tính của pháp giới. Thưa đại đức Xá-lợi-phất, nếu biết nhơ nhiễm là thể tính của pháp giới thì gọi là trong trắng. Nhưng theo đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng, cái thật tuyệt đối) thì không có nhơ, không có sạch, dù là pháp nhơ nhiễm hay pháp trong trắng."
Khi Văn-thù-sư-lợi nói pháp này, có hơn một trăm tỳ-kheo dứt sạch các lậu (phiền não khiến tâm rỉ chảy ô nhiễm, trói buộc trong vòng sống chết), được tâm vô lậu (tâm không còn phiền não). Lúc ấy đại đức Xá-lợi-phất nói với Văn-thù-sư-lợi Đồng tử: "Pháp giới mà ngài nói không hề sai lầm. Ngài nói pháp này xong, hơn trăm tỳ-kheo đã dứt sạch các lậu, được tâm vô lậu."
Văn-thù-sư-lợi nói: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất, pháp giới này vốn bị trói buộc rồi nay mới được cởi ra chăng?" Xá-lợi-phất đáp: "Văn-thù-sư-lợi, pháp giới này không phải vốn bị trói buộc rồi nay mới được cởi ra." "Thưa đại đức Xá-lợi-phất, vậy các tỳ-kheo này nay ở chỗ nào mà tâm được giải thoát?" Xá-lợi-phất đáp: "Văn-thù-sư-lợi, Như Lai đã điều phục (dạy dỗ, uốn nắn cho thuần thục) rất nhiều thanh văn (đệ tử nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chủ yếu cầu giải thoát cho riêng mình); họ đều dứt sạch các lậu, tâm được giải thoát."
Văn-thù-sư-lợi hỏi: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất, ngài có phải là thanh văn của Thế Tôn không?" Xá-lợi-phất đáp: "Văn-thù-sư-lợi, đúng vậy, đúng vậy, như ngài nói, tôi là thanh văn của Thế Tôn." Văn-thù-sư-lợi hỏi: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất, ngài đã dứt sạch các lậu, được tâm giải thoát vô lậu chưa?" Xá-lợi-phất đáp: "Tôi đã được tâm giải thoát vô lậu."
Văn-thù-sư-lợi hỏi: "Thưa đại đức, ngài dùng tâm nào mà được giải thoát? Là tâm quá khứ, tâm vị lai, hay tâm hiện tại? Thưa đại đức, tâm quá khứ thì mang nghĩa đã diệt mất; tâm vị lai thì mang nghĩa chưa tới; tâm hiện tại thì mang nghĩa không dừng lại. Vậy thì làm sao, thưa đại đức, tâm được giải thoát?" Xá-lợi-phất đáp: "Văn-thù-sư-lợi, không phải tâm quá khứ được giải thoát, cũng không phải tâm vị lai hay tâm hiện tại được giải thoát." Văn-thù-sư-lợi hỏi: "Thưa đại đức, vậy sao ngài nói tâm được giải thoát?" Xá-lợi-phất đáp: "Văn-thù-sư-lợi, đứng trên thế đế (chân lý theo cách nói thông thường của thế gian) mà nói là tâm được giải thoát. Còn trong đệ nhất nghĩa thì hoàn toàn không có tâm bị trói buộc hay được giải thoát."
Văn-thù-sư-lợi hỏi: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất, ngài muốn cho thể tính của pháp giới có thế đế và đệ nhất nghĩa đế chăng?" Xá-lợi-phất đáp: "Văn-thù-sư-lợi, thể tính của pháp giới không có thế đế hay đệ nhất nghĩa đế." Văn-thù-sư-lợi hỏi: "Thưa đại đức, vậy sao ngài nói đứng trên thế đế thì tâm được giải thoát?" Xá-lợi-phất hỏi: "Văn-thù-sư-lợi, chẳng lẽ không có tâm nào được giải thoát sao?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất, nếu tâm có ở trong, ở ngoài, hay ở giữa, thì mới có thể nói là được giải thoát. Nhưng thưa đại đức, tâm này không ở trong, không ở ngoài, không ở giữa, không có trói buộc cũng không có giải thoát."
Lúc ấy trong chúng có hai trăm tỳ-kheo nghe lời Văn-thù-sư-lợi nói, liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi mà nói: "Nếu không có giải thoát, không có tâm giải thoát, thì chúng ta xuất gia tu đạo để làm gì? Nếu không có việc thoát ra khỏi thế gian thì tu đạo làm gì?" Các tỳ-kheo ấy nói lời thô xong thì quay lưng bỏ chúng mà đi.
Khi ấy Văn-thù-sư-lợi Đồng tử, vì muốn điều phục các tỳ-kheo này, biết đường họ đi, bèn hóa ra (dùng thần thông biến ra) một vị tỳ-kheo đứng trước con đường ấy. Các tỳ-kheo đi đến chỗ vị tỳ-kheo hóa hiện, đứng trước mặt vị ấy mà hỏi: "Thưa đại đức, ngài từ đâu đến?" Vị tỳ-kheo hóa hiện đáp: "Thưa các đại đức, đối với điều Văn-thù-sư-lợi nói, tôi không hiểu, không biết, không tin, không hướng theo. Vì lý do ấy nên tôi bỏ chúng kia mà đến đây." Các tỳ-kheo liền nói với vị tỳ-kheo hóa hiện: "Thưa đại đức, chúng tôi cũng thế: không hiểu, không biết, không tin, không hướng theo. Vì lý do ấy nên chúng tôi bỏ chúng kia mà ra đi."
