Hội Bồ-tát Kiến Thực (Bồ-tát: người tu hướng tới giác ngộ và cứu giúp chúng sinh; "Kiến Thực" nghĩa là thấy được sự thật; đây là tên một hội thuyết pháp trong kinh Đại Bảo Tích), phần thứ mười sáu, đoạn mười lăm. Phẩm Lục giới sai biệt (phẩm nói về sự khác nhau của sáu giới, tức sáu yếu tố cấu thành con người: đất, nước, lửa, gió, hư không và thức), phẩm thứ hai mươi lăm, đoạn ba.
Đại vương, ví như có người trong mộng tự lấy những lá đồng nung nóng quấn quanh thân mình. Khi tỉnh dậy, người ấy nhớ lại những lá đồng đã quấn quanh mình trong mộng. Ý đại vương thế nào? Điều người ấy mộng thấy có thật không?
Vua đáp: "Không thật."
"Đại vương, ý ngài thế nào? Người ấy bám vào điều mình mộng thấy mà cho là thật, như thế có phải là người khôn không?"
Vua đáp: "Không phải, bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là đấng được cả thế gian tôn kính). Vì sao? Vì trong mộng rốt cuộc không có lá đồng nào, huống gì là đem quấn lên mình. Người ấy chỉ uổng công tự làm mình mệt nhọc, hoàn toàn chẳng có gì thật."
Phật nói: "Đại vương, kẻ phàm phu (người thường chưa giác ngộ) ngu si, ít nghe hiểu đạo lý cũng như thế. Thấy việc đáng sợ thì trong lòng sinh chấp trước (bám chặt, cho là có thật). Chấp trước rồi thì khởi lòng sợ hãi. Sợ hãi rồi thì tạo nghiệp (hành động có chủ ý, để lại hậu quả về sau) sợ hãi, tức là ba loại nghiệp của thân, bốn loại của miệng, ba loại của ý (gồm mười nghiệp: thân thì giết hại, trộm cắp, tà dâm; miệng thì nói dối, nói đâm thọc, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt; ý thì tham lam, giận dữ, si mê).
Tạo nghiệp ấy xong thì nghiệp liền tan mất. Nghiệp ấy mất rồi, không nương ở phương đông mà tồn tại, cũng không nương ở phương nam, phương tây, phương bắc, bốn hướng phụ, phương trên, phương dưới mà tồn tại. Nghiệp như thế cho đến lúc sắp chết, khi thức (tâm nhận biết, phân biệt) sau cùng diệt, thì người ấy thấy những việc đã làm trước kia hiện ra trong tâm tưởng. Đại vương, người ấy thấy rồi thì trong lòng hoảng hốt sợ hãi. Phần nghiệp thuộc về đời này đã hết thì nghiệp khác hiện ra trước mắt. Đại vương, giống như người tỉnh mộng kia nhớ lại việc trong mộng.
Cũng như thế, đại vương, thức sau cùng làm chủ, cùng với nhân duyên của nghiệp kia; do hai duyên này mà trong phần sinh (giai đoạn bắt đầu thọ sinh vào đời sống mới) tâm thức bắt đầu khởi lên: hoặc sinh vào địa ngục, hoặc sinh làm súc sinh (loài vật), hoặc sinh vào cõi Diêm-ma-la (cõi do vua Diêm-ma cai quản, nơi ở của loài quỷ đói), hoặc sinh làm a-tu-la (loài thần có phúc lớn nhưng hay giận dữ, hiếu chiến), hoặc sinh vào cõi trời, hoặc sinh vào cõi người. Thức trước đã diệt thì thức của phần sinh mới thọ sinh; các phần sinh nối tiếp nhau, dòng tâm thức không dứt.
Đại vương, không có một pháp (bất cứ sự vật, hiện tượng nào) nào từ đời này đi đến đời sau mà có sinh, có diệt; vậy mà nghiệp đã làm và quả báo (kết quả phải nhận do nghiệp gây ra) đều không mất. Không có người tạo nghiệp, cũng không có người nhận quả báo. Đại vương, lúc thức sau cùng ấy diệt thì gọi là vào số chết; lúc thức đầu tiên sinh thì gọi là vào số sinh.
Đại vương, thức sau cùng ấy lúc khởi lên không từ đâu đến, đến lúc diệt cũng không đi về đâu. Duyên (điều kiện giúp cho sự việc phát sinh) lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Nghiệp lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Cái chết lúc đến cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Thức đầu tiên lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Sự sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Vì sao? Vì đều lìa tự tánh (không có bản chất riêng tồn tại độc lập).
