Thiên 96 — Hội 16 – Phẩm 25 Sự khác biệt của sáu giới (phần 2)

 Hội Bồ-tát Kiến Thực (Bồ-tát: người tu hướng tới giác ngộ và cứu giúp chúng sinh; "Kiến Thực" nghĩa là thấy được sự thật; đây là tên một hội thuyết pháp trong kinh Đại Bảo Tích), phần thứ mười sáu, đoạn mười bốn. Phẩm Lục giới sai biệt (phẩm nói về sự khác nhau của sáu giới, tức sáu yếu tố cấu thành con người: đất, nước, lửa, gió, hư không và thức), phẩm thứ hai mươi lăm, đoạn hai.

 Đại vương, ví như có người nằm mộng thấy trong nước mình người con gái xinh đẹp bậc nhất. Ở bên cô gái ấy, người ấy được nghe tiếng nhạc tuyệt diệu, dễ thương. Nghe rồi, người ấy lấy tiếng nhạc đó để tự vui, hưởng thú vui ngũ dục (năm thứ khoái lạc của giác quan: sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon và cảm giác khi chạm). Khi tỉnh dậy, người ấy nhớ lại tiếng nhạc dễ thương trong mộng. Ý đại vương thế nào? Những điều thấy trong mộng có thật không?

 Vua đáp: "Không thật."

 "Đại vương, ý ngài thế nào? Người ấy bám vào điều mình mộng thấy mà cho là thật, như thế có phải là người khôn không?"

 Vua đáp: "Không phải, bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là đấng được cả thế gian tôn kính). Vì sao? Vì người con gái đẹp nhất và tiếng nhạc dễ thương thấy trong mộng rốt cuộc là không có, huống gì là thú vui ngũ dục. Người ấy chỉ tự làm mình mệt nhọc, hoàn toàn chẳng có gì thật."

 Phật nói: "Đại vương, kẻ phàm phu (người thường chưa giác ngộ) ngu si, ít nghe hiểu đạo lý cũng như thế. Thấy người con gái đẹp nhất và nghe tiếng nhạc vừa ý mình thì trong lòng sinh chấp trước (bám chặt, cho là có thật). Chấp trước rồi thì sinh lòng ưa thích. Ưa thích rồi thì sinh lòng nhiễm trước (đắm nhiễm, dính mắc). Nhiễm trước rồi thì tạo nghiệp (hành động có chủ ý, để lại hậu quả về sau) nhiễm trước, tức là ba loại nghiệp của thân, bốn loại của miệng, ba loại của ý (gồm mười nghiệp: thân thì giết hại, trộm cắp, tà dâm; miệng thì nói dối, nói đâm thọc, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt; ý thì tham lam, giận dữ, si mê).

 Tạo nghiệp ấy xong thì nghiệp liền tan mất. Nghiệp ấy mất rồi, không nương ở phương đông mà tồn tại, cũng không nương ở phương nam, phương tây, phương bắc, bốn hướng phụ, phương trên, phương dưới mà tồn tại. Nghiệp như thế cho đến lúc sắp chết, khi thức (tâm nhận biết, phân biệt) sau cùng diệt, thì người ấy thấy những việc mình đã làm trước kia hiện ra trong tâm tưởng. Đại vương, người ấy thấy rồi thì trong lòng hoảng hốt sợ hãi. Phần nghiệp thuộc về đời này đã hết thì nghiệp khác hiện ra trước mắt. Đại vương, giống như người tỉnh mộng nhớ lại việc trong mộng.

 Cũng như thế, đại vương, thức sau cùng làm chủ, cùng với nhân duyên của nghiệp kia; do hai duyên này mà trong phần sinh (giai đoạn bắt đầu thọ sinh vào đời sống mới) tâm thức bắt đầu khởi lên: hoặc sinh vào địa ngục, hoặc sinh làm súc sinh (loài vật), hoặc sinh vào cõi Diêm-ma-la (cõi do vua Diêm-ma cai quản, nơi ở của loài quỷ đói), hoặc sinh vào chỗ a-tu-la (loài thần có phúc lớn nhưng hay giận dữ, hiếu chiến), hoặc sinh vào cõi trời, cõi người. Thức trước đã diệt thì thức của phần sinh mới sinh ra; các phần sinh nối tiếp nhau, dòng tâm thức không dứt.

 Đại vương, không có một pháp (bất cứ sự vật, hiện tượng nào) nào từ đời này đi đến đời khác mà có sinh, có diệt; vậy mà nghiệp đã làm và quả báo (kết quả phải nhận do nghiệp gây ra) đều không mất. Không có người tạo nghiệp, cũng không có người nhận quả báo. Đại vương, lúc thức sau cùng ấy diệt thì gọi là thuộc vào số chết; lúc thức đầu tiên sinh thì gọi là thuộc vào số sinh.

 Đại vương, thức sau cùng ấy lúc khởi lên không từ đâu đến, đến lúc diệt cũng không đi về đâu. Duyên (điều kiện giúp cho sự việc phát sinh) lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Nghiệp lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Cái chết lúc đến cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Thức đầu tiên lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Sự sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Vì sao? Vì đều lìa tự tánh (không có bản chất riêng tồn tại độc lập).

 Thức sau cùng thì thể tánh của thức sau cùng là không (bản chất trống rỗng, không có thực thể). Duyên thì thể tánh của duyên là không. Nghiệp thì thể tánh của nghiệp là không. Chết thì thể tánh của chết là không. Thức đầu tiên thì thể tánh của thức đầu tiên là không. Thọ (sự cảm nhận vui, khổ) thì thể tánh của thọ là không. Thế gian thì thể tánh của thế gian là không. Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử) thì thể tánh của niết-bàn là không. Khởi thì thể tánh của khởi là không. Hoại thì thể tánh của hoại là không.

 Đại vương, như vậy nghiệp đã làm và quả báo đều không mất, mà không có người tạo nghiệp, không có người nhận quả báo; chỉ là theo cách nói thế tục (theo quy ước của đời thường) nên có, chứ không phải đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng, cái thật rốt ráo). Đại vương nên biết: tất cả các pháp đều trống rỗng, vắng lặng. Tất cả các pháp là không, đó là "không giải thoát môn" (cửa giải thoát thứ nhất: thấy mọi pháp đều trống rỗng). Cái không cũng không có tướng của cái không, đó là "vô tướng giải thoát môn" (cửa giải thoát thứ hai: không bám vào bất cứ hình tướng nào). Nếu đã không có tướng thì không có gì để mong cầu, gọi là "vô nguyện giải thoát môn" (cửa giải thoát thứ ba: không còn mong cầu gì).

