Phật nói về việc vào thai mẹ — Hội Nhập Thai Tạng (hội: một phần kinh, ghi lại một buổi thuyết pháp, trong bộ kinh Đại Bảo Tích; nhập thai tạng: vào bào thai trong bụng mẹ), hội thứ mười bốn, phần hai.
Lúc ấy, đức Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính) lại bảo Nan-đà (Nanda, em trai cùng cha khác mẹ của Phật, người đã được Phật đưa đi xuất gia): “Nay em đã biết nỗi khổ khi ở trong thai và nỗi khổ khi sinh ra, thì nên hiểu rằng hễ ai thọ thai mà sinh ra đều chịu khổ não cùng cực. Lúc mới sinh, dù là trai hay gái, đứa bé rơi vào tay người, hoặc được đặt trên vải áo, hoặc đặt ngoài nắng, hoặc để chỗ râm, hoặc đặt trong nôi, hoặc nằm trên giường chiếu, trong vòng tay ôm ấp. Vì những duyên ấy, nó đều phải chịu đau xót, buốt rát, khổ sở cùng cực.
Nan-đà, ví như con bò bị lột da, nếu đứng gần bức tường thì bị sâu bọ trên tường cắn; nếu đứng gần cây cỏ thì bị sâu bọ trong cây cỏ cắn; nếu đứng chỗ trống thì bị các loài sâu bọ bu lại rỉa, đều phải chịu khổ não. Lúc mới sinh cũng như vậy. Khi được tắm bằng nước ấm, đứa bé chịu khổ não lớn, như người bị bệnh hủi da thịt lở loét, máu mủ chảy tràn, lại còn bị đánh bằng gậy, đau đớn tột cùng. Sau khi sinh ra, nó bú máu bẩn của mẹ mà lớn lên. Nói “máu bẩn”, theo giáo pháp và giới luật của bậc Thánh, tức là sữa mẹ.
Nan-đà, đã có biết bao nỗi khổ cùng cực như thế, không có một điều gì đáng vui, thì người có trí nào lại ở trong biển khổ này mà sinh lòng ham mê luyến tiếc, để mãi mãi trôi lăn không lúc nào ngừng?
Sinh ra được bảy ngày thì trong thân đã có tám vạn loài trùng, bò ngang dọc mà ăn. Nan-đà, có một loài thi trùng (giòi trùng sống trong thân thể) tên là Ăn Tóc, ở nơi chân tóc, thường ăn tóc. Có hai loài trùng, một tên Ẩn Nấp, hai tên Đầu Thô, ở nơi đầu, thường ăn đầu. Có một loài trùng tên Quấn Mắt, ở nơi mắt, thường ăn mắt. Có bốn loài trùng, một tên Xua Đuổi, hai tên Chạy Nhảy, ba tên Nhà Cửa, bốn tên Tròn Đầy, ở nơi óc, thường ăn óc. Có một loài trùng tên Lá Lúa, ở nơi tai, ăn tai. Có một loài trùng tên Giấu Miệng, ở nơi mũi, ăn mũi. Có hai loài trùng, một tên Ném Xa, hai tên Ném Khắp, ở nơi môi, ăn môi. Có một loài trùng tên Lá Mật, ở nơi răng, ăn răng. Có một loài trùng tên Miệng Gỗ, ở nơi chân răng, ăn chân răng. Có một loài trùng tên Miệng Kim, ở nơi lưỡi, ăn lưỡi. Có một loài trùng tên Miệng Sắc, ở nơi cuống lưỡi, ăn cuống lưỡi. Có một loài trùng tên Tay Tròn, ở nơi vòm miệng, ăn vòm miệng.
Lại có hai loài trùng, một tên Lưới Tay, hai tên Cong Nửa, ở nơi lòng bàn tay, ăn lòng bàn tay. Có hai loài trùng, một tên Treo Ngắn, hai tên Treo Dài, ở nơi cổ tay, ăn cổ tay. Có hai loài trùng, một tên Tay Xa, hai tên Tay Gần, ở nơi cánh tay, ăn cánh tay. Có hai loài trùng, một tên Sắp Nuốt, hai tên Đã Nuốt, ở nơi cổ họng, ăn cổ họng. Có hai loài trùng, một tên Có Oán, hai tên Oán Lớn, ở nơi ngực, ăn ngực. Có hai loài trùng, một tên Ốc Sò, hai tên Miệng Ốc, ở nơi thịt, ăn thịt. Có hai loài trùng, một tên Có Sắc, hai tên Có Sức, ở nơi máu, ăn máu. Có hai loài trùng, một tên Mạnh Mẽ, hai tên Miệng Thơm, ở nơi gân, ăn gân. Có hai loài trùng, một tên Không Cao, hai tên Miệng Dưới, ở nơi xương sống, ăn xương sống. Có hai loài trùng, cùng tên Màu Mỡ, ở nơi mỡ, ăn mỡ. Có một loài trùng tên Màu Vàng, ở nơi chất vàng (tức dịch mật), ăn chất vàng. Có một loài trùng tên Ngọc Trai, ở nơi thận, ăn thận. Có một loài trùng tên Ngọc Trai Lớn, ở nơi thắt lưng, ăn thắt lưng. Có một loài trùng tên Chưa Đến, ở nơi lá lách, ăn lá lách. Có bốn loài trùng, một tên Mạng Nước, hai tên Mạng Nước Lớn, ba tên Miệng Kim, bốn tên Miệng Dao, ở nơi ruột, ăn ruột.
Có năm loài trùng, một tên Trăng Tròn, hai tên Mặt Trăng, ba tên Rực Sáng, bốn tên Mặt Sáng, năm tên Ở Riêng, ở nơi sườn phải, ăn sườn phải. Lại có năm loài trùng tên giống như trên, ở nơi sườn trái, ăn sườn trái. Lại có bốn loài trùng, một tên Xuyên Trước, hai tên Xuyên Sau, ba tên Xuyên Cứng, bốn tên Xuyên Ở, ở nơi xương, ăn xương. Có bốn loài trùng, một tên Trắng Lớn, hai tên Trắng Nhỏ, ba tên Mây Dày, bốn tên Hơi Thối, ở nơi mạch máu, ăn mạch máu. Có bốn loài trùng, một tên Sư Tử, hai tên Đủ Sức, ba tên Tên Nhanh, bốn tên Hoa Sen, ở nơi sinh tạng (chỗ chứa thức ăn chưa tiêu, tức dạ dày), ăn sinh tạng. Có hai loài trùng, một tên Yên Chí, hai tên Gần Chí, ở nơi thục tạng (chỗ chứa thức ăn đã tiêu, tức phần ruột dưới), ăn thục tạng. Có bốn loài trùng, một tên Miệng Muối, hai tên Miệng Chứa (?), ba tên Miệng Lưới, bốn tên Miệng Sẻ, ở nơi đường tiểu, ăn nước tiểu mà sống. Có bốn loài trùng, một tên Nên Làm, hai tên Làm Lớn, ba tên Hình Nhỏ, bốn tên Bó Nhỏ, ở nơi đường đại tiện, ăn phân mà sống. Có hai loài trùng, một tên Miệng Đen, hai tên Miệng Lớn, ở nơi đùi, ăn đùi. Có hai loài trùng, một tên Ghẻ Lở, hai tên Ghẻ Lở Nhỏ, ở nơi đầu gối, ăn đầu gối. Có một loài trùng tên Rễ Ngu, ở nơi ống chân, ăn ống chân. Có một loài trùng tên Cổ Đen, ở nơi bàn chân, ăn bàn chân.
Nan-đà, cái thân như thế thật đáng chán ghét. Thân loại như vậy thường có tám vạn loài trùng ngày đêm cắn ăn. Do đó khiến thân nóng bức, bứt rứt, gầy yếu, mỏi mệt, đói khát. Lại thêm trong lòng có đủ thứ khổ não, lo buồn, ngột ngạt đến ngất lịm, các bệnh kéo đến, không có thầy thuốc giỏi nào chữa trừ được. Nan-đà, trong vòng sinh tử của biển lớn các cõi tồn tại có những nỗi khổ như vậy, sao lại còn ham thích nơi đó?