Thức sau cùng thì thể tánh của thức sau cùng là không (bản chất trống rỗng, không có thực thể). Duyên thì thể tánh của duyên là không. Nghiệp thì thể tánh của nghiệp là không. Chết thì thể tánh của chết là không. Thức đầu tiên thì thể tánh của thức đầu tiên là không. Thọ sinh (nhận lấy thân mới) thì thể tánh của thọ sinh là không. Thế gian thì thể tánh của thế gian là không. Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử) thì thể tánh của niết-bàn là không. Khởi thì thể tánh của khởi là không. Hoại thì thể tánh của hoại là không.
Đại vương, như vậy nghiệp đã làm và quả báo đều không mất, mà không có người tạo nghiệp, không có người nhận quả báo; chỉ là theo cách nói thế tục (theo quy ước của đời thường) nên có, chứ không phải đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng, cái thật rốt ráo). Đại vương nên biết: tất cả các pháp đều trống rỗng, vắng lặng. Tất cả các pháp là không, đó là "không giải thoát môn" (cửa giải thoát thứ nhất: thấy mọi pháp đều trống rỗng). Cái không cũng không có tướng của cái không, gọi là "vô tướng giải thoát môn" (cửa giải thoát thứ hai: không bám vào bất cứ hình tướng nào). Nếu đã không có tướng thì không có gì để mong cầu, gọi là "vô nguyện giải thoát môn" (cửa giải thoát thứ ba: không còn mong cầu gì).
Như vậy, đại vương, tất cả pháp đều đủ ba cửa giải thoát, cùng đi với cái không, là con đường đi trước dẫn tới niết-bàn; lìa xa tướng, lìa xa mong cầu, rốt ráo là cõi niết-bàn, chắc chắn giống như pháp giới (toàn thể thực tại như nó vốn là), trùm khắp đến tận bờ hư không. Đại vương nên biết: các căn (các giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) như trò huyễn thuật (có hình mà không thật), cảnh giới (các đối tượng mà giác quan nhận biết) như giấc mộng. Mọi thí dụ đều nên hiểu như thế.
Đại vương, ví như có người trong mộng thấy thân căn (giác quan xúc chạm của thân) của mình bị hư hỏng, không còn cảm biết được các xúc chạm. Khi tỉnh dậy, người ấy nhớ lại hình ảnh thân bị hư hoại trong mộng. Ý đại vương thế nào? Điều người ấy mộng thấy có thật không?
Vua đáp: "Không thật."
"Đại vương, ý ngài thế nào? Người ấy bám vào điều mình mộng thấy mà cho là thật, như thế có phải là người khôn không?"
Vua đáp: "Không phải, bạch Thế Tôn. Vì sao? Vì trong mộng rốt cuộc không có thân căn, huống gì là bị hư hoại. Người ấy chỉ uổng công tự làm mình mệt nhọc, hoàn toàn chẳng có gì thật."
Phật nói: "Đại vương, kẻ phàm phu ngu si, ít nghe hiểu cũng như thế. Tự thấy thân căn bị hư hoại thì trong lòng sinh chấp trước. Chấp trước rồi thì khởi lòng sợ hãi. Khởi lòng sợ hãi rồi thì tạo nghiệp sợ hãi, tức là ba loại nghiệp của thân, bốn của miệng, ba của ý.
Tạo nghiệp ấy xong thì nghiệp liền tan mất. Nghiệp ấy mất rồi, không nương ở phương đông mà tồn tại, cũng không nương ở phương nam, tây, bắc, bốn hướng phụ, phương trên, phương dưới mà tồn tại. Nghiệp như thế cho đến lúc sắp chết, khi thức sau cùng diệt, thì thấy những việc đã làm trước kia hiện ra trong tâm tưởng. Đại vương, người ấy thấy rồi thì trong lòng sợ hãi. Phần nghiệp thuộc về đời này đã hết thì nghiệp khác hiện ra trước mắt. Đại vương, giống như người tỉnh mộng kia nhớ lại việc trong mộng.
