Thiên 1 — Quyển thượng

 # Kinh Chư Pháp Vô Hành (kinh nói rằng các pháp vốn không có sự vận hành, tạo tác thật sự; "pháp" ở đây là mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần)

 Kinh Chư Pháp Vô Hành

 Đời Diêu Tần, Cưu-ma-la-thập dịch (Diêu Tần là triều nhà Tần do họ Diêu lập ở Trung Hoa; Cưu-ma-la-thập là vị cao tăng dịch kinh nổi tiếng).

 Kinh Chư Pháp Vô Hành, quyển thượng

 Đời Diêu Tần, Tam tạng (vị thầy thông suốt cả ba kho giáo lý của đạo Phật: Kinh, Luật, Luận) Cưu-ma-la-thập người nước Quy Tư (một nước cổ ở vùng Tây Vực, nay thuộc Tân Cương) dịch.

 Tôi nghe như vầy. Một thời, Phật (bậc đã giác ngộ hoàn toàn, ở đây là Phật Thích-ca Mâu-ni) ở trong núi Kỳ-xà-quật (núi Linh Thứu, nơi Phật thường thuyết pháp), thuộc thành Vương Xá (kinh đô nước Ma-kiệt-đà ở Ấn Độ xưa), cùng với đại chúng Tỳ-kheo Tăng (Tỳ-kheo là người nam xuất gia đã thọ đủ giới; Tăng là đoàn thể người xuất gia) năm trăm vị, và chín vạn hai nghìn vị Bồ-tát (người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh).

 Tên của các vị ấy là: Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn, có hạnh nguyện và công đức to lớn) Chúng Đức Trang Nghiêm, Bồ-tát Sư Tử Du Bộ, Bồ-tát Quang Vô Chướng Tịnh Vương, Bồ-tát Cao Sơn Đỉnh Tự Tại Vương, Bồ-tát Ái Hỷ Tịnh Quang, Bồ-tát Quang Tế Nhật Nguyệt, Bồ-tát Diệu Tịnh Tu (?), Bồ-tát Thân Xuất Liên Hoa Quang, Bồ-tát Phạm Tự Tại Vương Âm, Bồ-tát Du Hý Thế Sư Tử Vương Âm, Bồ-tát Kim Sắc Tịnh Quang Uy Đức, Bồ-tát Nhu Nhuyễn Thân, Bồ-tát Kim Sắc Tướng Trang Nghiêm Thân, Bồ-tát Thập Quang Phá Ma Lực, Bồ-tát Chư Căn Uy Nghi Thiện Tịch, Bồ-tát Đức Như Cao Sơn, Bồ-tát Thiên Âm Thanh, Bồ-tát Pháp Lực Tự Tại Du Hành, Bồ-tát Sơn Đức Tịnh Thân, Bồ-tát ma-ha-tát Diệu Đức. Gồm chín vạn hai nghìn vị như thế.

 Bấy giờ Bồ-tát Sư Tử Du Bộ thấy đại hội ấy, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, gối phải quỳ sát đất, chắp tay hướng về Phật, dùng kệ (những câu thơ có vần điệu trong kinh Phật) mà hỏi rằng:

 Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Phật), bậc Đại Đạo sư (người thầy lớn dẫn đường), danh tiếng và đức hạnh được khen ngợi không lường.

 Nay đại chúng nơi này đã tụ họp, xin Ngài giảng pháp tịch diệt (pháp lặng yên, dứt sạch mọi phiền não và sinh diệt).

 Tà kiến (cái thấy sai lệch), các thứ tham ái và kiêu mạn, tính ganh ghét và giận dữ —

 vì sao những thứ ấy lại chính là đạo? Xin bậc có Đại âm (tiếng nói lớn của Phật) dùng phương tiện (cách khéo léo tùy người mà dạy) giảng cho.

 Vì sao tướng của Niết-bàn (cảnh giới dứt hết khổ đau, ra khỏi vòng sinh tử) lại không khác với pháp thế gian?

 Các pháp không có hai, xin bậc Đại bi (lòng thương xót lớn) diễn giảng.

 Vì sao tánh (bản chất) của các pháp rốt ráo không có chướng ngại?

 Tánh ấy như Niết-bàn, cũng đồng với giải thoát (sự thoát khỏi mọi trói buộc của phiền não và sinh tử),

 không có trói buộc cũng không có cởi mở, lại cũng giống như hư không.