Lại còn bị các thứ thần gây bệnh nắm giữ, như thiên thần, long thần, tám bộ (tám loài chúng thần linh như trời, rồng, dạ-xoa, a-tu-la…) nhập vào, và các loài quỷ thần, cho đến loài quỷ Yết-tra Bố-đan-na (một loài quỷ thân hôi thối, hay gây bệnh cho người), cùng các loài yêu tinh hóa từ chim thú khác nhập vào; hoặc bị mặt trời, mặt trăng, các vì sao gây tai ách. Những quỷ thần ấy gây ra các bệnh hoạn, bức hại thân tâm, khó mà nói cho hết.
Phật bảo Nan-đà: “Ai lại vui thích trong vòng sinh tử mà vào thai mẹ, chịu khổ cực cùng cực như thế? Được sinh thành như thế, lớn lên như thế, bú sữa máu của mẹ và ăn uống các thứ, lầm tưởng là ngon, dần dần trưởng thành. Giả sử thân được an vui không bệnh, cơm ăn áo mặc tùy thích, sống đủ trăm tuổi, thì trong đời ấy, giấc ngủ đã chiếm mất một nửa. Ban đầu là trẻ sơ sinh, kế đến là thiếu nhi, dần dần trưởng thành, bị lo buồn, hoạn nạn và các bệnh bức bách, trăm nghìn nỗi khổ không kể xiết chạm vào làm khổ thân, khó mà nói hết. Khi các nỗi khổ trong thân khó chịu đựng nổi thì không muốn sống nữa, chỉ mong được chết. Thân như thế khổ nhiều vui ít; dù tạm còn đó, rồi cũng ắt tàn lụi.
Nan-đà, có sinh thì đều phải chết, không ai còn mãi. Giả sử nhờ thuốc men, ăn uống nuôi dưỡng mà kéo dài được năm tháng, rốt cuộc cũng không tránh khỏi bị vua Chết giết, đem đưa ra bãi đất trống (bãi tha ma). Vì thế nên biết, sinh ra không có gì đáng vui. Nên siêng năng tích góp hành trang cho đời sau, đừng buông lung, hãy tinh tấn tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, giữ giới, xa lìa dâm dục), đừng lười biếng. Đối với các việc làm lợi ích, việc làm theo chánh pháp, việc làm có công đức, việc làm thuần thiện, hãy luôn vui vẻ tu tập. Hãy thường quán xét hai loại nghiệp (hành động tạo quả báo về sau) lành và dữ của chính mình, ghi giữ trong lòng, đừng để về sau phải hối hận lớn. Tất cả những gì mình yêu thích rồi đều phải chia lìa; mình sẽ theo nghiệp lành dữ mà đi về đời sau.
Nan-đà, đời người trăm năm có mười giai đoạn. Thứ nhất là giai đoạn trẻ sơ sinh, nằm trong tã lót. Thứ hai là thiếu nhi, thích chơi trò trẻ con. Thứ ba là thiếu niên, hưởng các thú vui. Thứ tư là tuổi tráng niên, mạnh mẽ nhiều sức. Thứ năm là tuổi sung mãn, có trí, biết bàn luận. Thứ sáu là tuổi thành tựu, khéo suy nghĩ, giỏi bày mưu tính kế. Thứ bảy là bắt đầu suy yếu, rành rẽ phép tắc. Thứ tám là già cỗi, mọi việc đều suy kém. Thứ chín là già cùng cực, không làm được gì nữa. Thứ mười là trăm tuổi, là giai đoạn phải chết. Nan-đà, đại khái các giai đoạn lớn nói tóm tắt là như vậy.
Tính bốn tháng làm một mùa thì trong trăm năm có ba trăm mùa; mùa xuân, mùa hạ, mùa đông mỗi mùa có một trăm. Một năm mười hai tháng, tổng cộng có một nghìn hai trăm tháng. Nếu lấy nửa tháng làm đơn vị thì tổng cộng có hai nghìn bốn trăm nửa tháng; trong ba mùa, mỗi mùa có tám trăm nửa tháng. Tổng cộng có ba vạn sáu nghìn ngày đêm. Mỗi ngày ăn hai bữa thì tổng cộng có bảy vạn hai nghìn bữa ăn. Dù có lúc vì lý do mà không ăn cũng tính vào số ấy. Những lý do không ăn là: giận hờn không ăn, gặp khổ không ăn, hoặc tìm không có, ngủ, giữ trai giới, mải đùa giỡn mà không ăn, bận việc không ăn. Gộp chung bữa ăn và bữa không ăn lại thì có số ấy, kể cả bú sữa mẹ. Đời người trăm năm, ta đã nói đủ số năm, tháng, ngày đêm và số bữa ăn; em nên sinh lòng chán bỏ.
Nan-đà, sinh thành lớn lên như thế, thân có nhiều bệnh, đó là bệnh ở đầu, mắt, tai, mũi, lưỡi, răng, họng, ngực, bụng, tay chân; ghẻ lở, hủi, điên cuồng, phù thũng, ho hen; bệnh do phong (khí trong người rối loạn), do hoàng (dịch mật), do nhiệt, do đàm ấm (đàm nhớt ứ đọng); rất nhiều bệnh sốt rét, đau nhức các khớp. Nan-đà, thân người có những bệnh khổ như thế. Lại có một trăm lẻ một bệnh phong, một trăm lẻ một bệnh hoàng, một trăm lẻ một bệnh đàm ấm, một trăm lẻ một bệnh tổng tập (bệnh do các yếu tố trên cùng rối loạn hợp lại), tổng cộng có bốn trăm lẻ bốn bệnh, từ bên trong mà sinh ra.
Nan-đà, thân như ung nhọt, như mũi tên cắm vào, do các bệnh hợp thành, không dừng lại chốc lát nào, từng niệm từng niệm không đứng yên. Bản chất của nó là vô thường (không bền lâu, luôn biến đổi), khổ, không (trống rỗng, không có thực chất), vô ngã (không có một cái “ta” chủ thể thường còn), luôn gần kề cái chết, là thứ phải hư hoại, không thể giữ gìn ôm ấp được.
Nan-đà, các chúng sinh lại còn chịu những nỗi khổ đau như vầy: bị chặt tay chân, mắt, tai, mũi, lưỡi, đầu và các phần thân thể; lại bị tù ngục, gông cùm, xiềng xích, roi vọt, tra tấn; đói khát khốn khổ, lạnh nóng, mưa tuyết, muỗi mòng, kiến; gió bụi, thú dữ và các thứ va chạm độc hại. Đủ thứ khổ não vô lượng vô biên, khó mà nói hết. Các loài hữu tình (chúng sinh có tình thức) thường ở trong nỗi khổ cứng rắn như thế mà vẫn ưa thích, chìm đắm. Mọi thứ ham muốn đều lấy khổ làm gốc, vậy mà không biết buông bỏ, lại càng tìm cầu thêm, ngày đêm bị nung nấu bức bách, thân tâm bị khổ não, bên trong bốc cháy không lúc nào ngừng.
Như thế là khổ vì sinh, khổ vì già, khổ vì bệnh, khổ vì chết, khổ vì phải xa lìa người mình yêu, khổ vì phải gặp người mình ghét, khổ vì cầu mà không được, khổ vì năm thủ uẩn (năm nhóm hợp thành con người — sắc, thọ, tưởng, hành, thức — bị bám giữ cho là “ta”). Trong bốn oai nghi (bốn tư thế của thân) là đi, đứng, ngồi, nằm cũng đều là khổ. Nếu cứ đi mãi mà không đứng, ngồi, nằm thì chỉ chịu khổ không có vui. Nếu cứ đứng mãi mà không đi, ngồi, nằm; nếu ngồi mà không đi, đứng, nằm; nếu nằm mà không đi, đứng, ngồi, thì đều chịu khổ cùng cực mà không có an vui.
Nan-đà, những điều ấy đều là bỏ khổ này để tìm khổ khác; chỉ có khổ sinh ra, chỉ có khổ mất đi. Các hành (mọi hiện tượng do nhân duyên tạo thành) nương nhân duyên nối tiếp nhau mà khởi lên. Vì Như Lai (danh hiệu của Phật, bậc đã đến từ chân lý như thật) biết rõ, nên mới nói về lẽ sinh tử của chúng sinh. Các hành là vô thường, không phải chỗ chân thật rốt ráo, là thứ biến đổi hư hoại, không thể giữ gìn. Nên biết đủ, sâu sắc sinh lòng chán bỏ, siêng năng cầu giải thoát.
