Thiên 5 — Hội 2 – Phẩm 1 Đà-la-ni vô thượng (phần 2)

 Hội thứ hai: hội Vô Biên Trang Nghiêm (hội thuyết pháp mang tên vị Bồ-tát Vô Biên Trang Nghiêm). Phẩm Vô thượng Đà-la-ni, thứ nhất, phần hai.

 Bấy giờ Phật (bậc giác ngộ hoàn toàn) bảo Bồ-tát (người tu theo con đường giác ngộ, vừa cầu thành Phật vừa cứu giúp chúng sinh) Vô Biên Trang Nghiêm rằng: "Ta sẽ nói về trí tuệ khéo léo trong việc phân biệt các nghĩa lý khác nhau của pháp môn (cửa vào giáo pháp, tức một cách tu học) đà-la-ni (dharani: năng lực ghi nhớ và nắm giữ trọn vẹn giáo pháp, giữ điều thiện không để mất, ngăn điều ác không cho sinh; cũng chỉ những câu chú gói trọn nghĩa lý). Nhờ đó các Bồ-tát có được phương tiện khéo léo về đà-la-ni. Khi đã chứng được điều này, họ sẽ biết rõ nghĩa lý khéo léo theo những chỗ sâu kín của giáo pháp. Biết rõ như thế nào? Này Vô Biên Trang Nghiêm, đó là pháp môn đà-la-ni về sắc (hình sắc, đối tượng của mắt) mà mắt thấy, cho đến pháp môn đà-la-ni về pháp (mọi điều được ý nghĩ biết đến) mà ý biết.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, thế nào là pháp môn đà-la-ni về các pháp bên ngoài được sáu căn bên trong (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) nắm bắt? Này Vô Biên Trang Nghiêm, các Bồ-tát khi mắt đã thấy sắc, nhờ sức trí tuệ không gì che lấp được và nhờ niệm (sự ghi nhớ, tỉnh giác) khéo léo không quên lẫn, nên biết rõ và nắm giữ trọn rằng sắc là vô thường (không thường còn), sinh rồi diệt, không dừng lại, rồi đều hết, đều lìa, đều diệt. Nhờ đó, đối với nhãn giới (phạm vi của giác quan mắt) bên trong, họ không chấp vào ngã hay phi ngã (cho là có cái tôi hay không phải cái tôi), khéo léo an trú trong sự trong sạch của nhãn xứ (mắt, xét như chỗ phát sinh nhận thức). Vì không nắm lấy những chỗ bám víu vào sắc, nên làm trong sạch được pháp môn đà-la-ni. Khéo quán thấy sự hết, sự chán lìa, sự diệt, thì không còn hý luận (lời bàn suy diễn vô ích, phân biệt sai lầm). Nhờ không hý luận mà khéo léo trong tổng trì (nắm giữ trọn vẹn, tức đà-la-ni), sống trong trạng thái không có ý nghĩ sai lầm, không tích chứa. Trên con đường mình đi, họ buông bỏ được mắt, nhãn thức (sự nhận biết qua mắt) và những điều được biết, không còn phân biệt. Nhờ thấy đúng như thật mà được trong sạch, nên cũng theo đó nhớ nghĩ rằng các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều như huyễn (như ảo ảnh do trò ảo thuật tạo ra). Khi đối với cái biết và cái được biết đã có được tổng trì khéo léo trong sạch, thì khéo thu nhận được khối trí tuệ rộng lớn mà thế gian không có.

 Nói tóm lược như vậy, cho đến pháp môn đà-la-ni về pháp do ý biết. Bồ-tát dùng ý biết rõ pháp rồi, nhờ sức trí không gì che lấp được và niệm khéo léo không quên lẫn, nên nắm giữ trọn rằng các pháp vô thường, sinh diệt, không dừng, rồi hết, chán lìa, diệt. Đối với ý xứ (ý, xét như chỗ phát sinh nhận thức) bên trong, họ an trú trong tổng trì, cũng không chấp ngã hay phi ngã. Người khéo an trú nơi tầng bậc ý thức bên trong thì tùy theo sức quán xét tinh tế mà khéo léo tổng trì, kế đó khéo an trú trong sự trong sạch của ý xứ. Vì không nắm lấy pháp xứ (các đối tượng của ý) bên ngoài, nên được pháp môn đà-la-ni trong sạch. Vì các pháp trong ngoài và các kết sử (phiền não trói buộc và sai khiến con người) khác không dính mắc với nhau, nên theo đó quán thấy sự hết, chán lìa, diệt, không làm hý luận. Nhờ không hý luận mà khéo léo tổng trì, sống không có ý nghĩ sai lầm, không tích chứa. Trên con đường tu hành, buông bỏ được ý, ý thức cùng những điều được biết, không có hý luận, không khởi phân biệt. Nhờ thấy như thật mà được trong sạch, nên theo đó nhớ nghĩ các pháp đều như huyễn, cũng nắm giữ trọn được sự khéo léo trong sạch đối với thức (sự nhận biết) và cái được thức biết, và thu nhận được phước đức cùng trí tuệ thù thắng mà thế gian không có.

 Lại nữa, đối với tất cả các pháp trong quá khứ, tương lai, hiện tại, bên trong và bên ngoài, nhờ giác ngộ theo nghĩa mà thu nhận được sức trí phương tiện khéo léo, nên không đối với chút pháp nào mà khởi cái thấy cho là không có nhân, không coi nhân là duyên, cũng không coi duyên là nhân (nhân: nguyên nhân chính; duyên: điều kiện phụ trợ). Họ hiểu rõ mọi pháp đều không dính mắc với nhau, đi vào đúng như thật bản tính của các pháp. Bản tính của mọi pháp vốn trong sạch, lần lượt đều vắng lặng. Nếu cho rằng mọi pháp nương giữ lẫn nhau, giữ theo từng loại, do cùng dính mắc trong sự nắm giữ khắp mà được đứng vững, thì phải biết rằng các pháp ấy không phải do nương giữ, dính mắc nhau mà được đứng vững; chúng không sinh, không khởi, không trôi lăn, cũng không phải lời nói có thể nắm được. Nghĩa của chúng là: mọi pháp đều không cùng phần với nhau, không dính mắc nhau, mà cũng không phải không dính mắc. Vì mọi pháp không có người tạo tác, cũng không có cái khiến người tạo tác, nên không có thọ giả (kẻ sống lâu, tức một cái tôi tồn tại mãi), không có chúng sinh, không có bổ-đặc-già-la (pudgala: cái "người" làm chủ, kẻ đi qua các đời luân hồi). Câu nói pháp này không phải đúng như thật, cũng không phải không đúng như thật. Vì mọi pháp không thể nắm giữ, nên đồng với niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não và khổ đau, ra khỏi sinh tử): không có chấp trước, dứt chấp trước, xa lìa chấp trước.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, đó là sự khéo léo của các Bồ-tát trong việc diễn nói các phân biệt về đà-la-ni. Như đối với pháp trong và ngoài, đối với tất cả các pháp cũng nên hiểu như vậy. Khi được nói như thế, các Bồ-tát ấy buông bỏ câu "bên trong", cũng không nắm lấy câu "bên ngoài", và quán xét được rằng không có khởi đầu, không có kết thúc: [chúng sinh] cưỡi trên bánh xe sinh tử, rơi vào thế gian, vào căn nhà tối của vô minh (sự mê muội không thấy rõ chân lý, gốc của mọi phiền não), nằm trong vỏ trứng vô minh, xoay vần trôi lăn khắp nơi. Tuy họ xoay vần trong sinh tử như vậy, nhưng trong đó cũng không có sinh tử nào thật có, cũng không có bánh xe sinh tử chân thật. Tuy họ thuận theo bánh xe sinh tử mà xoay vần, rơi vào thế gian và dường như có thể thấy được trong đó, nhưng vì các chúng sinh không hiểu rõ các pháp này, nên cứ rong ruổi, chạy khắp nơi trong sinh tử. Họ lại không hiểu được sự hư dối, đảo lộn, nên đối với cái không phải chúng sinh mà tưởng là chúng sinh. Ai bị cái tưởng về chúng sinh trói buộc thì không thể hiểu rõ các pháp, rơi theo những pháp phá hoại, rất phá hoại, bị cái chấp về hư không trói chặt."