 Bậc có tiếng như chim Ca-la-tần-già (loài chim có tiếng hót rất hay được nói trong kinh Phật), giọng trong sạch như của Đại Phạm thiên (vị trời làm chủ cõi Phạm thiên),

 thân sắc ví như vàng cõi trời, nếp sống trong sạch, công đức không lường —

 xin giảng pháp thật tướng (bộ mặt chân thật của các pháp), rốt ráo không trói không mở.

 Vì sao năm cái (năm thứ che lấp tâm: tham muốn, giận dữ, mê mờ buồn ngủ, xao động hối tiếc, và nghi ngờ) này lại ngang bằng với Bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn của Phật)?

 Vì sao Bồ-đề lại chính là đồng với tánh của các nghiệp (hành động bằng thân, lời nói, ý nghĩ, tạo ra quả báo)?

 Pháp và phi pháp (điều đúng đạo và điều trái đạo), vì sao lại cùng một tướng?

 Rốt ráo thanh tịnh như thế, chỉ xin Ngài diễn giảng.

 Không có số cũng không phải không có số, các pháp rốt ráo đều diệt.

 Tướng của Nhất thiết chủng trí (trí tuệ của Phật, biết rõ tất cả các pháp trong mọi phương diện, mọi chi tiết) và con đường Bồ-đề —

 hai pháp ấy vì sao lại là không có? Chỉ xin Ngài diễn giảng.

 Không làm cũng không phải không làm, không chấp trước cũng không phải không chấp trước,

 rốt ráo không có chúng sinh, trong các pháp không có chướng ngại.

 Không có giới (những điều răn cấm người tu phải giữ), không có nhẫn nhục, cũng không có phạm giới;

 không có trí cũng không có tuệ, cũng không có cái chẳng phải trí tuệ.

 Pháp này thường thanh tịnh, chỉ xin Ngài diễn giảng.

 Vì sao tất cả các pháp đều lặng yên dứt diệt như hư không?

 Không có tâm và tâm số pháp (các trạng thái tâm đi kèm theo tâm, như vui, buồn, tham, giận...), không có thấy, dứt, chứng, tu (bốn việc đối với bốn chân lý: thấy rõ khổ, dứt nguyên nhân của khổ, chứng sự diệt khổ, tu con đường diệt khổ);

 tất cả chúng sinh đều đồng như tướng của hư không.

 Pháp một tướng cũng không có, hoạt động của tâm cũng không thể nắm bắt được.

 Các pháp không sinh không diệt, không có bậc Vô học (bậc đã tu xong, không còn gì phải học), không có La-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử),

 cũng không có Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không có thầy, không giáo hóa rộng), cũng không có Bồ-tát cầu đạo.

 Không trụ, không dừng nghỉ, không đến cũng không đi;

 các pháp không có tướng động, thường trụ như núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm của đạo Phật).

 Không tướng cũng không sắc (hình chất vật chất), tánh của sắc chính là đạo.

 Tánh của sắc và Phật đạo là một — pháp như thế xin Ngài giảng nói.

 Vì sao không có Phật, không có Pháp, cũng không có chúng Tăng?

 Ba ngôi báu (Tam bảo: Phật, Pháp, Tăng) này cùng một tướng, chỉ xin Ngài diễn giảng.

 Không có Không, không có Vô tướng, cũng không có Vô tác (ba cửa giải thoát: thấy các pháp trống rỗng không có thực thể; thấy các pháp không có hình tướng cố định; thấy không có gì để mong cầu tạo tác);

 không hợp cũng không tan, pháp danh và tướng (tên gọi và hình tướng) cũng không có.

 Các pháp rốt ráo là không, như tiếng vang không có người tạo ra.

 Không sinh, cũng không phải không sinh; không diệt, không qua lại.

 Không có trời, không có rồng, thần, dạ-xoa (loài quỷ thần đi lại nhanh nhẹn), khẩn-na-la (loài thần chuyên ca hát, tấu nhạc) cùng các loài khác;

 không có người, không có địa ngục, không có ngạ quỷ (quỷ đói), súc sinh;

 không có chúng sinh trong năm đường (năm cõi luân hồi: trời, người, địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) — xin Ngài giảng pháp như thế.

 Như bậc Đạo sư dẫn dắt thế gian, và kẻ ngoại đạo (người theo các đạo khác ngoài Phật pháp), người có cái thấy sai (?),

 những điều họ giảng nói, vì sao đều ngang bằng nhau, không có hai?

 Mọi văn tự và ngôn ngữ, những pháp ấy đều cùng một tướng.

 Thế Tôn có lòng đại từ thương xót, xin mở pháp môn (cánh cửa giáo pháp, con đường tu) này.

