Hội Phổ Môn của Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tượng trưng cho trí tuệ; "Phổ Môn" nghĩa là cửa ngõ mở ra khắp mọi nơi), thứ mười
Tôi nghe như vầy. Một thuở nọ, Phật ở trong núi Kỳ-xà-quật (tức núi Linh Thứu, "núi Kên Kên") gần thành Vương Xá (kinh đô nước Ma-kiệt-đà ở Ấn Độ xưa). Cùng ở với Phật có chúng đại tỳ-kheo (các vị tăng xuất gia) tám trăm người, và bốn vạn hai nghìn vị Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát lớn; Bồ-tát là người phát nguyện tu thành Phật để cứu giúp mọi loài).
Lúc ấy có một vị Bồ-tát tên Vô Cấu Tạng ("kho tàng không vết nhơ"), cùng chín vạn hai nghìn vị Bồ-tát vây quanh cung kính, từ trên không trung bay đến. Khi ấy Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật) bảo đại chúng: "Các vị Bồ-tát ấy được đức Phổ Hoa Như Lai (Như Lai là danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đã đến từ chân lý) ở thế giới Biến Thanh Tịnh Hạnh khuyên bảo đến thế giới Ta-bà này (thế giới chúng ta đang sống, nơi chúng sinh phải nhẫn chịu nhiều khổ), để ở chỗ ta lắng nghe và tiếp nhận pháp môn (cửa ngõ giáo pháp, một đường lối giáo lý để tu tập) 'Phổ nhập bất tư nghị' (đi vào khắp cả những điều không thể nghĩ bàn). Các vị Bồ-tát khác cũng sẽ đến họp mặt."
Phật nói xong, vô lượng vô biên các vị Bồ-tát ở phương khác và ở cõi này đều đến tụ họp nơi núi Kỳ-xà-quật, cúi đầu lạy sát chân Phật rồi lui về đứng một bên.
Bấy giờ Bồ-tát Vô Cấu Tạng tay cầm hoa sen nghìn cánh làm bằng bảy thứ báu, đến chỗ Như Lai, cúi đầu lạy sát chân, thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, đức Phổ Hoa Như Lai ở thế giới Biến Thanh Tịnh Hạnh dâng hoa báu này lên Thế Tôn, gửi lời thăm hỏi vô cùng: Ngài có ít bệnh, ít phiền muộn, đi đứng nhẹ nhàng, sống an vui chăng?" Nói xong, ông liền bay lên hư không, ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa trên hai đùi).
Lúc ấy Bồ-tát Ma-ha-tát Văn-thù-sư-lợi ở giữa đại chúng đứng dậy khỏi chỗ ngồi, để trần vai phải (cách tỏ lòng cung kính theo lễ Ấn Độ), gối phải quỳ sát đất, chắp tay cung kính thưa Phật rằng: "Con nhớ thời quá khứ xa xưa, con từng ở chỗ đức Phật Phổ Đăng được nghe giảng pháp môn Phổ nhập bất tư nghị. Ngay lúc ấy con liền đạt được tám nghìn bốn trăm ức na-do-tha (một đơn vị số cực lớn) tam-muội (trạng thái thiền định, tâm chuyên chú hoàn toàn vào một đối tượng mà sinh ra sự thấy biết sâu sắc), lại còn hiểu rõ được bảy mươi bảy vạn ức na-do-tha tam-muội. Lành thay Thế Tôn! Xin Ngài rủ lòng thương, vì các vị Bồ-tát mà giảng pháp môn này."
Bấy giờ Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Nay ông hãy lắng nghe kỹ và khéo suy nghĩ, ta sẽ giảng cho ông." Văn-thù-sư-lợi thưa: "Dạ vâng, bạch Thế Tôn, con rất mong được nghe."
Phật dạy: "Nếu các Bồ-tát muốn học pháp này, phải tu tập các cửa tam-muội, đó là: tam-muội tướng sắc (tướng là hình dạng bên ngoài; sắc là hình sắc mà mắt thấy), tam-muội tướng tiếng, tam-muội tướng mùi, tam-muội tướng vị, tam-muội tướng xúc (cảm giác chạm của thân), tam-muội ý giới (phạm vi của ý thức, tâm ý), tam-muội tướng nữ, tam-muội tướng nam, tam-muội tướng bé trai, tam-muội tướng bé gái, tam-muội tướng trời (chư thiên, các vị thần ở cõi trời), tam-muội tướng rồng, tam-muội tướng dạ-xoa (loài quỷ thần dữ tợn, nhanh nhẹn), tam-muội tướng càn-thát-bà (thần âm nhạc ở cõi trời, sống nhờ hơi hương), tam-muội tướng a-tu-la (loài thần hay ganh ghét, thường đánh nhau với chư thiên), tam-muội tướng ca-lâu-la (chim thần cánh vàng, chuyên ăn rồng), tam-muội tướng khẩn-na-la (thần ca múa, dáng giống người mà đầu có sừng), tam-muội tướng ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), tam-muội tướng địa ngục, tam-muội tướng súc sinh, tam-muội cõi Diêm-ma-la (cõi của vua Diêm-la, nơi xét xử tội lỗi người chết), tam-muội tướng tham, tam-muội tướng sân (giận dữ), tam-muội tướng si (mê muội), tam-muội pháp bất thiện, tam-muội pháp thiện, tam-muội hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), tam-muội vô vi (pháp không do nhân duyên tạo tác, không sinh không diệt).
