Hội Bồ-tát Kiến Thật (hội kinh "Bồ-tát thấy lẽ thật"; Bồ-tát là người tu theo con đường thành Phật, nguyện cứu giúp mọi chúng sinh), hội thứ mười sáu, phần mười ba. Phẩm Phân Biệt Sáu Giới, phẩm thứ hai mươi lăm, phần một.
Bấy giờ vua Tịnh Phạn (vua nước Ca-tỳ-la-vệ, cha của đức Phật Thích-ca) cùng các người thân thuộc thấy các loài sau đây:
- A-tu-la (loài thần có sức mạnh nhưng hay nóng giận, thường đánh nhau với chư thiên).
- Ca-lâu-la (chim thần cánh vàng).
- Rồng và rồng cái.
- Cưu-bàn-trà (loài quỷ thần hình thù quái dị, hay hút tinh khí người).
- Càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời, sống bằng mùi hương).
- Dạ-xoa (loài quỷ thần nhanh nhẹn, có thần lực).
- Khẩn-na-la (thần ca múa của cõi trời).
- Ma-hầu-la-già (thần mình rắn lớn).
Vua cũng thấy chư thiên ở nhiều cõi trời:
- Trời Ha-la-kiệt-xà (?).
- Trời Tứ Thiên Vương (cõi trời thấp nhất, do bốn vị vua trời trấn giữ bốn phương).
- Trời Ba Mươi Ba (cõi trời trên đỉnh núi Tu-di, do trời Đế Thích cai quản).
- Trời Dạ-ma, trời Đâu-suất-đà, trời Hoá Lạc, trời Tha Hoá Tự Tại (bốn cõi trời tiếp theo, càng lên cao càng sung sướng; cùng với hai cõi trên, đây là sáu cõi trời còn ham muốn dục lạc).
- Trời Phạm-ma (cõi trời của Phạm thiên, cõi đầu tiên trong các cõi trời đã lìa dục lạc, chỉ còn thân hình vi tế).
- Trời Quang Âm, trời Biến Tịnh, cho đến trời Quảng Quả (các cõi trời thiền định cao hơn nữa).
Vua thấy họ cúng dường và nghe họ được thọ ký (được Phật báo trước rằng về sau người ấy sẽ thành Phật). Vua lại nghe chư thiên ở các cõi trời Tịnh Cư (các cõi trời cao nhất trong cõi có hình sắc, nơi ở của các bậc thánh không còn trở lại cõi dục) nói kệ (lời tụng có vần, có nhịp) ngợi khen Phật. Vua còn nghe rằng những người ngoại đạo (người theo các tôn giáo ngoài đạo Phật) cũng được thọ ký.
Vua Tịnh Phạn nghĩ: "Việc này thật hiếm có, không thể nghĩ bàn. Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức đức Phật) khéo nói như vậy, tất cả thế gian nghe xong đều vui mừng." Lúc ấy, vì thương mến con, lòng vua Tịnh Phạn hết sức thiết tha.
Bấy giờ Thế Tôn bảo phụ vương:
– Pháp ta nói, phần đầu tốt, phần giữa tốt, phần cuối cũng tốt. Nghĩa của nó sâu xa, vị của nó cũng tốt; thuần khiết, không pha tạp, trong trắng, không nhiễm bẩn; pháp ấy nói rõ về phạm hạnh (đời sống trong sạch, dứt bỏ dục lạc của người tu). Thế nào là phạm hạnh? Đó là pháp môn (cánh cửa giáo pháp dẫn vào chân lý) phân biệt sáu giới (sáu yếu tố cấu thành). Nay vua hãy lắng nghe cho kỹ và khéo suy nghĩ ghi nhớ, ta sẽ nói cho vua nghe.
Vua thưa:
– Lành thay! Nay con xin lắng nghe kỹ, chỉ mong Thế Tôn nói cho.
Phật dạy:
– Đại vương, thế nào là pháp môn phân biệt sáu giới?
Đại vương, sáu giới chính là "trượng phu" (ở đây chỉ cái mà người đời gọi là "một con người"). Sáu xúc nhập (sáu cửa tiếp xúc, tức mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý tiếp xúc với đối tượng của chúng) cũng là trượng phu. Mười tám ý thức cảnh giới (mười tám cách tâm ý dong ruổi theo đối tượng: với đối tượng của mỗi giác quan, tâm khởi lên ba cách là ưa thích, ghét bỏ hoặc dửng dưng; sáu nhân ba thành mười tám) cũng là trượng phu.
Đại vương, ta nói sáu giới chính là trượng phu, vì sao ta nói như vậy? Đại vương, sáu giới là gì? Đó là địa giới (yếu tố đất, tức tính cứng chắc), thủy giới (yếu tố nước, tức tính ẩm ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tức tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tức tính chuyển động), không giới (yếu tố hư không, tức khoảng trống) và thức giới (yếu tố nhận biết). Đại vương, đó gọi là sáu giới. Nói sáu giới là trượng phu là nói điều này vậy.
Ta nói sáu xúc nhập gọi là trượng phu, vì sao nói như vậy? Đại vương, xúc nhập là gì? Đó là nhãn xúc nhập (cửa tiếp xúc của mắt), vì mắt thấy các sắc (hình dáng, màu sắc, tức đối tượng của mắt). Tai, mũi, lưỡi, thân cũng như vậy. Ý xúc nhập là vì ý biết các pháp (ở đây là đối tượng của ý: mọi ý niệm, sự vật mà tâm nhận biết). Ta nói sáu xúc nhập là trượng phu là nói điều này vậy.
Ta nói mười tám ý thức cảnh giới là trượng phu, vì sao nói như vậy? Đại vương, mười tám ý thức cảnh giới này là gì? Đó là: mắt thấy sắc vừa ý thì do nhớ tưởng phân biệt mà sinh ra suy nghĩ, cảm nhận. Thấy sắc không vừa ý cũng do nhớ tưởng phân biệt mà sinh ra suy nghĩ, cảm nhận. Thấy sắc trung tính (không đáng ưa cũng không đáng ghét) cũng do nhớ tưởng phân biệt mà sinh ra suy nghĩ, cảm nhận. Tai, mũi, lưỡi, thân cũng như vậy. Ý biết pháp vừa ý thì suy tưởng phân biệt; biết pháp không vừa ý cũng suy tưởng phân biệt; biết pháp trung tính cũng suy tưởng phân biệt. Đại vương, ta nói mười tám ý thức cảnh giới là trượng phu là nói điều này vậy.
Đại vương, địa giới có hai loại: trong và ngoài. Đại vương, thế nào là địa giới bên trong? Đó là những gì có trong thân mình và trong thân của từng người khác, những gì thuộc về thân, bị nắm giữ làm của mình, cứng và chắc. Đó là tóc, lông, móng, răng, bụi ghét, da, thịt, gân, xương, tủy, lá lách, thận, gan, dạ dày, ruột già, ruột non, phân, bàng quang, màng, não và chất "hải" (?). Đại vương, những thứ ấy gọi là địa giới trong thân.