 Bấy giờ Thế Tôn khen Bồ-tát ma-ha-tát Sư Tử Du Bộ rằng: “Hay thay, hay thay! Thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người tu), điều ông hỏi thật là hiếm có, là điều mà cả thế gian khó tin. Thiện nam tử, thôi thôi, đừng hỏi. Vì sao vậy? Vì các vị Bồ-tát mới phát tâm không thể theo kịp những cái thấy này: cái thấy về Không, cái thấy về Vô tướng, cái thấy về Vô tác, cái thấy về Vô sinh (không sinh), cái thấy về Vô sở hữu (không có gì cả), cái thấy về Vô thủ tướng (không nắm giữ hình tướng), cái thấy về Phật, cái thấy về Bồ-đề.

 Thiện nam tử, pháp như thế không nên nói trước các vị Bồ-tát mới học. Vì sao vậy? Vì nếu nghe pháp này, họ có thể dứt mất nghiệp lành, đối với Phật đạo thì đi vào đường tà; hoặc rơi vào cái thấy đoạn diệt (cho rằng chết là hết, mọi thứ đều mất sạch), hoặc rơi vào cái thấy chấp thường (cho rằng có cái gì đó tồn tại mãi mãi), không biết Như Lai (một danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến) dùng phương tiện gì mà tùy chỗ thích hợp để nói.”

 Bấy giờ Bồ-tát ma-ha-tát Sư Tử Du Bộ bạch Phật rằng: “Thế Tôn, xin thương xót thế gian mà nhất định giảng cho. Đời sau sẽ có những Bồ-tát chấp vào cái thấy về Không, cái thấy về Vô tướng, cái thấy về Vô tác, cái thấy về Vô sinh, cái thấy về Vô sở hữu, cái thấy về Vô thủ tướng, cái thấy về Phật, cái thấy về Bồ-đề; họ phân biệt đây là Không, đây là Vô tướng, Vô tác; họ ưa khen ngợi việc học, siêng năng làm các việc, ham thích văn chương chữ nghĩa, cho tài biện luận là hay, xem trọng danh tiếng và lợi lộc. Những người như thế, nếu nghe Như Lai nói pháp không có văn tự này, rốt ráo thanh tịnh, thì sẽ bỏ được các cái thấy ấy.

 Các vị Bồ-tát ấy tùy theo chỗ chúng sinh có thể tin hiểu mà dùng sức phương tiện để thuyết pháp. Tuy nói về ít ham muốn, biết đủ, nhưng không cho đó là cao nhất; tuy nói về kinh và giới, cũng không cho đó là cao nhất. Tuy nói về những lỗi lầm của việc ở giữa đám đông, nhưng cũng biết tất cả các pháp đều có tướng xa lìa. Thường khen ngợi việc ở một mình, không ở chốn ồn ào, nhưng không cho đó là cao nhất. Tuy khen ngợi việc phát tâm Bồ-đề (phát nguyện cầu giác ngộ thành Phật), nhưng biết tánh của tâm chính là Bồ-đề. Tuy khen ngợi kinh Đại thừa (giáo pháp “cỗ xe lớn”, chủ trương tu để tự giác ngộ và cứu độ tất cả chúng sinh), nhưng biết tất cả các pháp đều là tướng lớn. Tuy nói về đạo Bồ-tát, nhưng không phân biệt A-la-hán, Bích-chi Phật và chư Phật.

 Tuy khen ngợi bố thí (đem của cải, sức lực, giáo pháp cho người), nhưng thông suốt tướng bình đẳng của bố thí. Tuy khen ngợi trì giới (giữ gìn giới luật), nhưng hiểu rõ các pháp đều cùng là tánh của giới. Tuy khen ngợi nhẫn nhục (chịu đựng điều trái ý mà không giận), nhưng biết các pháp có tướng không sinh, không diệt, không cùng tận. Tuy khen ngợi tinh tấn (siêng năng tu tập không lười), nhưng biết các pháp có tướng không khởi phát, không vận hành. Tuy bằng nhiều cách khen ngợi thiền định (giữ tâm yên lặng, chuyên nhất), nhưng biết tất cả các pháp thường có tướng định. Tuy bằng nhiều cách khen ngợi trí tuệ, nhưng hiểu rõ tánh thật của trí tuệ.

