# Kinh Tam-muội do Bồ-tát Đẳng Mục hỏi (Bồ-tát: người tu hành phát nguyện tự mình giác ngộ thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh; tam-muội: trạng thái tâm lắng yên, chuyên chú vào một điểm, còn gọi là định)
Kinh Tam-muội do Bồ-tát Đẳng Mục hỏi
Đời Tây Tấn (triều Tấn đóng đô ở phía tây Trung Hoa, năm 265–316), Trúc Pháp Hộ dịch.
Kinh Tam-muội do Bồ-tát Đẳng Mục hỏi, quyển thượng (còn một tên khác là "Phổ Hiền Bồ-tát định ý", tức phép định của Bồ-tát Phổ Hiền)
Do Tam tạng (danh hiệu dành cho vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Trúc Pháp Hộ, người nước Nguyệt Chi (một nước ở vùng Trung Á) đời Tây Tấn, dịch.
Phẩm thứ nhất: Những biến hiện lay động lớn lao
Tôi nghe như vầy. Một thuở nọ, đức Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính) ở tại đạo tràng (nơi tu đạo và thành đạo) Pháp Tĩnh, trong cõi Ma-kiệt (Magadha, một vương quốc ở miền đông bắc Ấn Độ xưa). Ngài vừa mới thành Phật, ánh sáng rực rỡ chói lọi. Ngài tuyên bày kho tàng chân lý, diễn bày trí tuệ của Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như — tức chân lý như thật — mà đến), làm sáng tỏ điều cốt yếu của ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), ban bố phép định (trạng thái tâm lắng yên, chuyên nhất) là báu vật của đạo, không vướng mắc trở ngại.
Bấy giờ Phật bỗng nhiên nhập chính thụ (nhập định: tâm hoàn toàn đi vào trạng thái định) bằng trí tuệ biết khắp, vô cùng tận này. Phép định ấy lặng lẽ yên tĩnh, bỗng không còn hình tướng, cũng không có trong ngoài, lặng yên không thấy không nghe. Chỗ nhập định ấy thật rộng lớn bao la, mênh mông vô tận, khó gặp khó nghe, ức đời mới gặp một lần. Khi đạt được phép định này, định của Phật là vô lượng, không gì không soi suốt. Nhờ trí tuệ thông suốt tất cả, Ngài được sức của trí biết khắp, thanh tịnh vô hạn, ban bày và ngợi khen Như Lai (?). Vì không có hang ổ (tức không có chỗ bám víu), Ngài hiện ra thân Phật, đạt được ý nghĩa vi diệu của sự "không tịch" lớn lao (mọi sự vật đều trống rỗng, không có tự tính cố định, vốn vắng lặng). Ngài bèn mở rộng vô cùng những biến hiện lay động của chư Phật, bình đẳng không trụ vào đâu, mà chuyển hạnh trí tuệ; danh tiếng lan khắp thế gian, làm rạng rỡ Như Lai. Ứng theo thời mà khởi lên, Ngài hiện ra cõi Phật. Nhờ một tướng mà thấu suốt vô tướng (không có hình tướng); vô tướng thì không có hành, mà cũng lại không có tướng. Uy quang rực cháy khắp nơi, chiếu sáng mười phương. Phép định vô thượng của Phật chấn động, chói sáng như thế, cùng tận các cõi, đồng thời hiện biến; hết thảy mọi người trong đời không ai không lấy làm lạ lùng.