Đại vương, thế nào là địa giới ngoài thân? Đó là những gì ở ngoài thân, không thuộc về thân, không bị nắm giữ làm của mình, cứng và chắc. Đại vương, đó gọi là địa giới ngoài thân.
Đại vương, địa giới trong thân khi sinh ra không từ đâu đến, khi diệt đi không đi về đâu.
Đại vương, có khi người nữ tự phân biệt: "Ta là nữ." Tự phân biệt mình là nữ rồi, thấy người nam ở bên ngoài lại sinh phân biệt: "Kia là nam, đây là nữ." Phân biệt kia là nam rồi liền sinh ý tưởng ham muốn. Sinh ý tưởng ham muốn rồi thì muốn được hòa hợp, và đối với người nam ấy sinh lòng luyến ái nhiễm đắm. Người nam kia cũng phân biệt như vậy: "Ta là nam." Tự phân biệt mình là nam rồi, thấy người nữ ở bên ngoài lại sinh phân biệt: "Kia là nữ, đây là nam." Phân biệt như vậy rồi, đối với người nữ ấy sinh lòng luyến ái nhiễm đắm. Người nam và người nữ đều đã sinh lòng luyến ái nhiễm đắm thì liền hòa hợp với nhau. Do hòa hợp nên có ca-la-la (giai đoạn đầu tiên của bào thai, khi tinh và huyết mới kết lại như váng sữa).
Đại vương, cái phân biệt về trượng phu và việc được phân biệt, cả hai đều không thể nắm bắt được. Người nữ và tính nữ cũng không thể nắm bắt được; người nam và tính nam cũng không thể nắm bắt được. Vì chúng không liên tục (?) mà sinh ra phân biệt, và cái phân biệt ấy tự tính cũng không thể nắm bắt được. Cũng như tự tính của phân biệt không thể nắm bắt được, sự hòa hợp và tính hòa hợp cũng không thể nắm bắt được. Cũng như sự hòa hợp và tính hòa hợp không thể nắm bắt được, ca-la-la và tính ca-la-la cũng không thể nắm bắt được. Nếu tự tính đã không thể nắm bắt được thì làm sao có thể sinh ra cái cứng chắc? Đại vương, nên biết rằng vì phân biệt mà sinh ra cái cứng, cái chắc. Cái cứng chắc ấy khi sinh ra không từ đâu đến.
Đại vương, có lúc thân này rốt cuộc thành thây chết nơi bãi tha ma. Khi cái mà người ta tưởng là cứng chắc của thây chết ấy biến đổi hư hoại, nó không đi về phương đông, cũng không đi về phương nam, tây, bắc, bốn phương xen giữa, phương trên hay phương dưới. Đại vương, nên biết địa giới trong thân là như vậy.
Đại vương, có lúc những nơi cư trú của thế gian đều trống không, rồi lại sinh ra cung điện bằng bảy thứ báu của trời Phạm thiên. Khi tướng cứng chắc của cung điện ấy sinh ra, nó không từ đâu đến. Cũng vậy, khi cung điện bảy báu của chư thiên ở trời Tha Hóa Tự Tại sinh ra với tướng cứng chắc, nó không từ đâu đến. Các cung điện bảy báu của trời Hóa Lạc, trời Đâu-suất-đà, trời Dạ-ma, trời Ba Mươi Ba, trời Tứ Thiên Vương, khi tướng cứng chắc sinh ra, cũng không từ đâu đến.
Núi Thiết Vi và núi Đại Thiết Vi (hai dãy núi sắt bao quanh bên ngoài cùng của thế giới) bền chắc kiên cố như kim cương; khi cái cứng chắc ấy sinh ra, nó không từ đâu đến. Cũng vậy, núi Tu-di (ngọn núi chúa ở trung tâm thế giới) và các núi Ni-dân-đạt, Dục-kiền-đạt, Y-sa-đạt, Khư-đề-la-ca, Bệ-đạt-lược, Tỳ-na-đa-ca, A-diệp-ba-kiệt-na (?) (tên các dãy núi bao quanh núi Tu-di), núi Thiết Vi, núi Đại Thiết Vi, núi Tô-đạt-xá-na, núi Ma-ha Tô-đạt-xá-na, núi Ưu-thường-già-la, Tuyết Sơn, Hương Sơn, các núi đen khác, cùng toàn bộ tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn thế giới nhỏ hợp thành một tiểu thiên thế giới; một nghìn tiểu thiên hợp thành một trung thiên; một nghìn trung thiên hợp thành một đại thiên; tổng cộng một tỷ thế giới). Khi chúng hình thành, tất cả cái cứng chắc ấy sinh ra đều không từ đâu đến.
Đại địa này dày một trăm sáu mươi vạn do-tuần (do-tuần là đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, khoảng mười mấy cây số). Đại địa sinh ra rồi thì tồn tại. Đại vương, cái cứng chắc ấy khi sinh ra không từ đâu đến.
Đại vương, lại có lúc thế giới này hoại diệt. Khi thế giới sắp hoại, đại địa này hoặc bị lửa đốt, hoặc bị nước cuốn trôi, hoặc bị gió thổi, thảy đều tan mất. Khi đất bị lửa đốt thì đến cả khói và tro cũng không còn thấy. Đại vương, ví như bơ dầu bị lửa đốt thì không còn sót lại chút gì. Đại vương, cũng vậy, tam thiên đại thiên thế giới này bị đốt xong thì tro tàn cũng không hiện ra.
Về sau, khi bị nước cuốn trôi, cũng không thấy còn sót lại gì. Đại vương, ví như bỏ muối vào nước thì muối tan hết, không còn sót lại. Đại vương, đúng như vậy, tam thiên đại thiên thế giới bị nước cuốn trôi rồi cũng không còn sót lại gì.
Đại vương, cũng vậy, khi tam thiên đại thiên thế giới bị gió thổi hoại thì không còn sót lại gì. Đại vương, ví như cơn gió dữ tỳ-lam (loại gió bão cực mạnh lúc thế giới hoại diệt) thổi các loài chim đang bay, những con chim ấy tan tác mất hết, không còn sót lại. Đại vương, đúng như vậy, tam thiên đại thiên thế giới này bị gió dữ tỳ-lam thổi hoại, tất cả tan mất, không còn sót lại gì.
Đại vương, địa giới ấy khi hình thành không từ đâu đến, khi hoại không đi về đâu. Đại vương, đúng như vậy, địa giới trong thân khi sinh ra cũng không từ đâu đến, khi diệt cũng không đi về đâu. Đại vương, địa giới ấy lúc sinh cũng là không, lúc tồn tại cũng là không. Ở cả hai thời sinh và tồn tại, bản thể và bản tính của nó đều là không.