Vị tỳ-kheo hóa hiện hỏi: "Thưa các đại đức, trong pháp Văn-thù-sư-lợi nói, có điều gì không hợp, trái ý các ngài mà các ngài bỏ chúng ra đi?" Các tỳ-kheo đáp: "Thưa đại đức, vì Văn-thù-sư-lợi nói rằng không có hướng quả (giai đoạn đang tiến tới một quả vị), không có chứng quả (đã đạt được quả vị), lại không có giải thoát. Chúng tôi nghe xong bèn nghĩ: nếu không có hướng quả, không có chứng quả, không có giải thoát, thì chúng tôi tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, giữ giới, không dâm dục của người tu) để làm gì? Nếu không có việc thoát ra thì tu đạo làm gì? Nghĩ đến ý ấy nên chúng tôi bỏ chúng kia mà ra đi."
Vị tỳ-kheo hóa hiện nói: "Thưa các đại đức, các ngài ra khỏi chúng kia là vì không hiểu, vì chê bai, vì mắng chửi chăng?" Các tỳ-kheo đáp: "Chúng tôi không chê bai, cũng không mắng chửi; chỉ vì không thấy có giải thoát nên mới bỏ chúng kia mà ra đi." Vị tỳ-kheo hóa hiện liền khen các tỳ-kheo: "Lành thay, lành thay, thưa các đại đức! Bây giờ chúng ta hãy cùng nhau suy xét cho kỹ. Đã không mắng chửi thì không tranh cãi. Không tranh cãi, đó chính là pháp của sa-môn (người tu hành xuất gia) theo đệ nhất nghĩa.
"Tâm của các ngài có hình tướng thế nào? Là màu xanh, vàng, đỏ, trắng, tía, hay màu pha lê? Là thật hay không thật? Là thường còn hay không thường còn? Là có hình sắc hay không có hình sắc?" Các tỳ-kheo đáp: "Thưa đại đức, tâm không có hình sắc, không thể thấy, không có hình dáng để soi thấy, cũng không thể chạm tới, không có chỗ chốn, không thể chỉ ra." Vị tỳ-kheo hóa hiện nói: "Thưa các đại đức, tâm ấy quả thật không có hình sắc, không thể thấy, không có hình dáng để soi thấy, không thể chạm tới, không có chỗ chốn, không thể chỉ ra. Vậy tâm ấy ở bên trong, ở bên ngoài, hay ở cả trong lẫn ngoài?" Các tỳ-kheo đáp: "Không phải."
Vị tỳ-kheo hóa hiện hỏi: "Thưa các đại đức, tâm của các ngài không có hình sắc, không thể thấy, không có hình dáng để soi thấy, không thể chạm tới, không có chỗ chốn, không thể chỉ ra, không ở trong, ngoài hay giữa — vậy nó có thật sự thành hình không?" Các tỳ-kheo đáp: "Không." Vị tỳ-kheo hóa hiện lại hỏi: "Thưa các đại đức, tâm của các ngài không có hình sắc, không thể thấy, không có hình dáng để soi thấy, không thể chạm tới, không có chỗ chốn, không thể chỉ ra, không ở trong, ngoài hay giữa — vậy nó có thật sự thành hình không?" Các tỳ-kheo đáp: "Không." Vị tỳ-kheo hóa hiện hỏi: "Thưa các đại đức, nếu tâm không thật, không thành hình, thì làm sao mà giải thoát?" Các tỳ-kheo đáp: "Không thể."
Vị tỳ-kheo hóa hiện nói: "Thưa các đại đức, chính vì lẽ ấy mà Văn-thù-sư-lợi nói thể tính của pháp giới không có nhơ, không có sạch. Thưa các đại đức, vì các ngài là phàm phu điên đảo, nên chấp "ta" và "cái của ta" mà khởi tâm, chạy theo các cảnh giới (những đối tượng mà giác quan tiếp xúc) mà khởi tâm bám níu. Hiểu thấu điều này thì có thể diệt hết mọi sự bám níu và sinh diệt — vốn là pháp không dừng trụ, luôn đổi thay (?). Nếu tâm nhắm vào việc xuất gia, thọ giới cụ túc (bộ giới đầy đủ dành cho tỳ-kheo), tu đạo, đắc quả, thì thể tính của tâm ấy là không, chẳng có gì thật, chỉ sinh ra từ vọng tưởng (suy nghĩ sai lầm, hư dối). Đã không thật, là vọng tưởng, thì tức là không sinh, không trụ, không diệt. Đã không phải sinh, trụ, diệt, thì không có trói buộc, cũng không có giải thoát, không có hướng tới, không có đạt được. Thưa các đại đức, vì lẽ ấy mà Văn-thù-sư-lợi nói thể tính của pháp giới không có nhơ, không có sạch, cũng không có hướng tới, đạt được, và không có ai giải thoát."
Khi vị tỳ-kheo hóa hiện nói như vậy, các tỳ-kheo kia đều được giải thoát vô lậu. Được giải thoát rồi, họ liền trở về chỗ Văn-thù-sư-lợi. Đến nơi, mỗi người cởi áo uất-đa-la-tăng (áo khoác ngoài, một trong ba tấm y của tỳ-kheo) để cúng dường Văn-thù-sư-lợi, và nói: "Văn-thù-sư-lợi, nay ngài đã khéo che chở cho chúng tôi. Chúng tôi vì không tin, không hướng theo pháp điều phục sâu xa này nên đã bỏ đi xa."
Lúc ấy đại đức Tu-bồ-đề (đệ tử hiểu rõ lý "không" bậc nhất của Phật) hỏi: "Thưa các đại đức, các ngài đạt được gì, giác ngộ được gì mà mỗi người cởi áo uất-đa-la-tăng để cúng dường Văn-thù-sư-lợi?" Các tỳ-kheo đáp: "Thưa đại đức Tu-bồ-đề, nay chúng tôi không đạt được gì, không giác ngộ được gì, vì thế chúng tôi cúng dường Văn-thù-sư-lợi Đồng tử. Thưa đại đức Tu-bồ-đề, vì chúng tôi có ý tưởng "có chỗ đạt được", nên đã đứng dậy rời khỏi chúng này. Nay chúng tôi đã bỏ được ý tưởng "đạt được", vì thế mới trở lại đây."