Bấy giờ trong hội có một vị Bồ-tát tên là Phổ Hiền, vâng theo ý thánh của Phật mà tự nghĩ rằng: "Hôm nay những biến hiện lay động mà Như Lai bày ra là điều từ xưa tới nay chưa từng nghe thấy. Điềm lành như thế ắt có điều cốt yếu đặc biệt, vô tận, nên khiến các vị đại Bồ-tát ở các phương khác cùng nhau thọ trì (nhận lấy và giữ gìn)." Ngài liền theo đúng hình tướng ấy mà nhập định, phóng ra ánh sáng vàng lớn chiếu khắp các cõi mười phương. Trong ánh sáng ấy rải xuống hoa và hương cõi trời, trổi lên nhạc cõi trời; tiếng nhạc êm dịu, hòa thành một âm vang lớn. Bồ-tát Phổ Hiền bảo các tộc tính tử (người con nhà dòng dõi tốt — cách gọi những người tu hành có căn lành): "Hôm nay đức Phật Thích-ca Văn (tức Phật Thích-ca Mâu-ni) sẽ diễn nói pháp chưa từng có. Này các tộc tính tử, điều các vị mong muốn sẽ được thành tựu." Trong khoảnh khắc, các vị Bồ-tát đại sĩ (bậc đại nhân) nhiều như số bụi đều đến tụ hội đông đủ.
Lúc ấy đức Thế Tôn, nhờ đại định, không gì không thông suốt, nhìn khắp đại chúng: không ai mà Ngài không thấy rõ tận cùng, kẻ đang sinh, kẻ đang chết, sự thành và sự diệt. Nhờ nhập định mà Ngài thông đạt tất cả; phép định rộng lớn đến khắp nơi, không chỗ sâu kín nào không soi thấu. Ngài quan sát chúng hội đến dự thì toàn là Bồ-tát, đều là bậc đại đồng chân (người tu hạnh trong sạch, tâm như trẻ thơ không nhiễm dục), là bậc Ma-ha-tát (đại Bồ-tát, Bồ-tát bậc cao), nhiều như số bụi trong các cõi mười phương. Chí hướng các vị đều cao siêu vi diệu, một mình bước đi khác thường, đều ở ngôi vị cao nhất, được phong lên bậc vô thượng (?). Pháp thân (thân chân lý, thân giác ngộ vốn có của chư Phật và Bồ-tát) của các vị là vô lượng và đều đầy đủ. Danh tiếng lừng lẫy lan khắp mười phương. Mỗi vị trụ vững nơi hạnh cốt yếu của mình, chỗ trụ giống như Phật; thế lực không ai địch nổi, dũng mãnh như sư tử; được ý chí kim cương (bền chắc không gì phá nổi); trí tuệ không vướng mắc; trí và đức thuần hậu, nặng hơn núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo); tâm như hư không, không thể đo lường.
Các vị nắm giữ trí tuệ tổng trì (năng lực ghi nhớ và giữ gìn trọn vẹn mọi giáo pháp, không để mất) mà tự vui thú; hiểu rõ cõi bản vô (bản tính vốn không, tức chân như — thực tướng như thật của mọi sự vật) của các pháp (mọi sự vật, hiện tượng); đều được đủ các tướng tốt trang nghiêm của chư Phật; đều có thể phân thân hiện ra biến hóa ở mười phương; ở khắp các cõi đời đều gây biến hiện lay động như Phật. Đi lại không ai sánh cặp, uy thần riêng mình tôn quý, có thể ở mười phương cất tiếng rống sư tử lớn (ví lời thuyết pháp hùng mạnh khiến mọi tà thuyết khiếp sợ). Lấy ý chí kim cương mà đập nát bọn ma oán (ma quỷ thù nghịch, những thế lực phá hoại sự tu hành), lấy lòng từ mà hàng phục chúng, chỉ dùng đức mà khiến chúng quy thuận; đẩy lùi các ngoại đạo (những học thuyết, tôn giáo ngoài Phật giáo), tới lui tự tại. Với đạo đức và tư tưởng chân chính, các vị giúp đỡ cứu vớt tất cả; đều nổi trống pháp như sấm, đã giương phan pháp, rung vang chuông ngọc (?) pháp, dựng hàng cờ pháp (những hình ảnh ví việc truyền bá giáo pháp rộng khắp). Nơi các vị đi qua, ở lại, không ai không tin hiểu.