 Như vậy, đại vương, tất cả pháp đều đủ ba cửa giải thoát, cùng đi với cái không, là con đường đi trước dẫn tới niết-bàn; lìa xa tướng, lìa xa mong cầu, rốt ráo là cõi niết-bàn, chắc chắn giống như pháp giới (toàn thể thực tại như nó vốn là), trùm khắp đến tận bờ hư không. Đại vương nên biết: các căn (các giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) như trò huyễn thuật (có hình mà không thật), cảnh giới (các đối tượng mà giác quan nhận biết) như giấc mộng. Mọi thí dụ đều nên hiểu như thế.

 Đại vương, tai nghe tiếng dữ thì sinh lòng xấu. Đại vương, ví như có người trong mộng phải chia lìa người thân yêu, sinh ra khổ não lớn, kêu gào khóc lóc; hoặc phải lìa cha mẹ, vợ con và quyến thuộc mình yêu quý. Khi tỉnh dậy, người ấy nhớ lại những việc chia lìa người thân, khóc lóc trong mộng. Ý đại vương thế nào? Những điều thấy trong mộng có thật không?

 Vua đáp: "Không thật."

 Phật nói: "Đại vương, ý ngài thế nào? Người ấy bám vào điều mình mộng thấy mà cho là thật, như thế có phải là người khôn không?"

 Vua đáp: "Không phải, bạch Thế Tôn. Vì sao? Vì việc chia lìa người thân yêu thấy trong mộng rốt cuộc là không có, huống gì là khóc lóc. Người ấy chỉ uổng công tự làm mình mệt nhọc, hoàn toàn chẳng có gì thật."

 Phật nói: "Đại vương, kẻ phàm phu ngu si, ít nghe hiểu cũng như thế. Thấy, nghe tiếng dữ thì sinh chấp trước. Chấp trước rồi thì sinh lòng không ưa. Vì không ưa nên sinh lòng sân (giận dữ). Vì sinh lòng sân nên tạo nghiệp sân, tức là ba loại nghiệp của thân, bốn của miệng, ba của ý.

 Tạo nghiệp ấy xong thì nghiệp liền tan mất. Nghiệp ấy mất rồi, không nương ở phương đông mà tồn tại, cũng không nương ở phương nam, tây, bắc, bốn hướng phụ, phương trên, phương dưới mà tồn tại. Nghiệp như thế cho đến lúc sắp chết, khi thức sau cùng diệt, thì thấy những việc đã làm trước kia hiện ra trong tâm tưởng. Đại vương, người ấy thấy rồi thì trong lòng lo sợ. Phần nghiệp thuộc về đời này đã hết thì nghiệp khác hiện ra trước mắt. Đại vương, giống như người tỉnh mộng nhớ lại việc trong mộng.

 Cũng như thế, đại vương, thức sau cùng làm chủ, cùng với nhân duyên của nghiệp kia; do hai duyên này mà trong phần sinh tâm thức bắt đầu khởi lên: hoặc sinh vào địa ngục, hoặc sinh làm súc sinh, hoặc sinh vào cõi Diêm-ma-la, hoặc sinh làm a-tu-la, hoặc sinh vào cõi trời, cõi người. Thức trước đã diệt thì thức của phần sinh mới thọ sinh; các phần sinh nối tiếp nhau, dòng tâm thức không dứt.

 Đại vương, không có một pháp nào từ đời này đi đến đời sau mà có sinh, có diệt; vậy mà nghiệp đã làm và quả báo phải nhận đều không mất. Không có người tạo nghiệp, cũng không có người nhận quả báo. Đại vương, lúc thức sau cùng ấy diệt thì gọi là thuộc vào số chết; lúc thức đầu tiên sinh thì gọi là thuộc vào số sinh.

 Đại vương, thức sau cùng ấy lúc khởi lên không từ đâu đến, đến lúc diệt cũng không đi về đâu. Duyên lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Nghiệp lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Cái chết lúc đến cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Thức đầu tiên lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Sự sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Vì sao? Vì đều lìa tự tánh.

 Thức sau cùng thì thể tánh của thức sau cùng là không. Duyên thì thể tánh của duyên là không. Nghiệp thì thể tánh của nghiệp là không. Chết thì thể tánh của chết là không. Thức đầu tiên thì thể tánh của thức đầu tiên là không. Thọ thì thể tánh của thọ là không. Thế gian thì thể tánh của thế gian là không. Niết-bàn thì thể tánh của niết-bàn là không. Khởi thì thể tánh của khởi là không. Hoại thì thể tánh của hoại là không.

 Đại vương, như vậy nghiệp đã làm và quả báo đều không mất, mà không có người tạo nghiệp, không có người nhận quả báo; chỉ là theo cách nói thế tục nên có, chứ không phải đệ nhất nghĩa. Đại vương nên biết: tất cả các pháp đều trống rỗng, vắng lặng. Tất cả các pháp là không, đó là không giải thoát môn. Cái không cũng không có tướng của cái không, gọi là vô tướng giải thoát môn. Nếu đã không có tướng thì không có gì để mong cầu, gọi là vô nguyện giải thoát môn.

 Như vậy, đại vương, tất cả pháp đều đủ ba cửa giải thoát, cùng đi với cái không, là con đường đi trước dẫn tới niết-bàn; lìa xa tướng, lìa xa mong cầu, rốt ráo là cõi niết-bàn, chắc chắn giống như pháp giới, trùm khắp đến tận bờ hư không. Đại vương nên biết: các căn như huyễn thuật, cảnh giới như giấc mộng. Mọi thí dụ đều nên hiểu như thế.

 Đại vương, tai nghe tiếng thuộc loại xả (tiếng trung tính, không gây vui cũng không gây khổ) thì khởi lên tướng xả. Đại vương, ví như có người trong mộng nghe một thứ tiếng mà không rõ câu chữ, ý nghĩa. Khi tỉnh dậy, người ấy nhớ lại tiếng đã nghe trong mộng. Ý đại vương thế nào? Tiếng nghe trong mộng có thật không?

 Vua đáp: "Không thật."

 "Đại vương, ý ngài thế nào? Người ấy bám vào điều mình mộng thấy mà cho là thật, như thế có phải là người khôn không?"