Nan-đà, ngay ở các thiện thú (những cõi tốt để sinh về, tức cõi người và cõi trời), chỗ sinh của chúng sinh đã nhơ nhớp, khổ dữ dội như thế, đủ điều giả dối nói không hết; huống chi nói đủ về những nỗi khổ đau độc hại khó chịu nổi mà chúng sinh trong ba ác thú (ba cõi xấu) là ngạ quỷ (quỷ đói), bàng sinh (loài súc vật) và địa ngục phải chịu.
Lại nữa, Nan-đà, có bốn cách vào thai mẹ. Bốn cách ấy là gì? Một là chúng sinh vào thai với chánh niệm (tâm tỉnh táo, nhận biết rõ ràng), ở trong thai với chánh niệm, ra khỏi thai với chánh niệm. Hai là vào với chánh niệm, ở với chánh niệm, ra không có chánh niệm. Ba là vào với chánh niệm, ở và ra đều không có chánh niệm. Bốn là cả ba lúc đều không có chánh niệm.
Ai là người vào, ở, ra đều có chánh niệm? Như có một hạng phàm phu hữu tình, tính ưa giữ giới, thường tập các điều lành, thích làm việc cao quý, làm các việc phước, hết sức khéo phòng giữ, luôn nghĩ đến ngay thẳng chất phác, không buông lung, có trí tuệ lớn, lúc lâm chung không hối hận, liền thọ sinh. Người ấy hoặc là bậc Thất sinh Dự lưu (bậc Dự lưu là người đã chứng quả đầu tiên trên đường giải thoát, đã “dự vào dòng” Thánh; “thất sinh” là còn sinh lại cõi người và cõi trời nhiều nhất bảy lần), hoặc là bậc Gia gia (bậc Dự lưu còn sinh qua lại hai ba nhà, hai ba đời ở cõi người cõi trời rồi mới chứng quả cao hơn), hoặc là bậc Nhất lai (bậc chứng quả thứ hai, chỉ còn trở lại cõi đời này một lần nữa), hoặc là bậc Nhất gián (bậc sắp chứng quả thứ ba, chỉ còn cách một đời). Người này nhờ trước kia tu hạnh lành, nên khi gần chết, dù bị khổ bức bách, chịu các đau đớn, tâm vẫn không tán loạn, giữ chánh niệm mà chết, rồi lại giữ chánh niệm mà vào thai mẹ. Người ấy biết rõ các pháp đều do nghiệp mà sinh, đều nhờ nhân duyên mà khởi lên, và thân này luôn là chỗ ở của các ma (những thế lực gây chướng ngại, phá hoại việc tu hành).
Nan-đà nên biết: thân này luôn là hang ổ của mọi thứ nhơ nhớp, bản chất không thường còn, là vật ngu si dụ dỗ lừa gạt người mê. Thân này lấy xương làm khung máy, gân mạch nối liền thông với các lỗ, mỡ, thịt, xương, tủy quấn buộc vào nhau, lấy da phủ lên trên nên không thấy được cái xấu của nó. Trong cái hang nóng ấy đầy dẫy đồ nhơ, tóc, lông, móng, răng mỗi thứ ở một chỗ khác nhau. Vì chấp có ngã và ngã sở (cái “ta” và những gì “của ta”) nên luôn bị trói kéo, không được tự tại. Thân thường tiết ra nước mũi, nước bọt, đồ dơ chảy rỉ, nước vàng, đàm nhớt, chất thối rữa, mỡ nhờn; thận, mật, gan, phổi, ruột già, ruột non, phân, nước tiểu, thật đáng ghê tởm; lại có các loài trùng tràn đầy khắp nơi. Các lỗ trên dưới thường chảy ra đồ hôi thối dơ bẩn. Dạ dày và ruột chỉ được che bằng một lớp da mỏng, ấy gọi là cái nhà xí biết đi.
Em nên quan sát: mỗi khi ăn, răng nhai, lấy nước bọt thấm ướt, nuốt vào cổ họng, hòa với tủy óc chảy xuống trong bụng; như con chó gặm xương khô mà lầm tưởng là ngon. Thức ăn xuống đến rốn thì ợ ngược trở lên, rồi lại nuốt xuống.
Nan-đà, thân này vốn từ những vật nhơ bẩn là yết-la-lam (giai đoạn đầu của thai, giọt tinh huyết như sữa đông), át-bộ-đà (giai đoạn thai như bọt nhầy), bế-thi (giai đoạn thai thành cục thịt mềm), kiện-nam (giai đoạn thai thành cục thịt cứng), bát-la-xa-khư (giai đoạn thai bắt đầu mọc ra các chi) mà được lớn lên. Từ trẻ sơ sinh trôi lăn cho đến già chết, bị luân hồi trói buộc, như cái hố tối tăm, như cái giếng hôi thối. Thường nhờ các vị mặn, nhạt, đắng, cay, chua của thức ăn mà nuôi dưỡng. Lại bị lửa trong bụng mẹ nung nấu thân thể, như ở trong nồi phân nhơ nhớp, thường chịu khổ nóng. Khi mẹ đi, đứng, ngồi, nằm, thai như bị năm thứ trói (bị trói cả hai tay, hai chân và cổ), lại như bị lửa nướng, khó chịu đựng nổi, không gì ví được.
Nan-đà, thai ấy tuy ở trong hố phân nhơ như thế, chịu bao nhiêu khổ sở, nhưng nhờ lợi căn (căn tính sắc bén, trí lanh lợi) nên tâm không tán loạn.
Lại có một hạng chúng sinh ít phước, ở trong bụng mẹ, hoặc nằm ngang, hoặc lộn ngược. Đó là do sức nhân duyên của nghiệp đời trước; hoặc do mẹ ăn các thứ lạnh, nóng, mặn, chua, ngọt, cay, đắng không điều hòa; hoặc uống nước quá nhiều; hoặc hành dâm quá nhiều; hoặc nhiều bệnh tật; hoặc mang lòng lo buồn; hoặc có lúc té ngã; hoặc bị đánh đập. Vì những duyên ấy mà thân mẹ nóng dữ dội; vì thân mẹ nóng nên thai cũng bị nung đốt; vì bị nung đốt nên chịu các khổ não; vì có khổ nên cựa quậy; vì cựa quậy nên thân nằm ngang hoặc úp, không ra được. Có người đàn bà khéo hiểu việc, thoa bơ dầu vào tay, đưa vào bụng mẹ, từ từ chạm thai để đưa về đúng chỗ. Khi tay chạm vào, thai nhi liền chịu khổ não lớn. Nan-đà, ví như đứa bé trai hay gái nhỏ bị người lấy dao bén rạch da thịt rồi rắc tro lên trên, do đó sinh ra khổ não lớn; nỗi đau đớn của thai nhi cũng như vậy. Tuy chịu đau như thế, nhưng nhờ lợi căn nên chánh niệm không tán loạn.
Nan-đà, thai ở trong bụng mẹ như thế, chịu khổ như thế. Lại khi sắp sinh thì khổ cực mà ra. Do gió nghiệp (sức đẩy của nghiệp, ví như luồng gió) khiến hai tay chập vào nhau, các khớp co quắp, chịu khổ dữ dội. Lúc sắp ra khỏi thai mẹ, thân thể bầm tím, như chỗ vừa sưng, khó chạm vào được; đói khát bức bách, lòng thắt lại, nóng nảy bứt rứt. Do nhân duyên của nghiệp, bị gió đẩy ra. Ra khỏi thai rồi, bị gió bên ngoài chạm vào như bị cắt, như bị xát than lửa; khi tay người hay vải áo chạm vào đều chịu khổ cùng cực. Tuy chịu khổ ấy, nhưng nhờ thượng lợi căn (căn tính sắc bén bậc cao) nên chánh niệm không loạn, biết rõ trong bụng mẹ, lúc vào, lúc ở, lúc ra đều là khổ. Nan-đà, ai lại ưa vào trong cái thai như thế?
Nan-đà, ai là người vào và ở trong bụng mẹ có chánh niệm mà ra thì không có chánh niệm? Nan-đà, như có một hạng phàm phu hữu tình, tính ưa giữ giới, tu tập các điều lành, thường làm việc cao quý, làm các việc phước, tâm ngay thẳng chất phác, không buông lung, có ít trí tuệ, lúc lâm chung không hối hận; hoặc là bậc Thất sinh Dự lưu, hoặc là Gia gia, hoặc là Nhất lai, hoặc là Nhất gián. Người này trước đã tu hạnh lành, khi sắp chết, dù bị khổ bức bách, chịu các đau đớn, tâm vẫn không tán loạn, rồi lại giữ chánh niệm vào thai mẹ, biết rõ các pháp do nghiệp mà sinh, đều nhờ nhân duyên mà khởi lên, nói rộng như trên, cho đến lúc ra khỏi thai. Tuy chịu các nỗi khổ sở cùng cực như thế, nhưng vì là trung lợi căn (căn tính sắc bén bậc vừa) nên lúc vào và ở thì có chánh niệm, lúc ra thì không có chánh niệm, nói rộng như trên, cho đến: ai lại ưa vào trong cái thai như thế?