 Phật bảo Vô Biên Trang Nghiêm: "Nếu các Bồ-tát hiểu rõ được pháp này, thì mau chóng đạt được ánh sáng trí tuệ, chứng theo các pháp môn, tài ăn nói biện luận trong sạch, tu tập nhẫn nhục, siêng năng khởi lòng đại từ đại bi (thương yêu lớn, muốn ban vui và cứu khổ cho mọi loài), chí không mỏi mệt, khéo đứng vững; dùng lời lẽ sâu kín mà diễn nói phương tiện, cũng hiểu rõ những tên gọi khác nhau của mọi pháp. Với lời nói tối thắng, tùy theo những gì nhớ được, họ khéo khen ngợi và kể lại những nơi đã ở trong quá khứ, không chút sai lệch; khiến chúng sinh sống không tranh cãi; phá được mọi luận thuyết của ngoại đạo (các giáo phái ngoài Phật giáo). Khi nói pháp để phá tan bóng tối của chúng sinh, họ được chư Phật Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến) ở vô lượng thế giới khắp mười phương khen ngợi; họ phóng ánh sáng của pháp, làm thí chủ ban pháp không thể nghĩ bàn; khéo mở bày kho tàng giáo pháp của chư Phật, không chút mê lầm; thu nhận được những đại nguyện thù thắng, và theo đúng điều đã nguyện mà làm cho viên mãn; được phương tiện khéo léo không thể nghĩ bàn, khiến lòng mong muốn của chúng sinh được khai mở; chỉ ra được nhân của thời trước và thời sau, cũng chỉ ra được phương tiện của quá khứ và tương lai.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, ở đây Bồ-tát nên siêng tu tập pháp môn tam-ma-địa (samadhi: trạng thái tâm định, chuyên chú vào một đối tượng không tán loạn) có sức phát khởi. Tu tập rồi thì chứng nhập được pháp môn đà-la-ni. Được tự tại nơi pháp môn đà-la-ni rồi, thì diễn nói được những tên gọi khác nhau rộng lớn và sâu kín, đi vào được trí biết các tên gọi khác nhau, thuận theo mà vào nghĩa lý sâu xa, khéo hiểu sự trình bày bằng lời, khiến không còn chỗ nào sinh nghi ngờ; không nhờ người khác dạy mà đứng vững nơi nhẫn địa (bậc nhẫn: địa vị an nhiên chấp nhận chân lý, tâm không lay động).

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, nếu các Bồ-tát khéo phát khởi tinh tấn (siêng năng nỗ lực) dũng mãnh, vì muốn thương xót chúng sinh mà cầu trí hiểu các pháp, chứng nhập thông suốt, thì không có thừa (cỗ xe, tức con đường tu tập) nào mà không thành tựu; được trí lớn của Phật, vượt hơn mọi trí của thế gian, rốt ráo trong sạch; đến cả nhất thiết trí trí (trí biết tất cả mọi sự, tức trí tuệ của Phật) cũng chưa đủ là khó.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, trong phẩm pháp về phương tiện sâu xa diễn nói pháp môn đà-la-ni này, mọi pháp đều được mở bày, phát khởi nhằm thu nhận, dìu dắt các Bồ-tát. Nay ta sẽ nói, khiến các Bồ-tát đều được khai ngộ, khéo thu nhận lời dạy sâu kín; phàm làm việc gì cũng đều hiểu nghĩa của mọi lời nói và âm thanh; lại chứng nhập được trí khéo léo của sự hiểu biết phân biệt. Những pháp ấy là gì? Này Vô Biên Trang Nghiêm, các Bồ-tát ấy đầy đủ thi-la (giới luật, giới hạnh) trong sạch, đứng vững nơi sức gia trì (sức hộ trì, tiếp thêm năng lực) của lời chân thật, thì tăng trưởng được phương tiện bố thí; cầu pháp không có cái "của ta", không nắm giữ; tu tập phương tiện, chứng nghĩa lý chân thật của mọi pháp; được pháp không thoái lui và khéo đứng vững nơi bậc bất thoái chuyển (địa vị không còn thối lui trên đường tu); mau chóng đầy đủ tài ăn nói và trí tuệ không ngăn ngại, rộng lớn như biển cả.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, về sau này không ai khác có thể cung kính thọ trì (nhận lấy và giữ gìn) pháp này, chỉ trừ những Bồ-tát mong cầu pháp sâu xa đúng như thật; những người muốn mở bày kho tàng giáo pháp của Như Lai; những người mong cầu, ưa thích tăng thượng tâm (tâm định ở mức cao); những người có ý hướng đã được điều phục tốt và suy nghĩ chân chính. Những người ấy siêng năng tu học trong pháp sâu xa này, đi vào nghĩa lý này, thì hiểu được sự diễn nói bằng các tên gọi khác nhau, cũng hiểu được tự tính và bản tính của mọi pháp.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, dù Như Lai dùng nhiều tên gọi khác nhau để diễn nói các pháp, nhưng cũng không trái với bản tính, tự tính của các pháp. Như Lai mở bày pháp không trái với bản tính các pháp, nói rằng mọi pháp không có tạo tác; phàm điều gì được diễn nói thì cũng không có cái được nói và người nói.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, Như Lai đã đạt ba-la-mật (sự hoàn thiện, đến bờ bên kia) thù thắng về sự khéo diễn nói. Như Lai cũng không có chút pháp nào có thể đạt được, không đạt theo, cũng không đạt khắp. Như Lai nói pháp không phải để đứng vững nơi chút pháp nào, không phải để buông bỏ, không phải để sinh ra; cũng không phải để đạt được chút phần pháp nào, cũng không phải vì không đạt được. Như Lai hành mà không có gì đạt được. Như Lai không hành, cũng không phải không hành. Cũng không nên nói rằng chư Phật Như Lai hành theo cách hành như thật. Vì sao? Vì không có chút pháp nào gọi là Như Lai. Đó là Như Lai trú theo cách trú như vậy, hành theo cách hành như vậy. Nếu Như Lai được gọi là Như Lai vì danh xưng, thì Như Lai với danh xưng không khác nhau, cũng không phải không khác nhau. Vì không khác, cũng không phải không khác, nên không thể nói Như Lai hoặc đến hoặc đi. Như Lai không phải người hý luận; Ngài vượt qua hý luận, mà cũng không có sự vượt qua. Như Lai không có sự vượt qua, sự vượt qua cũng không có Như Lai. Như vậy, Như Lai với tính Như Lai không phải là một, cũng không phải lìa nhau; tính không hư dối, tính không biến đổi cũng như vậy. Khen ngợi thể tính của Như Lai như thế, nhưng không có chút pháp nào được mở bày, diễn nói, cũng không có gì được chỉ ra. Như Lai chứng được bản tính như thật của mọi pháp, nhưng bản tính của mọi pháp thì không thể nói ra, vì mọi pháp đều không có gì cả. Như vậy Như Lai nói mọi pháp không có tạo tác, cũng không biến đổi, không sinh không diệt, không ra không lìa, vì mọi pháp rốt ráo trong sạch. Không phải đạt được, không phải đạt khắp; đối với mọi pháp không có gì đạt được; vì không có gì đạt được nên không có gì để chứng. Như vậy không có chút pháp nào có thể đạt được. Nếu pháp có thể đạt được, thì trong các pháp phải có người nhận lấy. Đã không có người nhận lấy, nên phải biết rằng mọi pháp vì không sinh nên không có người đạt được. Danh hiệu Như Lai cũng là tên tạm đặt theo lời dạy của bậc thánh. Vì tính của lời nói như thế là trong sạch, nên bậc thánh trong đó không đạt được chút pháp nào. Nhưng nơi bậc thánh cũng không có pháp hay phi pháp, cũng không có pháp nào gọi là thánh hay không phải thánh, không có chút pháp nào đang hay sẽ dính mắc với điều ấy. Mọi lời diễn nói của Như Lai ở đây đều nên hiểu như vậy, cũng không nên chạy theo cách hiểu thông thường của thế gian. Như Lai có thể nói pháp và phi pháp, nhưng không lập ra rằng có pháp hay phi pháp. Như Lai có thể nói pháp thiện và bất thiện, nhưng không lập ra rằng có thiện hay bất thiện. Như Lai có thể nói mọi pháp, nhưng không lập ra rằng có mọi pháp. Như Lai có thể nói rằng pháp không có gì để biểu thị, nhưng cũng không lập ra rằng có cái không biểu thị ấy.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, pháp sâu xa này do Như Lai nói, người không có nghiệp trong sạch thì không thể hiểu. Nếu ai mong cầu vô thượng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột không gì hơn), muốn tìm giải thoát khỏi sinh tử, thì nên giác ngộ những pháp do chư Phật Như Lai diễn nói.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, nếu các Bồ-tát hiểu rõ pháp này thì không còn do dự, không nắm lấy, không buông bỏ, cũng không thấy có chút pháp nào sinh diệt, không có hý luận mà cũng không phải không có hý luận; như thế thì diễn nói được pháp chân thật này, và trong khi diễn nói pháp chân thật cũng không chấp trước.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, ví như núi chúa Tu-di (ngọn núi khổng lồ ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo) làm chỗ nương tựa cho các cung điện của những chúng sinh có phước đức và thiện căn (gốc lành, tức công đức đã gieo trồng), chúng sinh ở đó được hưởng vui. Cũng y như vậy, các Bồ-tát đã gieo thiện căn thì nghe nhận được giáo pháp gom chứa báu pháp này; nhờ báu pháp này mà Bồ-tát đạt được nhất thiết trí trí.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, khế kinh (kinh điển do Phật nói, phù hợp với chân lý và với người nghe) này thuận theo mà đưa vào được trí về pháp vô thượng. Vì muốn mở bày đà-la-ni là kho tàng giáo pháp của Như Lai, nên đà-la-ni này được lưu truyền như vậy. Đà-la-ni này thâu gồm được mọi pháp chân thật rộng lớn. Các pháp do chư Phật Như Lai nói đều từ pháp môn đà-la-ni vô biên này tuôn ra. Đà-la-ni này nhằm làm trong sạch mọi pháp môn, vì thế Như Lai mở bày diễn nói đà-la-ni này. Nó thâu gồm được mọi pháp như khế kinh và các loại khác, không thành không hoại, không có đầu, giữa, cuối. Đà-la-ni này được Như Lai hộ niệm (che chở, giữ gìn), khắp các thế giới của chư Phật mười phương, làm được vô lượng vô biên Phật sự (việc làm của Phật để cứu độ chúng sinh).