Bấy giờ các vị Bồ-tát đến dự hội, mỗi vị theo hạnh tu của mình mà có tên. Tên các vị là: Bồ-tát Cương Ý, Bồ-tát Quá Ý, Bồ-tát Thuyết Ý, Bồ-tát Thượng Ý, Bồ-tát Thí Ý, Bồ-tát Long Ý, Bồ-tát Quả Ý, Bồ-tát Điều Ý, Bồ-tát Lực Ý, Bồ-tát Khoáng Ý, Bồ-tát Vô Hạn Ý, Bồ-tát Giải Ý, Bồ-tát Tối Ý, Bồ-tát Thiên Ý, Bồ-tát Từ Ý, Bồ-tát Xứ Ý, Bồ-tát Sự Ý, Bồ-tát Tôn Ý, Bồ-tát Pháp Ý, Bồ-tát Tịch Ý, Bồ-tát Đức Ý, Bồ-tát Nhất Ý, Bồ-tát Nhất Tướng, Bồ-tát Thiện Ý, Bồ-tát Huyễn Ý, Bồ-tát Đại Ý, Bồ-tát Thế Ý, Bồ-tát Nhân Ý, Bồ-tát Phật Ý, Bồ-tát Đạt Ý, Bồ-tát Trường Ý, Bồ-tát Vô Tư, Bồ-tát Vô Biên, Bồ-tát Nghiêm Chí, Bồ-tát Vô Tế, Bồ-tát Nghiêm Bản, Bồ-tát Thâm Giới, Bồ-tát Phổ Tiện, Bồ-tát Long Minh, Bồ-tát Trì Diệu, Bồ-tát Phật Độ, Bồ-tát Tâm Vương, Bồ-tát Nhất Hạnh, Bồ-tát Thăng Thông, Bồ-tát Đạt Tuệ, Bồ-tát Phúc Hạnh, Bồ-tát Pháp Sí, Bồ-tát Minh Thế, Bồ-tát Trì Thế, Bồ-tát Hưng An, Bồ-tát Tối Thượng, Bồ-tát Vô Thượng, Bồ-tát Vô Tỷ, Bồ-tát Vô Đẳng, Bồ-tát Minh Quang, Bồ-tát Quang Diệu, Bồ-tát Mỹ Quang, Bồ-tát Nhất Vương, Bồ-tát Thế Nghiệp, Bồ-tát Pháp Vũ, Bồ-tát Trì Diệu (một vị khác), Bồ-tát Phổ Nghiêm, Bồ-tát Tuệ Nhãn, Bồ-tát Pháp Thủ, Bồ-tát Tuệ Vân, Bồ-tát Trì Địa, Bồ-tát Pháp Vương, Bồ-tát Thiện Kiến, Bồ-tát Tối Nguyện, Bồ-tát Hạnh Diệu, Bồ-tát Tuệ Tạng, Bồ-tát Ý Vương, Bồ-tát Tu Nội Ý, Bồ-tát Phổ Trí, Bồ-tát Trì Quá Địa Lực, Bồ-tát Độ Lực Thế, Bồ-tát Thiện Nguyệt, Bồ-tát Đại Sơn Đỉnh Thủ, Bồ-tát Bảo Sơn Đỉnh, Bồ-tát Phóng Quang, Bồ-tát Thượng Trường Vương, Bồ-tát Vô Đương Thế Trường, Bồ-tát Vô Thắng Uy, Bồ-tát Đại Long Thủ, Bồ-tát Đạo Thủ, Bồ-tát Phổ Điều, Bồ-tát Vô Thoái Tiến, Bồ-tát Trì Phật Anh Luân, Bồ-tát Vô Hoặc, Bồ-tát Uy Hạnh, Bồ-tát Vô Tư Ý, Bồ-tát Vô Lượng Ý, Bồ-tát Phật Biến, Bồ-tát Vô Tận Tạng, Bồ-tát Tuệ Thủ, Bồ-tát Pháp Diệu, Bồ-tát Tuệ Mậu Tạng, Bồ-tát Vũ Giác Vũ, Bồ-tát Biên Hiện, Bồ-tát Vô Ngu Hiện, Bồ-tát Cương Thông, Bồ-tát Tuệ Cương, Bồ-tát Kim Cương Diệu, Bồ-tát Tuệ Cương Ý, Bồ-tát Phổ Mục, Bồ-tát Quảng Mục, Bồ-tát Cát Thủ, Bồ-tát Như Phật Uy, Bồ-tát Trì Phật Kim Cương, Bồ-tát Nghiêm Phổ Trí, Bồ-tát Tuệ Trang, Bồ-tát Phổ Hiền Tuệ Tạng.