Này Văn-thù-sư-lợi, nếu các Bồ-tát thông suốt khéo léo tất cả những tam-muội như thế, thì tức là đã tu học pháp này. Này Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tam-muội tướng sắc?" Rồi Phật liền nói bài kệ (bài thơ giáo lý):
Nhìn hình sắc như đám bọt nước, trong ấy chẳng có gì bền chắc;
vì không thể nắm giữ được, đó gọi là tam-muội về sắc.
"Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tam-muội tướng tiếng?" Liền nói kệ:
Nhìn tiếng như tiếng vọng trong hang, bản tính của nó không thể nắm bắt;
mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng) cũng đều như thế, không có tướng, không có sai khác;
hiểu rõ tất cả đều lặng yên, đó gọi là tam-muội về tiếng.
"Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tam-muội tướng mùi?" Liền nói kệ:
Giả sử suốt trăm nghìn kiếp (kiếp là khoảng thời gian cực kỳ dài), thường ngửi đủ các thứ hương,
như biển nuốt hết các dòng sông, mà vẫn không bao giờ thấy đủ.
Nếu mùi hương ấy là thật có, thì lẽ ra đã có lúc thỏa mãn;
nó chỉ có cái tên giả đặt, còn thực chất thì không nắm lấy được.
Vì không nắm lấy được, nên cái mũi cũng chẳng có gì thật;
hiểu rõ bản tính trống không lặng yên, đó gọi là tam-muội về mùi.
"Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tam-muội tướng vị?" Liền nói kệ:
Những gì lưỡi (thiệt căn, giác quan nếm) cảm nhận, các vị mặn, chua và các vị khác,
đều do nhiều nhân duyên (nguyên nhân và điều kiện) hợp lại mà sinh, bản tính chúng không có gì thật.
Nếu biết được như thế, rằng vị do nhân duyên hòa hợp mà khởi lên,
hiểu rõ điều không thể nghĩ bàn này, đó gọi là tam-muội về vị.
"Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tam-muội tướng xúc?" Liền nói kệ:
Xúc chỉ có cái tên gọi, bản tính của nó không thể nắm bắt;
các cảm giác như mịn, trơn và mọi thứ khác, đều do duyên mà sinh ra.
Nếu biết được bản tính của xúc, là do nhân duyên hòa hợp khởi lên,
rốt cuộc không có gì thật, đó gọi là tam-muội về xúc.
"Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tam-muội ý giới?" Liền nói kệ:
Giả sử gom hết vô lượng chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ gồm một tỷ thế giới nhỏ),
cùng một lòng suy nghĩ tìm kiếm, cũng không tìm được ý giới.
Nó không ở trong, cũng không ở ngoài, cũng không thể gom góp lại;
chỉ nhờ tên gọi giả đặt mà nói là có đủ thứ hình tướng.
Nó giống như trò ảo thuật, không trụ lại, không có chỗ ở;
hiểu rõ bản tính nó là trống không, đó gọi là tam-muội về ý.
"Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tam-muội tướng nữ?" Liền nói kệ:
Tứ đại (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió cấu thành thân thể) tạm hợp lại gọi là người nữ, bên trong chẳng có gì thật;
tâm mê lầm của kẻ phàm phu (người thường chưa giác ngộ) bám chấp cho là có thật.
Người nữ như hình ảo thuật, kẻ ngu không thể hiểu ra;
vì thấy sai lầm có tướng nữ, nên sinh lòng đắm nhiễm.
Ví như người nữ do ảo thuật biến ra, chẳng phải người nữ thật,
kẻ không có trí tuệ thì mê lầm, liền sinh ý nghĩ ham muốn.
Khi đã hiểu rõ như thế, thì mọi người nữ đều không có tướng;
tướng ấy đều lặng yên, đó gọi là tam-muội về nữ.
"Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tam-muội tướng nam?" Liền nói kệ:
Tự cho mình là đàn ông, thấy người kia là đàn bà,
do cái tâm phân biệt ấy mà sinh ý nghĩ ham muốn.