Cũng như thế, đại vương, thức sau cùng làm chủ, cùng với nhân duyên của nghiệp kia; do hai duyên này mà trong phần sinh tâm thức bắt đầu khởi lên: hoặc sinh vào địa ngục, hoặc sinh làm súc sinh, hoặc sinh vào cõi Diêm-ma-la, hoặc sinh làm a-tu-la, hoặc sinh vào cõi trời, hoặc sinh vào cõi người. Thức trước đã diệt thì thức của phần sinh mới thọ sinh; các phần sinh nối tiếp nhau, dòng tâm thức không dứt.
Đại vương, không có một pháp nào từ đời này đi đến đời sau mà có sinh, có diệt; vậy mà nghiệp đã làm và quả báo phải nhận đều không mất. Không có người tạo nghiệp, không có người nhận quả báo. Đại vương, lúc thức sau cùng ấy diệt thì gọi là vào số chết; lúc thức đầu tiên sinh thì gọi là vào số sinh.
Đại vương, thức sau cùng ấy lúc khởi lên không từ đâu đến, đến lúc diệt cũng không đi về đâu. Duyên lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Nghiệp lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Thức đầu tiên lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Sự sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Vì sao? Vì đều lìa tự tánh.
Thức sau cùng thì thể tánh của thức sau cùng là không. Duyên thì thể tánh của duyên là không. Nghiệp thì thể tánh của nghiệp là không. Chết thì thể tánh của chết là không. Thức đầu tiên thì thể tánh của thức đầu tiên là không. Thọ sinh thì thể tánh của thọ sinh là không. Thế gian thì thể tánh của thế gian là không. Niết-bàn thì thể tánh của niết-bàn là không. Khởi thì thể tánh của khởi là không. Hoại thì thể tánh của hoại là không.
Đại vương, như vậy nghiệp đã làm và quả báo đều không mất, mà không có người tạo nghiệp, không có người nhận quả báo; chỉ là theo cách nói thế tục nên có, chứ không phải đệ nhất nghĩa. Đại vương nên biết: tất cả các pháp đều trống rỗng, vắng lặng. Tất cả các pháp là không, đó là không giải thoát môn. Cái không cũng không có tướng của cái không, gọi là vô tướng giải thoát môn. Nếu đã không có tướng thì không có gì để mong cầu, gọi là vô nguyện giải thoát môn.
Như vậy, đại vương, tất cả pháp đều đủ ba cửa giải thoát, cùng đi với cái không, là con đường đi trước dẫn tới niết-bàn; lìa xa tướng, lìa xa mong cầu, rốt ráo là cõi niết-bàn, chắc chắn giống như pháp giới, trùm khắp đến tận bờ hư không. Đại vương nên biết: các căn như huyễn thuật, cảnh giới như giấc mộng. Mọi thí dụ đều nên hiểu như thế.
Đại vương, ví như có người trong mộng thấy một nhà ảo thuật hóa phép ra ngũ dục (năm thứ khoái lạc của giác quan: sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon và cảm giác khi chạm), tự thấy mình được những thứ ấy vây quanh, cùng nhau vui chơi. Khi tỉnh dậy, người ấy không thấy ngũ dục đâu nữa, liền nhớ lại thú vui ngũ dục trong mộng. Ý đại vương thế nào? Điều người ấy mộng thấy có thật không?
Vua đáp: "Không thật."
"Đại vương, ý ngài thế nào? Người ấy bám vào điều mình mộng thấy mà cho là thật, như thế có phải là người khôn không?"
Vua đáp: "Không phải, bạch Thế Tôn. Vì sao? Vì trong mộng rốt cuộc không có nhà ảo thuật, huống gì là hóa phép ra ngũ dục để cùng nhau vui chơi. Người ấy chỉ uổng công tự làm mình mệt nhọc, hoàn toàn chẳng có gì thật."
Phật nói: "Đại vương, kẻ phàm phu ngu si, ít nghe hiểu cũng như thế. Thấy nhà ảo thuật hóa phép ra ngũ dục thì trong lòng sinh chấp trước. Chấp trước rồi thì khởi lòng yêu quý coi trọng. Yêu quý coi trọng rồi thì sinh lòng nhiễm trước (đắm nhiễm, dính mắc). Nhiễm trước rồi thì tạo nghiệp nhiễm trước, tức là ba loại nghiệp của thân, bốn của miệng, ba của ý.