 Vua đáp: "Không phải, bạch Thế Tôn. Vì sao? Vì trong mộng rốt cuộc không hề có âm thanh nào, huống gì lại có câu rõ nghĩa hay không rõ nghĩa. Người ấy chỉ uổng công tự làm mình mệt nhọc, hoàn toàn chẳng có gì thật."

 Phật nói: "Đại vương, cũng như thế, kẻ phàm phu ngu si, ít nghe hiểu nghe tiếng thuộc loại xả thì sinh chấp trước. Chấp trước rồi thì sinh mê lầm. Mê lầm rồi thì tạo nghiệp si (nghiệp do mê muội), tức là ba loại nghiệp của thân, bốn của miệng, ba của ý.

 Tạo nghiệp xong thì nghiệp liền tan mất. Nghiệp ấy mất rồi, không nương ở phương đông mà tồn tại, cũng không nương ở phương nam, tây, bắc, bốn hướng phụ, phương trên, phương dưới mà tồn tại. Nghiệp như thế cho đến lúc sắp chết, khi thức sau cùng diệt, thì thấy những việc đã làm trước kia hiện ra trong tâm tưởng. Người ấy thấy rồi thì trong lòng sinh chấp trước. Phần nghiệp thuộc về đời này đã hết thì nghiệp khác hiện ra trước mắt. Đại vương, giống như người tỉnh mộng nhớ lại thứ tiếng không rõ câu nghĩa trong mộng.

 Đại vương, cũng như thế, thức sau cùng làm chủ, cùng với nhân duyên của nghiệp kia; do hai duyên này mà trong phần sinh tâm thức bắt đầu khởi lên: hoặc sinh vào địa ngục, hoặc sinh làm súc sinh, hoặc sinh vào cõi Diêm-ma-la, hoặc sinh làm a-tu-la, hoặc sinh vào cõi trời, cõi người. Thức trước đã diệt thì thức của phần sinh mới thọ sinh; các phần sinh nối tiếp nhau, dòng tâm thức không dứt.

 Đại vương, không có một pháp nào từ đời này đi đến đời sau mà có sinh, có diệt; vậy mà nghiệp đã làm và quả báo phải nhận đều không mất. Không có người tạo nghiệp, cũng không có người nhận quả báo. Đại vương, lúc thức sau cùng ấy diệt thì gọi là thuộc vào số chết; lúc thức đầu tiên sinh thì gọi là thuộc vào số sinh.

 Đại vương, thức sau cùng ấy lúc khởi lên không từ đâu đến, đến lúc diệt cũng không đi về đâu. Duyên lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Nghiệp lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Cái chết lúc đến cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Thức đầu tiên lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Sự sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Vì sao? Vì đều lìa tự tánh.

 Thức sau cùng thì thể tánh của thức sau cùng là không. Duyên thì thể tánh của duyên là không. Nghiệp thì thể tánh của nghiệp là không. Chết thì thể tánh của chết là không. Thức đầu tiên thì thể tánh của thức đầu tiên là không. Thọ sinh (nhận lấy thân mới) thì thể tánh của thọ sinh là không. Thế gian thì thể tánh của thế gian là không. Niết-bàn thì thể tánh của niết-bàn là không. Khởi thì thể tánh của khởi là không. Hoại thì thể tánh của hoại là không.

 Đại vương, như vậy nghiệp đã làm và quả báo đều không mất, mà không có người tạo nghiệp, không có người nhận quả báo; chỉ là theo cách nói thế tục nên có, chứ không phải đệ nhất nghĩa. Đại vương nên biết: tất cả các pháp đều trống rỗng, vắng lặng. Tất cả các pháp là không, đó là không giải thoát môn. Cái không cũng không có tướng của cái không, gọi là vô tướng giải thoát môn. Nếu đã không có tướng thì không có gì để mong cầu, gọi là vô nguyện giải thoát môn.

 Như vậy, đại vương, tất cả các pháp đều đủ ba cửa giải thoát, cùng đi với cái không, là con đường đi trước dẫn tới niết-bàn; lìa xa tướng, lìa xa mong cầu, rốt ráo là cõi niết-bàn, chắc chắn giống như pháp giới, trùm khắp đến tận bờ hư không. Đại vương nên biết: các căn như huyễn thuật, cảnh giới như giấc mộng. Mọi thí dụ đều nên hiểu như thế.

 Đại vương, ví như có người trong mộng lấy hương chiên-đàn (gỗ đàn hương, rất thơm), hoặc hương lá đa-ma-la (một loại lá cây có mùi thơm), cùng các thứ hương khác mà xoa lên mình. Khi tỉnh dậy, người ấy nhớ lại mùi hương chiên-đàn, hương lá đa-ma-la và các thứ hương khác trong mộng. Ý đại vương thế nào? Những điều thấy trong mộng có thật không?

 Vua đáp: "Không thật."

 "Đại vương, ý ngài thế nào? Người ấy bám vào điều mình mộng thấy mà cho là thật, như thế có phải là người khôn không?"

 Vua đáp: "Không phải, bạch Thế Tôn. Vì sao? Vì trong mộng rốt cuộc không có các thứ hương, huống gì là xoa lên mình. Người ấy chỉ uổng công tự làm mình mệt nhọc, hoàn toàn chẳng có gì thật."

 Phật nói: "Đại vương, kẻ phàm phu ngu si, ít nghe hiểu cũng như thế. Chạm đến, ngửi thấy mùi hương thơm đẹp thì sinh lòng ham thích dính mắc. Ham thích dính mắc rồi lại càng ưa sâu đậm hơn. Ưa sâu đậm rồi thì khởi lòng nhiễm trước. Nhiễm trước rồi thì tạo nghiệp nhiễm trước, tức là ba loại nghiệp của thân, bốn của miệng, ba của ý.

 Tạo nghiệp ấy xong thì nghiệp liền tan mất. Nghiệp ấy mất rồi, không nương ở phương đông mà tồn tại, cũng không nương ở phương nam, tây, bắc, bốn hướng phụ, phương trên, phương dưới mà tồn tại. Nghiệp như thế cho đến lúc sắp chết, khi thức sau cùng diệt, thì thấy những việc đã làm trước kia hiện ra trong tâm tưởng. Đại vương, giống như người tỉnh mộng nhớ lại các mùi hương đã ngửi trong mộng.