Tâm ham muốn vốn không có, tướng của tâm không thể nắm bắt;
do phân biệt sai lầm, nên đối với thân mình khởi lên ý nghĩ là nam.
Trong ấy thật không có nam, ta nói nó như dương diệm (ảo ảnh hơi nóng, như thấy có nước trên đồng lúc trưa nắng);
biết tướng nam lặng yên, đó gọi là tam-muội về nam.
"Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tam-muội tướng bé trai?" Liền nói kệ:
Như cây không có gốc và cành, thì chẳng thể có hoa;
vì không có hoa, nên quả cũng không sinh ra.
Vì không có người nữ kia, nên bé trai cũng chẳng có;
chỉ theo người phân biệt mà tạm đặt ra tên gọi như thế.
Hiểu rõ người nữ kia và bé trai đều chẳng có,
quán xét được như vậy, đó là tam-muội về bé trai.
"Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tam-muội tướng bé gái?" Liền nói kệ:
Như cây đa-la (cây thốt nốt, bị chặt ngọn thì chết hẳn) đã bị chặt, rốt cuộc không mọc lại nữa,
có người trí nào lại tìm quả trên cây ấy?
Nếu ai hiểu rõ được rằng mọi pháp đều không sinh,
thì không nên khởi lên phân biệt cho rằng bé gái là cái có thể sinh ra.
Lại như hạt lúa đã cháy, mầm của nó vốn không mọc;
người nữ cũng như thế, đó là tam-muội về bé gái.
"Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tam-muội tướng trời?" Liền nói kệ:
Nhờ lòng tin trong sạch và các nghiệp lành (nghiệp là việc làm bằng thân, lời nói, ý nghĩ, để lại kết quả về sau),
được hưởng quả báo tốt đẹp ở cõi trời, thân hình đoan chính, đẹp đẽ khác thường.
Các cung điện bằng châu báu, chẳng do ai xây dựng mà thành;
hoa mạn-đà-la (một loài hoa trời) tuyệt đẹp, cũng chẳng có ai gieo trồng.
Những điều không thể nghĩ bàn như thế đều do sức của nghiệp mà khởi lên,
có thể hiện ra đủ mọi hình tướng, giống như ngọc lưu ly (ngọc xanh trong suốt) trong sáng.
Thân hình đẹp đẽ khác thường như thế cùng các cung điện,
đều từ hư vọng mà sinh ra, đó gọi là tam-muội về trời.
"Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tam-muội tướng rồng?" Liền nói kệ:
Phải mang thân rồng này, là do không tu hạnh nhẫn nhục;
chúng làm nổi mây lớn, tuôn mưa khắp cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, chỉ thế giới loài người).
Nước ấy không từ phía trước, phía sau, cũng không ở khoảng giữa,
vậy mà rồng làm sinh ra nước ấy, rồi nước lại trở về biển lớn.
Các loài rồng như thế, do thói quen chất chứa mà tính tình khác nhau,
khởi lên đủ thứ nghiệp, nhưng nghiệp cũng không hề có sinh.
Tất cả đều chẳng chân thật, kẻ ngu lại cho là có;
hiểu rõ được như thế, đó gọi là tam-muội về rồng.
"Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tam-muội tướng dạ-xoa?" Liền nói kệ:
Thân dạ-xoa to lớn này là từ tâm của chính mình khởi lên;
trong đó chẳng có gì thật, chỉ sinh ra sợ hãi một cách sai lầm.
Cũng không có tâm sợ, mà lại sinh ra nỗi sợ hãi.
Vì quán thấy pháp chẳng thật, nên không có tướng, không có gì để được;
ở chỗ trống không, lặng yên, lại hiện ra tướng dạ-xoa này;
biết được nó hư vọng như vậy, đó là tam-muội về dạ-xoa.
"Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tam-muội tướng càn-thát-bà?" Liền nói kệ:
Kẻ ấy thật ra không có nẻo nào để đi tới, chỉ là tên gọi lời nói tạm đặt ra;
hiểu rõ nẻo đi và chẳng phải nẻo đi, đó là tam-muội về càn-thát-bà.
"Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tam-muội tướng a-tu-la?" Liền nói kệ:
Cái tướng được in dấu là tu-la, tướng ấy vốn không sinh;
vì không sinh nên không diệt, đó là tam-muội về a-tu-la.
"Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tam-muội tướng ca-lâu-la?" Liền nói kệ:
Lấy cái không có thân làm thân, tên gọi chỉ là tạm đặt ra;
tên và tướng đều không có gì thật, đó là tam-muội về ca-lâu-la.
"Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tam-muội tướng khẩn-na-la?" Liền nói kệ:
Pháp vốn không tạo tác mà như có tạo tác, nên gọi là khẩn-na-la (tên này nghĩa là "người hay chẳng phải người"?);
hiểu rõ điều này là không sinh, đó là tam-muội về khẩn-na-la.
"Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tam-muội tướng ma-hầu-la-già?" Liền nói kệ:
Loài ấy do tên gọi mà được đặt định theo cách nói của thế gian;
trong đó chẳng có pháp gì, mà lại sai lầm khởi lên phân biệt.
Hiểu rõ sự phân biệt này, tự tính của nó (bản chất tự có) không có gì;
vì tướng ấy lặng yên, đó là tam-muội về ma-hầu-la.
"Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tam-muội tướng địa ngục?" Liền nói kệ:
Địa ngục trống không, không có tướng, bản tính của nó hết sức trong sạch;
trong ấy không có ai tạo tác, chỉ từ sự phân biệt của chính mình mà sinh ra.
Khi ta ngồi nơi đạo tràng (chỗ Phật ngồi dưới cây bồ-đề mà thành đạo), ta hiểu rõ tướng không sinh này;
vì không tướng, không sinh, nên bản tính nó như hư không.
Tướng ấy đều lặng yên, đó là tam-muội về địa ngục.
"Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tam-muội tướng súc sinh?" Liền nói kệ:
Như mây hiện ra đủ màu sắc, trong đó chẳng có gì thật,
lại có thể làm cho người không có trí tuệ sinh mê lầm.
Ở trong nẻo súc sinh, phải mang đủ loại thân,
giống như mây giữa hư không hiện ra các hình sắc.
Hiểu rõ nghiệp như trò ảo thuật, thì không sinh tâm mê lầm;
tướng ấy vốn lặng yên, đó là tam-muội về súc sinh.
"Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tam-muội cõi Diêm-ma-la?" Liền nói kệ:
Những ai tạo nghiệp toàn đen (nghiệp hoàn toàn xấu ác) hoặc nghiệp lẫn lộn tốt xấu,
sẽ trôi lăn trong cõi Diêm-la, chịu đủ thứ khổ.
Thật ra không có cõi Diêm-la, cũng không có kẻ trôi lăn;
tự tính vốn không sinh, các nỗi khổ giống như giấc mộng.
Nếu quán xét được như thế, đó là tam-muội về cõi Diêm-la.
"Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tam-muội tướng tham?" Liền nói kệ:
Tham do phân biệt mà sinh, phân biệt cũng chẳng có thật;
không sinh cũng không tướng, chỗ ở của nó không tìm được.
Bản tính của tham như hư không, cũng chẳng có gì được dựng lập;
phàm phu phân biệt sai lầm, do đó mà lòng tham nhiễm sinh ra.
Pháp tính (bản tính chân thật của mọi sự vật) vốn không nhiễm ô, trong sạch như hư không;
tìm kiếm khắp mười phương (tám hướng cùng trên và dưới), bản tính của tham không thể tìm thấy.
Vì không hiểu bản tính vốn trống không, nên thấy tham thì sinh sợ hãi;
không có gì đáng sợ mà sinh ý nghĩ sợ, thì làm sao được an vui?
Ví như người ngu si sợ hãi hư không,
kinh hoàng chạy trốn, tránh hư không chẳng muốn thấy.
Hư không trùm khắp tất cả, thì chạy đâu cho thoát được?
Kẻ ngu vì mê lầm nên sinh ra phân biệt điên đảo (thấy ngược với sự thật).
Tham vốn không có tự tính, vậy mà sai lầm sinh tâm chán bỏ;
như người muốn tránh hư không, rốt cuộc chẳng ai thoát được.
Bản tính các pháp tự nó đã lìa (vốn không dính mắc), giống như niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não, giải thoát khỏi sống chết).
Tất cả chư Phật trong ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) đều hiểu rõ bản tính của tham là trống không,
an trụ trong cảnh giới ấy, chưa từng xa lìa.
Kẻ sợ hãi lòng tham thì suy nghĩ tìm cách giải thoát;
thế nhưng tự tính của tham rốt ráo vẫn luôn trong sạch.
Khi ta chứng bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn), ta thấu suốt rằng tất cả đều bình đẳng.
Nếu chấp rằng tham là có thật, thì mới phải xa lìa nó;
do phân biệt sai lầm nên mới nói rằng xa lìa tham.
Đó chỉ là tâm phân biệt, thật ra không có gì để xa lìa;
bản tính của nó không thể tìm thấy, cũng chẳng có sự diệt mất hư hoại.
Trong thực tế (chân lý rốt ráo của mọi sự vật) bình đẳng, không có sự phân biệt về giải thoát.