Tạo nghiệp ấy xong thì nghiệp liền tan mất. Nghiệp ấy mất rồi, không nương ở phương đông mà tồn tại, cũng không nương ở phương nam, tây, bắc, bốn hướng phụ, phương trên, phương dưới mà tồn tại. Nghiệp như thế cho đến lúc sắp chết, khi thức sau cùng diệt, thì thấy những việc đã làm trước kia hiện ra trong tâm tưởng. Đại vương, người ấy thấy rồi thì trong lòng sinh yêu thích dính mắc. Phần nghiệp thuộc về đời này đã hết thì nghiệp khác hiện ra trước mắt. Đại vương, giống như người tỉnh mộng kia nhớ lại việc trong mộng.
Cũng như thế, đại vương, thức sau cùng làm chủ, cùng với nhân duyên của nghiệp kia; do hai duyên này mà trong phần sinh tâm thức bắt đầu khởi lên: hoặc sinh vào địa ngục, hoặc sinh làm súc sinh, hoặc sinh vào cõi Diêm-ma-la, hoặc sinh làm a-tu-la, hoặc sinh vào cõi trời, cõi người. Thức trước đã diệt thì thức của phần sinh mới thọ sinh; các phần sinh nối tiếp nhau, dòng tâm thức không dứt.
Đại vương, không có một pháp nào từ đời này đi đến đời sau mà có sinh, có diệt; vậy mà nghiệp đã làm và quả báo phải nhận đều không mất. Không có người tạo nghiệp, cũng không có người nhận quả báo. Đại vương, lúc thức sau cùng ấy diệt thì gọi là vào số chết; lúc thức đầu tiên sinh thì gọi là vào số sinh.
Đại vương, thức sau cùng ấy lúc khởi lên không từ đâu đến, đến lúc diệt cũng không đi về đâu. Duyên lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Nghiệp lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Thức đầu tiên lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Sự sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Vì sao? Vì đều lìa tự tánh.
Thức sau cùng thì thể tánh của thức sau cùng là không. Duyên thì thể tánh của duyên là không. Nghiệp thì thể tánh của nghiệp là không. Chết thì thể tánh của chết là không. Thức đầu tiên thì thể tánh của thức đầu tiên là không. Thọ sinh thì thể tánh của thọ sinh là không. Thế gian thì thể tánh của thế gian là không. Niết-bàn thì thể tánh của niết-bàn là không. Khởi thì thể tánh của khởi là không. Hoại thì thể tánh của hoại là không.
Đại vương, như vậy nghiệp đã làm và quả báo đều hoàn toàn không mất, mà không có người tạo nghiệp, không có người nhận quả báo; chỉ là theo cách nói thế tục nên có, chứ không phải đệ nhất nghĩa. Đại vương nên biết: tất cả các pháp đều trống rỗng, vắng lặng. Tất cả các pháp là không, đó là không giải thoát môn. Cái không cũng không có tướng của cái không, gọi là vô tướng giải thoát môn. Nếu đã không có tướng thì không có gì để mong cầu, gọi là vô nguyện giải thoát môn.
Như vậy, đại vương, tất cả pháp đều đủ ba cửa giải thoát, cùng đi với cái không, là con đường đi trước dẫn tới niết-bàn; lìa xa tướng, lìa xa mong cầu, rốt ráo là cõi niết-bàn, chắc chắn giống như pháp giới, trùm khắp đến tận bờ hư không. Đại vương nên biết: các căn như huyễn thuật, cảnh giới như giấc mộng. Mọi thí dụ đều nên hiểu như thế.
Đại vương, ví như có người trong mộng thấy nước lớn cuốn trôi bản thân mình cùng vợ con, quyến thuộc. Thấy bị cuốn trôi rồi, trong lòng sinh vô số nỗi lo buồn khổ não. Khi tỉnh dậy, người ấy nhớ lại chuyện bị nước cuốn trôi, lo khổ trong mộng. Ý đại vương thế nào? Điều người ấy mộng thấy có thật không?
Vua đáp: "Không thật."
Phật nói: "Đại vương, người ấy bám vào điều mình mộng thấy mà cho là thật, như thế có phải là người khôn không?"
Vua đáp: "Không phải, bạch Thế Tôn. Vì sao? Vì trong mộng rốt cuộc không có nước lớn, huống gì là bị cuốn trôi mà sinh lo khổ lớn. Người ấy chỉ uổng công tự làm mình mệt nhọc, hoàn toàn chẳng có gì thật."