 Tuy nói về lỗi của tham dục, nhưng không thấy có pháp nào đáng để tham. Tuy nói về lỗi của sân giận, nhưng không thấy có pháp nào đáng để giận. Tuy nói về lỗi của ngu si, nhưng biết các pháp không có si mê, không có chướng ngại. Tuy chỉ cho chúng sinh thấy nỗi khổ đáng sợ khi rơi vào ba đường ác (ba cõi khổ: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), nhưng không thấy có tướng địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh.

 Các vị Bồ-tát như thế, tuy tùy theo chỗ chúng sinh có thể tin hiểu mà dùng sức phương tiện để thuyết pháp, nhưng tự mình thì tin hiểu pháp một tướng, tức là Không, Vô tướng, Vô tác, Vô sinh, Vô sở hữu, Vô thủ tướng. Thế Tôn, chỉ xin Ngài nói pháp phương tiện không thể nghĩ bàn này, là điều mà tất cả Thanh văn (đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu chứng, chủ yếu cầu giải thoát cho riêng mình), Bích-chi Phật và Bồ-tát mới phát tâm không thể theo kịp; chỉ nói cho những người tin hiểu pháp một tướng rất sâu xa.”

 Bấy giờ Phật bảo Bồ-tát ma-ha-tát Sư Tử Du Bộ rằng: “Thiện nam tử, nay ông hãy lắng nghe cho kỹ, khéo suy nghĩ ghi nhớ, Ta sẽ vì ông mà giải nói nghĩa này.” — “Dạ vâng, Thế Tôn, con xin lãnh thọ.” Bấy giờ Thế Tôn dùng kệ đáp rằng:

 Nếu người muốn thành Phật, chớ phá hoại tham dục;

 các pháp chính là tham dục, biết được điều này thì thành Phật.

 Tham dục cùng sân giận, si mê, không ai có thể nắm bắt được;

 các pháp ấy đều như hư không, biết được điều này thì thành Phật.

 Thấy và không thấy cùng một tướng, chấp và không chấp cũng vậy;

 nơi đây không có Phật, không có pháp — biết được điều này gọi là trí lớn.

 Như người ở trong giấc mộng đắc đạo, cứu độ chúng sinh,

 thật ra không có đạo, không có chúng sinh; tánh của Phật pháp cũng như thế.

 Nơi đạo tràng (chỗ Phật thành đạo) không có gì đạt được; nếu có đạt được thì chẳng phải có thật.

 Sáng suốt và vô minh (sự mê mờ, không thấy chân lý) cùng một tướng; biết được điều này là bậc Thế Tôn.

 Chúng sinh chính là Bồ-đề, Bồ-đề chính là chúng sinh;

 Bồ-đề và chúng sinh là một; biết được điều này là bậc Thế Tôn.

 Ví như nhà ảo thuật khéo léo, biến hóa ra đủ thứ việc,

 những gì thấy được đều không có thật; kẻ không có trí thì đếm ra nhiều thứ.

 Tham, sân, si như trò ảo thuật; ảo thuật chẳng khác gì ba độc (ba thứ phiền não gốc làm hại người: tham, sân, si).

 Kẻ phàm phu (người thường chưa giác ngộ) tự mình phân biệt: “Ta tham, ta giận dữ.”

 Những người ngu si như thế thì rơi vào ba đường ác.

 Trong thật tướng không có tham, giận; si mê cũng không thể nắm bắt được.

 Phân biệt những pháp như ảo thuật, tự chính mình bị lửa phiền não thiêu đốt.

 Thật tướng không có phiền não, không có chúng sinh, không có Phật;

 phân biệt pháp vô sinh, kẻ phàm phu mong được làm Phật.

 Không thấy các pháp của Phật, cũng không thấy chúng sinh —

 người biết được tướng của pháp như thế, sẽ mau thành bậc tôn quý nhất của chúng sinh.

 Nếu người mong cầu Bồ-đề, thì không có Bồ-đề;

 người ấy cách xa Bồ-đề như trời với đất.

 Biết các pháp như ảo thuật, sẽ mau thành bậc cao nhất trong loài người.

 Nếu người phân biệt giới, thì người ấy không có giới;

 nếu ai thấy có giới, thì người ấy là mất giới.

 Giới và chẳng phải giới cùng một tướng; biết được điều này là bậc Đạo sư.

 Như trong mộng hưởng năm dục (năm thứ ham muốn do sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon, cảm xúc chạm mà sinh ra), vui chơi tự cho là khoái lạc,

 phân biệt mà thấy sắc đẹp người nữ, nhưng trong đó thật không có người nữ nào.

 Giữ giới và phạm giới đều như mộng; kẻ phàm phu phân biệt làm hai.