Đại vương, thủy giới cũng có hai loại: trong và ngoài. Đại vương, thủy giới trong thân là những gì có trong thân mình, cùng những gì có được, thâu giữ được trong thân của từng người khác: nước, tính nước, thể nước; sự ẩm ướt, tính ẩm ướt, thể ẩm ướt. Đó là những thứ trong thân này như nước mắt, mồ hôi (?), nước mũi, nước bọt, mủ, máu, nước ở vết lở, mỡ, chất béo, tủy, sữa, mật và nước tiểu. Đại vương, những thứ như vậy gọi là thủy giới trong thân.
Đại vương, thế nào là thủy giới ngoài thân? Đó là những gì thân không có được, không thâu giữ: nước, tính nước, thể nước; sự ẩm ướt, tính ẩm ướt, thể ẩm ướt. Đại vương, đó gọi là thủy giới ngoài thân.
Đại vương, thủy giới trong thân khi sinh ra không từ đâu đến, khi diệt không đi về đâu. Đại vương, ví như khi thấy người mình thương thì trong mắt chảy nước mắt; khi bị khổ não dồn ép cũng chảy nước mắt; khi nghe pháp mà kính tin cũng chảy nước mắt; khi gặp gió lạnh cũng chảy nước mắt; khi mắt đỏ đau cũng chảy nước mắt. Đại vương, nước mắt ấy khi chảy ra không từ đâu đến, khi hết không đi về đâu.
Đại vương, lại có lúc thủy giới trong thân tăng lên. Tăng lên rồi thì làm cho thủy giới ấy thêm mạnh, có thể dập tắt hỏa giới trong thân. Hỏa giới ấy khi tắt thì đi mà không đến nơi nào. Đại vương, giới trong thân ấy (?) khi sinh cũng không từ đâu đến, khi diệt cũng không đi về đâu. Đại vương, giới trong thân ấy (?) lúc sinh cũng là không, lúc diệt cũng là không; tính của thủy giới tự nó là không.
Đại vương, có lúc hỏa giới bên trong tăng mạnh. Tăng mạnh rồi có thể làm khô cạn thủy giới trong thân. Thủy giới ấy khi bị đốt khô cạn thì đi mà không đến nơi nào. Đại vương, thủy giới trong thân khi sinh không từ đâu đến, khi diệt cũng không đi về đâu. Đại vương, thủy giới trong thân lúc sinh cũng là không, lúc diệt cũng là không; bản thể và bản tính tự nó là không.
Đại vương, lại có lúc thế giới này hoại diệt. Đại vương, khi thế giới này sắp hoại, trong hư không nổi lên ba mươi hai lớp mây, đứng yên ở đó. Ba mươi hai lớp mây nổi lên khắp nơi rồi thì che phủ khắp tam thiên đại thiên thế giới. Che phủ khắp tam thiên đại thiên thế giới rồi, trải qua năm trung kiếp (kiếp là đơn vị thời gian cực kỳ dài; trung kiếp là một phần của đại kiếp, tức chu kỳ thành và hoại của thế giới), trời đổ mưa lớn, tuôn chảy không dứt, như nước tiểu của voi chúa (ý nói mưa xối xả liên tục). Sau đó lại trải qua năm trung kiếp nữa, trời đổ mưa hạt to. Khi ấy, nước dâng đầy lên đến cõi Phạm thiên. Đại vương, thủy giới lớn ấy khi mới sinh ra không từ đâu đến.
Đại vương, lại có lúc những nơi cư trú của thế giới này hoại diệt. Trong thế giới này xuất hiện mặt trời thứ hai. Khi hai mặt trời xuất hiện, các sông nhỏ và nguồn suối đều khô cạn hết. Đại vương, lại có lúc thế giới này xuất hiện mặt trời thứ ba. Khi mặt trời thứ ba xuất hiện, các ao lớn, sông lớn đều khô cạn hết. Đại vương, lại có lúc thế giới này xuất hiện mặt trời thứ tư. Khi mặt trời thứ tư xuất hiện, đầu nguồn của bốn con sông lớn cũng đều khô cạn hết.
Đại vương, lại có lúc thế giới xuất hiện mặt trời thứ năm. Mặt trời thứ năm xuất hiện rồi thì nước trong biển lớn khô cạn một do-tuần, hai do-tuần, ba do-tuần, bốn, năm, cho đến mười do-tuần. Nước biển khô cạn hai mươi, ba mươi, bốn mươi, năm mươi do-tuần; một trăm, hai trăm, ba trăm, cho đến một nghìn do-tuần cũng đều khô cạn. Hai nghìn, ba nghìn, bốn nghìn, cho đến một vạn do-tuần cũng đều khô cạn. Hai vạn, ba vạn, cho đến bốn vạn bốn nghìn do-tuần, nước biển lớn đều khô cạn.
Đại vương, lại có lúc trong biển lớn còn sót lại nước: còn bốn vạn do-tuần nước, rồi còn ba vạn, hai vạn, một vạn do-tuần nước. Sau đó nước lại dần dần cạn đi, chỉ còn chín nghìn, tám nghìn, cho đến một nghìn do-tuần; chín trăm, tám trăm, cho đến một trăm do-tuần. Rồi còn chín mươi do-tuần, tám mươi, bảy mươi, sáu mươi, năm mươi, bốn mươi, ba mươi, hai mươi, cho đến mười do-tuần, chín do-tuần, tám do-tuần, cho đến một do-tuần.
Rồi chỉ còn năm dặm, xuống đến độ sâu bằng mười cây đa-la (cây thốt nốt, loại cây rất cao, được dùng làm đơn vị đo chiều cao), chín cây đa-la, cho đến một cây đa-la. Rồi còn sâu bằng mười người, cho đến bằng một người. Nước còn sót lại ngang cổ họng một người, rồi đến nách, đến rốn, đến thắt lưng, đến háng, đến bắp chân (?), đến mắt cá chân. Cho đến chỉ còn nước đọng trong vết chân trâu.
Đại vương, lúc ấy trong biển lớn chỉ còn chút dấu vết ẩm ướt, như khi mưa hạt to, chỗ ướt chỗ khô. Đại vương, ví như mưa hạt to rơi từng giọt, chỗ ướt chưa phủ kín khắp, nước biển lớn lúc ấy cũng như vậy. Đại vương, lại có lúc trong biển lớn, chỗ còn ẩm ướt chỉ thấm được mặt một ngón tay.
Đại vương, thủy giới ấy khi dần dần diệt thì đi mà không đến nơi nào, cũng không đến phương đông, tây, nam, bắc, bốn phương xen giữa, phương trên hay phương dưới. Đại vương, thủy giới ấy lúc sinh cũng là không, lúc tồn tại cũng là không, lúc diệt cũng là không. Đại vương, như vậy, tính của thủy giới ấy không thể nắm bắt được, chỉ có tác dụng mà thôi. Mà tác dụng ấy thì chẳng phải nam, chẳng phải nữ.