Tu-bồ-đề hỏi: "Vì sao các ngài nói như vậy?" Các tỳ-kheo đáp: "Thưa đại đức Tu-bồ-đề, chấp giữ thì gọi là dao động, ham thích dính mắc. Nếu có dao động, có ham thích dính mắc, thì không có hướng tới, không có đạt được (?). Thưa đại đức Tu-bồ-đề, nếu không có hướng tới, đạt được, thì ngay chỗ này có thể dứt hết mọi dao động và ham thích dính mắc." Tu-bồ-đề hỏi: "Ai đã điều phục các ngài?" Các tỳ-kheo đáp: "Thưa đại đức Tu-bồ-đề, người không có chỗ đạt được, không có chỗ giác ngộ, chính là người đã điều phục chúng tôi. Người ấy không sinh cũng không diệt độ, chẳng ở trong thiền định (trạng thái tâm tập trung, lắng yên) mà cũng chẳng phải tâm tán loạn." Tu-bồ-đề lại hỏi: "Ai đã điều phục các ngài?" Các tỳ-kheo đáp: "Ngài có thể hỏi Văn-thù-sư-lợi Đồng tử."
Lúc ấy đại đức A-nan (thị giả của Phật, đệ tử nghe nhiều nhớ nhiều bậc nhất) hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Các tỳ-kheo này do ai điều phục?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thưa đại đức A-nan, đó là người không có ấm, giới, nhập (ấm: năm nhóm hợp thành con người là hình thể, cảm giác, nhận biết, ý chí hành động và nhận thức; giới: mười tám thành phần gồm sáu giác quan, sáu loại đối tượng và sáu loại nhận thức; nhập: mười hai chỗ tiếp xúc gồm sáu giác quan và sáu loại đối tượng); người ấy không phải phàm phu, không phải duyên giác (người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không cần nghe Phật dạy), không phải thanh văn, không phải bồ-tát, không phải Như Lai; không gắn với thân, không gắn với lời nói, không gắn với tâm."
A-nan hỏi: "Văn-thù-sư-lợi, ngài nói ai vậy?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thưa đại đức A-nan, nếu Như Lai hóa ra một người hóa, thì người hóa ấy có gắn với điều gì không?" A-nan đáp: "Văn-thù-sư-lợi, người hóa thì không có pháp nào để gắn hay không gắn cả." Văn-thù-sư-lợi nói: "Thưa đại đức A-nan, thể tính của hết thảy các pháp đều là huyễn hóa." A-nan nói: "Văn-thù-sư-lợi, đúng như ngài nói, thể tính của hết thảy các pháp đều là huyễn hóa." Văn-thù-sư-lợi nói: "Thưa đại đức A-nan, chính người hóa ấy đã điều phục các tỳ-kheo này. Thưa đại đức A-nan, người hóa điều phục thế nào thì hết thảy thanh văn cũng điều phục như thế. Thưa đại đức A-nan, điều phục như vậy mới thật là điều phục. Ai không hiểu cách điều phục như vậy thì nên biết người ấy là kẻ tăng thượng mạn."
Lúc ấy đại đức A-nan hỏi Văn-thù-sư-lợi Đồng tử: "Văn-thù-sư-lợi, làm sao nhận biết được tỳ-kheo tăng thượng mạn?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thưa đại đức A-nan, [cho rằng] nhóm giới của mình trong sạch, đó chính là dao động; nên biết đó là tăng thượng mạn. [Cho rằng] nhóm định, nhóm tuệ, nhóm giải thoát, nhóm giải thoát tri kiến của mình trong sạch (năm nhóm công đức của bậc giác ngộ: giữ giới, thiền định, trí tuệ, giải thoát, và sự thấy biết rằng mình đã giải thoát), đó chính là dao động; nên biết đó là tăng thượng mạn. Suy nghĩ "ta đã đạt, ta đã chứng" như vậy là vọng tưởng dao động; nên biết đó là tăng thượng mạn. Sợ hãi thân kiến, [lại nói] thân kiến cũng là không như hư không, đi vào con đường duy nhất (con đường độc nhất dẫn đến giải thoát) cũng là không, rồi cho rằng nói như thế là nói đúng — nên biết đó là tăng thượng mạn.
"Lại nữa, thưa đại đức A-nan, nếu tỳ-kheo nói: thân kiến là không, cho đến đi vào con đường duy nhất cũng là không, cái không như thế là cái không bình đẳng — nên biết đó là tăng thượng mạn. Vì sao vậy? Thưa đại đức A-nan, [người ấy thấy] thân kiến khác với không; nhưng thật ra (?) thân kiến chính là không; không với đạo chẳng khác nhau; đạo chính là không.
"Lại nữa, thưa đại đức A-nan, nếu ai sợ hãi vô minh (sự mê muội, không thấy biết sự thật), mà ưa thích minh (trí sáng suốt) và giải thoát — nên biết đó là tăng thượng mạn. Vì sao vậy? Vì hễ còn hai mặt đối lập thì không phải giải thoát.