 Thật ra không có giữ giới hay phạm giới; biết được điều này là bậc Đạo sư.

 Kẻ phàm phu chấp vào tên gọi, không biết tánh của ngôn ngữ.

 Tên gọi chẳng phải là tên gọi; biết được điều này thì đắc vô sinh (thấu suốt rằng các pháp vốn không sinh không diệt).

 Tự cho mình là Bồ-tát, đọc tụng kinh, giảng nói cho người,

 còn bản thân không thực hành gì, chỉ cậy vào dòng dõi của mình;

 chỉ đọc kinh mà cầu đạo, thường thấy lỗi của người khác;

 chấp vào oai nghi (dáng vẻ cử chỉ đúng phép của người tu) và văn kệ, thấy người kính trọng thì tự cho mình cao quý;

 cậy vào dòng dõi và văn kệ, không biết thật tướng của pháp —

 những người như thế, rốt cuộc không thể thành Phật.

 Được giảng cho về các pháp là không, lại sinh tâm ác, ưa tranh cãi kiện tụng —

 người ấy không có Phật pháp, cũng không có Bồ-đề.

 Biết giận dữ và nhẫn nhục cùng một tướng, thông suốt điều này thì trọn không còn giận.

 Không hiểu rõ tánh của chúng sinh, thì sinh ra giận dữ.

 Kẻ tự xưng là Bồ-tát lại nói như thế này:

 “Ta thương xót tất cả, sẽ thành Phật cứu độ chúng sinh.”

 Bị người khác làm phiền thì sinh giận dữ, ôm lòng tức tối không chịu nói chuyện với họ;

 thường tìm lỗi người khác, ưa tranh đấu kiện tụng;

 cũng khen ngợi nhẫn nhục và giảng nói các pháp là không.

 Trong lòng đầy kiêu ngạo, thường dòm xét lỗi người;

 tham đắm món ăn ngon, ngày đêm nghĩ đến năm dục.

 Người ấy vào thành thị, tự xưng là người cứu độ kẻ khác,

 thương nghĩ đến chúng sinh, luôn tìm lợi ích cho họ.

 Miệng tuy nói như vậy, mà lòng lại ưa làm phiền người.

 Ta chưa từng thấy nghe có ai có lòng từ bi mà lại làm phiền não người khác.

 Cùng nhau giận dữ, làm phiền nhau, mà lại mong được sinh về cõi Phật A-di-đà (vị Phật ở cõi Cực Lạc phương Tây).

 Nếu có người, nhiều như cát sông Hằng (ví cho số lượng nhiều vô kể), dùng lời ác mắng nhiếc, dùng dao gậy đánh đập,

 mà mình đều nhẫn chịu được tất cả, thì mới được sinh về cõi nước thanh tịnh.

 Cõi Phật và chẳng phải cõi Phật, biết rõ đều như tướng hư không;

 không phân biệt cõi nước, và công đức của cõi nước —

 những người như thế mới có thể sinh về các cõi Phật.

 Tự nói mình nhẫn chịu được mọi điều ác, thấy Bồ-tát như thấy Phật;

 Ta chưa từng thấy nghe có ai thấy tướng Phật mà lại nổi giận.

 Mỗi người tự khen mình, chê bai người khác, ưa chuộng đàn-việt (thí chủ, người cúng dường cho người tu) và người quen biết,

 nói rằng: “Ta là người giáo hóa, giữ gìn, khiến họ làm đúng pháp.

 Ngươi là người ta cứu độ, chớ thân cận với người khác.

 Người kia hạnh kiểm không trong sạch, thường ở chốn ồn ào.”

 Người như thế đối với Phật đạo không thể siêng năng tu hành.

 Người thật sự cầu Phật đạo, ngày đêm mỗi thời ba lần

 cúi đầu lễ các vị Bồ-tát, phải khởi lòng cung kính;

 tùy theo con đường họ đang tu, không nói lỗi lầm của họ.

 Nếu thấy họ đắm say năm dục, cũng không nói lỗi xấu của họ;

 nên nghĩ rằng người ấy lâu về sau cũng sẽ đắc đạo.

 Theo thứ lớp mà đi trên con đường nghiệp, không thể bỗng chốc thành Phật;

 hoặc họ phát tâm chưa lâu, cho nên mới làm việc ấy.

 Chớ phân biệt tham dục, tánh của tham dục chính là đạo.