Đại vương, hỏa giới cũng có hai loại: một là trong, hai là ngoài. Đại vương, thế nào là hỏa giới bên trong? Đại vương, đó là những gì có trong thân mình, và những gì có trong thân người khác mà được nắm giữ: lửa, thể lửa, tướng lửa; thể nóng, tướng nóng. Đó là cái có thể tiêu hóa đồ ăn thức uống, là sự ấm áp, hơi nóng có trong thân, những gì thuộc về loại nóng. Đại vương, đó gọi là hỏa giới trong thân.
Đại vương, thế nào là hỏa giới ngoài thân? Đó là những gì ở ngoài thân, không bị nắm giữ, không bị thâu nhận: lửa, thể lửa, tướng lửa, sự ấm áp, hơi nóng. Đại vương, đó gọi là hỏa giới ngoài thân.
Đại vương, lại có lúc ca-la-la ở trong bào thai, hỏa giới trong thân tăng mạnh, thủy giới dần dần yếu đi, cho nên ca-la-la dần dần đặc lại, cứng lại. Đại vương, ví như dùng nồi sắt nấu kẹo mạch nha, nhờ sức lửa mà kẹo dần dần đặc lại, cứng lại. Đại vương, đúng như vậy, nhờ sức lửa mà ca-la-la dần dần đặc lại, cứng lại. Vì ca-la-la dần dần đặc và cứng lại nên gọi là át-phù-đà (giai đoạn thứ hai của bào thai, như cục nhọt nhỏ). Át-phù-đà nhờ sức lửa mà thành, nên gọi là tỳ-thi-ca (giai đoạn thứ ba, thành khối thịt mềm). Tỳ-thi-ca nhờ sức lửa mà thành, nên gọi là kiên cố (giai đoạn thứ tư, thành khối thịt cứng chắc). Khối kiên cố nhờ lửa mà thành, nên sinh ra năm chi (đầu, hai tay và hai chân). Đúng như vậy, đại vương, thủy giới ấy được hỏa giới làm cho chín muồi. Đúng như vậy, vì thủy giới ấy dần dần đặc lại, cứng lại nên thành khối thịt.
Đại vương, hỏa giới ấy khi sinh ra không từ đâu đến, mà có thể đốt cạn thủy giới kia.
Đại vương, lại có lúc có người bệnh, hỏa giới trong thân tắt hết. Hỏa giới trong thân người bệnh ấy đã tắt hết thì đồ ăn không còn tiêu hóa được. Vì không tiêu hóa được nên về sau người bệnh ấy không còn ăn được nữa. Vì không ăn được nên hỏa giới trong thân tắt hết. Vì người ấy không ăn được và lửa trong thân đã tắt, nên ắt phải chết. Đại vương, khi hỏa giới tắt, nó không đi đến phương đông, nam, tây, bắc, bốn phương xen giữa, phương trên hay phương dưới. Đại vương, hỏa giới ấy lúc sinh cũng là không, lúc diệt cũng là không; và từ xưa đến nay, bản thể và bản tính của hỏa giới ấy tự nó là không.
Đại vương, có lúc thế giới hoại diệt. Khi thế giới hoại, hỏa giới ngoài thân tăng mạnh, cháy thành một khối (?). Cháy thành một khối rồi thì thiêu khắp tam thiên đại thiên thế giới. Đại vương, hỏa giới ngoài thân ấy khi sinh ra không từ đâu đến. Đại vương, lại có lúc khối lửa lớn ấy thiêu khắp tam thiên đại thiên thế giới xong thì lại tắt hết. Đại vương, khi lửa ấy tắt, nó không đi đến phương đông, nam, tây, bắc, bốn phương xen giữa, phương trên hay phương dưới. Đại vương, hỏa giới ngoài thân ấy lúc sinh cũng là không, lúc diệt cũng là không. Bản thể và bản tính của hỏa giới lớn ấy tự nó là không, chẳng phải có, không thể nắm bắt được, chỉ là tác dụng mà thôi. Mà tác dụng ấy thì chẳng phải nam, chẳng phải nữ.
Đại vương, phong giới cũng có hai loại: một là trong, hai là ngoài. Đại vương, thế nào là phong giới trong thân? Đó là phong giới có trong thân mình và trong thân người khác, được thâu nhận, được nắm giữ: gió, thể gió, tên gió; cái nhanh chóng và không nhanh chóng, thể nhanh chóng, tên nhanh chóng. Đó là cái ở trong bốn chi của thân là gió; cái ở trong dạ dày là gió; cái chạy khắp năm phần thân thể là gió; cái chạy trong các chi nhỏ (như ngón tay, ngón chân) cũng đều là gió; cái chạy khắp các chi lớn nhỏ cũng là gió; hơi thở ra vào cũng là gió. Nói tóm lại, cái gì chuyển động khắp thân đều là gió. Đại vương, đó gọi là phong giới trong thân.
Đại vương, lại có lúc phong giới trong thân tăng mạnh, tụ lại. Khi tăng mạnh và tụ lại, nó có thể làm khô thủy giới, cũng có thể làm suy giảm hỏa giới. Khi đã làm khô thủy giới và làm suy giảm hỏa giới, nó khiến thân người không còn tươi nhuận, cũng không còn ấm áp; ngực bụng trướng phình, tay chân cứng đờ, các mạch căng đầy, gân và khớp co rút. Lúc ấy người đó chịu khổ sở lớn, hoặc có khi chết. Đại vương, phong giới trong thân ấy khi sinh ra không từ đâu đến.
Đại vương, lại có lúc người bệnh ấy gặp được thầy thuốc giỏi. Thầy thuốc xem xét người bệnh, theo bệnh mà kê thuốc. Vì cho thuốc đúng bệnh nên bệnh gió khỏi hẳn. Đại vương, phong giới ấy khi diệt cũng không đi về đâu. Đại vương, phong giới trong thân lúc sinh cũng là không, lúc diệt cũng là không; bản thể và bản tính của phong giới trong thân tự nó là không.
Đại vương, thế nào là phong giới ngoài thân? Đó là những gì ở ngoài thân, không được thân nắm giữ, không được thân thâu nhận: gió, thể gió, tên gió; cái nhanh chóng, thể nhanh chóng, tên nhanh chóng. Đại vương, đó là phong giới bên ngoài.