Nan-đà, ai là người vào thai có chánh niệm, mà ở và ra đều không có chánh niệm? Nan-đà, như có một hạng phàm phu hữu tình, tính ưa giữ giới, tu tập các điều lành, thường làm việc cao quý, làm các việc phước, nói rộng như trên, cho đến lúc lâm chung không hối hận; hoặc là bậc Thất sinh Dự lưu v.v. Khi sắp chết, các khổ bức bách, tuy chịu đau đớn mà tâm không tán loạn, rồi lại giữ chánh niệm vào thai mẹ. Vì là hạ lợi căn (căn tính sắc bén bậc thấp) nên lúc vào thai thì biết, lúc ở và ra thì không biết, nói rộng như trên, cho đến: ai lại ưa vào trong cái thai như thế?
Nan-đà, ai là người vào, ở, ra đều không có chánh niệm? Như có một hạng phàm phu hữu tình, ưa phá giới trong sạch, không tu điều lành, thường làm việc ác, làm các hạnh xấu, tâm không ngay thẳng, phần nhiều buông lung, không có trí tuệ, tham của keo kiệt, tay luôn nắm chặt không chịu buông ra; có giúp đỡ người thì luôn mong được đền đáp; tâm không điều hòa thuận hòa, thấy biết và hành động đều điên đảo, lúc lâm chung thì hối hận, các nghiệp bất thiện đều hiện ra trước mắt. Khi chết, đau đớn độc hại dữ dội bức bách, tâm tán loạn; vì các khổ não ấy, không tự nhớ biết mình là ai, từ đâu đến, nay đi về đâu. Nan-đà, đó gọi là cả ba lúc đều không có chánh niệm, nói rộng như trên.
Nan-đà, các chúng sinh ấy sinh vào cõi người, tuy có vô lượng khổ não như thế, nhưng đó vẫn là chỗ tốt. Trong vô lượng trăm nghìn câu-chi (đơn vị số rất lớn, mười triệu) kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài), thân người khó được. Nếu sinh lên cõi trời thì thường sợ bị rơi xuống, có nỗi khổ phải xa lìa người mình yêu. Khi một vị trời sắp hết tuổi thọ, các vị trời khác bảo: “Mong bạn được sinh về thiện thú trong thế gian.” Thế nào là thiện thú trong thế gian? Đó là cõi người và cõi trời. Cõi người khó được, mà được sinh vào cõi người lại xa lìa được các nạn xứ (những hoàn cảnh khó tu học chánh pháp) thì càng khó hơn.
Thế nào là ác thú? Là ba đường ác. Ở cõi địa ngục thì thường chịu khổ sở, cực kỳ trái ý, đau đớn độc hại dữ dội khó mà ví được. Ở cõi ngạ quỷ thì tính phần nhiều giận dữ, không có lòng mềm mỏng, dối trá, giết hại, tay dính máu, không có lòng thương xót, hình dạng xấu xí, ai thấy cũng sợ hãi; nếu đến gần người thì chịu khổ đói khát, luôn bị ngăn trở. Ở cõi bàng sinh thì nhiều vô lượng vô biên, làm những việc vô nghĩa, không có phước, không đúng pháp, không lành, không chất phác, ăn thịt lẫn nhau, kẻ mạnh lấn kẻ yếu. Có những loài bàng sinh, lúc sinh, lúc lớn, lúc chết đều ở trong chỗ tối tăm, nơi nhơ nhớp, phân, nước tiểu, dơ bẩn, đôi khi mới được sáng chốc lát, như các loài ong, bướm, muỗi, kiến, bọ chét, rận, giòi bọ; ngoài ra còn vô lượng vô biên loài khác, sinh ra và lớn lên đều ở chỗ tối. Đó là vì đời trước họ là người ngu si, không nghe kinh pháp, buông thả thân, miệng, ý, tham đắm năm dục (năm thứ ham muốn do sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon, xúc chạm gây ra), làm nhiều việc ác, nên sinh vào loài ấy, chịu khổ ngu mê.
Nan-đà, lại có vô lượng vô biên chúng sinh bàng sinh, sinh ra, lớn lên và chết đều ở trong nước, như các loài cá, ba ba, giải, cá sấu, lươn (?), đỉa, trai, sò, ếch nhái. Đó là do nghiệp đời trước, thân, miệng, ý làm điều ác, nói rộng như trên. Nan-đà, lại có vô lượng vô biên chúng sinh bàng sinh, ngửi thấy mùi phân, nước tiểu thì vội đến chỗ đó ăn uống, như các loài heo, dê, gà, chó, cáo, lửng, chim điêu, chim kên kên, quạ, ruồi, bọ hung và các loài cầm thú; đều do nghiệp ác đời trước chiêu cảm nên chịu quả báo như thế. Nan-đà, lại có vô lượng vô biên loài bàng sinh, thường lấy cỏ cây và các thứ nhơ bẩn làm đồ ăn uống, như các loài voi, ngựa, lạc đà, bò, lừa, la, cho đến lúc chết, đều do nghiệp ác đời trước mà chịu quả báo như thế.
Lại nữa, Nan-đà, biển sinh tử của các cõi tồn tại thật khổ thay, đau thay! Lửa dữ thiêu đốt, nóng bức cùng cực, không một chúng sinh nào không bị thiêu nấu. Đó đều do lửa dữ hừng hực của mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, tham cầu các đối tượng trước mặt là sắc (hình sắc), thanh (âm thanh), hương (mùi), vị, xúc (cảm giác đụng chạm), pháp (đối tượng của ý). Nan-đà, thế nào gọi là lửa dữ hừng hực? Đó là lửa tham (ham muốn), sân (giận dữ), si (mê muội); lửa sinh, già, bệnh, chết; lửa độc hại của lo, buồn, khổ, não, luôn tự thiêu đốt, không một ai thoát khỏi.
Nan-đà, người lười biếng phải chịu nhiều khổ, bị phiền não (những trạng thái tâm ô nhiễm gây khổ như tham, sân, si) quấn buộc, làm những việc bất thiện, luân hồi không dứt, sinh tử không cùng. Người siêng năng gắng sức thì được nhiều an vui: phát tâm dũng mãnh, dứt trừ phiền não, tu tập pháp lành, không bỏ cái ách lành (ví việc tu thiện như cái ách trên vai bò kéo, không buông bỏ), không lúc nào ngừng nghỉ. Vì vậy nay em nên quán sát thân này: da, thịt, gân, xương, máu, mạch và tủy chẳng bao lâu sẽ tan rã. Hãy luôn một lòng, đừng lười biếng; điều gì chưa chứng đắc thì siêng năng cầu chứng ngộ. Hãy học như vậy.
Nan-đà, ta không tranh cãi với thế gian, nhưng thế gian lại cứ cố tranh cãi với ta. Vì sao vậy? Những người hiểu biết chánh pháp không tranh cãi với người khác; đã lìa cái “ta” và cái “của ta” thì còn cùng ai mà tranh luận? Vì không có thấy biết đúng mà khởi lên chấp trước sai lầm. Ta đã chứng chánh giác (giác ngộ chân chính, trọn vẹn) nên nói như vầy: ta đối với các pháp không gì không biết rõ. Nan-đà, lời ta nói có sai khác không?”
Nan-đà thưa: “Bạch Thế Tôn, không. Lời Như Lai nói không có sai khác.”
Phật nói: “Lành thay, lành thay! Nan-đà, lời Như Lai nói chắc chắn không sai khác. Như Lai là người nói lời chân thật, nói lời đúng sự thật, nói đúng như sự việc, nói không sai khác, nói không lừa dối, muốn khiến cho thế gian suốt đêm dài (suốt thời gian lâu dài) được an vui, được lợi ích lớn lao. Như Lai là người biết đường, là người nhận ra đường, là người chỉ đường, là người mở đường, là bậc đại đạo sư (người thầy lớn dẫn đường). Như Lai là bậc Ứng (Ứng cúng: xứng đáng được cúng dường), Chánh Đẳng Giác (giác ngộ chân chính, trọn khắp), Minh Hạnh Túc (trí tuệ và đức hạnh đầy đủ), Thiện Thệ (đã khéo đi đến nơi giải thoát), Thế Gian Giải (hiểu rõ mọi việc thế gian), Vô Thượng Sĩ (bậc cao nhất không ai hơn), Điều Ngự Trượng Phu (bậc khéo điều phục, dẫn dắt người), Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người), Phật (bậc giác ngộ), Thế Tôn.