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, trong phẩm Đà-la-ni đầu tiên này, phẩm Nói nghĩa, phẩm Nghĩa lý, mọi pháp đều được thâu gồm. Này Vô Biên Trang Nghiêm, các Bồ-tát ở đó: ai muốn theo đó giác ngộ giáo pháp này; ai muốn cho dòng pháp tuôn chảy không gián đoạn; ai muốn vào ấn vô trụ của các pháp (dấu ấn xác chứng rằng các pháp không có chỗ trụ cố định); ai muốn giác ngộ cửa sâu kín không chướng ngại; ai muốn phát khởi đại tinh tấn trong gia hạnh (công phu tu tập chuẩn bị) để hướng tới; ai muốn giác ngộ tính và tướng của các pháp mà nói pháp này — thì nên thọ trì lời dạy do chư Phật Như Lai diễn nói. Thọ trì rồi thì tùy đó mà hiểu mọi lời lẽ sâu kín. Ai muốn đi vào trí diễn nói văn tự theo tướng chung; ai muốn giác ngộ nghĩa lý sai khác của việc diễn nói các pháp; ai muốn nhớ giữ trí phân biệt, chọn lựa mọi pháp; vì muốn đem lợi ích, an vui cho tất cả chúng sinh, thì hãy nêu bày thắng nghĩa (chân lý tối cao), khéo theo căn cơ mà trao cho chúng sinh để họ được lợi ích. Dù khen ngợi pháp, lưu truyền pháp hay diễn nói pháp, đều với tâm tích lũy tư lương (vốn liếng công đức và trí tuệ cho việc thành Phật), thương xót làm lợi ích, cầu trí của Phật; không đối với chút pháp nào sinh chấp trước. Vì không chấp trước nên không có gì nắm lấy, cũng không quán xét cái trí về pháp không hai, cũng không phô bày trí bên trong hay trí bên ngoài; không đối với chút pháp nào mà sinh lòng cho là đủ; cũng không nên dùng sự tinh tấn kém cỏi mà mong cầu trí cao; siêng tu mọi pháp sâu xa; mọi câu hỏi khó đều theo nghĩa mà đáp; nên đứng vững nơi việc lợi mình và lợi người; nên khéo quán xét ý tưởng về mình và người; đi vào chỗ thấy mọi pháp đều vô ngã (không có cái tôi). Khi cái ngã đã được làm trong sạch thì theo đó đi vào sự trong sạch của mọi pháp. Ưa thích mở bày, diễn nói lời dạy; dù được hỏi hay không được hỏi, cho đến chút pháp nhỏ cũng không keo kiệt.

 Bồ-tát nên khởi bốn tâm vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ — ban vui, bi — cứu khổ, hỷ — vui theo điều tốt của người, xả — buông bỏ, bình đẳng với mọi người) như thế này: 'Ta vì lợi ích chúng sinh mà ban sự bố thí thù thắng, sự bố thí cao nhất, tức là kho báu giáo pháp vô thượng. Nay ta sẽ khiến tất cả chúng sinh được gắn liền với báu pháp nhiều không thể nói hết. Dù chúng sinh làm những điều ác nặng, ta trọn không đối với họ mà sinh tâm tiếc pháp. Lìa mọi sự keo tiếc, có thể buông xả, bố thí, làm thí chủ ban pháp. Nay ta sẽ làm việc của Như Lai, việc của bậc nhất thiết trí, khiến chúng sinh bỏ được gánh nặng. Giữa dòng thác lớn (ví cho sinh tử, phiền não cuốn trôi), ta sẽ dùng thuyền pháp chở các loài sang bờ, khiến chúng sinh có được mọi thứ đem lại an vui.'