Đại vương, lại có lúc phong giới bên ngoài ấy tăng mạnh. Vì tăng mạnh nên phong giới tụ lại. Khi tụ lại thì làm lá rụng, cành gãy, cây đổ, bật gốc, núi non sụp lở, núi lớn đổ nát, vỡ ra từng mảnh, dần dần tan nát cho đến thành bụi nhỏ. Tam thiên đại thiên thế giới này bị gió thổi xoay vần. Đại vương, ví như người thợ gốm dùng gậy quay bàn xoay, tam thiên đại thiên thế giới bị gió quay cũng như vậy. Như một chút bột lúa mạch bị gió thổi tan thành bụi, khó mà thấy được; cũng vậy, đại vương, tam thiên đại thiên thế giới này bị gió thổi vỡ nát thành bột rồi thành bụi nhỏ, thành bụi nhỏ rồi cũng không thể thấy được. Đại vương, ví như khi luồng gió dữ dội nổi lên, đem một nắm đất tung theo gió thì cho đến một hạt bụi nhỏ cũng không thấy. Cũng vậy, đại vương, tam thiên đại thiên thế giới này bị gió thổi tan nát thành bột; tan nát thành bột rồi thì không còn thấy sót lại một hạt bụi nào.
Đại vương, phong giới bên ngoài ấy khi sinh ra không từ đâu đến. Đại vương, lại có lúc vào đầu mùa hạ, phong giới bên ngoài đều ẩn mất. Vì ẩn mất nên trời nóng bức, không có gió, trên cây cỏ không có sương. Vì không có sương nên mọi cây cỏ đều không được thấm ướt. Đại vương, phong giới bên ngoài ấy khi diệt cũng không đi về đâu. Đại vương, phong giới ấy lúc sinh cũng là không, lúc diệt cũng là không; bản thể và bản tính của phong giới ấy tự nó là không.
Đại vương, phong giới bên trong và phong giới bên ngoài, cả hai đều là không. Bản thể và bản tính của chúng tự lìa, tướng cũng tự lìa, tính cũng không thể nắm bắt được, tướng diệt cũng lìa. Vì sao vậy? Vì phong giới ấy không phải do ai tạo tác, cũng không có người tạo tác.
Đại vương, thế nào là hư không giới? Hư không giới cũng có hai loại: trong và ngoài. Đại vương, thế nào là hư không giới bên trong? Đó là những gì trong thân mình hoặc trong thân người khác, được thâu nhận, được nắm giữ, tức là hư không, thể hư không, tên hư không. Đó là mọi chỗ trống, lỗ hổng sinh ra trong thân này; chúng thuộc vào loại ấm (năm nhóm hợp thành con người: thân thể, cảm thọ, tri giác, ý muốn tạo tác và nhận thức), thuộc vào loại nhập (mười hai cửa: sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng), cũng thuộc vào loại giới (mười tám yếu tố: sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức). Đại vương, đó gọi là hư không giới trong thân.
Đại vương, thế nào là hư không giới bên ngoài? Đó là những gì ở bên ngoài không phải là sắc (không phải vật chất), cho đến chỗ không có một vật gì dù nhỏ bằng sợi lông, gọi là hư không. Đại vương, đó gọi là hư không giới bên ngoài.
Đại vương, lại có lúc, do nhân duyên của nghiệp (hành động có tạo quả báo) mà sinh ra các nhập. Các nhập ấy sinh ra rồi thì vây quanh không giới, lúc ấy mới được gọi là thuộc vào loại hư không giới bên trong của các nhập. Đại vương, cứ như vậy mà xét tìm trong từng pháp một, thì không thể tìm được một nhãn nhập (cửa của mắt) nào, chỉ có tác dụng mà thôi.
Đại vương, vì sao là không? Vì địa giới là thanh tịnh. Cũng như địa giới thanh tịnh nên là không, thủy giới, hỏa giới, phong giới cũng vì thanh tịnh nên là không; chúng không từ đâu đến.
Đại vương, lại có lúc mọi sắc đều hoại diệt, trở thành hư không. Vì sao vậy? Vì hư không giới là vô tận. Đại vương, chỉ có hư không giới bên trong là an trụ bất động. Đại vương, ví như cõi Niết-bàn vô vi (trạng thái giải thoát hoàn toàn, đã tắt hết phiền não, không do điều kiện nào tạo thành nên không sinh không diệt) an trụ bất động. Nên biết hư không giới cũng như vậy, có mặt khắp mọi nơi.
Đại vương, ví như có người ở nơi đầm trống, đồng hoang, đào ao, đắp hồ, khơi giếng. Đại vương nghĩ sao? Khoảng hư không ở những chỗ ấy từ đâu mà đến?
Vua thưa:
– Bạch Thế Tôn, không từ đâu đến cả.
Phật dạy:
– Đại vương, nếu người ấy lại lấy đất lấp vào, đại vương nghĩ sao, hư không giới ấy đi đến đâu?
Vua thưa:
– Không đi về đâu cả. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, vì hư không giới ấy không đến cũng không đi. Vì sao vậy? Vì hư không giới ấy chẳng phải nam, chẳng phải nữ.
Phật dạy:
– Đại vương, hư không giới bên ngoài cũng bất động, tính của nó không biến đổi. Hư không giới là không, chẳng phải là pháp có thật. Vì sao vậy? Vì hư không giới chẳng phải nam, chẳng phải nữ.
Đại vương, thế nào là thức giới? Như mắt làm chủ, bám vào sắc; vì đối diện với sắc mà biết nên nhãn thức (sự nhận biết qua mắt) sinh ra. Nhãn thức có thể biết màu xanh, vàng, đỏ, trắng và các màu pha tạp, cũng biết dài, ngắn, thô, mịn. Như vậy, tất cả những vật có hình sắc mà nhãn thức có thể thấy được thì gọi là nhãn thức giới. Cũng vậy, hoặc biết tiếng, hoặc biết mùi, hoặc biết vị, hoặc biết xúc chạm, hoặc biết các pháp, hoặc biết những gì sáu căn (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) duyên theo và biết đến, thì gọi là ý thức giới.
Đại vương, thức giới này không nương vào các căn, cũng không nương vào các giới. Vì sao vậy? Đại vương, không phải tịnh sắc (chất vật chất tinh tế, trong suốt, tạo thành giác quan) của đất làm thành nhãn nhập; cũng không phải chất tinh tế của nước, lửa, gió làm thành nhãn nhập. Vì sao vậy? Vì không phải địa giới thanh tịnh và các pháp khác làm thành nhãn nhập hay làm cho có đủ nhãn nhập; cho đến không phải tịnh sắc của thủy giới, hỏa giới, phong giới và các pháp khác làm thành nhãn nhập hay làm cho có đủ nhãn nhập. Vì sao vậy? Vì các pháp không có hiểu biết, không có phân biệt, không có năng lực; chẳng phải đầu, chẳng phải giữa, chẳng phải cuối; chẳng phải trong, chẳng phải ngoài, cũng chẳng phải ở khoảng giữa.
Đại vương, thức giới như vậy, biết rõ việc trước mắt xong thì liền diệt mất, không sinh lại nữa. Thức ấy khi sinh không từ đâu đến, khi diệt cũng không đi về đâu.