 Phiền não trước kia vốn tự không có, tương lai cũng chẳng có;

 ai tin hiểu được như thế, liền đắc vô sinh nhẫn (sự an nhiên chấp nhận, thấu suốt chân lý các pháp vốn không sinh không diệt).

 Quán xét âm thanh hay và dở, biết chúng chẳng phải là tánh của âm thanh,

 sẽ vào được pháp môn thật tướng không có văn tự.

 Nếu ai tin được pháp này, thì không còn dâm dục, giận dữ, si mê.

 Quán xét tham dục và ngu si, chính là tướng vô lượng.

 Hai thứ ấy không có văn tự, vì dùng văn tự nên mới nói ra.

 Phàm chỗ nào có văn tự, thì đều là không có thật.

 Tất cả mọi âm thanh, quán xét đều là tánh của một âm.

 Lời Phật nói và lời tà thuyết, đều không có phân biệt.

 Pháp tuy dùng lời để nói, nhưng thật ra không có pháp, không có lời nói.

 Ai vào được cửa một tướng, thì đắc nhẫn vô thượng (sự thấu suốt cao tột).

 Đây là nhẫn, đây chẳng phải nhẫn — chớ phân biệt như thế.

 Đối với tâm tham dục, giận dữ, chớ tính toán cái lợi trong đó.

 Biết hai thứ ấy là vô sinh, sẽ thành bậc tôn quý trong đời.

 Các phương đông, tây, nam, bắc, có đất đai nhiều như cát sông Hằng,

 đem tất cả nghiền thành bụi nhỏ, mỗi hạt bụi là một cõi nước,

 chứa đầy các thứ châu báu, trải qua vô số kiếp (kiếp là khoảng thời gian cực kỳ dài)

 đem cúng dường chư Như Lai — công đức mà người ấy được,

 nếu có người nghe kinh này, thì công đức vượt hơn gấp trăm nghìn lần.

 Nếu có người xuất gia, một lòng cầu Phật đạo,

 Ta giao phó cho người ấy pháp trọng yếu bí mật này.

 Nếu ai tụng đọc kinh này và hiểu được nghĩa của kinh,

 thì vô lượng tổng trì (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên) và biện tài, tự nhiên đều sẽ đạt được;

 căn tánh lanh lợi, trí tuệ vô tận, tài ưa thuyết giảng lưu loát.

 Vô lượng ức chư Phật cũng đều ban cho người ấy;

 các pháp báu vi diệu trong kinh, tự nhiên đều có thể giảng nói.

 Bấy giờ Bồ-tát Sư Tử Du Bộ bạch Phật rằng: “Thế Tôn, nay nói những bài kệ này, có bao nhiêu người được lợi ích?” Phật nói: “Thiện nam tử, ông có thấy đại chúng này không?” — “Dạ, con đã thấy.” Phật nói: “Nay lúc nói pháp này, trong hội có vô lượng vô số chúng sinh cùng tụ họp, cùng với trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà (loài thần âm nhạc, sống bằng mùi hương), a-tu-la (loài thần hay ganh ghét, thường đánh nhau với chư thiên), khẩn-na-la, ca-lâu-la (loài chim thần cánh vàng), ma-hầu-la-già (loài thần mình rắn lớn) v.v., đầy khắp hư không. Nhờ ánh sáng của việc thuyết pháp, cho đến các thế giới phương khác cũng được nhiều lợi ích.

 Chín vạn hai nghìn thần dạ-xoa đều phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn khắp — tức quả vị Phật). Có năm trăm Tỳ-kheo tăng thượng mạn (kiêu mạn, chưa chứng đắc mà tự cho là đã chứng đắc), chưa đắc mà cho là đã đắc, nghe pháp này thì hết tăng thượng mạn, có được lòng tin hiểu chân thật rằng tất cả các pháp đều cùng một tướng; vì không nắm giữ các pháp nên lậu tận (dứt sạch phiền não) mà được giải thoát. Lại trong chúng Bồ-tát có sáu vạn hai nghìn vị tin hiểu các pháp có tướng không chướng ngại, đắc vô sinh pháp nhẫn (sự an nhiên chấp nhận, thấu suốt chân lý các pháp vốn không sinh không diệt). Vì sao vậy? Vì cách nói pháp như thế là bậc nhất trong mọi cách nói pháp.