Nếu giải thoát khỏi tham, thì cũng giải thoát khỏi hư không;
hư không và tham đều không cùng tận, không sai khác.
Nếu ai thấy có sai khác, ta nói để người ấy xa lìa cái thấy đó.
Tham thật ra không có sinh, chỉ do sai lầm khởi lên phân biệt là có sinh;
lòng tham ấy bản tính vốn trống không, chỉ có cái tên giả đặt.
Không nên vì cái tên này mà sinh ra bám chấp.
Hiểu rõ tham vốn không nhiễm, thì đó chính là rốt ráo trống không;
chẳng phải nhờ diệt trừ tham mà được giải thoát.
Pháp tham và Phật pháp bình đẳng như nhau, chính đó là niết-bàn.
Người trí nên biết rằng, khi đã hiểu rõ tham vốn lặng yên,
thì đi vào cõi lặng yên, đó gọi là tam-muội về tham.
"Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tam-muội tướng sân?" Liền nói kệ:
Do nhân duyên hư vọng mà khởi lên giận dữ:
không có cái "ta" mà chấp là "ta", lại thêm nghe lời nói thô ác,
liền khởi tâm giận dữ dữ dội, giống như chất độc dữ.
Âm thanh và cơn giận rốt cuộc đều không có gì thật.
Như dùi gỗ cho ra lửa, phải nhờ sức của nhiều duyên;
nếu các duyên không hòa hợp, thì lửa rốt cuộc chẳng sinh ra.
Tiếng nói khó nghe ấy rốt cuộc không có gì thật;
biết bản tính âm thanh là trống không, thì giận cũng không sinh nữa.
Giận không ở trong âm thanh, cũng không trụ trong thân;
do nhân duyên hòa hợp mà khởi lên, lìa duyên thì rốt cuộc không sinh.
Như nhờ sữa và các duyên khác hòa hợp mà sinh ra bơ, sữa chua,
tự tính của giận vốn không khởi, chỉ nhân lời thô ác mà có.
Kẻ ngu không hiểu được, bị nóng nảy phiền não tự thiêu đốt mình.
Phải biết như thế này: rốt ráo không có gì thật;
bản tính của giận vốn lặng yên, chỉ có cái tên giả đặt.
Giận dữ chính là thực tế, vì nó nương nơi chân như (thực tướng như vậy, không hề đổi khác, của mọi sự vật) mà khởi lên;
hiểu rõ nó đúng như pháp giới (toàn thể thực tại, cõi của chân lý), đó gọi là tam-muội về sân.
"Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tam-muội tướng si?" Liền nói kệ:
Vô minh (sự mê muội, không thấy rõ sự thật) có bản thể trống không, xưa nay vốn không sinh khởi;
trong đó không có một chút pháp nào có thể gọi là si.
Phàm phu ở chỗ không có si mà sai lầm sinh ý nghĩ là si;
ở chỗ không có gì để bám mà sinh bám chấp, giống như muốn thắt nút hư không.
Lạ thay người ngu si, việc không nên làm mà lại làm!
Các pháp đều chẳng có thật, chỉ do phân biệt nhiễm ô mà sinh ra.
Như muốn bắt lấy hư không đem đặt vào một chỗ,
dù trải qua nghìn vạn kiếp, rốt cuộc cũng không gom góp được gì.
Kẻ ngu từ xưa đến nay đã trải qua những kiếp không thể nghĩ bàn,
những nút thắt si mê đã khởi lên, vậy mà không tăng thêm chút nào.
Như người kia bắt lấy hư không, rốt cuộc chẳng có tăng giảm;
nhiều kiếp gom góp si mê, sự tăng giảm cũng như vậy.
Lại như cái ống bễ thổi lửa, hứng gió mãi không có giới hạn;
kẻ ngu si đắm mê dục lạc, không bao giờ thấy đủ.
Cái si ấy không có gì thật, không có gốc rễ, không có chỗ ở;
vì gốc rễ không có, nên cũng chẳng có si để mà dứt hết.
Vì si không cùng tận, nên giới hạn của nó không thể tìm thấy;
vì thế ta không thể làm cho các chúng sinh hết được.
Giả sử trong một ngày, ta có thể độ (cứu giúp vượt qua khổ) khắp tam thiên đại thiên thế giới,
khiến tất cả chúng sinh ở đó đều vào niết-bàn,
rồi lại trải qua vô lượng nghìn vạn kiếp không thể nghĩ bàn,
ngày ngày giáo hóa như thế, thì cõi chúng sinh vẫn không hết.
Cõi si và cõi chúng sinh, cả hai đều không có tướng;
chúng đều như trò ảo thuật, nên không thể làm cho hết được.