"Lại nữa, thưa đại đức A-nan, nếu có tỳ-kheo: sợ tham, sân, si (ham muốn, giận dữ, mê muội) mà ưa ba cửa giải thoát (ba phép quán dẫn đến giải thoát: thấy mọi vật là không, không có tướng để bám, không có gì để mong cầu); sợ bốn điên đảo (bốn cái thấy sai lệch: cho cái vô thường là thường, cái khổ là vui, cái không có "ta" là có "ta", cái nhơ là sạch) mà ưa bốn tướng (?) (có lẽ chỉ bốn phép quán đúng đắn đối trị bốn điên đảo); sợ năm triền cái (năm thứ che lấp tâm: ham muốn, giận hờn, uể oải buồn ngủ, xao động hối tiếc, nghi ngờ) mà ưa năm căn (năm sức mạnh lành làm gốc cho việc tu: lòng tin, siêng năng, nhớ nghĩ đúng, tập trung, trí tuệ); sợ sáu nhập (sáu giác quan mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý tiếp nhận đối tượng) mà ưa sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa đi lại tự do, và dứt sạch phiền não); sợ bảy chỗ trú của thức (bảy loại cõi giới mà thức của chúng sinh an trụ) mà ưa bảy pháp trợ đạo (bảy yếu tố giúp giác ngộ: nhớ nghĩ đúng, phân biệt pháp, siêng năng, vui mừng, nhẹ nhàng an ổn, tập trung, buông xả); sợ tám điều tà mà ưa tám con đường thánh (bát chánh đạo: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng nghề, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, tập trung đúng); sợ chín nơi chúng sinh ở (chín loại cõi chúng sinh cư trú trong vòng luân hồi) mà ưa chín bậc thiền định tuần tự (chín tầng thiền định nối tiếp nhau từ thấp lên cao); sợ mười điều ác (giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói đâm thọc, nói lời độc ác, nói thêu dệt, tham lam, giận dữ, thấy sai lầm) mà ưa mười điều lành vô lậu (mười pháp lành không còn phiền não); sợ cõi hữu vi (mọi thứ do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) mà ưa pháp vô vi (cái không do tạo tác, không sinh không diệt, như niết-bàn) — nên biết đó là tăng thượng mạn.
"Vì sao vậy? Thưa đại đức A-nan, vì hết thảy những điều ấy đều là dao động, đều là hý luận (bàn luận phân biệt suông, vô ích). Thưa đại đức A-nan, hễ có dao động, có hý luận, thì tâm liền tự cao, tự ý nắm giữ, nương vào vọng tưởng, tự cho mình đủ sức gánh vác và đã thành tựu. Những pháp như thế gọi là tự cho mình làm chủ; vì tự cho mình làm chủ nên sinh kiêu mạn. Thưa đại đức A-nan, tỳ-kheo như vậy, nên biết là có tăng thượng mạn. Vì sao vậy? Thưa đại đức A-nan, như [nghĩ rằng]: cõi hữu vi là không, cái không ấy đi vào không — nên biết tỳ-kheo ấy có tăng thượng mạn."
Đại đức A-nan hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Thế nào là tỳ-kheo không có tăng thượng mạn?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thưa đại đức A-nan, nếu có tỳ-kheo mà bên trong lặng yên thì bên ngoài cũng lặng yên. Đối với mọi cảnh giới — dù bình đẳng hay không bình đẳng, dù có hay không, dù hữu vi hay vô vi — đều không dao động, không có vọng tưởng mà cũng không phải không vọng tưởng, không hai cũng không một, không tô vẽ mà cũng không phải không tô vẽ, không có hý luận, không chấp giữ. Bấy giờ mới thấy hết thảy các pháp bình đẳng, mà cũng không có bình đẳng hay không bình đẳng, không có một pháp nào làm ra bình đẳng hay không bình đẳng. Như vậy là không động không lay, không có vọng tưởng mà cũng không phải không vọng tưởng, lại không chấp giữ, cũng không thấy vọng tưởng. Huống chi lại có chuyện [thấy có] hướng tới, hiểu biết, đắc quả, trí chứng mà còn dao động — điều ấy không thể có.
"Thưa đại đức A-nan, tỳ-kheo như vậy không có bạn đồng hành là tăng thượng mạn, cũng không có hý luận, xa lìa bè bạn của mình và người, bỏ mọi ham thích dính mắc, vì mọi ham thích dính mắc vốn không phải ham thích dính mắc. Người ấy lìa mọi sự bám níu, mọi giác quán (sự tìm xét thô của tâm và sự dò xét tinh tế của tâm) và suy nghĩ. Suy nghĩ về giải thoát và hướng tới giải thoát mà không có kẻ nắm giữ, tất cả đều lặng yên. Nhờ nhân lặng yên, duyên lặng yên, mà thân "ta" và thân "của ta" ấy qua được bờ bên kia (bờ giải thoát), không thấy có pháp nào để hiểu, để hướng tới, để dứt bỏ hay để chứng đắc.
"Nếu có tỳ-kheo tu hành như vậy thì không có tăng thượng mạn, vì thấy không và bình đẳng. Người ấy hiểu biết hết thảy các pháp bình đẳng, không có trên dưới: dù lành hay chẳng lành, nên làm hay không nên làm, hữu lậu (còn phiền não) hay vô lậu, thế gian hay xuất thế gian, hữu vi hay vô vi. Những sự trên dưới, dao động như thế, người ấy không phải không vọng tưởng (?) mà cũng không thấy biết đến. Người ấy thấy các pháp như vậy đều bình đẳng, ví như hư không. Thưa đại đức A-nan, nếu có tỳ-kheo hiểu như vậy thì gọi là khéo giải thoát; tỳ-kheo như vậy không có tăng thượng mạn. Vì lẽ ấy mà Như Lai nói: "Nếu có tỳ-kheo hiểu các pháp bình đẳng như hư không, như chuyển động trong hư không mà không chạm vướng vào đâu, thì pháp của sa-môn cũng như thế." Khi nói lời này, hai trăm tỳ-kheo đều dứt sạch các lậu, được pháp giải thoát vô lậu.