 Cũng như thế, đại vương, thức sau cùng làm chủ, cùng với nhân duyên của nghiệp kia; do hai duyên này mà trong phần sinh tâm thức bắt đầu khởi lên: hoặc sinh vào địa ngục, hoặc sinh làm súc sinh, hoặc sinh vào cõi Diêm-ma-la, hoặc sinh làm a-tu-la, hoặc sinh vào cõi trời, cõi người. Thức trước đã diệt thì thức của phần sinh mới thọ sinh; các phần sinh nối tiếp nhau, dòng tâm thức không dứt.

 Đại vương, không có một pháp nào từ đời này đi đến đời sau mà có sinh, có diệt; vậy mà nghiệp đã làm và quả báo phải nhận đều không mất. Không có người tạo nghiệp, cũng không có người nhận quả báo. Đại vương, lúc thức sau cùng ấy diệt thì gọi là thuộc vào số chết; lúc thức đầu tiên sinh thì gọi là thuộc vào số sinh.

 Đại vương, thức sau cùng ấy lúc khởi lên không từ đâu đến, đến lúc diệt cũng không đi về đâu. Duyên lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Nghiệp lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Cái chết lúc đến cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Thức đầu tiên lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Sự sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Vì sao? Vì đều lìa tự tánh.

 Thức sau cùng thì thể tánh của thức sau cùng là không. Duyên thì thể tánh của duyên là không. Nghiệp thì thể tánh của nghiệp là không. Chết thì thể tánh của chết là không. Thức đầu tiên thì thể tánh của thức đầu tiên là không. Thọ sinh thì thể tánh của thọ sinh là không. Thế gian thì thể tánh của thế gian là không. Niết-bàn thì thể tánh của niết-bàn là không. Khởi thì thể tánh của khởi là không. Hoại thì thể tánh của hoại là không.

 Đại vương, như vậy nghiệp đã làm và quả báo đều không mất, mà không có người tạo nghiệp, không có người nhận quả báo; chỉ là theo cách nói thế tục nên có, chứ không phải đệ nhất nghĩa. Đại vương nên biết: tất cả các pháp đều trống rỗng, vắng lặng. Tất cả các pháp là không, đó là không giải thoát môn. Cái không cũng không có tướng của cái không, gọi là vô tướng giải thoát môn. Nếu đã không có tướng thì không có gì để mong cầu, gọi là vô nguyện giải thoát môn.

 Như vậy, đại vương, tất cả các pháp đều đủ ba cửa giải thoát, cùng đi với cái không, là con đường đi trước dẫn tới niết-bàn; lìa xa tướng, lìa xa mong cầu, rốt ráo là cõi niết-bàn, chắc chắn giống như pháp giới, trùm khắp đến tận bờ hư không. Đại vương nên biết: các căn như huyễn thuật, cảnh giới như giấc mộng. Mọi thí dụ đều nên hiểu như thế.

 Đại vương, ví như có người trong mộng thấy xác rắn chết, xác chó chết, xác người chết bị buộc vào cổ mình. Khi tỉnh dậy, người ấy nhớ lại xác rắn chết, chó chết, người chết thấy trong mộng mà trong lòng sợ hãi. Đại vương, ý ngài thế nào? Trong mộng như thế, dù chỉ một cái xác bị buộc vào cổ, có phải là thật không?

 Vua đáp: "Không phải, bạch Thế Tôn."

 Phật nói: "Người ấy bám vào cái xác thấy trong mộng, có phải là người khôn không?"

 Vua đáp: "Không phải, bạch Thế Tôn. Vì sao? Vì trong mộng rốt cuộc không có xác rắn chết, chó chết, người chết, huống gì là đem buộc vào cổ. Người ấy chỉ uổng công tự làm mình mệt nhọc, hoàn toàn chẳng có gì thật."

 Phật nói: "Đại vương, kẻ phàm phu ít nghe hiểu, ngu si cũng như thế. Đã thấy thứ hôi thối ghê tởm thì sinh chấp trước. Chấp trước rồi thì sinh lòng không ưa. Vì không ưa nên sinh lòng sân. Vì sinh lòng sân nên tạo nghiệp sân, tức là ba loại nghiệp của thân, bốn của miệng, ba của ý.

 Tạo nghiệp ấy xong thì nghiệp liền tan mất. Nghiệp ấy mất rồi, không nương ở phương đông mà tồn tại, cũng không nương ở phương nam, tây, bắc, bốn hướng phụ, phương trên, phương dưới mà tồn tại. Nghiệp như thế cho đến lúc sắp chết, khi thức sau cùng diệt, thì thấy những việc đã làm trước kia hiện ra trong tâm tưởng. Đại vương, người ấy thấy rồi thì trong lòng chán ghét. Phần nghiệp thuộc về đời này đã hết thì nghiệp khác hiện ra trước mắt. Đại vương, giống như người tỉnh mộng nhớ lại việc trong mộng.

 Cũng như thế, đại vương, thức sau cùng làm chủ, cùng với nhân duyên của nghiệp kia; do hai duyên này mà trong phần sinh tâm thức bắt đầu khởi lên: hoặc sinh vào địa ngục, hoặc sinh làm súc sinh, hoặc sinh vào cõi Diêm-ma-la, hoặc sinh làm a-tu-la, hoặc sinh vào cõi trời, cõi người. Thức trước đã diệt thì thức của phần sinh mới thọ sinh; các phần sinh nối tiếp nhau, dòng tâm thức không dứt.

 Đại vương, không có một pháp nào từ đời này đi đến đời sau mà có sinh, có diệt; vậy mà nghiệp đã làm và quả báo phải nhận đều không mất. Không có người tạo nghiệp, cũng không có người nhận quả báo. Đại vương, lúc thức sau cùng ấy diệt thì gọi là thuộc vào số chết; lúc thức đầu tiên sinh thì gọi là thuộc vào số sinh.

 Đại vương, thức sau cùng ấy lúc khởi lên không từ đâu đến, đến lúc diệt cũng không đi về đâu. Duyên lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Nghiệp lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Cái chết lúc đến cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Thức đầu tiên lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Sự sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Vì sao? Vì đều lìa tự tánh.

 Thức sau cùng thì thể tánh của thức sau cùng là không. Duyên thì thể tánh của duyên là không. Nghiệp thì thể tánh của nghiệp là không. Chết thì thể tánh của chết là không. Thức đầu tiên thì thể tánh của thức đầu tiên là không. Thọ sinh thì thể tánh của thọ sinh là không. Thế gian thì thể tánh của thế gian là không. Niết-bàn thì thể tánh của niết-bàn là không. Khởi thì thể tánh của khởi là không. Hoại thì thể tánh của hoại là không.