Bản tính của si và Phật tính (bản tính có thể thành Phật) bình đẳng, không sai khác;
nếu ai phân biệt về Phật, người ấy liền trụ trong si mê.
Si và nhất thiết trí (trí tuệ biết hết thảy mọi sự, trí của Phật), bản tính đều không thể nắm bắt;
thế nhưng tất cả chúng sinh ấy đều bình đẳng với si.
Chúng sinh không thể nghĩ bàn, si cũng không thể nghĩ bàn;
vì không thể nghĩ bàn, nên không nên nắm lấy mà phân biệt.
Tâm suy nghĩ như thế, có suy lường cũng không nắm được;
si cũng không thể đo lường, vì nó không có giới hạn.
Đã không có giới hạn, thì từ đâu mà sinh ra?
Vì tự tính không sinh, nên tướng cũng không thể nắm bắt.
Hiểu rõ si không có tướng, quán xét Phật cũng như vậy;
nên biết như thế này: tất cả các pháp đều không hai.
Bản tính của si vốn lặng yên, chỉ có cái tên giả đặt;
khi ta chứng bồ-đề, cũng hiểu rõ si là bình đẳng.
Quán xét được như thế, đó gọi là tam-muội về si.
"Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tam-muội bất thiện?" Liền nói kệ:
Biết rằng tham, sân, si cùng đủ thứ phiền não (các trạng thái tâm ô nhiễm gây khổ não),
mọi hình tướng hoạt động của chúng đều hư vọng, không chân thật;
quán xét được như thế, đó là tam-muội về bất thiện.
"Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tam-muội pháp thiện?" Liền nói kệ:
Các ông nên biết rằng, những người có ý ưa thích điều lành,
tâm và hạnh mỗi người khác nhau, nhưng đều cùng chung một hạnh.
Dùng một tướng xuất ly (thoát ra khỏi vòng sống chết) mà hiểu rõ tất cả,
vì tất cả đều lặng yên, đó gọi là tam-muội về thiện.
"Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tam-muội hữu vi?" Liền nói kệ:
Các ông nên biết rằng tất cả các pháp hữu vi
chẳng phải do ai tạo tác, cũng không thể cân lường;
ta hiểu rõ các hành (mọi sự vật do nhân duyên tạo thành, luôn biến đổi), bản tính chúng không có gom góp;
tất cả đều lặng yên, gọi là tam-muội về hữu vi.
"Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tam-muội vô vi?" Liền nói kệ:
Bản tính vô vi lặng yên, trong đó không có gì để bám chấp;
cũng chẳng có sự xuất ly, chỉ có cái tên giả đặt.
Vì những chúng sinh còn bám chấp mà nói ra cái tên ấy;
hiểu rõ được như thế, gọi là tam-muội về vô vi.
Khi Thế Tôn nói những bài kệ vi diệu không thể nghĩ bàn như thế, chín vạn hai nghìn vị Bồ-tát đạt được vô sinh pháp nhẫn (trí tuệ chứng biết chắc chắn, an nhiên không lay chuyển, rằng các pháp vốn không sinh không diệt); ba vạn sáu nghìn tỳ-kheo dứt sạch các lậu (phiền não làm tâm rò rỉ, trôi lăn trong sống chết), tâm được giải thoát; bảy mươi hai vạn ức na-do-tha chư thiên, cùng sáu nghìn tỳ-kheo-ni (nữ tu xuất gia), một trăm tám mươi vạn ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia giữ giới), hai nghìn hai trăm ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia giữ giới) đều phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (tâm cầu đạt sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn khắp của Phật).
Bấy giờ Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi lại thưa Phật: "Xin Thế Tôn vì các Bồ-tát mà giảng nói tên gọi của các loại tam-muội, khiến người nghe được các căn (các giác quan và năng lực tinh thần) thông suốt nhạy bén, có được ánh sáng trí tuệ đối với các pháp, không bị bất cứ chúng sinh tà kiến (có cái thấy sai lệch) nào khuất phục; lại khiến họ chứng được bốn biện tài vô ngại (bốn tài ăn nói thông suốt không trở ngại: về giáo pháp, về nghĩa lý, về ngôn ngữ, và về sự giảng nói lưu loát), từ một chữ mà hiểu được mọi chữ, từ mọi chữ mà hiểu được một chữ, rồi dùng tài ăn nói vô biên khéo giảng những điều cốt yếu của giáo pháp cho chúng sinh; cũng khiến họ chứng được pháp nhẫn rất sâu, trong một sát-na (khoảnh khắc cực ngắn) hiểu rõ mọi hành, mà mỗi hành ấy lại có vô biên hình tướng, đều hiểu rõ được cả."