Lúc ấy thiên tử Bảo Thượng hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Thế nào là bồ-tát không có tăng thượng mạn? Xin ngài nói đúng như thật." Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiên tử, nếu có bồ-tát có tâm nhất thiết trí (tâm hướng tới trí tuệ biết hết mọi điều của Phật), tâm vô đẳng đẳng (tâm ngang với bậc không ai sánh bằng, tức tâm Phật), tâm cao quý nhất trong ba cõi (ba cõi: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc, tức toàn bộ thế giới luân hồi của chúng sinh), vượt ra ngoài các cảnh giới của thanh văn và duyên giác, dùng tâm ấy mà an trụ; nhưng cũng vẫn tu hết thảy căn lành (những việc lành làm gốc rễ sinh ra quả tốt), để tăng tiến, để giáo hóa chúng sinh, để gìn giữ chánh pháp, và vì các chúng sinh khác, vì người khác mà nói về tâm nhất thiết trí. Tâm ấy hiểu đúng như thật rằng từ ban đầu vốn bình đẳng. Tùy theo điều đã nghe mà hiểu thể tính của tâm mình, rồi hiểu biết thể tính của hết thảy chúng sinh; vì hiểu biết thể tính của hết thảy các pháp nên hiểu biết thể tính của hết thảy căn lành; vì hiểu biết thể tính của hết thảy căn lành nên hiểu biết và giảng nói được thể tính của bồ-tát. Thiên tử, vị bồ-đề-tát-đỏa (tên đầy đủ của bồ-tát, nghĩa là chúng sinh hướng tới giác ngộ) ấy được nói đúng như thật là được thọ ký (được Phật báo trước rằng sẽ thành Phật trong tương lai).
"Lại nữa, thiên tử, nếu bồ-tát bố thí (đem của cải, sức lực, giáo pháp cho người khác) — tùy theo vật mình cho, tùy theo điều mình nguyện mà cho, cùng mọi cách cho khác — tất cả đều không vướng ngại; cho mà không nương tựa, không dính mắc, không có cảm nhận, không có hiểu biết; vì không có hiểu biết nên đó chính là không. Nếu hiểu được thể tính của việc bố thí như vậy, thì nhờ hiểu thể tính của bố thí mà hiểu thể tính của chân thật ban sơ (bản chất chân thật vốn có từ đầu của mọi vật); nhờ hiểu thể tính của chân thật ban sơ mà hiểu thể tính của các pháp; nhờ hiểu thể tính của các pháp mà hiểu thể tính của hết thảy chúng sinh; nhờ hiểu thể tính của hết thảy chúng sinh mà nói được thể tính của bồ-tát. Thiên tử, đó gọi là sự bố thí trong sạch của bồ-tát, vì thế nói là được thọ ký.
"Lại nữa, thiên tử, nếu có bồ-tát hiểu biết về thân thì hiểu biết về giới (những điều răn cấm người tu phải giữ), hiểu biết về miệng thì hiểu biết về giới, hiểu biết về tâm thì hiểu biết về giới. Hiểu thân và miệng thì hiểu sự giác ngộ là lặng yên; hiểu sự giác ngộ là lặng yên thì hiểu chúng sinh là lặng yên; hiểu chúng sinh là lặng yên thì hiểu hết thảy các pháp là lặng yên; hiểu hết thảy các pháp là lặng yên thì hiểu chân thật ban sơ là lặng yên; hiểu chân thật ban sơ là lặng yên thì đạt pháp lặng yên, nhân lặng yên, duyên lặng yên, và tùy theo hết thảy các pháp đã nghe mà nói được sự lặng yên. Thiên tử, đó gọi là giới trong sạch của bồ-tát, vì thế nói đúng như thật là được thọ ký.
"Lại nữa, thiên tử, nếu có bồ-tát biết pháp tính (bản chất của mọi pháp) rốt ráo là không, biết pháp tính rốt ráo là tự tại; đối với các chúng sinh thì nhẫn chịu được mọi điều ác của họ mà tâm không khởi ý nghĩ "ta đang nhẫn"; không nghĩ đến chuyện bên ngoài, không quay lưng với chúng sinh, có thể dứt sạch mọi điều ác. Tính của các chúng sinh thế nào thì thể tính của sự nhẫn cũng thế; thể tính của sự nhẫn thế nào thì tính của bồ-đề (sự giác ngộ) cũng thế; tính của bồ-đề thế nào thì thể tính của hết thảy các pháp cũng thế; biết thể tính của hết thảy các pháp thế nào thì chân thật, đúng pháp cũng thế. Những điều đã nghe đều đồng với pháp tính; cõi pháp tính rốt ráo là không; vì pháp tính rốt ráo là không mà nói là thực hành thuận nhẫn (sự chấp nhận thuận theo chân lý một cách vững vàng). Thiên tử, đó gọi là sự nhẫn chân thật trong sạch của bồ-tát, vì thế nói là được thọ ký.
"Lại nữa, thiên tử, bồ-tát biết thận trọng trong mọi hạnh, lìa các suy tính, không tô vẽ, thành tựu hạnh buông xả mà tiến lên (?); dù có làm gì cũng không có gì là làm cả. Cái biết của vị ấy vững chắc, có thể lìa bỏ tất cả; bên trong tính lặng yên, bên ngoài giáo hóa chúng sinh. Biết sự tinh tấn (siêng năng tu tập không lui sụt) là lặng yên nên biết bồ-đề là lặng yên; biết bồ-đề là lặng yên nên cũng biết hết thảy các pháp là lặng yên; biết các pháp là lặng yên nên biết chân thật ban sơ và các pháp đã nghe. Vì tính của tinh tấn là lặng yên nên có thể nói được tất cả. Thiên tử, đó gọi là sự tinh tấn trong sạch của bồ-tát, biết đúng như thật mà được thọ ký.