 Bồ-tát nên dùng lòng bi như vậy mà phát sinh sự hiểu biết giác ngộ, mau chóng chứng pháp thù thắng. Trong pháp môn đà-la-ni của khế kinh này, nơi diễn nói sự nắm giữ trọn vẹn về những sai khác của các pháp, họ sẽ thành tựu việc lìa bỏ sinh tử, không bị luận thuyết của người khác lôi kéo, phá được mọi luận thuyết ngoại đạo, hàng phục quân ma; vì muốn diệt những pháp tranh cãi nên phải đứng vững như vậy.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, pháp môn đà-la-ni này được tất cả Như Lai thâu nhận và khéo nhớ nghĩ. Ví như Bồ-tát ở thân cuối cùng (thân đời chót trước khi thành Phật) ở trong các cõi trời Ba mươi ba (cõi trời trên đỉnh núi Tu-di), trời Dạ-ma, trời Đâu-suất-đà, trời Lạc biến hóa, trời Tha hóa tự tại (các tầng trời thuộc cõi còn ham muốn), ở cung Đâu-suất-đà được tất cả chư thiên phụng sự cúng dường, tất cả chúng sinh đều yêu mến; thiện căn đã chín muồi, thâu gồm các phước thù thắng; chỉ còn một đời nữa; khối phước của bố thí và giữ giới đầy đủ, trong sạch; thành tựu mọi khối trí tuệ thù thắng mà tất cả chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới hợp lại, tức vùng vũ trụ thuộc phạm vi giáo hóa của một vị Phật) không ai bì kịp; che lấp được thiện căn của mọi hữu tình (loài có tình thức, tức chúng sinh); cũng được mọi hữu tình cung kính khen ngợi; ngay trước mắt sẽ đạt nhất thiết trí trí. Khi Bồ-tát ấy từ cung Đâu-suất xuống cõi Diêm-phù (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người sống), liền ở vùng trung tâm, nơi đất không có sợ hãi, chốn tốt đẹp nhất, trong thành lớn, giữa hội chúng của mọi chúng sinh mà giáng sinh xuất hiện, được chúng sinh chiêm ngưỡng, lễ bái, cúng dường, cung kính. Pháp môn khế kinh đà-la-ni này cũng như vậy: đi vào trong mọi pháp mà đứng vững; mọi pháp đều từ đây sinh, cũng từ đây diệt. Bồ-tát đứng vững nơi đây rồi thì chín muồi, tăng trưởng, đứng vững nơi mọi pháp, được tự tại trong mọi pháp vì làm chủ của chúng.