Đại vương, thế nào gọi là nhãn nhập? Đó là tịnh sắc do tứ đại (bốn yếu tố lớn: đất, nước, lửa, gió) tạo thành. Nếu bản thể và bản tính của các pháp tự nó là không, thì cái gì là trong, cái gì là đục? Trong các pháp vốn không có sạch hay dơ, làm sao trong đó lại thấy sạch hay dơ? Như vậy, đại vương, cho nên phải biết rằng bản thể và bản tính của nhãn nhập rốt ráo là không, vắng lặng; thời trước và thời sau đều không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì vị lai chưa đến nên không thể nắm bắt được; quá khứ đã diệt nên không thể nắm bắt được; vị lai và việc của vị lai không thể nắm bắt được. Nhãn xứ ấy cũng không thể nắm bắt được, vì tự tính của nó vốn lìa. Nếu bản thể và bản tính không thể nắm bắt được, thì cũng không có tính nam hay tính nữ nào nắm bắt được. Đã không có tính nam, tính nữ thì làm sao có ngã và ngã sở (cái "tôi" và cái "của tôi")?
Đại vương, nếu có ngã và ngã sở thì đó là cảnh giới của ma (ma là kẻ gây chướng ngại, che lấp con đường giải thoát). Không có ngã và ngã sở thì gọi là cảnh giới của chư Phật Như Lai (Như Lai là một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đã đến từ chân như, tức chân lý như thật). Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp đều lìa ngã và ngã sở.
Đại vương, hãy biết rõ đúng như thật rằng nhãn nhập là không, tự tính của nhãn nhập là không. Vì sao vậy? Vì tướng của nhãn nhập này không thể nắm bắt được, cho nên bản thể và bản tính của nhãn nhập này là không, vắng lặng. Cái không này lìa tướng của nhãn nhập, đó gọi là vô tướng (không có hình tướng để bám vào). Đối với tướng không mong cầu gì, nên gọi là vô nguyện (không còn mong cầu). Đại vương, đó gọi là ba không giải thoát môn (ba cánh cửa giải thoát: không, vô tướng và vô nguyện) hiện ra trước mắt ngay trong nhãn nhập.
Đại vương, thế nào là nhĩ nhập giới (cửa của tai), cho đến thân nhập (cửa của thân)? Đại vương, tất cả các pháp này đều đối với ba cánh cửa giải thoát mà hiện ra trước mắt một cách quyết định, hướng về pháp giới (toàn thể thực tại, cảnh giới chân lý) rốt ráo, khắp cả hư không. Không thể gọi tên, không thể nói ra, không thể dùng, không thể chỉ bày, không có tranh luận, không có lời nói, không thể đo lường.
Đại vương, lấy mắt đối với sắc thì gọi là điên đảo (thấy sai sự thật, như thấy ngược). Nói tóm lại, tai đối với tiếng, mũi đối với mùi, lưỡi đối với vị, thân đối với xúc chạm, ý đối với pháp cũng như vậy. Vì thế các pháp được gọi là cảnh giới của ý.
Đại vương, nhãn nhập đối với sắc thì hướng đến nhìn và nắm giữ, bám chặt. Mắt này có ba loại vướng mắc: nhìn thấy cảnh thuận lòng thì sinh ý tưởng ưa thích; thấy cảnh trái lòng thì sinh ý tưởng giận ghét; nhìn cảnh trung tính thì sinh ý tưởng dửng dưng. Các thứ khác là tai, mũi, lưỡi, thân cũng đều như vậy. Ý nhìn các pháp cũng như vậy: nếu duyên cảnh thuận thì sinh tâm ưa thích; duyên cảnh trái thì sinh giận ghét; đối với cảnh trung tính thì sinh tâm ngu mê. Những cảnh giới như vậy là chỗ ý đi đến, ý đi khắp, cho nên gọi là cảnh giới của ý.
Đại vương, ý ấy đi theo sắc thuận thì sinh tham dục; đi theo sắc trái thì khởi giận dữ; đi theo sắc trung tính thì khởi vô minh (sự mê muội, không thấy rõ sự thật). Cũng vậy, đối với tiếng, mùi, vị, xúc chạm và các pháp mà ý duyên theo, ý cũng đi theo ba cách mà khởi lên tham, sân, si (tham lam, giận dữ, ngu mê). Tức là: ý duyên cảnh thuận thì ý pháp sinh tham dục; ý duyên cảnh trái thì ý pháp sinh giận dữ; ý duyên cảnh trung tính thì ý pháp sinh vô minh, khởi lên ngu si.
Đại vương, nên biết như vầy: các căn giống như huyễn hóa (như trò ảo thuật, thấy có mà không thật), và cảnh giới của chúng giống như giấc mộng.
Đại vương, như có người trong mộng cùng các cung nữ và nhiều người khác vui chơi với nhau. Người ấy thức dậy rồi nhớ lại những người và cung nữ trong mộng. Đại vương nghĩ sao? Những điều thấy trong mộng có thật không?
Vua thưa:
– Không.
– Đại vương nghĩ sao? Người ấy chấp những gì mình mộng thấy là thật, như vậy có phải là người có trí không?
Vua thưa:
– Bạch Thế Tôn, không phải. Vì sao vậy? Vì những người và cung nữ thấy trong mộng rốt ráo là không có, cũng không thể nắm bắt được, huống chi là cùng nhau vui chơi. Người ấy chỉ tự làm mình mệt nhọc, hoàn toàn không có gì thật.
Phật dạy:
– Đại vương, cũng vậy, kẻ phàm phu ngu si, ít học, thấy sắc vừa ý. Mắt thấy sắc rồi thì trong tâm sinh bám chấp. Sinh bám chấp rồi thì khởi lòng yêu quý. Khởi lòng yêu quý rồi thì sinh tâm nhiễm đắm. Sinh nhiễm đắm rồi thì tạo nghiệp nhiễm đắm, tức là ba nghiệp của thân, bốn nghiệp của miệng và ba nghiệp của ý (mười điều ác: thân giết hại, trộm cắp, tà dâm; miệng nói dối, nói đâm thọc, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt; ý tham lam, giận dữ, tà kiến). Tạo các nghiệp ấy xong thì nghiệp liền diệt mất. Nghiệp ấy diệt rồi thì không nương ở phương đông, cũng không nương ở phương nam, tây, bắc, bốn phương xen giữa, phương trên hay phương dưới.
Nghiệp như vậy, cho đến lúc sắp chết, khi thức cuối cùng diệt, thì những gì đã làm trước kia hiện ra trong tâm tưởng. Đại vương, phần nghiệp của đời mình đã hết thì nghiệp khác hiện ra trước mắt. Đại vương, giống như người tỉnh mộng nhớ lại việc trong mộng. Cũng vậy, đại vương, thức cuối cùng làm chủ, cùng với nhân duyên của nghiệp kia; do hai duyên ấy mà trong phần đời mới, tâm thức đầu tiên khởi lên. Hoặc sinh vào địa ngục, hoặc sinh làm súc sinh, hoặc sinh vào cõi Diêm-ma-la (cõi của vua Diêm-la, nơi loài quỷ đói ở), hoặc sinh làm A-tu-la, hoặc sinh vào cõi trời, cõi người. Thức trước đã diệt thì thức của phần đời mới sinh ra; phần đời mới nối tiếp nhau, dòng tâm thức không dứt.