"Lại nữa, thiên tử, nếu bồ-tát đi vào thiền định thấy các pháp bình đẳng, không thêm không bớt, nhờ sức thiền mà tâm được an trụ. Vì tâm an trụ nên thức (cái biết, sự nhận thức) không trụ vào đâu. Vì thức không trụ vào đâu nên tâm bảy giác chi (bảy yếu tố giúp giác ngộ) bình đẳng. Vì tâm bảy giác chi bình đẳng nên đạt thiền định bình đẳng. Vì đạt thiền định bình đẳng nên biết bồ-đề bình đẳng. Vì biết bồ-đề bình đẳng nên biết hết thảy chúng sinh bình đẳng. Vì biết hết thảy chúng sinh bình đẳng nên biết các pháp bình đẳng. Nếu biết các pháp bình đẳng như vậy thì tùy theo pháp đã nghe mà nói được thể tính của các pháp là bình đẳng. Thiên tử, đó gọi là thiền định trong sạch của bồ-tát, nói đúng như thật là được thọ ký.
"Lại nữa, thiên tử, nếu có bồ-tát mắt tuệ trong sạch, thấy biết đúng như thật hết thảy các pháp; tùy theo pháp mình thấy mà đều không thấy gì, không dao động; đạt trí không lay động, không có hành động, không nhân, không duyên mà hành. Cũng không thực hành các phép tắc oai nghi (phép tắc cử chỉ đi đứng nằm ngồi của người tu), mà cũng không phải không thực hành; không hành theo nhân duyên. Biết các pháp bình đẳng, không cầu (?) cũng không hành. Vì sao vậy? Vì không hành thì không phân biệt, dứt hết vọng tưởng, mong cầu, tham đắm. Vị bồ-đề-tát-đỏa ấy lìa mọi thứ mình có, nhưng vẫn đi vào nơi mọi chúng sinh đi, để giáo hóa chúng sinh, để gom góp hết thảy pháp trợ giúp bồ-đề, để gìn giữ chánh pháp, để dòng giống Ba ngôi báu không đứt đoạn. Điều Như Lai thực hành là đối với thể tính trong sạch của hết thảy các pháp mà không phân biệt gì. Vì thể tính của bát-nhã (trí tuệ thấu suốt bản chất thật của mọi pháp) này trong sạch nên biết thể tính của bồ-đề trong sạch; biết thể tính của bồ-đề trong sạch nên biết thể tính của chúng sinh trong sạch; biết thể tính của chúng sinh trong sạch nên biết thể tính của hết thảy các pháp trong sạch; biết thể tính của hết thảy các pháp trong sạch nên đối với thể tính của các pháp đạt được trí đúng như thật; đạt trí đúng như thật nên tùy theo việc đã nghe mà nói rằng đó là tính của pháp giới, không có phân biệt. Thiên tử, đó gọi là mắt tuệ trong sạch của bồ-tát, nói đúng như thật là được thọ ký.
"Lại nữa, thiên tử, bồ-tát quán thân, thực hành thân niệm xứ (phép tu đặt sự chú tâm vào thân để thấy rõ bản chất thật của thân; là một trong bốn niệm xứ: thân, cảm thọ, tâm, pháp). Vị ấy biết thân quá khứ không có bờ mé, biết thân vị lai không có nơi đi tới; thân hiện tại thì như cây cỏ, ngói đá, tường vách — thân cũng như thế. Nếu có thể quán thân và hạnh của thân như vậy, thì thể tính của thân này là hạnh mê muội đã lặng yên; suy nghĩ cùng hành động cũng không khởi lên. Không suy nghĩ, không khởi lên, tự tại, đó gọi là lìa "ta". Thức không trụ vào đâu mà tu hạnh thân niệm xứ, cũng không có pháp nào để tu, mà cũng không phải không tu. Biết hết thảy các pháp không có thể tính mà cũng không phải không có tính. Như vậy là quán thân, tu hạnh của thân.
"Quán tâm như huyễn hóa, biết tâm như tiếng vọng; biết tâm đúng như thật. Gặp cảm giác vui không ham thích, gặp cảm giác khổ không lấy làm khổ, gặp cảm giác không khổ không vui thì không mất chánh niệm (sự nhớ biết, tỉnh giác đúng đắn); không chấp vô minh. Lìa cảm thọ (cảm giác vui, khổ, hay trung tính) ngay trong cảm thọ, không bị nó lôi kéo. Đó gọi là thấy biết đúng như thật về thọ niệm xứ (phép tu chú tâm vào cảm thọ).
"Nếu có thể quán và thực hành về cảm thọ như vậy, thì đối với các cảm thọ, tâm không có chỗ hành, tâm không an trụ vào đâu; nhưng hết thảy các tâm cũng không buông bỏ, tâm bồ-đề cũng không mất sự nhớ nghĩ, cũng không xa lìa. Đó gọi là quán tâm, thực hành tâm niệm xứ (phép tu chú tâm vào tâm).
"Khéo biết pháp, thấy pháp, hành pháp, mà không nhớ nghĩ, không suy tính; đi vào pháp tính thì không có thân, thọ, tâm; không phải quán tướng của pháp; khởi lên cái thấy và việc hành mà đi vào pháp tính. Đó gọi là quán pháp, thực hành pháp niệm xứ (phép tu chú tâm vào các pháp, tức mọi hiện tượng). Thể tính của hết thảy các pháp này hòa hợp, gom lại mà không có vật gì, giống như hư không. Đối với việc đã nghe mà không nhớ nghĩ, không suy tính, tự nhiên nói được niệm xứ. Thiên tử, đó gọi là biết niệm xứ của pháp trong sạch, nói là được thọ ký.