 Bồ-tát thọ thân lần cuối, sinh vào cõi người, dùng sức tam-ma-địa gọi là "ấn của mọi pháp không có sự nhìn thấy", quán xét khắp mọi hữu tình, và quán xét khắp tam thiên đại thiên thế giới. Nhờ được vị đề hồ (món tinh túy nhất chế từ sữa, ví cho pháp cao nhất) của pháp đà-la-ni, dùng tâm rộng lớn khéo đứng vững trong cảnh giới trí tuệ rộng lớn, trọn không tham đắm mọi thú vui dục lạc, đồ chơi, vật dụng; cũng không mong cầu sự nối tiếp đẹp đẽ của những điều ô nhiễm. Nhờ đứng vững nơi sự giác ngộ của tam-ma-địa về tính không, Ngài khéo quán xét mọi pháp, theo đó được phương tiện khéo léo về vô tướng (không có hình tướng cố định), nên đối với mọi thứ đều không chấp trước. Ngài khéo hiểu rằng mọi pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) trong ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc, tức toàn bộ thế giới luân hồi) không gì không là lỗi lầm, tai hại, sao có thể tham đắm; nên cầu ra khỏi, mau đạt được cõi vắng lặng, cực vắng lặng, cõi giải thoát thù thắng, ra khỏi thù thắng. Nhưng đối với thức ấy thì không trụ, không đắm, quán xét sự sinh diệt, tích tụ, tan hoại. Ngài khởi đại từ bi đối với các hữu tình, và để giúp họ chín muồi mà sinh ý giác ngộ muốn ra khỏi. Dùng nghĩa lý giác ngộ, tùy hoàn cảnh mà dùng phương tiện, Ngài thuận theo mà vào trí tuệ tối thắng; nhớ nghĩ mọi hữu tình, được tự tại trong phương tiện khéo léo; được nghĩa lý khéo léo của đà-la-ni không chướng ngại đối với các pháp; dùng trí khéo léo chọn lựa, quán xét mọi hữu tình, và khéo quán xét nghĩa lý quyết định của pháp không thể nghĩ bàn. Tuy còn trẻ tuổi, đẹp đẽ đoan trang, nhưng chưa từng ưa thích các cảnh dục; Ngài bỏ hết mọi của cải, đồ quý, vật dụng, thân thích họ hàng; suy nghĩ quán xét, với lòng chán lìa mà mong cầu vắng lặng; rời nhà đi đến chỗ không nhà. Xuất gia rồi, Ngài thành tựu phương tiện sâu xa của sự giác ngộ không thể nghĩ bàn; theo những việc làm mà tích tụ tư lương, hướng tới đạo tràng (nơi thành đạo) của vô thượng bồ-đề; theo nguyện mà trang nghiêm, đạt được chỗ tôn quý cao nhất của phương tiện sâu xa, là ấn đà-la-ni vô thượng. Nhờ nghĩa lý khéo léo của pháp môn đà-la-ni trong sạch này, Ngài được trí tự nhiên về mọi pháp, và sự khéo léo nắm giữ khắp của nhất thiết trí trí không chướng ngại. Khi đã được pháp môn đà-la-ni nhất thiết trí trí, Ngài theo đó được nhất thiết trí trí quyết định, khéo làm trong sạch rồi thì đứng vững nơi nhất thiết trí trí vô thượng; nhờ sức gia trì mà chuyển được bánh xe pháp (tức thuyết giảng giáo pháp, khiến giáo pháp lan truyền) trong sạch vô thượng, cũng được trí về mọi pháp và lời lẽ khéo léo về các pháp. Ví như ánh mặt trời rực rỡ chiếu soi, ánh sáng của tiếng pháp cũng chỉ bày khắp cho mọi loài trời và người như vậy.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, Bồ-tát đứng vững nơi đà-la-ni nhất thiết trí trí rồi thì đạt a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (anuttara-samyak-sambodhi: sự giác ngộ chân chính, viên mãn, cao tột, tức quả vị Phật). Những sai khác về câu và nghĩa của pháp môn đà-la-ni ấy, các Bồ-tát khác không thể biết. Khi Bồ-tát nhất sinh bổ xứ (chỉ còn một đời nữa là thành Phật, sẽ nối ngôi Phật) ngồi nơi đạo tràng, dùng sự giác ngộ trong sạch, không thầy mà tự ngộ, thì đà-la-ni này hiện ra trước mắt. Cũng như Bồ-tát vì bồ-đề (giác ngộ) mà trong vô lượng kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) tích tụ thiện căn, trong suốt đêm dài lâu tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, giữ giới thanh tịnh), được pháp nhẫn (sự an nhiên chấp nhận chân lý về các pháp) sâu xa, vì thương xót mọi chúng sinh, thì tâm đại từ bi mới hiện ra trước mắt.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, Bồ-tát nhờ đà-la-ni này mà ngồi nơi đạo tràng, sẽ chứng a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nay ta không thể chỉ bày điều ấy cho ông; khi ông được trí tuệ Bồ-tát hiện ra trước mắt, chứng được pháp ấy, thì lúc ấy các Bồ-tát tự sẽ hiểu. Khi ấy Bồ-tát có được cửa vô biên, cửa vô lượng, cửa nhân, cửa không thể ví dụ, đều hiện ra trước mắt; mà cái cửa đạt được ấy thì không thể nói ra, vượt khỏi thế gian, không chung với tất cả trời, người, ma (loài gây chướng ngại cho việc tu đạo), Phạm (Phạm thiên, vị trời làm chủ cõi sắc) cùng các sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn (tầng lớp tu sĩ, tư tế trong xã hội Ấn Độ xưa); đạt được pháp trong sạch tối thượng, nhất thiết trí trí và trí tự nhiên. Nhờ đó Bồ-tát vào được trí tự nhiên trong sạch, chuyển được bánh xe pháp trong sạch vô thượng, dần dần vì vô lượng chúng sinh mà thâu nhận nhất thiết trí trí vô thượng. Vì đã được trong sạch đối với các pháp môn và cửa niết-bàn, nên Ngài mở bày, diễn nói vô lượng nghĩa lý khéo léo; phát sinh được sự khéo léo nắm giữ các uẩn (năm nhóm hợp thành con người: sắc — thân thể vật chất, thọ — cảm giác, tưởng — tri giác, hành — ý chí và các hoạt động tâm, thức — sự nhận biết), cũng chỉ bày được trí khéo léo trong sạch về việc nắm giữ các uẩn; đối với giới, xứ (giới: mười tám yếu tố của nhận thức; xứ: mười hai chỗ phát sinh nhận thức, gồm sáu giác quan và sáu đối tượng) và duyên khởi (mọi sự vật đều do nhân duyên nương nhau mà sinh) cũng như vậy. Lại khiến chúng sinh phát tâm đi vào pháp môn thánh đế (chân lý của bậc thánh, tức bốn sự thật: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ), cũng chỉ bày được trí khéo léo trong sạch về thánh đế. Lại phát sinh được sự khéo léo phân biệt về ba mươi bảy phẩm bồ-đề phần pháp (ba mươi bảy pháp tu dẫn đến giác ngộ), cũng chỉ bày được trí trong sạch về bồ-đề phần pháp. Phát khởi được trí khéo léo nắm giữ xa-ma-tha (chỉ: làm tâm lắng dừng, an định) và tỳ-bát-xá-na (quán: dùng trí tuệ quán xét như thật), cũng chỉ bày được sự khéo léo trong sạch về việc nắm giữ xa-ma-tha và tỳ-bát-xá-na. Lại phát khởi được trí khéo léo nắm giữ tam-ma-địa và tam-ma-bát-để (samāpatti: trạng thái thiền định sâu, tâm an ổn đồng đều), cũng chỉ bày được sự khéo léo trong sạch về thiền (sự tĩnh lặng tư duy), tam-ma-địa và tam-ma-bát-để. Lại phát khởi được trí khéo léo nắm giữ sự không mê lầm và công sức không uổng phí, cũng chỉ bày được trí tuệ trong sạch về việc nắm giữ sự không mê lầm và công sức không uổng phí. Lại phát khởi được trí nắm giữ sự chán lìa, sự dứt hết và vô sinh (trí biết phiền não đã dứt hết và sẽ không còn sinh lại), cũng chỉ bày được trí khéo léo trong sạch về việc nắm giữ chán lìa, dứt hết, vô sinh. Lại phát khởi được trí khéo léo nắm giữ minh và giải thoát (minh: trí sáng suốt phá vô minh; giải thoát: thoát khỏi mọi trói buộc), cũng chỉ bày được sự khéo léo trong sạch về việc nắm giữ minh và giải thoát. Ngài diễn nói được cửa đại niết-bàn, cũng giữ gìn được mọi câu và nghĩa, sự buông bỏ, phương tiện khéo léo trong sạch. Đối với các pháp hữu vi và vô vi (cái không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt), hữu lậu và vô lậu (lậu: phiền não rỉ chảy; hữu lậu là còn phiền não, vô lậu là đã hết phiền não), thế gian và xuất thế gian, Ngài dùng vô lượng tên gọi mà chỉ bày, tuyên nói; vì pháp môn đã trong sạch nên vì chúng sinh mở bày pháp quyết định vô thượng, và nắm giữ nhân của trí vi diệu trong sạch.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, Như Lai nói phương tiện nắm giữ khắp của đại đà-la-ni này; vì nhờ sức khéo léo của đà-la-ni nhất thiết trí mà được đứng vững, nên theo mọi bản nguyện (lời nguyện gốc) của chúng sinh mà chỉ bày hạnh như vậy, khiến họ vào được các nghĩa lý sai khác theo sự giác ngộ; khéo mở bày kho pháp vô thượng của uy lực đà-la-ni, tuôn chảy, rưới mưa pháp, thấm nhuần mọi hữu tình khô héo, ban cho diệu pháp khiến đều được đầy đủ. Các ông nên học theo Như Lai, đối với pháp quyết định sâu xa này không nên trái nghịch. Các ông đối với đại đà-la-ni nhất thiết trí trí này, không lâu nữa sẽ được đà-la-ni nắm giữ khắp, tự tại mà đứng vững, vì chúng sinh mà làm vô lượng lợi ích như vậy, như ta hôm nay. Các ông sẽ dùng vô lượng tên gọi khác nhau mà mở bày, diễn nói đà-la-ni này, tức trí tuệ sâu xa quyết định về các pháp.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, ở đây nên mong cầu thắng giải (sự tin hiểu quyết định, vững chắc), không nên lìa bỏ tư lương bồ-đề. Thế nào là mong cầu thắng giải? Nghĩa là các Bồ-tát nên hiểu rằng mọi pháp không sinh, không diệt, không động, không trụ, không đến, không đi, tự tính vốn rỗng lặng; đối với tính không ấy cũng không chấp trước, huống gì đối với tướng mà khởi ý tưởng chấp trước. Trong tính không ấy không có ý tưởng về tướng. Nếu trong cái không ấy không có tướng, thì vào được [nghĩa] Như Lai nói: hữu vi là không, không có ngã và ngã sở (cái của ta), không có mọi ngã, nhân, chúng sinh, thọ giả (bốn cách chấp có cái tôi: tự ngã, con người, chúng sinh, kẻ sống lâu). Tính không như vậy không phải nhiễm đắm, cũng không phải không nhiễm đắm; không phải dơ, không phải không dơ; không phải mê lầm, không phải không mê lầm; không phải yêu, không phải không yêu; không trụ nơi cái không, cũng không trụ khắp, cũng không lập ra. Nếu cái không mà chán lìa, thì đó chính là vắng lặng, không có phân biệt, không có phân biệt khắp, không có phân biệt hơn kém, không có phân biệt phổ biến, không có dụng công, cho đến không có chút pháp nào có thể nắm lấy, tự tính trong sạch. Đó chính là bản tính, tự tính của các pháp. Bản tính của mọi pháp hữu vi đều là không; cho đến mọi pháp thiện và bất thiện, hữu vi và vô vi, thế gian và xuất thế gian cũng vậy. Bồ-tát thâu nhận thắng giải như vậy thì vào được giải thoát và giải thoát tri kiến (sự thấy biết rằng mình đã giải thoát), và thâu nhận được tư lương bồ-đề là chỗ giải thoát trong sạch khắp, không vết nhơ.