Phật nói: "Đại vương, kẻ phàm phu ngu si, ít nghe hiểu cũng như thế. Thấy nước cuốn trôi thì trong lòng sinh chấp trước. Chấp trước rồi thì lòng không vui. Vì lòng không vui nên tạo nghiệp không vui, tức là ba loại nghiệp của thân, bốn của miệng, ba của ý.
Tạo nghiệp ấy xong thì nghiệp liền tan mất. Nghiệp ấy mất rồi, không nương ở phương đông mà tồn tại, cũng không nương ở phương nam, tây, bắc, bốn hướng phụ, phương trên, phương dưới mà tồn tại. Nghiệp như thế cho đến lúc sắp chết, khi thức sau cùng diệt, thì thấy những việc đã làm trước kia hiện ra trong tâm tưởng. Đại vương, người ấy thấy rồi thì trong lòng hoảng hốt sợ hãi. Phần nghiệp thuộc về đời này đã hết thì nghiệp khác hiện ra trước mắt. Đại vương, giống như người tỉnh mộng kia nhớ lại việc trong mộng.
Cũng như thế, đại vương, thức sau cùng làm chủ, cùng với nhân duyên của nghiệp kia; do hai duyên này mà trong phần sinh tâm thức bắt đầu khởi lên: hoặc sinh vào địa ngục, hoặc sinh làm súc sinh, hoặc sinh vào cõi Diêm-ma-la, hoặc sinh làm a-tu-la, hoặc sinh vào cõi trời, cõi người. Thức trước đã diệt thì thức của phần sinh mới thọ sinh; các phần sinh nối tiếp nhau, dòng tâm thức không dứt.
Đại vương, không có một pháp nào từ đời này đi đến đời sau mà có sinh, có diệt; vậy mà nghiệp đã làm và quả báo phải nhận đều không mất. Không có người tạo nghiệp, cũng không có người nhận quả báo. Đại vương, lúc thức sau cùng ấy diệt thì gọi là vào số chết; lúc thức đầu tiên sinh thì gọi là vào số sinh.
Đại vương, thức sau cùng ấy lúc khởi lên không từ đâu đến, đến lúc diệt cũng không đi về đâu. Duyên lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Nghiệp lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Cái chết lúc đến cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Thức đầu tiên lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Sự sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Vì sao? Vì đều lìa tự tánh.
Thức sau cùng thì thể tánh của thức sau cùng là không. Duyên thì thể tánh của duyên là không. Nghiệp thì thể tánh của nghiệp là không. Chết thì thể tánh của chết là không. Thức đầu tiên thì thể tánh của thức đầu tiên là không. Thọ sinh thì thể tánh của thọ sinh là không. Thế gian thì thể tánh của thế gian là không. Niết-bàn thì thể tánh của niết-bàn là không. Khởi thì thể tánh của khởi là không. Hoại thì thể tánh của hoại là không.
Đại vương, như vậy nghiệp đã làm và quả báo đều không mất, mà không có người tạo nghiệp, không có người nhận quả báo; chỉ là theo cách nói thế tục nên có, chứ không phải đệ nhất nghĩa. Đại vương nên biết: tất cả các pháp đều trống rỗng, vắng lặng. Tất cả các pháp là không, đó là không giải thoát môn. Cái không cũng không có tướng của cái không, gọi là vô tướng giải thoát môn. Nếu đã không có tướng thì không có gì để mong cầu, gọi là vô nguyện giải thoát môn.
Như vậy, đại vương, tất cả pháp đều đủ ba cửa giải thoát, cùng đi với cái không, là con đường đi trước dẫn tới niết-bàn; lìa xa tướng, lìa xa mong cầu, rốt ráo là cõi niết-bàn, chắc chắn giống như pháp giới, trùm khắp đến tận bờ hư không. Đại vương nên biết: các căn như huyễn thuật, cảnh giới như giấc mộng. Mọi thí dụ đều nên hiểu như thế.
Đại vương, ví như có người trong mộng thấy mình uống rượu say mê mệt, không còn biết gì, không phân biệt được tội và phúc, thiện và ác, người trên kẻ dưới, hơn và kém. Khi tỉnh dậy, người ấy nhớ lại chuyện uống rượu mê loạn trong mộng. Ý đại vương thế nào? Điều người ấy mộng thấy có thật không?
Vua đáp: "Không thật."
"Đại vương, ý ngài thế nào? Người ấy bám vào điều mình mộng thấy mà cho là thật, như thế có phải là người khôn không?"