"Lại nữa, thiên tử, vị bồ-tát ấy với tâm nhất thiết trí mà được tự tại, đúng như lời đã được dạy bảo: đứng vững, không buông lơi (?), không rối loạn, không lạc mất. Vị ấy nhớ nghĩ hạnh của tâm không vết nhơ, nơi hết thảy căn lành từ lúc mới phát tâm. Đi đến đâu cũng có thể buông bỏ tất cả. Chê trách tâm phạm giới mà không nương tựa vào giới. Nhẫn nhục, không tranh cãi; thân, miệng, tâm ý đối với chúng sinh không sinh lòng giận. Không khởi sự tinh tấn theo thừa thanh văn, duyên giác. Không nhớ nghĩ, suy tính về hết thảy pháp lành (?). Không nương vào các thiền định và các bậc định tuần tự. Tâm không có chỗ hành, không thấy việc hành theo các kiến chấp. Không hành theo các pháp mà đi vào hết thảy các pháp. Như các bậc thánh, đối với các cảnh giới mà không có chỗ hành. Tuy gần gũi người không phải thánh mà nghiệp thân, miệng, ý chưa từng bị chê trách (?). Không vì lòng tin [của người khác] (?) mà tìm cầu pháp lành, đi một mình không bạn. Muốn tự mình vượt khỏi thế gian nên thực hành hạnh tinh tấn, vì muốn dứt hẳn các mối trói buộc tham, sân, si. Tâm không phiền não vì không phạm giới, cũng không gần gũi kẻ làm điều ác.
"Không nịnh hót, vì hạnh bên trong trong sạch. Không nói lời tán loạn, vì việc làm của miệng trong sạch. Không cầu xin gì, vì biết đủ với của cải của mình. Không phải kẻ chạy theo sai khiến (?), vì không sống bằng tà mạng (cách kiếm sống không chính đáng của người tu, như bói toán, nịnh bợ). Không tích chứa, vì có được gì cũng đều biết đủ. Không mong cầu, vì đã lìa lòng ham muốn ba cõi. Là người biết đủ, vì lìa sự cầu xin xấu xa. Là người lặng yên, vì hiểu hết thảy các pháp đều lặng yên. Là người hiện ra [như có] sân si (?), vì đã bỏ hạnh thế gian (?). Không hý luận, vì đã dứt các hý luận. Là bậc bất hoàn (bậc thánh không còn trở lại sinh trong cõi Dục), vì đã dứt dục, sân, si. Ham thích pháp, vì đã điều phục kiêu mạn. Là người dễ dạy, vì khéo điều phục tâm. Khéo giữ gìn, vì giữ nhóm giới. Tâm khéo giải thoát, vì nhóm tuệ trong sạch. Là người không buông bỏ, vì thực hành thánh chủng (những hạnh của bậc thánh: biết đủ về áo mặc, thức ăn, chỗ ở, và ưa dứt bỏ phiền não, ưa tu tập). Không thoái lui, vì phát tâm bồ-đề đến chỗ rốt ráo. Không có gì để dùng (?), vì [đã vượt qua] mọi hạnh thế gian (?). Không tranh cãi, vì xem mọi chúng sinh như nhau. Khéo tự giữ mình, vì giữ gìn người khác. Điều phục tâm mình, vì không tìm lỗi người khác. Lìa mọi mong cầu, vì giữ giới trong sạch. Nói pháp rộng rãi, vì không keo kiệt. Là người thương yêu che chở, vì giữ gìn tâm của hết thảy chúng sinh. Là người mới phát tâm, vì gom góp hết thảy pháp lành. Không có hạnh khác biệt, vì đối với hết thảy các pháp đều thấy một vị như nhau. Không dao động, vì đã dứt mọi sự lay động. Không xét chủng tính (dòng dõi, giai cấp xuất thân) của người, vì giáo hóa chúng sinh. Xem chúng sinh như nhau, vì thu nhận hết thảy chúng sinh. Là người trước hết quán không (?), vì [thấy] hết thảy các pháp [đều không]. Điều phục các kiến chấp, vì khéo giáo hóa. Hành vô tưởng (không bám vào hình tướng), vì điều phục các chúng sinh còn hành theo hình tướng. Biết vô nguyện (không còn mong cầu), vì điều mong cầu đã đầy đủ, khéo điều phục. Biết tất cả, vì quán thấy không có tạo tác. Là người làm việc lành, vì không bao giờ biết đủ. Quán vật trong cái không phải vật, vì cho thấy cái không phải vật mà vẫn là vật. Quán mà không suy tính, vì "ta" đã lặng yên. Không có cái "ta" riêng, vì quán sát giáo hóa chúng sinh bằng lý vô ngã (không có cái "ta" thật). Không đi trên con đường sai, vì giáo hóa chúng sinh lìa kết sử (các phiền não trói buộc và sai khiến chúng sinh). Tâm phương tiện (khéo léo dùng cách thích hợp để giáo hóa) đạt đến rốt ráo, vì tu bát-nhã. An trụ vững vàng không đi đâu, vì trọn không chứng nhập thừa thanh văn hay duyên giác. Lìa đạo và phi đạo, vì [đứng trên] đệ nhất nghĩa. Lìa hành và phi hành, vì [giúp] hết thảy phàm phu chứng được chánh hạnh. Không tô vẽ cũng không phải không tô vẽ, vì không phải không mong cầu các pháp. Không tự khen mình, vì không bàn luận suông về người khác. Có trí không ai sánh bằng, vì đầy đủ pháp của Phật. Đạt vô sinh pháp nhẫn (sự thấu hiểu và an trụ vững chắc trong chân lý rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt), vì chấp nhận được rằng hết thảy các pháp không sinh không diệt. Thiên tử, đó gọi là bồ-tát đạt được tự tại.