 Đại vương, như vậy nghiệp đã làm và quả báo đều không mất, mà không có người tạo nghiệp, không có người nhận quả báo; chỉ là theo cách nói thế tục nên có, chứ không phải đệ nhất nghĩa. Đại vương nên biết: tất cả các pháp đều trống rỗng, vắng lặng. Tất cả các pháp là không, đó là không giải thoát môn. Cái không cũng không có tướng của cái không, gọi là vô tướng giải thoát môn. Nếu đã không có tướng thì không có gì để mong cầu, gọi là vô nguyện giải thoát môn.

 Như vậy, đại vương, tất cả pháp đều đủ ba cửa giải thoát, cùng đi với cái không, là con đường đi trước dẫn tới niết-bàn; lìa xa tướng, lìa xa mong cầu, rốt ráo là cõi niết-bàn, chắc chắn giống như pháp giới, trùm khắp đến tận bờ hư không. Đại vương nên biết: các căn như huyễn thuật, cảnh giới như giấc mộng. Mọi thí dụ đều nên hiểu như thế.

 Đại vương, ví như có người trong mộng thấy tỷ căn (giác quan mũi) của mình bị hư hỏng. Khi tỉnh dậy, người ấy nhớ lại cái mũi bị hư trong mộng. Ý đại vương thế nào? Những điều thấy trong mộng có thật không?

 Vua đáp: "Không thật."

 "Đại vương, ý ngài thế nào? Người ấy bám vào điều mình mộng thấy mà cho là thật, như thế có phải là người khôn không?"

 Vua đáp: "Không phải, bạch Thế Tôn. Vì sao? Vì trong mộng rốt cuộc không có cái mũi nào, huống gì là bị hư hỏng. Người ấy chỉ uổng công tự làm mình mệt nhọc, hoàn toàn chẳng có gì thật."

 Phật nói: "Đại vương, kẻ phàm phu ngu si, ít nghe hiểu cũng như thế. Thấy mũi bị hư hỏng thì sinh chấp trước. Chấp trước rồi thì sinh sợ hãi. Sợ hãi rồi thì sinh lòng nhiễm trước. Nhiễm trước rồi thì tạo nghiệp nhiễm trước, tức là ba loại nghiệp của thân, bốn của miệng, ba của ý.

 Tạo nghiệp ấy xong thì nghiệp liền tan mất. Nghiệp ấy mất rồi, không nương ở phương đông mà tồn tại, cũng không nương ở phương nam, tây, bắc, bốn hướng phụ, phương trên, phương dưới mà tồn tại. Nghiệp như thế cho đến lúc sắp chết, khi thức sau cùng diệt, thì thấy những việc đã làm trước kia hiện ra trong tâm tưởng. Đại vương, người ấy thấy rồi thì trong lòng hoảng hốt sợ hãi. Phần nghiệp thuộc về đời này đã hết thì nghiệp khác hiện ra trước mắt. Đại vương, giống như người tỉnh mộng nhớ lại việc trong mộng.

 Cũng như thế, đại vương, thức sau cùng làm chủ, cùng với nhân duyên của nghiệp kia; do hai duyên này mà trong phần sinh tâm thức bắt đầu khởi lên: hoặc sinh vào địa ngục, hoặc sinh làm súc sinh, hoặc sinh vào cõi Diêm-ma-la, hoặc sinh làm a-tu-la, hoặc sinh vào cõi trời, cõi người. Thức trước đã diệt thì thức của phần sinh mới thọ sinh; các phần sinh nối tiếp nhau, dòng tâm thức không dứt.

 Đại vương, không có một pháp nào từ đời này đi đến đời sau mà có sinh, có diệt; vậy mà nghiệp đã làm và quả báo phải nhận đều không mất. Không có người tạo nghiệp, cũng không có người nhận quả báo. Đại vương, lúc thức sau cùng ấy diệt thì gọi là vào số chết; lúc thức đầu tiên sinh thì gọi là vào số sinh.

 Đại vương, thức sau cùng ấy lúc khởi lên không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Nghiệp lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Cái chết lúc đến cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Thức đầu tiên lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Sự sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Vì sao? Vì đều lìa tự tánh.

 Thức sau cùng thì thể tánh của thức sau cùng là không. Duyên thì thể tánh của duyên là không. Nghiệp thì thể tánh của nghiệp là không. Chết thì thể tánh của chết là không. Thức đầu tiên thì thể tánh của thức đầu tiên là không. Thọ sinh thì thể tánh của thọ sinh là không. Thế gian thì thể tánh của thế gian là không. Niết-bàn thì thể tánh của niết-bàn là không. Khởi thì thể tánh của khởi là không. Hoại thì thể tánh của hoại là không.

 Đại vương, như vậy nghiệp đã làm và quả báo đều không mất, mà không có người tạo nghiệp, không có người nhận quả báo; chỉ là theo cách nói thế tục nên có, chứ không phải đệ nhất nghĩa. Đại vương nên biết: tất cả các pháp đều trống rỗng, vắng lặng. Tất cả các pháp là không, đó là không giải thoát môn. Cái không cũng không có tướng của cái không, gọi là vô tướng giải thoát môn. Nếu đã không có tướng thì không có gì để mong cầu, gọi là vô nguyện giải thoát môn.

 Như vậy, đại vương, tất cả pháp đều đủ ba cửa giải thoát, cùng đi với cái không, là con đường đi trước dẫn tới niết-bàn; lìa xa tướng, lìa xa mong cầu, rốt ráo là cõi niết-bàn, chắc chắn giống như pháp giới, trùm khắp đến tận bờ hư không. Đại vương nên biết: thức và các căn (?) như huyễn thuật, cảnh giới như giấc mộng. Mọi thí dụ đều nên hiểu như thế.

 Đại vương, ví như có người trong mộng thấy mình đói khát, được món ăn trăm vị, mặc sức mà ăn. Khi tỉnh dậy, người ấy nhớ lại đồ ăn thức uống trăm vị trong mộng. Ý đại vương thế nào? Điều người ấy mộng thấy có phải là thức ăn thật không?

 Vua đáp: "Không phải."