Phật dạy: "Này Văn-thù-sư-lợi, có tam-muội tên là Vô Biên Ly Cấu (lìa nhơ không bờ bến); nếu Bồ-tát đạt được tam-muội này thì có thể hiện ra mọi hình sắc trong sạch. Lại có tam-muội tên là Khả Úy Diện (gương mặt khiến người kính sợ); đạt được tam-muội này thì có uy quang lớn, che lấp cả mặt trời mặt trăng. Lại có tam-muội tên là Xuất Diệm Quang (phát ra ánh lửa); đạt được tam-muội này thì có thể che lấp uy quang của tất cả Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi) và Phạm Thiên (vua cõi trời Phạm). Lại có tam-muội tên là Xuất Ly; đạt được tam-muội này thì khiến chúng sinh thoát khỏi mọi tham, giận, ngu si. Lại có tam-muội tên là Vô Ngại Quang (ánh sáng không chướng ngại); đạt được tam-muội này thì có thể chiếu sáng khắp mọi cõi Phật (thế giới do một đức Phật giáo hóa). Lại có tam-muội tên là Vô Vong Thất (không quên mất); đạt được tam-muội này thì có thể ghi giữ giáo pháp chư Phật đã nói, lại có thể giảng rộng nghĩa ấy cho người khác. Lại có tam-muội tên là Lôi Âm (tiếng sấm); đạt được tam-muội này thì khéo làm vang mọi tiếng nói, lên đến tận cõi Phạm thiên. Lại có tam-muội tên là Hỷ Lạc (vui mừng); đạt được tam-muội này thì khiến chúng sinh vui mừng đầy đủ. Lại có tam-muội tên là Hỷ Vô Yểm (vui không chán); đạt được tam-muội này thì người thấy, người nghe đều không chán đủ. Lại có tam-muội tên là Chuyên Nhất Cảnh Nan Tư Công Đức (công đức khó nghĩ bàn do chuyên chú vào một cảnh); đạt được tam-muội này thì có thể thị hiện mọi phép thần biến (biến hóa nhiệm mầu bằng thần thông). Lại có tam-muội tên là Giải Nhất Thiết Chúng Sinh Ngữ Ngôn (hiểu tiếng nói của mọi chúng sinh); đạt được tam-muội này thì khéo nói được mọi thứ tiếng, trong một chữ nói ra mọi chữ, hiểu mọi chữ đều giống một chữ. Lại có tam-muội tên là Siêu Nhất Thiết Đà-la-ni Vương (vượt trên vua của mọi đà-la-ni; đà-la-ni là năng lực ghi nhớ giữ gìn trọn vẹn giáo pháp, cũng chỉ thần chú); đạt được tam-muội này thì khéo hiểu rõ các đà-la-ni. Lại có tam-muội tên là Nhất Thiết Biện Tài Trang Nghiêm (mọi tài ăn nói làm đẹp); đạt được tam-muội này thì khéo phân biệt mọi văn tự và đủ thứ tiếng nói. Lại có tam-muội tên là Tích Tập Nhất Thiết Thiện Pháp (gom góp mọi pháp lành); đạt được tam-muội này thì có thể khiến chúng sinh đều nghe được tiếng Phật, tiếng Pháp, tiếng Tăng, tiếng Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ), tiếng Duyên giác (người tự quán xét nhân duyên mà giác ngộ), tiếng Bồ-tát, tiếng Ba-la-mật (các hạnh tu đưa người sang bờ giác ngộ). Khi Bồ-tát an trụ trong tam-muội như thế, khiến chúng sinh nghe những tiếng ấy không dứt."
Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi thưa Phật: "Xin Thế Tôn ban oai lực che chở và nghĩ đến, khiến con có được tài ăn nói không ngăn ngại, để nói về công đức thù thắng của pháp môn này." Phật dạy: "Lành thay, cứ theo điều ông mong muốn."
Văn-thù-sư-lợi lại thưa Phật: "Nếu có Bồ-tát thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn), đọc tụng pháp môn này mà không nghi ngờ, nên biết người ấy ngay trong thân hiện tại chắc chắn đạt được bốn thứ tài ăn nói: tài ăn nói nhanh nhạy, tài ăn nói rộng lớn, tài ăn nói sâu xa, tài ăn nói không cùng tận. Người ấy luôn để tâm che chở chúng sinh; theo những gì họ tu tập, nếu có kẻ muốn phá hoại thì đều có thể giúp họ tỉnh ngộ, không để bị phá hoại."