Vua đáp: "Không phải, bạch Thế Tôn. Vì sao? Vì trong mộng rốt cuộc không có rượu, huống gì là uống đến mê loạn, không phân biệt được trên dưới, thiện ác, hơn kém. Người ấy chỉ uổng công tự làm mình mệt nhọc, hoàn toàn chẳng có gì thật."
Phật nói: "Đại vương, kẻ phàm phu ngu si, ít nghe hiểu cũng như thế. Mộng thấy uống rượu say mê mệt thì trong lòng sinh chấp trước. Chấp trước rồi thì khởi lòng ham thích đắm nhiễm. Khởi lòng ham thích đắm nhiễm rồi thì tạo nghiệp ham thích đắm nhiễm, tức là ba loại nghiệp của thân, bốn của miệng, ba của ý.
Tạo nghiệp ấy xong thì nghiệp liền tan mất. Nghiệp ấy mất rồi, không nương ở phương đông mà tồn tại, cũng không nương ở phương nam, tây, bắc, bốn hướng phụ, phương trên, phương dưới mà tồn tại. Nghiệp như thế cho đến lúc sắp chết, khi thức sau cùng diệt, thì thấy những việc đã làm trước kia hiện ra trong tâm tưởng. Đại vương, người ấy thấy rồi thì trong lòng sinh yêu thích dính mắc. Phần nghiệp thuộc về đời này đã hết thì nghiệp khác hiện ra trước mắt. Đại vương, giống như người tỉnh mộng kia nhớ lại việc trong mộng.
Cũng như thế, đại vương, thức sau cùng làm chủ, cùng với nhân duyên của nghiệp kia; do hai duyên này mà trong phần sinh tâm thức bắt đầu khởi lên: hoặc sinh vào địa ngục, hoặc sinh làm súc sinh, hoặc sinh vào cõi Diêm-ma-la, hoặc sinh làm a-tu-la, hoặc sinh vào cõi trời, cõi người. Thức trước đã diệt thì thức của phần sinh mới thọ sinh; các phần sinh nối tiếp nhau, dòng tâm thức không dứt.
Đại vương, không có một pháp nào từ đời này đi đến đời sau mà có sinh, có diệt; vậy mà nghiệp đã làm và quả báo phải nhận đều không mất. Không có người tạo nghiệp, cũng không có người nhận quả báo. Đại vương, lúc thức sau cùng ấy diệt thì gọi là vào số chết; lúc thức đầu tiên sinh thì gọi là vào số sinh.
Đại vương, thức sau cùng ấy lúc khởi lên không từ đâu đến, đến lúc diệt cũng không đi về đâu. Duyên lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Nghiệp lúc sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Cái chết lúc đến cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Sự sinh cũng không từ đâu đến, lúc diệt cũng không đi về đâu. Vì sao? Vì đều lìa tự tánh.
Thức sau cùng thì thể tánh của thức sau cùng là không. Duyên thì thể tánh của duyên là không. Nghiệp thì thể tánh của nghiệp là không. Chết thì thể tánh của chết là không. Thức đầu tiên thì thể tánh của thức đầu tiên là không. Thọ sinh thì thể tánh của thọ sinh là không. Thế gian thì thể tánh của thế gian là không. Niết-bàn thì thể tánh của niết-bàn là không. Khởi thì thể tánh của khởi là không. Hoại thì thể tánh của hoại là không.
Đại vương, như vậy nghiệp đã làm và quả báo đều không mất, mà không có người tạo nghiệp, không có người nhận quả báo; chỉ là theo cách nói thế tục mà có, chứ không phải đệ nhất nghĩa. Đại vương nên biết: tất cả các pháp đều trống rỗng, vắng lặng. Tất cả các pháp là không, đó là không giải thoát môn. Cái không cũng không có tướng của cái không, gọi là vô tướng giải thoát môn. Nếu đã không có tướng thì không có gì để mong cầu, gọi là vô nguyện giải thoát môn.
Như vậy, đại vương, tất cả pháp đều đủ ba cửa giải thoát, cùng đi với cái không, là con đường đi trước dẫn tới niết-bàn; lìa xa tướng, lìa xa mong cầu, rốt ráo là cõi niết-bàn, chắc chắn giống như pháp giới, trùm khắp đến tận bờ hư không. Đại vương nên biết: các căn như huyễn thuật, cảnh giới như giấc mộng. Mọi thí dụ đều nên hiểu như thế.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video