"Thiên tử, bồ-tát sinh ra ở bất cứ nơi đâu, không phải vì không biết mà sinh, mà vì biết nên sinh. Vị bồ-tát ấy nắm giữ sinh tử (vòng sống chết luân hồi) mà được tự tại, nên cũng được đầy đủ, thành tựu pháp của Phật. Vị bồ-tát ấy không phải trôi lăn trong sinh tử, mà do sức nguyện nên sinh ra khắp nơi, đạt trí tự tại. Đó gọi là bồ-tát đạt trí tự tại.
"Bồ-tát không phải vì đạt đến chỗ tận cùng mà gọi là có trí tự tại; nếu không dứt hết thảy căn lành, đó mới gọi là bồ-tát đạt trí tự tại. Bồ-tát không phải vì đạt được các căn lành mà gọi là có trí tự tại; vì đối với các căn lành không bao giờ biết đủ nên gọi là có trí tự tại. Bồ-tát không phải vì không sinh vào ba cõi mà được gọi là tự tại; vì giáo hóa chúng sinh mà sinh vào ba cõi nên gọi là tự tại. Bồ-tát không phải vì lìa được các trói buộc của riêng mình mà được gọi là tự tại; vì các chúng sinh mà siêng năng tinh tấn dứt kết sử, đó gọi là bồ-tát đạt trí tự tại. Bồ-tát không phải vì thân mình mà được gọi là tự tại; vì làm lặng yên mọi khổ não của hết thảy chúng sinh nên gọi là tự tại. Bồ-tát không phải vì buông bỏ mà tự tại; vì thu nhận, giáo hóa chúng sinh nên gọi là tự tại. Bồ-tát không phải vì dứt tham, sân, si của mình mà được gọi là tự tại; vì dứt các kết sử tham dục, sân, si của chúng sinh nên gọi là tự tại. Bồ-tát không phải vì tự mình chứng pháp diệt (sự dập tắt khổ đau, phiền não) mà được gọi là tự tại; vì giúp chúng sinh chứng pháp diệt nên được gọi là tự tại. Bồ-tát không phải vì tự mình dứt lậu mà được gọi là tự tại; bồ-tát vì cho các căn lành tăng trưởng, không dứt hẳn pháp hữu lậu, nên gọi là được tự tại. Bồ-tát không phải vì chứng ba cửa giải thoát mà gọi là được tự tại; bồ-tát vì hiểu rõ ba cửa giải thoát nên gọi là tự tại. Bồ-tát không phải vì tự mình làm tắt lặng năm ấm mà gọi là được tự tại; vì cất bỏ gánh nặng của hết thảy chúng sinh nên gọi là tự tại. Bồ-tát không phải vì diệt sáu căn (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) mà gọi là được tự tại; vì biết căn cơ cao thấp của chúng sinh nên gọi là tự tại. Bồ-tát không phải vì phần sinh đã hết mà gọi là được tự tại; bồ-tát không phải vì dứt hẳn sự sinh mà gọi là tự tại. Bồ-tát không phải vì đạt được sự giải thoát vượt hơn thanh văn, duyên giác mà gọi là được tự tại; bồ-tát vì ở nơi đạo tràng (chỗ Phật ngồi thành đạo) đạt quả giải thoát rồi đem lại lợi ích cho hết thảy chúng sinh nên gọi là tự tại."
Khi giảng phẩm "Tự tại" như vậy, trong chúng có ba vạn hai nghìn vị thiên tử đều phát tâm đạo chân chánh vô thượng (tâm cầu sự giác ngộ cao nhất của Phật). Lúc ấy Thế Tôn khen Văn-thù-sư-lợi Đồng tử: "Lành thay, lành thay! Ông đã khéo nói về sự thọ ký của hết thảy bồ-tát. Văn-thù-sư-lợi, nếu có bồ-tát nghe nói về sự thọ ký của bồ-tát như vậy mà một lòng tin hiểu, không kinh sợ, thì chư Phật Thế Tôn sẽ vì người ấy mà thọ ký chân thật về đạo vô thượng."
Khi ấy thiên tử Bảo Thượng nói với Văn-thù-sư-lợi Đồng tử: "Nay ngài đã giảng về thọ ký." Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiên tử, nếu tôi có pháp ấy, có sự giác ngộ, thì tôi mới nói thọ ký. Thiên tử, nay tôi không đạt được dù chỉ một pháp, cũng không có sự giác ngộ, vậy sao lại nói thọ ký?" Thiên tử hỏi: "Văn-thù-sư-lợi, chư Phật Thế Tôn nhiều như cát sông Hằng, chẳng lẽ không do hiểu biết, hướng tới mà đắc quả sao?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiên tử, chư Phật Thế Tôn không có hiểu biết, hướng tới hay đắc quả. Thiên tử, chư Phật Thế Tôn không vì việc hiểu biết, hướng tới, đắc quả mà nói pháp." Thiên tử hỏi: "Văn-thù-sư-lợi, vậy chư Phật Thế Tôn nói pháp như thế nào?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiên tử, chư Phật Thế Tôn cũng không phân biệt thể tính mà nói pháp: không sinh, không diệt, không nhân, không duyên, không đi, không đến, không có chúng sinh mà cũng không phải không có chúng sinh, không nhơ nhiễm, không trong trắng, không sinh tử, không niết-bàn (sự dập tắt hoàn toàn phiền não, thoát khỏi vòng sống chết). Thiên tử, chư Phật Thế Tôn nói pháp như vậy." Thiên tử hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Nếu chư Phật Thế Tôn không vì niết-bàn mà nói pháp, thì vì sao gọi là Phật ra đời?"
Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ hai mươi sáu
Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ hai mươi bảy
Do ngài Tam tạng (vị tăng thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Mạn-đà-la đời Lương dịch
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video