Các vị đại Bồ-tát như thế, nhiều như số bụi trong các cõi Phật mười phương, nhiều ngang hư không, tất cả đều từ đời trước đã cùng tu hạnh như nhau với Bồ-tát Đọa Lâu Cận (bản Đan ghi là Bồ-tát Tùy Lâu Diên), tu đức của Bồ-tát, các đức đều đầy đủ.
Bấy giờ Bồ-tát Đẳng Mục nương uy thần của Phật, bỗng từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, gối phải quỳ sát đất, chắp tay hướng về Phật, thưa với Thế Tôn: "Con muốn hỏi đức Như Lai Bình Đẳng Chính Giác (danh hiệu Phật: bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn và bình đẳng). Nếu Ngài cho phép, con mới dám trình bày." Phật bảo Đẳng Mục: "Ông muốn hỏi gì, cứ tùy ý hỏi Như Lai. Phật sẽ theo ý ông mà giải đáp, khiến ông vui mừng." Đẳng Mục liền bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát phải nhờ bao nhiêu phép định không thể nghĩ bàn mới đạt được hạnh tương ứng với Bồ-tát Phổ Hiền, đạt được lời thệ nguyện dũng mãnh ngang bằng (?) cùng những điều đã tu, trang nghiêm hạnh định, tự tại trong định mà lấy đó làm vui, dùng sức định mà làm lay động các định khác? Cúi mong Như Lai giải nói ý nghĩa và chỗ quy về."
Khi ấy đức Thế Tôn bảo Đẳng Mục: "Lành thay, lành thay, Bồ-tát Đẳng Mục! Ông vì chư Phật và Bồ-tát quá khứ, vị lai, hiện tại mà mở rộng đạo tràng, muốn tuyên bày nghĩa cốt yếu nên mới hỏi điều này. Này Đẳng Mục, Bồ-tát Phổ Hiền hiện đang ở trong hội này. Vị ấy đã được những biến hiện lay động không thể nghĩ bàn của Bồ-tát, đã tu vô lượng hạnh Bồ-tát, được những biến hóa không thể nghĩ bàn của Bồ-tát, đã làm thanh tịnh những đại nguyện khó gặp của Bồ-tát, đạt đến chỗ không còn thối lui. Hạnh sinh khởi của vị Bồ-tát ấy tu tập vô lượng, đức hạnh rộng lớn, hạnh nguyện trong sạch, vượt qua vô lượng một cách bình đẳng; tài biện luận không trở ngại; đem lòng đại bi đối với mọi loài mà không biết chán; đem các nguyện mà không bị rối loạn ở bất cứ biên vực nào. Tất cả các ông nên cùng thỉnh vị ấy; vị ấy sẽ nói hạnh biến hóa siêu việt của các phép định và nhập định."
Khi ấy chúng hội nghe danh tiếng và chỗ chứng nhập của bậc chính sĩ (bậc đại sĩ chân chính, chỉ Bồ-tát) ấy, đều khởi lòng cung kính, ai nấy nhìn quanh, muốn thấy Bồ-tát Phổ Hiền mà không thấy, không nghe tiếng nói, cũng không thấy chỗ ngồi. Vì sao vậy? Đó là do uy thần của Như Lai và sức của Bồ-tát Phổ Hiền gây nên.