Người thế gian không hiểu biết, không có lòng tin, thường làm nô lệ cho các giác quan, chỉ thấy cái lợi nhỏ trong lòng bàn tay mà không nhìn thấy lợi ích lớn; việc dễ thì không làm, việc khó thì cứ làm mãi. Nan-đà, hãy tạm gác cảnh giới trí tuệ ấy lại; nay em nên lấy những gì mắt thịt thấy được mà quan sát, biết rằng mọi thứ mình thấy đều là hư dối, thế gọi là giải thoát.
Nan-đà, em đừng vì tin ta, đừng chạy theo ý muốn của ta, đừng nương theo lời ta, đừng nhìn vào hình tướng của ta, đừng chạy theo kiến giải của sa-môn (người xuất gia tu hành), đừng sinh lòng cung kính đối với sa-môn, đừng nói rằng: “Sa-môn Kiều-đáp-ma (Gautama, họ của đức Phật) là đại sư của tôi.” Mà chỉ nên đối với pháp do chính ta tự chứng được, một mình ở nơi vắng lặng mà suy nghĩ quán sát, thường tu tập nhiều, theo pháp mà tâm mình quán xét, ngay nơi pháp ấy quán tưởng thành tựu, an trú trong chánh niệm; tự mình làm hòn đảo (bãi đất nổi giữa sông, ví chỗ nương tựa vững chắc giữa dòng nước sinh tử), tự mình làm chỗ quy về; lấy pháp làm hòn đảo, lấy pháp làm chỗ quy về; không có hòn đảo nào khác, không có chỗ quy về nào khác.
Nan-đà, thế nào là bí-sô (vị tăng, người xuất gia đã thọ giới đầy đủ) tự mình làm hòn đảo, tự mình làm chỗ quy về, lấy pháp làm hòn đảo, lấy pháp làm chỗ quy về, không có hòn đảo nào khác, không có chỗ quy về nào khác? Nan-đà, như vầy: nếu có bí-sô đối với thân bên trong của mình theo dõi quán sát mà an trú, siêng năng mạnh mẽ giữ tâm, hiểu biết chân chính rõ ràng, đối với mọi giận hờn phiền muộn trong thế gian thường nghĩ cách điều phục, đó gọi là theo dõi quán sát thân bên trong là khổ. Quán thân bên ngoài và thân cả trong lẫn ngoài cũng như vậy.
Nan-đà, kế đến, quán thân theo pháp tập (sự sinh khởi) mà an trú, quán theo pháp diệt (sự mất đi) mà an trú; lại quán thân theo cả hai pháp tập và diệt mà an trú. Ngay nơi thân này giữ được chánh niệm, hoặc chỉ có trí, hoặc chỉ có thấy, hoặc chỉ có niệm, an trú mà không nương dựa vào đâu, biết rằng ở thế gian này không có gì để bám lấy. Nan-đà, như thế gọi là bí-sô đối với thân bên trong của mình theo dõi quán sát mà an trú; quán thân bên ngoài và thân cả trong lẫn ngoài cũng như vậy.
Kế đến, quán thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ) bên trong, thọ bên ngoài và thọ cả trong lẫn ngoài mà an trú; quán tâm bên trong, tâm bên ngoài và tâm cả trong lẫn ngoài mà an trú; quán pháp (các hiện tượng, đối tượng của ý) bên trong, pháp bên ngoài và pháp cả trong lẫn ngoài mà an trú; siêng năng mạnh mẽ giữ tâm, hiểu biết chân chính rõ ràng, đối với mọi giận hờn phiền muộn trong thế gian thường nghĩ cách điều phục; quán pháp tập mà an trú, quán pháp diệt mà an trú, lại quán theo cả hai pháp tập và diệt mà an trú; ngay nơi thân này giữ được chánh niệm, hoặc chỉ có trí, hoặc chỉ có thấy, hoặc chỉ có niệm, biết rằng ở thế gian này không có gì để bám lấy. Nan-đà, như thế gọi là bí-sô tự mình làm hòn đảo, tự mình làm chỗ quy về, lấy pháp làm hòn đảo, lấy pháp làm chỗ quy về, không có hòn đảo nào khác, không có chỗ quy về nào khác.
Nan-đà, nếu có người đàn ông bản tính ngay thẳng, xa lìa dối trá, buổi sáng sớm đến chỗ ta, ta tùy căn cơ mà dạy bảo pháp lành, thì đến chiều người ấy đã tự trình bày điều mình chứng được; buổi chiều được dạy pháp thì sáng hôm sau đã trình bày điều mình chứng được. Nan-đà, pháp lành của ta có thể chứng ngộ ngay trong hiện tại, dứt được nóng bức phiền não, khéo hợp thời cơ, dễ thực hành, là pháp tự mình giác ngộ, khéo che chở giữ gìn; chính trước mặt ta nghe pháp ta nói, thuận theo sự vắng lặng, có thể đi đến bồ-đề (giác ngộ). Đó là điều ta biết.
Vì thế, nay em thấy có lợi cho mình, thấy có lợi cho người và lợi cho cả hai, thì những pháp như thế nên thường tu học. Đối với pháp xuất gia, phải thận trọng thực hành, đừng để trôi qua uổng phí, sẽ được quả tốt đẹp là an vui vô vi (trạng thái không còn tạo tác, không sinh diệt, tức Niết-bàn). Nhận sự cung cấp của người khác về áo mặc, thức ăn, đồ nằm, thuốc men chữa bệnh v.v., thì khiến cho thí chủ được phước lợi lớn, được quả báo tốt đẹp, tôn quý rộng lớn. Nan-đà, hãy tu học như vậy.
Lại nữa, Nan-đà, không có một sắc (hình thể vật chất) nào đáng ưa thích; mà có thứ về sau không biến đổi hư hoại thì không có lẽ ấy; không khởi lo buồn, không sinh phiền não thì cũng không có lẽ ấy. Nan-đà, ý em nghĩ sao, sắc này là thường còn hay là vô thường?”
“Thưa Đại đức (tiếng tôn xưng, ở đây chỉ Phật), bản chất của nó là vô thường.”
“Nan-đà, bản chất đã là vô thường, thì là khổ hay không?”
“Thưa Đại đức, là khổ.”
“Nếu vô thường, khổ, tức là pháp biến đổi hư hoại, thì các chúng Thánh đệ tử đa văn (học trò của bậc Thánh, nghe học nhiều) của ta có cho rằng sắc là ta, ta có các sắc, sắc thuộc về ta, ta ở trong sắc hay không?”
Thưa rằng: “Bạch Thế Tôn, không.”
“Ý em nghĩ sao, thọ, tưởng (sự nhận biết, hình dung), hành (các tác ý, hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt nhận biết) là thường còn hay vô thường?”
“Thưa Đại đức, đều là vô thường.”
“Nan-đà, bản chất đã là vô thường thì là khổ hay không?”
“Thưa Đại đức, là khổ.”
“Nếu vô thường, khổ, tức là pháp biến đổi hư hoại, thì các chúng Thánh đệ tử đa văn của ta có cho rằng thọ v.v. là ta, ta có thọ v.v., thọ v.v. thuộc về ta, ta ở trong thọ v.v. hay không?”
“Bạch Thế Tôn, không.”
“Vì vậy nên biết: hễ là các sắc, dù quá khứ, vị lai hay hiện tại, dù trong hay ngoài, dù thô hay tế, dù hơn hay kém, dù xa hay gần, tất cả các sắc đều không phải là ta, ta không có sắc, sắc không thuộc về ta, ta không ở trong sắc. Hãy dùng chánh niệm, chánh tuệ (trí tuệ chân chính) mà xét kỹ như vậy. Thọ, tưởng, hành, thức, dù quá khứ, vị lai hay hiện tại, dù trong hay ngoài, dù thô hay tế, dù hơn hay kém, dù xa hay gần, những thứ ấy cũng không phải là ta, ta cũng không có những thứ ấy, ta cũng không ở trong đó. Hãy dùng chánh niệm, chánh tuệ mà xét kỹ như vậy.