 Phật nói: "Đại vương, ý ngài thế nào? Người ấy bám vào điều mình mộng thấy mà cho là thật, như thế có phải là người khôn không?"

 Vua đáp: "Không phải, bạch Thế Tôn. Vì sao? Vì trong mộng rốt cuộc không có đồ ăn thức uống, huống gì là ăn. Người ấy chỉ uổng công tự làm mình mệt nhọc, hoàn toàn chẳng có gì thật."

 Phật nói: "Đại vương, kẻ phàm phu ngu si, ít nghe hiểu cũng như thế. Thấy trăm thứ món ăn rồi thì trong lòng sinh chấp trước. Chấp trước rồi thì khởi lòng tham thích. Tham thích rồi thì trong lòng sinh nhiễm trước. Nhiễm trước rồi thì tạo nghiệp nhiễm trước, tức là ba loại nghiệp của thân, bốn của miệng, ba của ý.

 Tạo nghiệp ấy xong thì nghiệp liền tan mất. Nghiệp ấy mất rồi, không nương ở phương đông mà tồn tại, cũng không nương ở phương nam, tây, bắc, bốn hướng phụ, phương trên, phương dưới mà tồn tại. Nghiệp như thế cho đến lúc sắp chết, khi thức sau cùng diệt, thì thấy những việc đã làm trước kia hiện ra trong tâm tưởng. Đại vương, người ấy thấy rồi thì trong lòng sinh tham thích. Phần nghiệp thuộc về đời này đã hết thì nghiệp khác hiện ra trước mắt. Đại vương, giống như người tỉnh mộng kia nhớ lại việc trong mộng.

 Cũng như thế, đại vương, thức sau cùng làm chủ, cùng với nhân duyên của nghiệp kia; do hai duyên này mà trong phần sinh tâm thức bắt đầu khởi lên: hoặc sinh vào địa ngục, hoặc sinh làm súc sinh, hoặc sinh vào cõi Diêm-ma-la, hoặc sinh làm a-tu-la, hoặc sinh vào cõi trời, cõi người. Thức trước đã diệt thì thức của phần sinh mới thọ sinh; các phần sinh nối tiếp nhau, dòng tâm thức không dứt.

 Đại vương, không có một pháp nào từ đời này đi đến đời sau mà có sinh, có diệt; vậy mà nghiệp đã làm và quả báo phải nhận đều không mất. Không có người tạo nghiệp, cũng không có người nhận quả báo. Đại vương, lúc thức sau cùng ấy diệt thì gọi là vào số chết; lúc thức đầu tiên sinh thì gọi là vào số sinh.

 Đại vương, thức sau cùng ấy lúc khởi lên không từ đâu đến, đến lúc diệt cũng không đi về đâu. Duyên lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Nghiệp lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Cái chết lúc đến cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Thức đầu tiên lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Sự sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Vì sao? Vì đều lìa tự tánh.

 Thức sau cùng thì thể tánh của thức sau cùng là không. Duyên thì thể tánh của duyên là không. Nghiệp thì thể tánh của nghiệp là không. Chết thì thể tánh của chết là không. Thức đầu tiên thì thể tánh của thức đầu tiên là không. Thọ sinh thì thể tánh của thọ sinh là không. Thế gian thì thể tánh của thế gian là không. Niết-bàn thì thể tánh của niết-bàn là không. Khởi thì thể tánh của khởi là không. Hoại thì thể tánh của hoại là không.

 Đại vương, như vậy nghiệp đã làm và quả báo đều không mất, mà không có người tạo nghiệp, không có người nhận quả báo; chỉ là theo cách nói thế tục nên có, chứ không phải đệ nhất nghĩa. Đại vương nên biết: tất cả các pháp đều trống rỗng, vắng lặng. Tất cả các pháp là không, đó là không giải thoát môn. Cái không cũng không có tướng của cái không, gọi là vô tướng giải thoát môn. Nếu đã không có tướng thì không có gì để mong cầu, gọi là vô nguyện giải thoát môn.

 Như vậy, đại vương, tất cả pháp đều đủ ba cửa giải thoát, cùng đi với cái không, là con đường đi trước dẫn tới niết-bàn; lìa xa tướng, lìa xa mong cầu, rốt ráo là cõi niết-bàn, chắc chắn giống như pháp giới, trùm khắp đến tận bờ hư không. Đại vương nên biết: các căn như huyễn thuật, cảnh giới như giấc mộng. Mọi thí dụ đều nên hiểu như thế.

 Đại vương, ví như có người trong mộng bị cơn đói bức bách, gặp được quả bầu đắng, quả câu-xa-đắc (một loại quả có vị đắng) và quả nhâm-bà (quả cây nimba, rất đắng) liền ăn. Khi tỉnh dậy, người ấy nhớ lại quả bầu đắng và các thứ quả đã ăn trong mộng. Ý đại vương thế nào? Điều người ấy mộng thấy có phải là thật ăn bầu đắng không?

 Vua đáp: "Không phải."

 "Đại vương, ý ngài thế nào? Người ấy bám vào điều mình mộng thấy mà cho là thật, rồi sinh lòng giận bực, như thế có phải là người khôn không?"

 Vua đáp: "Không phải, bạch Thế Tôn. Vì sao? Vì trong mộng rốt cuộc không có bầu đắng, quả câu-xa-đắc và các thứ ấy, huống gì là ăn. Người ấy chỉ uổng công tự làm mình mệt nhọc, hoàn toàn chẳng có gì thật."

 Phật nói: "Đại vương, kẻ phàm phu ngu si, ít nghe hiểu cũng như thế. Mộng thấy bị cơn đói bức bách thì trong lòng sinh chấp trước. Chấp trước rồi thì tạo nghiệp chấp trước, tức là ba loại nghiệp của thân, bốn của miệng, ba của ý.

 Tạo nghiệp ấy xong thì nghiệp liền tan mất. Nghiệp ấy mất rồi, không nương ở phương đông mà tồn tại, cũng không nương ở phương nam, tây, bắc, bốn hướng phụ, phương trên, phương dưới mà tồn tại. Nghiệp như thế cho đến lúc sắp chết, khi thức sau cùng diệt, thì thấy những việc đã làm trước kia hiện ra trong tâm tưởng. Đại vương, người ấy thấy rồi thì trong lòng sinh vọng tưởng (ý nghĩ sai lầm, hư dối). Phần nghiệp thuộc về đời này đã hết thì nghiệp khác hiện ra trước mắt. Đại vương, giống như người tỉnh mộng kia nhớ lại việc trong mộng.