Bấy giờ Bồ-tát Đẳng Mục tiến lên bạch Phật: "Bồ-tát Phổ Hiền nay đang ở đâu?" Phật bảo: "Bồ-tát Phổ Hiền đang ở trong hội này, bên cạnh đầu gối ta, ở yên không động." Khi ấy Bồ-tát Đẳng Mục cùng đại chúng dùng thần lực của mình quan sát khắp nơi mà không biết vị ấy ở đâu, lại bạch Phật: "Chúng con không thấy Bồ-tát Phổ Hiền và chỗ ngồi của ngài." Thế Tôn bảo: "Đúng vậy, này các tộc tính tử. Các ông không thấy thân và chỗ ngồi của Bồ-tát Phổ Hiền. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát Phổ Hiền ở nơi hạnh sâu xa, không thể nắm bắt được. Hạnh trí tuệ của vị ấy an trụ không trở ngại, vì được sức dũng mãnh như sư tử. Vị ấy được biến hiện vô thượng của Phật, ở nơi biên vực lặng lẽ không trở ngại, trụ trong kho tàng đứng đầu của pháp giới (toàn thể mọi sự vật, hiện tượng; cũng chỉ cảnh giới chân lý) và Thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có) của Phật; đạt uy thần của Phật, trí tuệ trang nghiêm không thể hủy hoại, bình đẳng với pháp thân của chư Phật trong ba đời. Bồ-tát Phổ Hiền làm thanh tịnh cõi nhất tâm (tâm chuyên nhất)."
Khi ấy Bồ-tát Đẳng Mục, ở chỗ Như Lai nghe được đức hạnh của Bồ-tát Phổ Hiền tu mười phép định của Bồ-tát, mọi người đều mong thấy Bồ-tát Phổ Hiền, suy nghĩ mong cầu (?), tìm kiếm; nhưng Bồ-tát Đẳng Mục và tất cả đại chúng đều không thấy Bồ-tát Phổ Hiền. Bấy giờ Bồ-tát Đẳng Mục ra khỏi định, bạch Phật: "Con đã dùng mười vô số nghìn phép tam-muội mà nhập định, vẫn không thấy hành động của thân, miệng, ý và chỗ ở của Bồ-tát Phổ Hiền, cũng không thấy nơi ngài an trụ và đi lại."
Phật bảo Đẳng Mục: "Đúng vậy, đúng vậy. Các ông không thấy Bồ-tát Phổ Hiền. Vì sao vậy? Vì vị ấy đã học đến địa vị vô tận của hạnh Bồ-tát. Lại nữa, này Đẳng Mục, đối với cái gọi là huyễn hóa của trí tuệ sáng suốt, có thể phân biệt được hình sắc của trí tuệ huyễn hóa (?) không?" Thưa: "Bạch Thế Tôn, không thể." Phật dạy: "Huyễn hóa còn không thể chỉ ra chỗ để phân biệt, huống chi hạnh thân, miệng, ý của Bồ-tát Phổ Hiền mà có thể thấy được chỗ vào sao! Vì sao vậy? Vì vị ấy có đức sâu thẳm không thể nghĩ bàn, đầy đủ; cũng vì vị ấy diễn bày vô lượng, vô tận; hiểu thấu trí tuệ kim cương. Nói tóm lại, vị ấy hiểu rõ cõi tính (bản chất) của vô lượng pháp; ở các cõi nước mà không vướng mắc; đối với mọi thân đều hiểu là không có thể chất thật (?), không có chỗ vào, không có pháp nào; bình đẳng với cảnh giới thần túc (năng lực thần thông đi lại, biến hóa tự tại) của cái ta (?), mà không phá hoại các biên vực an trụ; không vướng vào của cải; lấy thần thông mà hiểu bản vô.
Này các tộc tính tử, ai muốn thấy Bồ-tát Phổ Hiền thì nơi vị ấy không có che lấp ngăn trở: nghe cũng không trở ngại, lễ kính không trở ngại, tâm kính không trở ngại, ý nghĩ không trở ngại, hướng về không trở ngại, nhìn thấy không trở ngại, tu tập để vào không trở ngại, cầu tìm không trở ngại. Chí nguyện của Bồ-tát Phổ Hiền không có ràng buộc ngăn trở."