Bấy giờ Thế Tôn khen Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi: "Lành thay, lành thay! Ông khéo phân biệt nghĩa này. Như người bố thí thì được của cải lớn, người giữ giới cấm thì chắc chắn sinh lên cõi trời, nếu ai thọ trì kinh này thì ngay hiện tại được tài ăn nói, quyết không sai dối. Như ánh mặt trời mọc lên thì xua tan mọi bóng tối, cũng như Bồ-tát ngồi tòa bồ-đề thì chắc chắn thành Chánh đẳng chánh giác (giác ngộ chân chính, trọn vẹn) không chút nghi ngờ, người thọ trì đọc tụng kinh này ngay hiện tại được tài ăn nói cũng như thế. Này Văn-thù-sư-lợi, nếu lại có người muốn cầu tài ăn nói ngay trong thân hiện tại, thì nên sinh lòng tin và ưa thích kinh này, thọ trì đọc tụng, giảng rộng cho người khác, chớ sinh nghi ngờ."
Bấy giờ Bồ-tát Vô Cấu Tạng thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, sau khi Phật nhập niết-bàn, nếu các Bồ-tát không nghi ngờ pháp môn này, thọ trì đọc tụng, giảng rộng cho người khác, con sẽ che chở và tăng thêm tài ăn nói cho họ."
Bấy giờ Thiên ma Ba-tuần (vua loài ma ở cõi trời, chuyên ngăn cản người tu đạo) buồn rầu khổ não, khóc lóc rơi lệ, đến chỗ Phật thưa rằng: "Khi xưa Như Lai chứng bồ-đề vô thượng, lúc ấy tôi đã ôm lòng sầu khổ; nay Ngài lại nói pháp môn này, tôi càng khổ sở gấp bội, như trúng phải mũi tên tẩm độc. Nếu chúng sinh nghe được kinh này, chắc chắn sẽ không thoái lui (không bị lùi bước, sa sút) trên đường đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề mà vào bát-niết-bàn (niết-bàn trọn vẹn), khiến cõi của tôi trở nên trống rỗng hết. Như Lai, bậc Ứng Cúng (đáng được thọ nhận cúng dường), Chánh Đẳng Giác, có thể khiến mọi chúng sinh đau khổ đều được an vui; xin Ngài rủ lòng thương, ban lòng đại từ bi, đừng dùng oai lực che chở, hộ niệm kinh này, để tôi được yên ổn, mọi buồn khổ đều tiêu tan."
Bấy giờ Thế Tôn bảo Ba-tuần: "Chớ ôm lòng sầu khổ. Ta không che chở pháp này, và các chúng sinh cũng không nhập niết-bàn." Thiên ma Ba-tuần nghe lời ấy xong, vui mừng hớn hở, buồn khổ đều tan, liền biến mất trước mặt Phật.
Bấy giờ Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi tiến lên thưa Phật: "Nay Như Lai có ý sâu kín gì mà bảo Ba-tuần rằng: 'Ta không che chở pháp này'?" Phật dạy: "Này Văn-thù-sư-lợi, ta lấy cái không che chở mà che chở pháp này, vì thế nên nói với hắn như vậy. Vì tất cả các pháp đều là thực tế bình đẳng, đều quy về chân như, đồng với pháp giới, lìa mọi lời nói, không có tướng hai, nên không có sự che chở. Nhờ lời nói chân thật không hư dối như thế của ta, có thể khiến kinh này được lưu truyền rộng khắp cõi Diêm-phù-đề."
Bấy giờ Thế Tôn nói lời ấy xong, bảo A-nan (vị đệ tử hầu cận Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ kỹ): "Kinh này tên là Pháp môn Phổ nhập bất tư nghị. Nếu ai thọ trì được kinh này, thì tức là thọ trì tám vạn bốn nghìn pháp môn (chỉ toàn bộ giáo pháp của Phật), ngang bằng không sai khác. Vì sao vậy? Vì ta đã thông suốt kinh này rồi mới có thể vì các chúng sinh mà giảng nói tám vạn bốn nghìn pháp môn. Vì thế, này A-nan, ông phải khéo giữ gìn pháp này, đọc tụng, lưu truyền, đừng để quên mất."
Phật nói kinh này xong, Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát Vô Cấu Tạng, tôn giả A-nan, cùng các trời, người trong thế gian, a-tu-la, càn-thát-bà và các loài khác, nghe Phật nói đều rất vui mừng, tin nhận và vâng làm theo.
Kinh Đại Bảo Tích (bộ kinh "Chồng chất báu lớn"), quyển thứ hai mươi chín.
Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ ba mươi.
Tam tạng (danh hiệu dành cho vị tăng thông suốt ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Bồ-đề-lưu-chí (vị tăng người Nam Ấn sang Trung Hoa dịch kinh) đời Đại Đường vâng chiếu vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video