 Thế nào gọi là tư lương bồ-đề? Đó là giới trong sạch, trí tuệ trong sạch, tam-muội (cũng tức là tam-ma-địa, tâm định) trong sạch, giải thoát trong sạch, giải thoát tri kiến trong sạch; thí ba-la-mật (sự hoàn thiện về bố thí) trong sạch, giới ba-la-mật (sự hoàn thiện về giữ giới) trong sạch, nhẫn ba-la-mật (sự hoàn thiện về nhẫn nhục) trong sạch, tinh tấn ba-la-mật (sự hoàn thiện về siêng năng) trong sạch, thiền ba-la-mật (sự hoàn thiện về thiền định) trong sạch, tuệ ba-la-mật (sự hoàn thiện về trí tuệ) trong sạch. Cái trong sạch ấy chính là trong sạch khắp; trong sạch khắp chính là pháp môn không vết nhơ. Tâm có tính vốn trong sạch, ánh sáng chiếu soi, không có phiền não (những trạng thái tâm làm rối loạn, khổ não như tham, giận, si mê). Tâm ấy thường còn, bản tính rỗng lặng, cũng không có chiếu soi. Ba thứ ô nhiễm của khách trần phiền não (phiền não như khách từ ngoài đến, không phải bản chất của tâm) đều không thật, rỗng không, chẳng có gì. Tâm tính như vậy không gắn với phiền não, cũng không gắn với trong sạch. Vì sao? Vì tâm này không hai, cũng không có hai phần, bản tính trong sạch. Nếu hiểu rõ tâm tính như vậy, thì [biết] nó không bị phiền não làm ô uế; nó không ở trong, không ở ngoài, không ở khoảng giữa, đều không thể tìm thấy. Chỉ trừ vọng tưởng do nhân duyên hòa hợp mà có; tuy có tâm sinh ra nhưng cũng không thể thấy; tìm khắp mười phương rốt cuộc không thể được. Cũng không có tâm nào thấy được tâm. Như vậy, đối tượng bám víu không hòa hợp với tâm, tâm cũng không hòa hợp với đối tượng bám víu; nhân duyên cũng không gắn với tâm, tâm cũng không gắn với nhân duyên. Chỉ do tâm mà mọi pháp kia gắn với tâm. Những pháp gắn với tâm ấy cũng không biết lẫn nhau, cũng không thể thấy, huống gì những pháp không gắn với tâm. Dùng đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng) mà suy nghĩ quán xét, thì không có chút vật nào gắn với nhau hay không gắn với nhau. Vì sao? Vì không có chút pháp nào gắn hay không gắn với chút pháp nào khác. Mọi pháp tự tính vắng lặng; tự tính cũng không gắn hay không gắn với chút vật nào. Tự tính của mọi pháp chính là bản tính; đã là bản tính thì nó không có tự tính. Nay ông nên biết: nếu dùng lời nói mà nắm được bản tính, tự tính của mọi pháp, thì không có lẽ ấy. Trong các pháp không có chút pháp nào gọi là bản tính, tự tính của các pháp. Bản tính của mọi pháp đều là không; tự tính của mọi pháp là không có tính. Nếu là không, không có tính, thì đó là một tướng, tức là vô tướng. Vì vô tướng nên nó được trong sạch. Nếu là không, không có tính, thì không thể dùng tướng mà chỉ bày. Như cái không, không có tính, không thể dùng tướng mà chỉ bày, cho đến mọi pháp cũng như vậy. Cái không, không có tính này không nhiễm, không tịnh, nhưng chính là bản tính của mọi pháp. Đã là bản tính của mọi pháp thì không do nhiễm hay tịnh mà lập ra, không trụ, không khởi.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, nay ông nên quán mọi pháp không trụ, không khởi, không có gì lập ra, bản tính trong sạch. Vì sao chúng sinh lại mê lầm trong đó? Đó là vì thế gian cưỡi bánh xe hư dối, bị bánh xe hư dối làm cho mê lầm. Nói "cưỡi" thì cũng không có cưỡi, cũng không phải không có cưỡi. Thế gian này cưỡi bánh xe hư không, bị bánh xe hư không trói buộc; nhưng bánh xe hư không cũng chẳng có gì. Các chúng sinh này bị sự ngu si lớn làm mê lầm, mà trong đó vốn không có ngu si, cũng không có mê lầm.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, ông hãy xem chúng sinh vì ngu si nên không hiểu được pháp này, cứ ở mãi trong tranh luận. Này Vô Biên Trang Nghiêm, người ở trong tranh luận thì tức là không trụ. Nhưng thế gian vì mê lầm nên không hiểu rằng điều ấy chính là trong sạch. Nếu không trụ thì gọi là trụ; đó là không trụ nơi thiện căn trong sạch (?). Này Vô Biên Trang Nghiêm, pháp môn sâu kín của Như Lai như vậy khó hiểu, khó vào, chỉ trừ các ông là những người đã tu hành pháp lành trong suốt đêm dài lâu mới hiểu được.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, Như Lai từng nói: người ở trong tranh luận thì tức là không trụ. Thế nào là trụ? Đó là bất thiện. Nhưng bất thiện thì chẳng có gì. Nếu ai trong cái chẳng có gì ấy mà không hiểu rằng trụ và không trụ không có gì khác biệt, thì đó gọi là ở trong tranh luận. Nếu lại có ai trụ nơi thiện căn trong sạch, thì không gọi là trụ. Nếu không trụ thì không có lỗi; vì không có lỗi nên hiểu được. Pháp môn như vậy mà không trong sạch thì không có lẽ ấy. Nếu chúng sinh không có trí tuệ, bị phiền não lớn che lấp, thì vì không có trí tuệ, dù có chút lời nói rõ ràng, thuận dễ, họ còn không hiểu, huống gì lời sâu kín, không thuận dễ. Nếu không trụ thì đó là trong sạch. Thế nào là không trụ? Nghĩa là không trụ nơi pháp thiện và cõi ra khỏi sinh tử. Vì sao? Vì không có cõi ra khỏi và cũng không có việc đặt bày cõi ấy. Đối với cõi niết-bàn mà không trụ, thì gọi là đạt niết-bàn. Tên niết-bàn này chỉ là tạm đặt. Niết-bàn như vậy không có gì đạt được, cũng không có người đạt niết-bàn. Nếu có người đạt được, thì sau khi diệt độ (nhập niết-bàn, tức qua đời) lẽ ra vẫn còn Như Lai; nếu không có người đạt được, thì sau khi diệt lẽ ra không còn Như Lai. Sau khi diệt độ mà nói có Như Lai hay không có Như Lai đều không thể nói. Cái "không thể nói" này cũng là câu tạm đặt của Như Lai. Có những chúng sinh không siêng tu hành pháp sâu xa mà lại sinh nghi ngờ. Có người nói Như Lai có sắc thân, vậy sau khi diệt độ lẽ ra còn Như Lai; có người nói Như Lai không có sắc thân, vậy sau khi diệt độ lẽ ra không còn Như Lai; cho đến việc sau khi diệt không phải có Như Lai, không phải không có Như Lai, cũng như vậy. Nếu pháp không sinh không diệt, thì sau khi pháp ấy diệt, không nên nói là có hay là không. Như vậy, Như Lai không sinh không diệt, nên sau khi diệt cũng không nên nói là có hay là không; cho đến việc có biên hay không có biên (có giới hạn hay không giới hạn) v.v., Như Lai nói những điều ấy đều không thể nói. Nếu nói có biên thì không có giữa; nếu nói có giữa thì không có biên. Cái gọi là giữa thì không phải có, không phải không. Nếu ở giữa mà thật có, thật không, thì trái với duyên khởi. Nếu có pháp không từ duyên mà khởi và không phải pháp duyên khởi, thì pháp ấy không diệt, nói có hay không đều không trái. Mọi pháp từ duyên mà khởi và pháp duyên khởi thì không có giữa và biên, không phải có, không phải không. Đã không phải có không phải không thì làm sao nói được?