Đại vương, không có một pháp nào từ đời này đi sang đời khác mà có sinh có diệt. Thế nhưng nghiệp đã làm và quả báo phải nhận đều không mất. Không có người tạo nghiệp, cũng không có người nhận quả báo.
Đại vương, khi thức cuối cùng ấy diệt thì gọi là chết; khi thức đầu tiên sinh thì gọi là sinh. Đại vương, thức cuối cùng ấy khi khởi lên không từ đâu đến, khi diệt cũng không đi về đâu. Duyên ấy khi sinh cũng không từ đâu đến, khi diệt cũng không đi về đâu. Nghiệp ấy khi sinh cũng không từ đâu đến, khi diệt cũng không đi về đâu. Cái chết khi đến cũng không từ đâu đến, khi diệt cũng không đi về đâu. Thức đầu tiên khi sinh cũng không từ đâu đến, khi diệt cũng không đi về đâu. Sự sinh ấy cũng không từ đâu đến, khi diệt cũng không đi về đâu. Vì sao vậy? Vì tự tính của chúng vốn lìa.
Thức cuối cùng ấy, bản thể và bản tính của thức cuối cùng là không. Duyên, bản thể và bản tính của duyên là không. Nghiệp, bản thể và bản tính của nghiệp là không. Chết, bản thể và bản tính của chết là không. Thức đầu tiên, bản thể và bản tính của thức đầu tiên là không. Thọ (sự nhận chịu), bản thể và bản tính của thọ là không. Thế gian, bản thể và bản tính của thế gian là không. Niết-bàn, bản thể và bản tính của Niết-bàn là không. Khởi lên, bản thể và bản tính của khởi lên là không. Hoại diệt, bản thể và bản tính của hoại diệt là không.
Đại vương, như vậy, nghiệp đã làm và quả báo đều không mất. Không có người tạo nghiệp, không có người nhận quả báo. Chỉ vì theo cách nói của thế tục mà gọi là có, chứ không phải theo đệ nhất nghĩa (chân lý tối cao, sự thật rốt ráo).
Đại vương nên biết, tất cả các pháp đều là không, vắng lặng. Tất cả các pháp là không, đó là không giải thoát môn (cửa giải thoát thấy mọi pháp là không). Cái không cũng không có tướng "không", gọi là vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát không bám vào hình tướng nào). Nếu không có tướng thì không có mong cầu, gọi là vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát không còn mong cầu gì). Như vậy, đại vương, tất cả các pháp đều đủ ba cánh cửa giải thoát; cùng đi với cái không, là con đường dẫn trước đến Niết-bàn (?); xa lìa các tướng, xa lìa mong cầu, rốt ráo là cõi Niết-bàn, quyết định như pháp giới, khắp cùng tận biên giới hư không.
Đại vương nên biết, các căn như huyễn, cảnh giới như mộng, tất cả các thí dụ đều nên hiểu như vậy.
Đại vương, như có người trong mộng đánh nhau với kẻ thù. Người ấy thức dậy rồi nhớ lại việc trong mộng đánh nhau với kẻ thù. Đại vương nghĩ sao? Những điều thấy trong mộng có thật không?
Vua thưa:
– Không.
– Đại vương nghĩ sao? Người ấy chấp những gì mình mộng thấy là thật, như vậy có phải là người có trí không?
Vua thưa:
– Bạch Thế Tôn, không phải. Vì sao vậy? Vì trong mộng rốt ráo không có kẻ thù, huống chi là đánh nhau. Người ấy chỉ tự làm mình mệt nhọc uổng công, hoàn toàn không có gì thật.
Phật dạy:
– Đại vương, cũng vậy, kẻ phàm phu ngu si, ít học, mắt thấy sắc không ưa thì trong lòng không vui. Đối với điều không vui ấy mà sinh bám chấp. Sinh bám chấp rồi liền sinh giận dữ. Sinh giận dữ rồi thì tâm vẩn đục rối loạn, tạo ra nghiệp giận dữ, tức là ba nghiệp của thân, bốn nghiệp của miệng và ba nghiệp của ý. Tạo các nghiệp ấy xong thì nghiệp liền diệt mất. Nghiệp ấy diệt rồi thì không nương ở phương đông, cũng không nương ở phương nam, tây, bắc, bốn phương xen giữa, phương trên hay phương dưới.
Nghiệp như vậy, cho đến lúc sắp chết, khi thức cuối cùng diệt, thì những gì đã làm trước kia hiện ra trong tâm tưởng. Đại vương, người ấy thấy rồi thì trong lòng sợ hãi. Phần nghiệp của đời mình đã hết thì nghiệp khác hiện ra trước mắt. Đại vương, giống như người tỉnh mộng nhớ lại việc trong mộng. Cũng vậy, đại vương, thức cuối cùng làm chủ, cùng với nhân duyên của nghiệp kia; do hai duyên ấy mà trong phần đời mới, tâm thức đầu tiên khởi lên. Hoặc sinh vào địa ngục, hoặc sinh làm súc sinh, hoặc sinh vào cõi Diêm-ma-la, hoặc sinh vào chỗ của A-tu-la, hoặc sinh vào cõi trời, cõi người. Thức trước đã diệt thì thức của phần đời mới sinh ra; phần đời mới nối tiếp nhau, dòng tâm thức không dứt.
Đại vương, không có một pháp nào từ đời này đi sang đời sau mà có sinh có diệt. Thế nhưng nghiệp đã làm và quả báo phải nhận đều không mất. Không có người tạo nghiệp, cũng không có người nhận quả báo.
Đại vương, khi thức cuối cùng ấy diệt thì gọi là chết; khi thức đầu tiên sinh thì gọi là sinh. Đại vương, thức cuối cùng ấy khi khởi lên không từ đâu đến, khi diệt cũng không đi về đâu. Duyên ấy khi sinh cũng không từ đâu đến, khi diệt cũng không đi về đâu. Nghiệp ấy khi sinh cũng không từ đâu đến, khi diệt cũng không đi về đâu. Cái chết khi đến cũng không từ đâu đến, khi diệt cũng không đi về đâu. Thức đầu tiên khi sinh cũng không từ đâu đến, khi diệt cũng không đi về đâu. Sự sinh ấy cũng không từ đâu đến, khi diệt cũng không đi về đâu. Vì sao vậy? Vì tự tính của chúng vốn lìa.