Khi ấy Bồ-tát Đẳng Mục và các chúng Bồ-tát đều khao khát muốn thấy Bồ-tát Phổ Hiền, cùng chắp tay đưa lên đỉnh đầu mà nói: "Con xin quy y chư Phật, xin quy y Phổ Hiền." Xưng ba lần như thế. Bấy giờ Thế Tôn bảo Đẳng Mục: "Hãy quán sát đại hội Bồ-tát này. Ta dặn ông: ông nên thỉnh Bồ-tát Phổ Hiền, hướng về khắp các phương, dùng con mắt sáng suốt ngay trong thân mình mà tìm Phổ Hiền; lấy gốc của các pháp mà nhập định; hiểu pháp mà không tham muốn; nên nhất tâm hướng về Bồ-tát Phổ Hiền; nên hiểu biên vực của bản vô; đặt cái thân, cái ta khắp các cõi (?); nên phân biệt các căn (giác quan và năng lực tinh thần), khiến chúng đến khắp nơi, mãi hướng đến Phổ Hiền. Ai làm theo hạnh ấy thì mới thấy được Phổ Hiền."
Khi ấy Bồ-tát Đẳng Mục và đại chúng trong hội nghe Thế Tôn dạy, liền cúi đầu đảnh lễ, cùng thỉnh Phổ Hiền. Ngay lúc thỉnh, Bồ-tát Phổ Hiền khởi biến hiện, khiến đại chúng đều thấy Phổ Hiền ngồi trên hoa sen lớn bên chân Thế Tôn. Tất cả Bồ-tát trong chúng hội đều hiện ra trong thân vị ấy; ở khắp các cõi nước không ai là không thấy. Chư Phật khắp các cõi quá khứ, vị lai lần lượt thấy nhau; tiếng nói của chư Phật tuyên bày trí tuệ ba đời.
Bấy giờ Đẳng Mục và chúng Bồ-tát thấy biến hóa ấy, đều vui mừng, cùng nhau đảnh lễ Phổ Hiền. Lúc ấy, do uy thần của Phật và cũng do đức đời trước của Bồ-tát Phổ Hiền, trời mưa xuống các thứ hoa, rơi lả tả; chuỗi ngọc của chư thiên, đàn không hầu (một loại đàn dây cổ) và các nhạc khí hòa nhau vang lên; trời mưa nước thơm khắp các cõi Phật; trong hư không có tiếng chim loan cõi trời; ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ — loài quỷ đói, và súc sinh) cùng lúc được ngưng nghỉ khổ đau. Vô lượng chúng Bồ-tát được giải thoát lớn, ngay lúc ấy đều hiểu rõ các hạnh đức của Bồ-tát Phổ Hiền.
Bấy giờ Đẳng Mục bạch Phật: "Đức của Bồ-tát Phổ Hiền đây là vô lượng, là hạnh không thể hạn định, là hạnh không thể cân lường, là hạnh không đứt đoạn, là hạnh không chuyển đổi, là hạnh tuôn chảy khắp nơi, không chỗ nào không đến, là hạnh không quay lui, là hạnh sáng tỏ phân biệt các pháp, là hạnh không phân biệt mà tùy thuận mọi phương tiện (phương pháp khéo léo để giáo hóa), là hạnh vượt ngoài lời nói một cách bình đẳng." Thế Tôn bảo: "Đúng vậy, này Đẳng Mục, như lời ông nói. Bồ-tát Phổ Hiền đã làm thanh tịnh vô số chúng sinh, thanh tịnh tột cùng; công đức vô lượng, gây vô số phúc, tu vô số tướng; đức đầy đủ vô hạn, hạnh không ai sánh bằng, danh tiếng lan không bờ bến; hạnh không chấp giữ đem lợi ích khắp ba đời; có danh tiếng như Phật lưu truyền rộng khắp. Công hạnh của Bồ-tát Phổ Hiền là như thế."
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video