Nếu chúng Thánh đệ tử đa văn của ta quan sát như thế thì sinh lòng chán bỏ đối với sắc, lại đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng sinh lòng chán bỏ. Đã chán bỏ thì không còn nhiễm đắm; đã không nhiễm đắm thì được giải thoát; đã giải thoát thì tự biết mình đã giải thoát, và nói rằng: “Sự sinh của ta đã hết, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm xong, không còn phải nhận thân đời sau nữa.””
Lúc ấy, đức Thế Tôn nói pháp ấy xong, cụ thọ (tiếng tôn xưng vị tăng, nghĩa là người có đủ tuổi thọ, đức hạnh) Nan-đà xa lìa bụi bặm, rời bỏ nhơ cấu, được pháp nhãn tịnh (con mắt thấy chân lý trong sạch, tức chứng quả Dự lưu). Năm trăm bí-sô đối với các hữu lậu (phiền não rỉ chảy, giữ con người trong vòng sinh tử) tâm được giải thoát. Lúc ấy, đức Thế Tôn nói lại bằng già-tha (bài kệ, thơ tụng), bảo Nan-đà rằng:
Nếu người không có tâm định (tâm an trụ, tập trung không dao động), thì không có trí thanh tịnh;
Không thể dứt các lậu (phiền não), vì vậy em hãy siêng tu.
Em hãy thường tu phép quán vi diệu, biết rõ các uẩn (các nhóm hợp thành con người) sinh và diệt;
Nếu thanh tịnh được trọn vẹn, chư thiên đều vui mừng.
Bạn bè thân thích cùng vui vầy, qua lại yêu thương nhớ nhung;
Ham danh tiếng, đắm lợi lộc cúng dường — Nan-đà, em nên buông bỏ.
Đừng thân cận người tại gia, và cả người xuất gia;
Hãy nghĩ cách vượt biển sinh tử, đi đến tận cùng bờ khổ.
Đầu tiên từ yết-la-lam (giọt tinh huyết lúc mới thọ thai), kế sinh ra bọc thịt;
Bọc thịt sinh bế-thi (cục thịt mềm), bế-thi sinh kiện-nam (cục thịt cứng);
Kiện-nam dần biến đổi, sinh ra đầu và bốn chi;
Các xương họp lại thành thân, đều do nhân nghiệp mà có.
Xương sọ hợp chín mảnh, xương hàm hai chiếc nối liền;
Răng có ba mươi hai cái, chân răng cũng như vậy.
Xương tai cùng xương cổ, xương vòm miệng và sống mũi,
Ngực cùng với cổ họng, tổng cộng có mười hai xương.
Hốc mắt có bốn xương, vai cũng có hai đôi;
Hai cánh tay và các ngón, tổng cộng năm mươi xương.
Sau gáy có tám xương, xương sống ba mươi hai;
Mỗi thứ ấy đều có gốc, số của nó cũng chia bốn (?).
Xương sườn bên phải, nối liền nhau mười ba;
Bên trái nối liền nhau, cũng có mười ba xương.
Các xương ấy như chuỗi khóa, ba ba nối tiếp liền nhau,
Hai hai móc kéo vào nhau, số còn lại không nối tiếp.
Hai đùi chân trái phải, hợp lại có năm mươi xương;
Tổng cộng ba trăm mười sáu, chống đỡ thịt của thân.
Các khớp xương móc nối nhau, hợp thành thân chúng sinh;
Bậc nói lời chân thật đã chỉ bày, là điều đấng Chánh Giác biết rõ.
Từ chân lên đến đỉnh đầu, xen lẫn nhơ nhớp, chẳng vững bền;
Do đó hợp thành thân, mong manh như nhà lau sậy.
Không có kèo cột (?), chỉ xương dựng đứng, máu thịt trát phủ khắp nơi;
Giống như người gỗ có máy giật, cũng như hình ảo hóa.
Nên quán thân này, gân mạch lại quấn quanh,
Lớp da ướt bọc phủ, chín chỗ có lỗ như miệng vết thương;
Khắp nơi thường chảy tràn phân, nước tiểu và các thứ nhơ.
Ví như kho và bồ lúa, chứa đựng thóc lúa, lúa mạch;
Thân này cũng như vậy, đủ thứ nhơ nhớp chứa đầy trong đó.
Bộ máy xương chuyển động, mong manh chẳng chắc thật;
Kẻ ngu thường yêu thích, người trí không nhiễm đắm.
Nước mũi nước bọt thường chảy, máu mủ luôn đầy dẫy;
Mỡ vàng lẫn với sữa, óc đầy trong đầu lâu.
Nơi hoành cách ngực đàm nhớt chảy, bên trong có dạ dày và ruột;
Mỡ, chất béo cùng da và màng, năm tạng và các bao tử,
Những thứ hôi thối như thế, các đồ nhơ ở chung một chỗ.
Cái thân tội lỗi thật đáng sợ, đây chính là kẻ oán thù;
Người không hiểu biết, đắm dục, ngu si thường giữ gìn nó.
Thân hôi thối nhơ nhớp như thế, giống như thành quách mục nát;
Ngày đêm phiền não bức bách, trôi chảy không dừng chốc lát.
Thành thân lấy xương làm tường vách, lấy máu thịt làm vữa trát;
Lấy tham, sân, si làm màu vẽ, tùy chỗ mà trang sức.
Thành thân xương đáng ghét, máu thịt liền kết vào nhau;
Thường bị ác tri thức (bạn xấu, kẻ dẫn dắt vào đường sai) làm hại, khổ trong ngoài cùng nung nấu.
Nan-đà em nên biết, đúng như lời ta đã nói:
Ngày đêm thường giữ tâm, đừng nghĩ đến cảnh dục;
Nếu muốn xa lìa nó, hãy thường quán như thế;
Siêng cầu chốn giải thoát, mau vượt biển sinh tử.
Lúc ấy, đức Thế Tôn nói kinh Nhập Thai này xong, cụ thọ Nan-đà và năm trăm bí-sô đều rất vui mừng, tin nhận và vâng làm theo.
Bí-sô Nan-đà vượt qua chỗ hiểm nạn của biển sinh tử, đến được Niết-bàn (sự dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử) an ổn rốt ráo, chứng quả A-la-hán (quả vị cao nhất của người tu theo hàng Thanh văn, đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh), nói bài tụng tự mừng rằng:
Với lòng kính dâng việc tắm gội, nước sạch cùng hương thoa;
Lại tu các ruộng phước (ví những bậc đáng cúng dường, gieo vào đó thì được phước như gieo giống vào ruộng), nên được quả báo thù thắng này.
Bấy giờ đại chúng nghe nói vậy đều có điều nghi. Để dứt mối nghi, họ thưa với bậc Đại sư rằng: “Bạch Đại đức, bí-sô Nan-đà trước kia đã tạo nghiệp gì mà do quả báo ấy được thân màu vàng ròng, đủ ba mươi tướng (những dấu hiệu tốt đẹp trên thân của bậc vĩ nhân) để tự trang nghiêm, so với thân Thế Tôn chỉ thấp hơn bốn ngón tay; lại đối với cảnh dâm dục rất mực ưa đắm, được Đại sư thương xót, cố lôi ra khỏi biển sinh tử, dùng phương tiện (cách khéo léo để dẫn dắt) đặt vào Niết-bàn rốt ráo? Cúi xin Ngài nói cho.”
Phật bảo đại chúng: “Bí-sô Nan-đà, nghiệp đã tạo từ trước, quả báo chín muồi đều hiện ra trước mắt, nói rộng như những chỗ khác.” Rồi Ngài nói bài tụng:
Giả sử trải qua trăm kiếp, nghiệp đã làm không mất;
Khi nhân duyên gặp gỡ, quả báo vẫn tự mình chịu.
“Các ông hãy lắng nghe. Thời quá khứ, cách đây chín mươi mốt kiếp, khi tuổi thọ con người là tám vạn năm, có đức Phật Tỳ-bát-thi (Vipaśyin, vị Phật thứ nhất trong bảy vị Phật quá khứ), là bậc Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn, xuất hiện ở đời. Ngài cùng sáu vạn hai nghìn bí-sô đi khắp nhân gian, đến kinh đô của vua là thành Thân Tuệ, vào rừng Thân Tuệ rồi ở lại đó. Bấy giờ đức Thế Tôn ấy có người em khác mẹ, rất mực ưa đắm cảnh dâm dục. Đức Tỳ-bát-thi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác khuyên người ấy ra khỏi biển sinh tử mà xuất gia, dùng phương tiện đặt vào Niết-bàn rốt ráo.