Thức cuối cùng ấy, bản thể và bản tính của thức cuối cùng là không. Duyên, bản thể và bản tính của duyên là không. Nghiệp, bản thể và bản tính của nghiệp là không. Chết, bản thể và bản tính của chết là không. Thức đầu tiên, bản thể và bản tính của thức đầu tiên là không. Thọ, bản thể và bản tính của thọ là không. Thế gian, bản thể và bản tính của thế gian là không. Niết-bàn, bản thể và bản tính của Niết-bàn là không. Khởi lên, bản thể và bản tính của khởi lên là không. Hoại diệt, bản thể và bản tính của hoại diệt là không.
Đại vương, như vậy, nghiệp đã làm và quả báo đều không mất. Không có người tạo nghiệp, không có người nhận quả báo. Chỉ vì theo cách nói của thế tục mà gọi là có, chứ không phải theo đệ nhất nghĩa.
Đại vương nên biết, tất cả các pháp đều là không, vắng lặng. Tất cả các pháp là không, đó là không giải thoát môn. Cái không cũng không có tướng "không", gọi là vô tướng giải thoát môn. Nếu không có tướng thì không có mong cầu, gọi là vô nguyện giải thoát môn. Như vậy, đại vương, tất cả các pháp đều đủ ba cánh cửa giải thoát; cùng đi với cái không, là con đường dẫn trước đến Niết-bàn (?); xa lìa các tướng, xa lìa mong cầu, rốt ráo là cõi Niết-bàn, quyết định như pháp giới, khắp cùng tận biên giới hư không.
Đại vương nên biết, các căn như huyễn, cảnh giới như mộng, tất cả các thí dụ đều nên hiểu như vậy.
Đại vương, như có người trong mộng bị quỷ quấy nhiễu, trong lòng sợ hãi. Người ấy thức dậy rồi nhớ lại con quỷ mình đã mộng thấy. Đại vương nghĩ sao? Những điều thấy trong mộng có thật không?
Vua thưa:
– Không.
– Đại vương nghĩ sao? Người ấy chấp những gì mình mộng thấy là thật, như vậy có phải là người có trí không?
Vua thưa:
– Bạch Thế Tôn, không phải. Vì sao vậy? Vì những gì thấy trong mộng rốt ráo không có quỷ, huống chi là sợ hãi. Người ấy chỉ tự làm mình mệt nhọc, hoàn toàn không có gì thật.
Phật dạy:
– Đại vương, cũng vậy, kẻ phàm phu ngu si, ít học, mắt thấy sắc rồi thì đối với sắc trung tính lại sinh bám chấp sai lầm. Sinh bám chấp rồi thì tạo nghiệp bám chấp, tức là ba nghiệp của thân, bốn nghiệp của miệng và ba nghiệp của ý. Tạo các nghiệp ấy xong thì nghiệp liền diệt mất. Nghiệp ấy diệt rồi thì không nương ở phương đông, cũng không nương ở phương nam, tây, bắc, bốn phương xen giữa, phương trên hay phương dưới.
Nghiệp như vậy, cho đến khi mệnh căn (sức sống duy trì thân mạng) sắp hết, lúc sắp chết, khi thức cuối cùng diệt, thì những gì đã làm trước kia hiện ra trong tâm tưởng. Đại vương, người ấy thấy rồi thì trong lòng sợ hãi. Phần nghiệp của đời mình đã hết thì nghiệp khác hiện ra trước mắt. Đại vương, giống như người tỉnh mộng nhớ lại việc trong mộng. Cũng vậy, đại vương, thức cuối cùng làm chủ, cùng với nhân duyên của nghiệp kia; do hai duyên ấy mà trong phần đời mới, tâm thức đầu tiên khởi lên. Hoặc sinh vào địa ngục, hoặc sinh làm súc sinh, hoặc sinh vào cõi Diêm-ma-la, hoặc sinh vào chỗ của A-tu-la, hoặc sinh vào cõi trời, cõi người. Thức trước đã diệt thì thức của phần đời mới sinh ra; phần đời mới nối tiếp nhau, dòng tâm thức không dứt.
Đại vương, không có một pháp nào từ đời này đi sang đời sau mà có sinh có diệt. Thế nhưng nghiệp đã làm và quả báo phải nhận đều không mất. Không có người tạo nghiệp, cũng không có người nhận quả báo.
Đại vương, khi thức cuối cùng ấy diệt thì gọi là chết; khi thức đầu tiên sinh thì gọi là sinh. Đại vương, thức cuối cùng ấy khi khởi lên không từ đâu đến, khi diệt cũng không đi về đâu. Duyên ấy khi sinh cũng không từ đâu đến, khi diệt cũng không đi về đâu. Nghiệp ấy khi sinh cũng không từ đâu đến, khi diệt cũng không đi về đâu. Cái chết khi đến cũng không từ đâu đến, khi diệt cũng không đi về đâu. Thức đầu tiên khi sinh cũng không từ đâu đến, khi diệt cũng không đi về đâu. Sự sinh ấy cũng không từ đâu đến, khi diệt cũng không đi về đâu. Vì sao vậy? Vì tự tính của chúng vốn lìa.
Thức cuối cùng ấy, bản thể và bản tính của thức cuối cùng là không. Duyên, bản thể và bản tính của duyên là không. Nghiệp, bản thể và bản tính của nghiệp là không. Chết, bản thể và bản tính của chết là không. Thức đầu tiên, bản thể và bản tính của thức đầu tiên là không. Thọ, bản thể và bản tính của thọ là không. Thế gian, bản thể và bản tính của thế gian là không. Niết-bàn, bản thể và bản tính của Niết-bàn là không. Khởi lên, bản thể và bản tính của khởi lên là không. Hoại diệt, bản thể và bản tính của hoại diệt là không.
Đại vương, như vậy, nghiệp đã làm và quả báo đều không mất. Không có người tạo nghiệp, không có người nhận quả báo. Chỉ vì theo cách nói của thế tục mà gọi là có, chứ không phải theo đệ nhất nghĩa.
Đại vương nên biết, tất cả các pháp đều là không, vắng lặng. Tất cả các pháp là không, đó là không giải thoát môn. Cái không cũng không có tướng "không", gọi là vô tướng giải thoát môn. Nếu không có tướng thì không có mong cầu, gọi là vô nguyện giải thoát môn. Như vậy, đại vương, tất cả các pháp đều đủ ba cánh cửa giải thoát; cùng đi với cái không, là con đường dẫn trước đến Niết-bàn (?); xa lìa các tướng, xa lìa mong cầu, rốt ráo là cõi Niết-bàn, quyết định như pháp giới, khắp cùng tận biên giới hư không.
Đại vương nên biết, các căn như huyễn, cảnh giới như mộng, tất cả các thí dụ đều nên hiểu như vậy.
Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ bảy mươi ba.
Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ bảy mươi bốn.
Ngài Tam tạng (vị pháp sư thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật và luận) Na-liên-đề-da-xá đời Bắc Tề dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video