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, Như Lai dùng phương tiện lớn đứng vững trong đó, vì chúng sinh mà phá vỏ trứng vô minh, mở bày diễn nói điều không trái với duyên khởi: mọi pháp đều nằm trong duyên khởi. Nếu nằm trong duyên khởi thì không có lời nói về giữa và biên. Nếu lìa lời nói thì cho đến không có chút pháp nào có thể đạt được.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, nay ông nên quán: pháp chẳng có gì, pháp không có biên, gọi là trung đạo (con đường giữa, lìa hai cực đoan có và không). Vì dùng phương tiện mà nói rằng có sự hiểu biết giác ngộ nắm giữ các pháp, nhưng người nắm giữ pháp cũng không thể đạt được; vì không thể đạt được nên không có lời nói.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, các ông là người trí nên biết như vậy: tướng chân thật của mọi pháp là không đến không đi, không có phần, không có đoạn, không phải cùng một tính, không phải khác tính, đã đến bờ bên kia cao nhất của mọi pháp; không có chút pháp nào không đến bờ bên kia. Đến bờ bên kia tức là niết-bàn; mọi pháp đều mang tướng niết-bàn. Vì vậy nên biết là không thể nói ra, chỉ trừ theo cách nói thông thường của thế gian mà gọi là trung đạo. Trung đạo như vậy chính là con đường hướng tới đại niết-bàn, mà cũng không có niết-bàn nào là chỗ nó hướng tới. Nếu có niết-bàn là chỗ nó hướng tới, thì nơi các pháp lẽ ra có đến có đi. Tính của mọi pháp đều bình đẳng, vì thế niết-bàn gọi là không có chỗ hướng tới. Này Vô Biên Trang Nghiêm, đó gọi là trung đạo; nhưng trung đạo này cũng không phải trung đạo. Vì sao? Vì không tăng không giảm, vì không có biên, không nắm lấy. Pháp đã không có biên thì làm sao có biên? Nghĩa là: chẳng có chỗ chốn nào, đó là pháp không có biên. Chúng sinh phàm phu đối với cái chẳng có chỗ chốn lại chấp là chỗ biên; vì thấy có chỗ biên nên không được giải thoát, bởi vì xét theo chân thật thì không có chỗ chốn nào cả.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, ông hãy xem Như Lai dùng phương tiện khéo léo và sự hiểu biết quyết định mới diễn nói được trung đạo như vậy. Này Vô Biên Trang Nghiêm, chư Phật Như Lai đối với mọi pháp không có nghi ngờ, không quên mất niệm. Chư Phật Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật) tâm luôn ở trong định, được tam-ma-địa tự tại không ngăn ngại, luôn khéo quán xét, đứng vững nơi tam-ma-hứ-đa (samāhita: trạng thái tâm an định đồng đều) tối thắng mà nói lời; thấy biết vô lượng, không đứng ở chỗ sai trái; nói pháp trong sạch, nói pháp rốt ráo, nói pháp vắng lặng. Điều Như Lai nói không có gì sót lại.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, như có viên ngọc báu tên là Nhiều Màu nằm trong biển cả; tuy có vô lượng dòng nước chảy xiết đổ vào biển, nhưng nhờ sức lửa của viên ngọc làm nước tiêu đi nên biển không tràn. Như vậy, Như Lai, Ứng Cúng, Chính Đẳng Giác (các danh hiệu của Phật: bậc đáng được cúng dường, bậc giác ngộ chân chính và trọn vẹn), sau khi chứng bồ-đề, nhờ sức lửa của trí tuệ mà làm cho phiền não của chúng sinh tiêu diệt, cũng như vậy.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, nếu lại có người ngày ngày xưng nói danh hiệu và công đức của Như Lai, thì những chúng sinh ấy lìa được bóng tối, dần dần sẽ đốt cháy được các phiền não. Xưng niệm "Nam-mô Phật" (nam-mô: kính lạy, quy y) như vậy thì việc làm của lời nói không uổng phí. Việc làm của lời nói như vậy gọi là cầm đuốc lớn đốt cháy được phiền não. Nếu lại có người được nghe đến Như Lai và danh hiệu Phật, thì lìa được các bóng tối; đó là nhân dẫn đến niết-bàn cho chúng sinh ấy. Này Vô Biên Trang Nghiêm, ta vì những chúng sinh tin Như Lai và vì tất cả chúng sinh, để phiền não của họ được diệt, mà tuôn mưa pháp.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, pháp Như Lai nói là chân thật. Vì chân thật nên không có chút pháp nào được mở bày, diễn nói; mà đối với pháp này thì không thật cũng không hư. Này Vô Biên Trang Nghiêm, Như Lai là người nói lời chân thật, đứng vững nơi pháp chân thật, diễn nói được pháp môn đà-la-ni này. Này Vô Biên Trang Nghiêm, pháp chân thật này ai có thể hiểu? Chỉ trừ những Bồ-tát thấy như thật, thấy đầy đủ, làm việc thiện; ngoài ra không ai hiểu được pháp sâu xa này. Này Vô Biên Trang Nghiêm, đối với nghĩa này nên thuận theo; tự mình đối với pháp này giữ tâm chú ý ngay trước mắt, không tin ưa cái trí khác sinh ra từ người khác. Vì muốn đem lợi ích, an vui cho chúng sinh, đối với pháp này nên sinh lòng thuận theo. Nếu đối với pháp này sinh được tùy thuận nhẫn (sự chấp nhận và thuận theo chân lý), thì đó là không ở trong chỗ trái nghịch.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, những chúng sinh vô văn (chưa từng được nghe pháp) không có tùy thuận nhẫn, nên không hiểu được giáo pháp này; hoặc có những người khác đi theo cái thấy sai lạc, đi đường khác, hướng về đường ác, không làm điều thiện, gần gũi những kẻ tu theo hạnh khác — những người ấy không thể vào pháp môn này. Này Vô Biên Trang Nghiêm, nay ông hãy xem: khi nói ánh sáng pháp của kho tàng không chướng ngại này, tất cả chúng sinh vô văn, vì tâm phàm phu chưa được điều phục tốt, nên không có oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ đúng phép), do đó xa lìa giáo pháp như vậy. Nếu có chúng sinh biết tu tập thân mình, thì đối với pháp này dù chưa có tùy thuận nhẫn cũng còn không xa lìa, huống gì người sinh được vô lậu nhẫn (sự chấp nhận chân lý không còn phiền não), không có chấp trước, chuyển được bánh xe pháp không chướng không ngại trong hội chúng này. Vì sao? Vì những người ấy đều đứng ở bậc không chướng ngại.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, ta vì những chúng sinh đã thành tựu thiện căn và những chúng sinh được Như Lai gia trì, để họ có cái thấy trong sạch về pháp không ngăn ngại, cũng vì muốn làm lợi ích và thương xót tất cả, nên diễn nói pháp môn đà-la-ni này. Này Vô Biên Trang Nghiêm, nếu có ai ngộ nhập được pháp môn này, nên biết người ấy đã đứng ở bậc Bồ-tát, mau chóng chứng được vô sinh pháp nhẫn (sự chứng biết vững chắc rằng các pháp vốn không sinh không diệt), không lâu sẽ được thọ ký bồ-đề (được Phật báo trước rằng sẽ thành Phật). Này Vô Biên Trang Nghiêm, các ông đối với pháp môn sâu xa này nên sinh thắng giải.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, nay ông nên biết, pháp môn như vậy lấy những người không chấp trước, những người đã được nhẫn làm nền tảng. Nếu có ai đã cúng dường chư Phật trong quá khứ, suốt đêm dài lâu siêng năng tu tập, khéo giữ oai nghi nơi thân, khéo giữ lời nói, khéo điều phục tâm, có trí tuệ bình đẳng, theo đó nhớ nghĩ, tâm không trụ vào đâu, khéo thọ trì pháp này, không tiếc thân mạng, thì người ấy lưu truyền được kinh này. Về sau, có chúng sinh nào vì muốn nghe pháp này mà siêng tu tập còn khó gặp, huống gì có người biết viết chép, thọ trì, đọc tụng thông thạo, mở bày, lưu truyền, giảng rộng cho người khác. Người ấy không lâu sẽ được pháp môn đà-la-ni trong sạch, mau chóng đạt trí tuệ trong sạch, sẽ vào được nhất thiết trí trí.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, ông hãy xem: Như Lai vì muốn các Bồ-tát đạt nhất thiết trí trí mà mở bày, diễn nói kho pháp như vậy; nhưng trong đó không có chút pháp nào không được diễn nói. Nói như vậy là không nói mà nói, sinh ra được sự trong sạch, và mở bày được pháp môn trong sạch: mọi pháp đều ngang bằng với tướng hư không. Thế nào là ngang bằng? Vì mọi pháp ngang bằng với hư không, mà hư không ấy không phải ngang bằng, cũng không phải không ngang bằng; mọi pháp cũng như vậy. Như hư không không có biên, các pháp cũng vậy. Biên của mọi pháp không thể tìm được; vì không thể tìm được nên không có giới hạn; vì không có giới hạn nên gọi là vô biên. Nếu đứng vững được trong đó như vậy, thì gọi là đứng vững nơi pháp của Như Lai. Đứng vững nơi pháp của Như Lai thì không có gì để nói. Nếu không có gì để nói, thì đối với mọi pháp hãy dùng tên gọi và hình tướng tạm đặt mà hiểu cho thích hợp, không nên trong đó khởi chấp trước. Nếu không chấp trước thì không rơi vào biên; không rơi vào biên thì không rơi vào giữa; nếu rơi vào biên thì cũng rơi vào giữa. Vì vậy nên lìa cả giữa lẫn biên. Lìa giữa và biên tức là lìa tất cả; lìa tất cả thì không có gì để nói. Nhờ đó đạt được trí tuệ trong sạch, đối với mọi pháp không nắm giữ, không đắm trước, không có cái bị nắm và người nắm. Vì sao? Vì các pháp vô ngã, cái ngã không thể tìm được, vì tự tính của cái ngã chẳng có gì cả.