Bấy giờ vua nước ấy tên là Hữu Thân, lấy chánh pháp giáo hóa cõi đời, dân chúng đông đúc, giàu có vui vẻ, an ổn, không có gian trá, giặc cướp, dịch bệnh; bò, dê, lúa, mía khắp nơi đầy đủ. Em khác mẹ của vua rất mực đắm say dâm dục. Vua nghe Phật và tăng chúng ở rừng Thân Tuệ, bèn dẫn các vương tử, các đại thần thân cận hầu hạ, cùng các phụ nữ trong cung và dân chúng theo hầu, đến chỗ Phật, cúi đầu lạy chân Phật, rồi lui ngồi một bên. Bấy giờ đức Thế Tôn giảng pháp mầu cho vua và mọi người, chỉ bày, dạy bảo, khích lệ, làm cho vui mừng, khiến họ được hiểu biết thù thắng.
Người em ấy đắm dục, không chịu ra khỏi cửa. Bấy giờ con của các đại thần và những người bạn khác, bạn chơi với nhau từ thuở nhỏ, đến bảo rằng: “Bạn có biết không? Vua, các vương tử, người trong cung và các đại thần, dân chúng đều đến chỗ Phật Tỳ-bát-thi, tự thân lễ kính, nghe nhận pháp mầu, được hiểu biết thù thắng. Thân người khó được, bạn đã được rồi, sao nay lại đắm dâm dục, không chịu ra khỏi cửa?” Người ấy nghe trách thì sinh lòng hổ thẹn, cúi ngửa (?) đi theo cùng mọi người.
Bấy giờ vị bí-sô là em của Phật thấy nhóm bạn cùng đi, bèn hỏi: “Vì sao các anh dẫn người này đi cùng?” Nhóm bạn ấy đem đầu đuôi sự việc thưa lại. Vị bí-sô nói: “Ta là em của Phật. Xưa khi còn ở nhà, đối với các cảnh dục rất mực ưa đắm, may được Đại sư cố kéo ra, đưa đến an ổn, đi tới Niết-bàn rốt ráo. Lại có kẻ ngu si như thế này, giống như ta, các anh từ bi cố dẫn đi cùng, thật là việc rất tốt. Nay có thể đến chỗ bậc Đại sư vô thượng; đến chỗ Phật rồi, ắt sẽ sinh lòng tin sâu.”
Bấy giờ nhóm bạn cùng đến chỗ Phật. Phật xem xét người ấy, tùy theo căn cơ, ý muốn và tính tình mà nói pháp. Nghe xong, người ấy khởi lòng tin sâu, từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải (cách mặc áo bày tỏ lòng cung kính), chắp tay hướng về Phật, thưa rằng: “Bạch Thế Tôn, cúi xin Đại sư và các vị Thánh chúng, ngày mai đến nhà con vào nhà tắm nước nóng để tắm gội.” Phật im lặng nhận lời. Người ấy biết Phật đã nhận lời, lạy hai chân Phật, từ biệt ra về.
Rồi người ấy đến chỗ vua, bày tỏ lòng cung kính xong, thưa rằng: “Đại vương, em đã đến chỗ Phật nghe pháp, sinh lòng tin, đối với cảnh dâm dục đã khởi tâm chán lìa, đã thỉnh Phật và tăng chúng ngày mai đến nhà em vào nhà tắm nước nóng tắm gội; đức Như Lai Đại sư từ bi đã nhận lời. Phật là bậc mà trời và người đều nên cúng dường. Nay đại vương nên cho quét tưới đường sá, trang hoàng thành quách.” Vua nghĩ: “Phật vào thành, ta sẽ trang hoàng. Nhưng em ta đắm dục khó can ngăn, nay Phật điều phục được, thật là hiếm có.” Vua đáp: “Rất tốt. Nay em hãy đi lo liệu các đồ cần dùng cho việc tắm gội, ta sẽ tùy sức trang hoàng thành trì.” Người em rất vui mừng, từ biệt vua ra về.
Vua bảo các quan: “Hãy rao lệnh báo khắp mọi người rằng ngày mai đức Thế Tôn sẽ vào thành. Những người cư trú lâu đời cũng như người từ phương xa đến, các ngươi đều nên tùy sức trang hoàng thành quách, quét tưới đường sá, cầm hương hoa đón Đại sư vào.” Các quan vâng lệnh vua, báo khắp cho mọi người biết, truyền đủ sắc lệnh của vua. Bấy giờ mọi người trong thành dọn bỏ gạch ngói sỏi đá, rưới nước thơm khắp nơi, đốt các thứ hương quý, treo nhiều phướn lọng, rải hoa cúng dường, giống như vườn Hoan Hỷ của Thiên đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi). Bấy giờ người em của vua sắm sửa các thứ nước thơm nấu sẵn và dầu thơm v.v., trang hoàng nhà tắm, sắp đặt giường ghế.
Đức Phật Tỳ-bát-thi sắp đến thành, vua cùng các quan, thái tử, hoàng hậu, phi tần, cung nhân, thể nữ và dân chúng đều ra đón, từ xa lạy chân Phật rồi theo hầu vào thành. Bấy giờ người em của vua dẫn đức Phật Thế Tôn vào nhà tắm nước nóng, dâng nước thơm v.v. để Ngài tắm gội. Người ấy thấy thân Phật Thế Tôn như màu vàng ròng, ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp phụ (những đặc điểm tốt đẹp trên thân Phật) trang nghiêm khắp nơi. Thấy rồi vui mừng, sinh lòng tin sâu. Tắm gội xong, Phật mặc y phục, người ấy liền cúi đầu lạy hai chân Thế Tôn và phát nguyện rằng: “Nay con may gặp ruộng phước cao nhất, xin dâng chút lễ cúng dường. Nguyện nhờ nhân lành này, đời sau con được thân màu vàng ròng không khác gì Phật. Như em của Thế Tôn đối với cảnh dục đắm say sâu nặng, được Ngài cố lôi ra, đưa đến an ổn, tới Niết-bàn rốt ráo; nguyện đời sau con được làm em của Phật, được thân màu vàng cũng như vậy. Khi con ưa đắm cảnh dục, xin được cố kéo ra khỏi dòng sông sâu ái nhiễm, đi đến chỗ an ổn Niết-bàn.”
Này các bí-sô, chớ nghĩ khác: người em đắm dục của vua Thân Tuệ thuở ấy chính là bí-sô Nan-đà. Do thuở xưa người ấy thỉnh Phật Tỳ-bát-thi vào nhà tắm, tắm gội bằng nước thơm, với tâm trong sạch mà phát nguyện; nhờ nhân lành ấy, nay làm em của Phật, thân màu vàng ròng, và khi đắm say cảnh dâm dục, được ta cố lôi ra, bỏ đời thế tục mà xuất gia, đến Niết-bàn rốt ráo, tới chỗ an ổn.”
Bấy giờ đại chúng lại có điều nghi, thưa với Thế Tôn: “Bạch Đại đức, bí-sô Nan-đà đã từng tạo nghiệp gì mà nay thân được ba mươi tướng đại trượng phu (những dấu hiệu tốt đẹp trên thân bậc vĩ nhân)?”
Phật bảo đại chúng: “Nghiệp người ấy đã tạo, nói rộng như trước. Thuở quá khứ, trong một làng xóm có một vị trưởng giả (người giàu có, có địa vị), rất giàu, nhiều của cải, đồ dùng sinh sống không thiếu. Ông có một khu vườn hoa trái sum suê, có suối chảy, ao tắm, cây cối um tùm cao vút, xứng làm nơi cho người xuất gia ẩn tu. Bấy giờ có các vị Độc giác (bậc tự mình giác ngộ không có thầy, xuất hiện khi đời không có Phật) ra đời, thương xót chúng sinh, sống nơi vắng vẻ yên tĩnh; thế gian không có Phật, chỉ có các vị ấy là ruộng phước.