 Thiện nam tử, như Ta khi ở chỗ Phật Nhiên Đăng (một vị Phật thời quá khứ, đã thọ ký cho Phật Thích-ca sẽ thành Phật), đã tin hiểu các pháp một tướng không chướng ngại, rồi sau đó mới đắc vô sinh pháp nhẫn, đầy đủ sáu ba-la-mật (sáu hạnh tu đưa đến bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ). Vì sao vậy? Nếu có Bồ-tát trong số kiếp nhiều như cát sông Hằng tu bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ, mà không biết tướng của pháp như thế này, thì người ấy có khi lại dứt mất tất cả căn lành. Thiện nam tử, ông thấy Đề-bà-đạt-đa (người em họ của Phật, về sau phản Phật, nhiều lần tìm cách hại Phật) có công đức lớn, căn lành thành tựu, có ba mươi hai tướng đại nhân (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp trên thân của bậc vĩ nhân). Có công đức như thế, nhưng vì không biết tướng của pháp như thế này, nên dứt mất căn lành mà rơi vào địa ngục lớn.

 Thiện nam tử, nên biết rằng tuy phát tâm đã lâu, có công đức lớn, nhưng nếu không vào pháp môn này, thì đều có thể dứt mất căn lành và công đức.

 Thiện nam tử, như về quá khứ, cách đây vô lượng vô biên a-tăng-kỳ kiếp (số kiếp nhiều đến mức không thể đếm) không thể nghĩ bàn, có đức Phật hiệu là Cao Tu Di Sơn Vương Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự (?), Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn (đây là mười danh hiệu tôn xưng của một vị Phật: bậc đáng được cúng dường, bậc biết đúng và khắp, bậc đầy đủ trí sáng và đức hạnh, bậc đã khéo đi qua bờ bên kia, bậc hiểu rõ thế gian, bậc cao tột, bậc điều phục dẫn dắt người tu, bậc thầy của trời và người, bậc giác ngộ được đời tôn kính). Thọ mạng của Ngài là chín nghìn chín trăm nghìn vạn ức na-do-tha (một đơn vị số cực lớn) năm. Cõi nước tên là Kim Diệm Minh. Cõi nước ấy đều lấy vàng ròng làm đất. Pháp mà Ngài nói cũng dùng ba thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Bích-chi Phật và Bồ-tát) để cứu độ giải thoát chúng sinh.

 Hội thuyết pháp đầu tiên của đức Phật ấy có tám mươi trăm nghìn vạn ức na-do-tha đệ tử Thanh văn; hội thứ hai có bảy mươi trăm nghìn vạn ức na-do-tha đệ tử Thanh văn; hội thứ ba có sáu mươi trăm nghìn vạn ức na-do-tha đệ tử Thanh văn; hội thứ tư có năm mươi trăm nghìn vạn ức na-do-tha đệ tử Thanh văn. Tất cả đều đắc quả A-la-hán, đã buông bỏ mọi gánh nặng, đạt được lợi ích cho chính mình, dứt hết mọi kiết sử (dây trói buộc khiến tái sinh) của các cõi, nhờ trí tuệ chân chính mà được giải thoát. Chúng Tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ đủ giới) gấp đôi số ấy; chúng ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia giữ năm giới) cũng gấp đôi số ấy; chúng ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia giữ năm giới) cũng gấp đôi số ấy; chúng Bồ-tát cũng gấp đôi số ấy, tất cả đều đắc bậc a-duy-việt-trí (bậc không còn thối lui trên đường tu) và vô sinh pháp nhẫn, đều đắc vô lượng vô biên pháp môn đà-la-ni (năng lực nắm giữ, ghi nhớ giáo pháp không quên) và pháp môn tam-muội (các loại định, tâm chuyên chú yên lặng một chỗ), có thể chuyển pháp luân bất thoái (giảng truyền giáo pháp khiến người nghe không còn thối lui). Huống gì những người mới phát tâm Bồ-tát. Lại những người phát tâm cầu đạo Bích-chi Phật cũng nhiều vô lượng vô biên.

 Thiện nam tử, khi ấy số đệ tử trong hội của đức Phật kia nhiều vô lượng vô biên. Trong cõi Kim Diệm ấy, cây cối đều làm bằng bảy báu (bảy thứ quý: vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, xích châu, mã não). Các cây báu ấy thường phát ra tiếng pháp, tức là tiếng nói tất cả các pháp đều không, tiếng Vô tướng, tiếng Vô tác, tiếng Vô sinh, tiếng Vô sở hữu, tiếng Vô thủ tướng. Người dân cõi ấy nghe tiếng pháp ấy, tự nhiên đều đạt được thật tướng của các pháp, tâm được giải thoát. Sau khi đức Phật ấy diệt độ, giáo pháp còn lưu lại nghìn năm; tiếng của các cây báu cũng không còn phát ra nữa.