 Cũng như thế, đại vương, thức sau cùng làm chủ, cùng với nhân duyên của nghiệp kia; do hai duyên này mà trong phần sinh tâm thức bắt đầu khởi lên: hoặc sinh vào địa ngục, hoặc sinh làm súc sinh, hoặc sinh vào cõi Diêm-ma-la, hoặc sinh làm a-tu-la, hoặc sinh vào cõi trời, cõi người. Thức trước đã diệt thì thức của phần sinh mới thọ sinh; các phần sinh nối tiếp nhau, dòng tâm thức không dứt.

 Đại vương, không có một pháp nào từ đời này đi đến đời sau mà có sinh, có diệt; vậy mà nghiệp đã làm và quả báo phải nhận đều không mất. Không có người tạo nghiệp, cũng không có người nhận quả báo. Đại vương, lúc thức sau cùng ấy diệt thì gọi là vào số chết; lúc thức đầu tiên sinh thì gọi là vào số sinh.

 Đại vương, thức sau cùng ấy lúc khởi lên không từ đâu đến, đến lúc diệt cũng không đi về đâu. Duyên lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Nghiệp lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Cái chết lúc đến cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Thức đầu tiên lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Sự sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Vì sao? Vì đều lìa tự tánh.

 Thức sau cùng thì thể tánh của thức sau cùng là không. Duyên thì thể tánh của duyên là không. Nghiệp thì thể tánh của nghiệp là không. Chết thì thể tánh của chết là không. Thức đầu tiên thì thể tánh của thức đầu tiên là không. Thọ sinh thì thể tánh của thọ sinh là không. Thế gian thì thể tánh của thế gian là không. Niết-bàn thì thể tánh của niết-bàn là không. Khởi thì thể tánh của khởi là không. Hoại thì thể tánh của hoại là không.

 Đại vương, như vậy nghiệp đã làm và quả báo đều không mất, mà không có người tạo nghiệp, không có người nhận quả báo; chỉ là theo cách nói thế tục nên có, chứ không phải đệ nhất nghĩa. Đại vương nên biết: tất cả các pháp đều trống rỗng, vắng lặng. Tất cả các pháp là không, đó là không giải thoát môn. Cái không cũng không có tướng của cái không, gọi là vô tướng giải thoát môn. Nếu đã không có tướng thì không có gì để mong cầu, gọi là vô nguyện giải thoát môn.

 Như vậy, đại vương, tất cả pháp đều đủ ba cửa giải thoát, cùng đi với cái không, là con đường đi trước dẫn tới niết-bàn; lìa xa tướng, lìa xa mong cầu, rốt ráo là cõi niết-bàn, chắc chắn giống như pháp giới, trùm khắp đến tận bờ hư không. Đại vương nên biết: các căn như huyễn thuật, cảnh giới như giấc mộng. Mọi thí dụ đều nên hiểu như thế.

 Đại vương, ví như có người trong mộng thấy thiệt căn (giác quan lưỡi) của mình bị hư hỏng. Khi tỉnh dậy, người ấy nhớ lại cái lưỡi bị hư nát trong mộng. Ý đại vương thế nào? Điều người ấy mộng thấy có phải là thật bị hư không?

 Vua đáp: "Không phải."

 "Đại vương, ý ngài thế nào? Người ấy bám vào điều mình mộng thấy mà cho là lưỡi thật bị hư, như thế có phải là người khôn không?"

 Vua đáp: "Không phải, bạch Thế Tôn. Vì sao? Vì trong mộng rốt cuộc không có cái lưỡi nào, huống gì là bị hư. Người ấy chỉ uổng công tự làm mình mệt nhọc, hoàn toàn chẳng có gì thật."

 Phật nói: "Đại vương, kẻ phàm phu ngu si, ít nghe hiểu cũng như thế. Thấy lưỡi bị hư thì trong lòng sinh chấp trước. Chấp trước rồi thì sinh lòng không ưa. Không ưa rồi thì tạo nghiệp nhiễm trước, tức là ba loại nghiệp của thân, bốn của miệng, ba của ý.

 Tạo nghiệp ấy xong thì nghiệp liền tan mất. Nghiệp ấy mất rồi, không nương ở phương đông mà tồn tại, cũng không nương ở phương nam, tây, bắc, bốn hướng phụ, phương trên, phương dưới mà tồn tại. Nghiệp như thế cho đến lúc sắp chết, khi thức sau cùng diệt, thì thấy những việc đã làm trước kia hiện ra trong tâm tưởng. Đại vương, người ấy thấy rồi thì trong lòng sợ hãi. Phần nghiệp thuộc về đời này đã hết thì nghiệp khác hiện ra trước mắt. Đại vương, giống như người tỉnh mộng kia nhớ lại việc trong mộng.

 Cũng như thế, đại vương, thức sau cùng làm chủ, cùng với nhân duyên của nghiệp kia; do hai duyên này mà trong phần sinh tâm thức bắt đầu khởi lên: hoặc sinh vào địa ngục, hoặc sinh làm súc sinh, hoặc sinh vào cõi Diêm-ma-la, hoặc sinh làm a-tu-la, hoặc sinh vào cõi trời, cõi người. Thức trước đã diệt thì thức của phần sinh mới thọ sinh; các phần sinh nối tiếp nhau, dòng tâm thức không dứt.

 Đại vương, không có một pháp nào từ đời này đi đến đời khác mà có sinh, có diệt; vậy mà nghiệp đã làm và quả báo khác (ở đời sau) phải nhận đều không mất. Không có người tạo nghiệp, cũng không có người nhận quả báo. Đại vương, lúc thức sau cùng ấy diệt thì gọi là vào số chết; lúc thức đầu tiên sinh thì gọi là vào số sinh.

 Đại vương, thức sau cùng ấy lúc khởi lên không từ đâu đến, đến lúc diệt cũng không đi về đâu. Duyên lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Nghiệp lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Cái chết lúc đến cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Thức đầu tiên lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Sự sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Vì sao? Vì đều lìa tự tánh.

 Thức sau cùng thì thể tánh của thức sau cùng là không. Duyên thì thể tánh của duyên là không. Nghiệp thì thể tánh của nghiệp là không. Chết thì thể tánh của chết là không. Thức đầu tiên thì thể tánh của thức đầu tiên là không. Thọ sinh thì thể tánh của thọ sinh là không. Thế gian thì thể tánh của thế gian là không. Niết-bàn thì thể tánh của niết-bàn là không. Khởi thì thể tánh của khởi là không. Hoại thì thể tánh của hoại là không.