Bấy giờ có một vị tôn giả Độc giác đi khắp nhân gian, đến làng xóm ấy, đi quanh xem xét rồi vào khu vườn ấy. Người giữ vườn thấy tôn giả, liền nói: “Xin mời Ngài đến, hãy nghỉ cho đỡ mệt.” Tôn giả ở lại đó, ngay nửa đêm nhập hỏa quang định (một loại thiền định khiến thân tỏa ra ánh sáng như lửa). Người giữ vườn thấy vậy, nghĩ: “Vị đại đức này đã thành tựu hạnh cao quý như thế.” Liền ngay trong đêm đứng dậy đến chỗ chủ nhà, thưa rằng: “Thưa chủ, nay ông nên sinh lòng vui mừng. Trong vườn có một vị đại đức đến xin tôi cho ngủ nhờ, thành tựu hạnh mầu nhiệm, đủ thần thông, phóng ánh sáng lớn chiếu khắp trong vườn.”
Trưởng giả nghe xong, vội đến trong vườn, lạy hai chân vị ấy và nói: “Thưa bậc Thánh, Ngài đang đi xin ăn; vì muốn gieo nhân phước, xin Ngài hãy ở lại vườn này, con sẽ thường dâng cúng thức ăn.” Vị ấy thấy ông ân cần nên nhận lời, ở lại trong vườn, nhập vào niềm vui giải thoát của thiền định cao quý vi diệu. Rồi vị ấy lại nghĩ: “Cái thân hôi thối này của ta luân hồi sinh tử; những gì cần làm ta đều đã đạt được, nên nhập viên tịch (Niết-bàn, sự tịch diệt trọn vẹn), vĩnh viễn chứng vô sinh (không còn sinh lại nữa).” Nghĩ xong, vị ấy liền bay lên hư không, nhập hỏa quang định, hiện các phép thần biến, phóng ánh sáng lớn, phía trên rực ánh lửa đỏ, phía dưới chảy nước trong. Bỏ thân này rồi, thần thức không còn sinh lại, vĩnh viễn chứng cảnh giới Niết-bàn vô dư (Niết-bàn hoàn toàn, không còn thân xác sót lại) mầu nhiệm.
Bấy giờ vị trưởng giả lấy di hài vị ấy, thiêu bằng gỗ thơm, rồi lấy sữa dập tắt lửa, thu nhặt xương còn lại đặt vào bình mới, xây tốt-đổ-ba (tháp thờ xá-lợi), treo các phướn lọng, sinh lòng kính tin sâu xa, rưới ba mươi thứ nước thơm vi diệu, và phát nguyện lớn, cầu được các tướng tốt. Các ông hãy lắng nghe, chớ nghĩ khác: vị trưởng giả thuở ấy chính là Nan-đà. Nhờ nghiệp cúng dường cao quý vi diệu với lòng kính tin, nay chịu quả báo, được ba mươi tướng tốt đẹp thù thắng.”
Bấy giờ đại chúng lại có điều nghi, lại thưa Thế Tôn: “Bạch Đại đức, bí-sô Nan-đà đã từng tạo nghiệp gì mà nếu không xuất gia bỏ đời trần tục thì ắt sẽ nối ngôi lực luân vương (vị vua chinh phục và cai trị bằng sức mạnh, một bậc của chuyển luân vương — vị vua lý tưởng thống trị thiên hạ)?”
Phật bảo các bí-sô: “Nghiệp Nan-đà tạo ra đời trước, khi quả báo chín muồi ắt phải tự mình chịu, nói rộng như trên. Thời quá khứ, trong Hiền kiếp (kiếp hiện tại, kiếp có một nghìn vị Phật ra đời) này, khi tuổi thọ con người là hai vạn năm, có đức Phật Ca-diếp-ba (Kāśyapa, vị Phật ra đời ngay trước Phật Thích-ca) xuất hiện ở đời, đủ mười danh hiệu, ở nương tại rừng Thí Lộc (vườn Nai) nơi Tiên Nhân Đọa Xứ (chỗ các vị tiên rơi xuống) thuộc thành Ba-la-nại (Vārāṇasī, một thành cổ ở Ấn Độ). Bấy giờ trong thành ấy có vua tên là Ngật-lật-chỉ, lấy chánh pháp giáo hóa cõi đời, là bậc đại pháp vương (vị vua lớn trị nước theo chánh pháp), nói rộng như trên. Vua có ba người con là con lớn, con giữa và con út.
Đức Phật Ca-diếp-ba làm xong việc giáo hóa, như lửa hết củi mà nhập đại Niết-bàn. Nhà vua kính tin, lấy di thể của Phật, dùng các thứ gỗ thơm như chiên-đàn (gỗ đàn hương), trầm thủy (gỗ trầm hương), chiên-đàn đầu trâu ở bờ biển, thiên mộc hương v.v. để thiêu. Thiêu xong, dập tắt bằng sữa thơm, thu lấy xá-lợi (phần xương cốt còn lại sau khi thiêu thân Phật hay bậc Thánh) đặt vào bình báu bằng vàng, xây một ngôi tốt-đổ-ba lớn, đều dùng bốn thứ báu, chiều ngang và chiều dọc đều bằng một du-thiện-na (đơn vị đo đường dài thời Ấn Độ xưa, khoảng mười mấy cây số), cao nửa du-thiện-na, đặt tướng luân (các vòng tròn chồng lên nhau trên đỉnh tháp). Bấy giờ người con giữa của vua tự tay đặt cái lọng ở giữa lên.
Này các bí-sô, chớ nghĩ khác: người con giữa của vua thuở ấy chính là Nan-đà. Nhờ thuở xưa với lòng kính trọng cúng dường, đặt cái lọng ở giữa, do nghiệp lành ấy mà trong hai nghìn năm trăm đời thường làm lực luân vương, cai trị trong một châu (một trong bốn đại lục quanh núi Tu-di, theo vũ trụ quan Phật giáo). Nay trong đời này, nếu không xuất gia thì cũng lại làm lực luân vương, được đại tự tại.”
Bấy giờ đại chúng lại có điều nghi, thưa hỏi Thế Tôn: “Bạch Đại đức, bí-sô Nan-đà đã từng tạo nghiệp gì mà trong hàng đệ tử Phật, khéo giữ gìn các cửa giác quan (không để mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý chạy theo cảnh mà sinh phiền não) đứng bậc nhất?”
Phật nói: “Đó là do sức nguyện. Bí-sô Nan-đà vào thời Phật Ca-diếp-ba đã bỏ đời thế tục mà xuất gia. Vị thân giáo sư (vị thầy trực tiếp truyền giới, dạy dỗ cho mình) của người ấy, trong giáo pháp của Phật ấy, được khen là bậc nhất về khéo giữ gìn các cửa giác quan. Nan-đà suốt đời tự giữ phạm hạnh, nhưng ngay trong đời ấy rốt cuộc không chứng ngộ được gì. Lúc lâm chung, người ấy liền phát lời thề nguyện: “Con ở nơi Phật suốt đời tự giữ phạm hạnh, nhưng ngay trong đời này rốt cuộc không chứng được gì. Nguyện nhờ căn lành tu hành này, — đức Phật Thế Tôn đây đã thọ ký (báo trước) rằng đời vị lai có chàng ma-nạp-bà (thanh niên dòng Bà-la-môn) sẽ thành chánh giác, hiệu là Thích-ca Mâu-ni — con sẽ ở trong giáo pháp của đức Phật ấy xuất gia lìa tục, dứt các phiền não, chứng quả A-la-hán. Như thân giáo sư của con, ở nơi đức Phật này khéo giữ gìn các cửa giác quan đứng bậc nhất, con cũng như vậy, ở trong giáo pháp của đức Phật ấy giữ gìn các cửa giác quan đứng bậc nhất.” Do sức nguyện ấy, nay ở trong hàng đệ tử của ta, người ấy khéo giữ gìn các cửa giác quan đứng bậc nhất.
Như vậy, này các bí-sô, nếu làm nghiệp thuần đen (nghiệp hoàn toàn xấu ác) thì được quả báo thuần đen; nếu làm nghiệp thuần trắng (nghiệp hoàn toàn lành) thì được quả báo thuần trắng; nếu làm nghiệp xen lẫn thì sẽ chịu quả báo xen lẫn. Vì vậy các ông hãy lìa nghiệp thuần đen và nghiệp xen lẫn, tu nghiệp thuần trắng. Hãy tu như vậy.”
Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ năm mươi bảy.
Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ năm mươi tám.
Đời Đại Đường, Tam tạng (danh hiệu dành cho vị tăng thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Thật-xoa-nan-đà người nước Vu Điền (Khotan, một vương quốc cổ ở vùng Tân Cương ngày nay) dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video