 Đúng như vậy, này Vô Biên Trang Nghiêm. Như Phật nói "các hành vô thường" (mọi thứ do nhân duyên tạo thành đều không thường còn), thì như vậy là diễn nói nghĩa không biến đổi, nghĩa không gắn với nhau. Như Phật nói nghĩa "mọi sự tồn tại đều là khổ", thì như vậy là diễn nói nghĩa niết-bàn, nghĩa chán lìa. Như Phật nói "niết-bàn vắng lặng", thì như vậy là diễn nói nghĩa mọi pháp hữu vi đều phải buông bỏ — hoặc vì vô thường, hoặc vì khổ, hoặc vì vô ngã, hoặc vì niết-bàn. Những cửa như vậy là do Như Lai diễn nói; đây cũng là mở bày bản tính, tự tính của mọi pháp.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, Như Lai dùng nhiều tên gọi, nhiều cửa, nhiều lời lẽ khác nhau mà diễn nói các pháp. Như Lai cũng không khác với các pháp; việc đặt bày là theo bản tính, không phải cùng một tính, không phải khác tính. Mọi pháp không một không khác, vì không thể thấy, nên mau chóng chứng nhập tự tính của hư không, hướng tới cái tướng chẳng có gì của mọi pháp.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, pháp môn đà-la-ni này được phát khởi vì sự điều phục tự tính, bản tính trong sạch của các Bồ-tát. Nói điều phục là vì muốn điều phục tham, sân, si (tham lam, giận dữ, ngu mê — ba gốc của phiền não), vì để điều phục vô minh, và khiến đi vào sự bình đẳng như vậy. Người có thể điều phục tham sân si cũng không thể tìm được; nếu không thể tìm được thì đó chính là điều phục.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, tham sân si nếu tìm xét đúng lẽ cũng không thể tìm được, vì tham sân si rỗng không, chẳng có gì, như hư không, không thật, lừa dối kẻ ngu, không có chỗ đứng; chúng cũng như vậy, không có chỗ trụ, cũng không thể tìm được. Tham sân si này từ nơi kia sinh ra thì cũng diệt ngay nơi kia, bản tính rỗng lặng; nên biết như vậy. Biết như thế nào? Vì nó không sinh nên nó không thật, cũng không đảo lộn. Tham sân si này đều lấy bóng tối vô minh làm đầu, từ đó mà sinh ra; mọi thứ do đó sinh ra đều hư dối, không thật. Tham sân si này bản tính trong sạch. Người thấy như vậy sinh ra được cửa trong sạch không thể nghĩ bàn và đạt được pháp môn đà-la-ni. Nếu có ai đối với pháp như vậy mà suy nghĩ quán xét, thì đó gọi là đạt được việc làm của đà-la-ni và việc làm của trí tuệ; gọi là trí biết rõ một cách bình đẳng; gọi là tư lương bồ-đề trong sạch; gọi là bậc tinh tấn không buông lung; gọi là bậc đã điều phục kiêu mạn, buông lung; gọi là không phá hoại giới hạnh, cái thấy và oai nghi; gọi là việc làm của thân, lời nói và ý nghĩ đều trong sạch; gọi là tướng của trí thuận theo vô ngã; gọi là tướng có thể dứt, có thể diệt, có thể lìa; gọi là sinh ra vô lượng vô biên phương tiện khéo léo.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, nay ông hãy xem: trong pháp tin hiểu để ra khỏi sinh tử này, đã mở bày, diễn nói bản tính và tự tướng của mọi pháp, và mở bày được các pháp môn này, nói rằng mọi pháp đồng tính với hư không. Người nói pháp cũng không thể nói tới, người được nghe pháp cũng không thể tìm được.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, nay ta nói cửa những câu giúp các Bồ-tát ngộ nhập. Nếu các Bồ-tát đã học điều này, thì đạt được trí tuệ sâu như biển, mọi luận thuyết khác không thể khuất phục; đạt được những hạnh hướng tới nhất thiết trí; khéo nói điều cốt yếu của pháp mà không cần người khác dạy; đạt được trí tuệ bình đẳng không thể nghĩ bàn; nhờ trí tuệ nên không có chỗ đắm trước; diễn nói được mọi pháp môn không tên không tướng này; được gần với những danh hiệu nhất thiết trí trí và trí tự nhiên của chư Phật Như Lai; đạt được sự trong sạch của mọi tên gọi và hình tướng; theo đó mau chóng chứng được âm thanh vang khắp, được tiếng làm vui lòng người, được tiếng tốt đẹp đặc biệt, được tiếng trong sạch; lời nói được chúng sinh tin nhận; khi chúng sinh đến gần hỏi han, dùng trí tuệ quyết định mà khéo léo trả lời, tức là lời đúng lúc, lời đúng lẽ, lời có ích, lời mềm mỏng, lời có nghĩa quyết định; nói một nghĩa mà khiến chúng sinh hiểu được nhiều nghĩa.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, nay ông hãy xem: các Bồ-tát tu hành nơi đây mà giác ngộ được bồ-đề của chư Phật, đạt được vô lượng công đức như vậy, dứt các tham ái, giận ghét, buồn khổ, ngu si; làm xong việc cần làm, được trí phân biệt; ở mọi nơi đều đã khéo tu học; được nhẫn đầy đủ, pháp không thoái mất; ý hướng trong sạch, đứng vững nơi đại nguyện; đối với chúng sinh khéo dùng lời thăm hỏi.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, nếu các Bồ-tát đối với pháp này trước đã không siêng tu, nay không siêng tu, sau cũng không siêng tu, thì đối với công đức thù thắng của chư Như Lai không có được chút phần nào. Này Vô Biên Trang Nghiêm, nếu có Bồ-tát siêng tu tập pháp này, chí cầu tất cả, và đúng như điều đã nguyện, như điều đã làm, như điều đã phát tâm hướng tới, như điều mong muốn mà sẽ được viên mãn, thì những người ấy rất ít, cực ít, khó có, là được điều cực khó được. Nếu có ai đối với pháp sâu xa này đứng vững được, chấp nhận được, quán xét chọn lựa, thì sẽ chứng được trí thần thông vô tận, trí đại thần thông, vượt hơn mọi trí của thế gian, cùng trí tự nhiên, trí vô biên, trí vô lượng.

 Này Vô Biên Trang Nghiêm, đối với pháp môn đà-la-ni đưa ra khỏi sinh tử này, nếu có ai siêng năng tu học, thì sẽ được gần với đạo tràng bồ-đề, vì chúng sinh mà đứng vững, phát khởi đại từ đại bi, làm các Phật sự."

 Kinh Đại Bảo Tích (kinh "Đống báu lớn"), quyển thứ năm.

 Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ sáu.

 Đời Đại Đường, Tam tạng (danh hiệu của bậc tinh thông cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Bồ-đề-lưu-chí vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video