 Đại vương, như vậy nghiệp đã làm và quả báo đều không mất, mà không có người tạo nghiệp, không có người nhận quả báo; chỉ là theo cách nói thế tục nên có, chứ không phải đệ nhất nghĩa. Đại vương nên biết: tất cả các pháp đều trống rỗng, vắng lặng. Tất cả các pháp là không, đó là không giải thoát môn. Cái không cũng không có tướng của cái không, gọi là vô tướng giải thoát môn. Nếu đã không có tướng thì không có gì để mong cầu, gọi là vô nguyện giải thoát môn.

 Như vậy, đại vương, tất cả pháp đều đủ ba cửa giải thoát, cùng đi với cái không, là con đường đi trước dẫn tới niết-bàn; lìa xa tướng, lìa xa mong cầu, rốt ráo là cõi niết-bàn, chắc chắn giống như pháp giới, trùm khắp đến tận bờ hư không. Đại vương nên biết: các căn như huyễn thuật, cảnh giới như giấc mộng. Mọi thí dụ đều nên hiểu như thế.

 Đại vương, lại ví như có người trong mộng thấy mình cùng người con gái đẹp nhất trong nước ôm ấp nhau. Khi tỉnh dậy, người ấy nhớ lại cảm giác mềm mại khi chạm vào trong mộng. Ý đại vương thế nào? Điều người ấy mộng thấy có thật không?

 Vua đáp: "Không thật."

 "Đại vương, ý ngài thế nào? Người ấy bám vào điều mình mộng thấy mà cho là thật, như thế có phải là người khôn không?"

 Vua đáp: "Không phải, bạch Thế Tôn. Vì sao? Vì trong mộng rốt cuộc không có người con gái ấy, huống gì là cảm nhận sự mềm mại khi chạm vào. Người ấy chỉ uổng công tự làm mình mệt nhọc, hoàn toàn chẳng có gì thật."

 Phật nói: "Đại vương, kẻ phàm phu ngu si, ít nghe hiểu cũng như thế. Thấy sắc đẹp vừa ý, mắt thấy sắc rồi thì trong lòng sinh chấp trước. Chấp trước rồi thì khởi lòng ái dục (ham muốn yêu đương). Khởi ái dục rồi thì sinh lòng nhiễm trước. Nhiễm trước rồi thì tạo nghiệp nhiễm trước, tức là ba loại nghiệp của thân, bốn của miệng, ba của ý.

 Tạo nghiệp ấy xong thì nghiệp liền tan mất. Nghiệp ấy mất rồi, không nương ở phương đông mà tồn tại, cũng không nương ở phương nam, tây, bắc, bốn hướng phụ, phương trên, phương dưới mà tồn tại. Nghiệp như thế cho đến lúc sắp chết, khi thức sau cùng diệt, thì thấy những việc đã làm trước kia hiện ra trong tâm tưởng. Đại vương, người ấy thấy rồi thì trong lòng sinh yêu thích vui mừng. Phần nghiệp thuộc về đời này đã hết thì nghiệp khác hiện ra trước mắt. Đại vương, giống như người tỉnh mộng kia nhớ lại việc trong mộng.

 Cũng như thế, đại vương, thức sau cùng làm chủ, cùng với nhân duyên của nghiệp kia; do hai duyên này mà trong phần sinh tâm thức bắt đầu khởi lên: hoặc sinh vào địa ngục, hoặc sinh làm súc sinh, hoặc sinh vào cõi Diêm-ma-la, hoặc sinh làm a-tu-la, hoặc sinh vào cõi trời, cõi người. Thức trước đã diệt thì thức của phần sinh mới thọ sinh; các phần sinh nối tiếp nhau, dòng tâm thức không dứt.

 Đại vương, không có một pháp nào từ đời này đi đến đời khác mà có sinh, có diệt; vậy mà nghiệp đã làm và quả báo phải nhận đều không mất. Không có người tạo nghiệp, cũng không có người nhận quả báo. Đại vương, lúc thức sau cùng ấy diệt thì gọi là vào số chết; lúc thức đầu tiên sinh thì gọi là vào số sinh.

 Đại vương, thức sau cùng ấy lúc khởi lên không từ đâu đến, đến lúc diệt cũng không đi về đâu. Duyên lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Nghiệp lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Cái chết lúc đến cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Thức đầu tiên lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Sự sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Vì sao? Vì đều lìa tự tánh.

 Thức sau cùng thì thể tánh của thức sau cùng là không. Duyên thì thể tánh của duyên là không. Nghiệp thì thể tánh của nghiệp là không. Chết thì thể tánh của chết là không. Thức đầu tiên thì thể tánh của thức đầu tiên là không. Thọ sinh thì thể tánh của thọ sinh là không. Thế gian thì thể tánh của thế gian là không. Niết-bàn thì thể tánh của niết-bàn là không. Khởi thì thể tánh của khởi là không. Hoại thì thể tánh của hoại là không.

 Đại vương, như vậy nghiệp đã làm và quả báo đều không mất, mà không có người tạo nghiệp, không có người nhận quả báo; chỉ là theo cách nói thế tục nên có, chứ không phải đệ nhất nghĩa. Đại vương nên biết: tất cả các pháp đều trống rỗng, vắng lặng. Tất cả các pháp là không, đó là không giải thoát môn. Cái không cũng không có tướng của cái không, gọi là vô tướng giải thoát môn. Nếu đã không có tướng thì không có gì để mong cầu, gọi là vô nguyện giải thoát môn.

 Như vậy, đại vương, tất cả pháp đều đủ ba cửa giải thoát, cùng đi với cái không, là con đường đi trước dẫn tới niết-bàn; lìa xa tướng, lìa xa mong cầu, rốt ráo là cõi niết-bàn, chắc chắn giống như pháp giới, trùm khắp đến tận bờ hư không. Đại vương nên biết: các căn như huyễn thuật, cảnh giới như giấc mộng. Mọi thí dụ đều nên hiểu như thế.

 Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ bảy mươi tư.

 Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ bảy mươi lăm.

 Đời Bắc Tề, Tam tạng (danh hiệu dành cho vị pháp sư thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Na-liên-đề-da-xá dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video