 Thiện nam tử, đức Phật Cao Tu Di Sơn Vương ấy đem giáo pháp giao phó cho Bồ-tát Tịnh Oai Nghi, bảo phải giữ gìn giáo pháp. Giao phó xong, Ngài liền nhập vô dư Niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, không còn thân xác). Khi ấy có một Tỳ-kheo tên là Hữu Oai Nghi, giữ giới không trong sạch, đã đắc bốn thiền (bốn tầng thiền định của cõi sắc), bốn định vô sắc (bốn tầng định cao hơn, vượt khỏi hình chất) và năm thần thông (năm năng lực siêu thường: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa đi lại tự tại), giỏi tụng Tỳ-ni tạng (kho Luật, tức giới luật), ưa tu khổ hạnh, nhưng không biết rõ tâm người khác. Chúng đệ tử của vị ấy cũng đều tu khổ hạnh, xem trọng pháp đầu-đà (lối tu khổ hạnh, sống đạm bạc: khất thực, ở chỗ vắng, ít đồ dùng...).

 Còn pháp sư Tịnh Oai Nghi thì giữ giới thanh tịnh, đối với pháp Vô sở hữu thì có được phương tiện khéo léo. Lại một thời nọ, pháp sư Tịnh Oai Nghi dẫn các đệ tử đến chỗ ở của Tỳ-kheo Hữu Oai Nghi để cùng ở chung. Pháp sư Tịnh Oai Nghi vì thương xót chúng sinh, nên thường từ chỗ ở đi vào làng xóm, ăn xong thì trở về; giáo hóa trăm nghìn vạn nhà, ai cũng làm đệ tử, khiến họ phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Chúng đệ tử của Ngài cũng khéo giáo hóa, đi đến các làng xóm thuyết pháp, khiến bao nhiêu trăm nghìn chúng sinh đều phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề.

 Tỳ-kheo Hữu Oai Nghi thì thường ưa ở trong chùa tháp; chúng đệ tử của vị ấy không giữ giới trong sạch nhưng lại ưa tu đầu-đà. Tỳ-kheo Hữu Oai Nghi siêng năng tinh tấn, tâm quyết định, lấy chỗ tu của mình để dạy các đệ tử; tham đắm pháp lành, có chỗ thấy, có chỗ đắc — tức là nói tất cả các pháp hữu vi (pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) đều vô thường, đều là khổ, tất cả các pháp đều vô ngã (không có cái “ta” chủ thể thường còn). Vị ấy không khéo tu các pháp thiền định, cũng không khéo thực hành con đường của Bồ-tát, vì tâm gốc không thuần nhất.

 Pháp sư Tịnh Oai Nghi khéo biết căn tánh lanh lợi hay chậm lụt của chúng sinh, vì biết tâm của Tỳ-kheo Hữu Oai Nghi, nên không còn thường vào làng xóm nữa; nhưng các đệ tử của Ngài thì vẫn như cũ, không khác. Tỳ-kheo Hữu Oai Nghi thấy chúng đệ tử của pháp sư Tịnh Oai Nghi thường vào làng xóm, liền sinh tâm không trong sạch, bèn đánh kiền-chùy (cái kẻng, cái mõ đánh lên để tập họp chúng tăng) tập họp đại chúng mà lập ra quy định: “Các ông từ nay về sau không được vào làng xóm. Không thể một lòng đi chậm rãi, im lặng, thì vào làng xóm nhiều lần được lợi ích gì? Chỗ ở a-lan-nhã (nơi vắng vẻ, yên tĩnh xa làng xóm để tu) là nơi Phật khen ngợi. Các ông nên tu niềm vui thiền định, chớ ưa vào nhà người khác.” Chúng đệ tử của pháp sư Tịnh Oai Nghi không nghe lời ấy, vẫn vào làng xóm. Về sau, một lần Tỳ-kheo Hữu Oai Nghi thấy họ từ làng xóm đi ra, lại đánh kiền-chùy tập họp đại chúng, nói như vầy: “Nếu còn ai vào làng xóm nữa, thì không được ở nơi đây nữa.”

 Bấy giờ pháp sư Tịnh Oai Nghi vì muốn giữ gìn cho Tỳ-kheo Hữu Oai Nghi, nên bảo các đệ tử: “Các ông từ nay về sau chớ vào làng xóm.” Họ liền làm theo lời thầy, không vào làng xóm nữa. Bấy giờ dân chúng vì không thấy vị thầy và các đệ tử, nên đều buồn rầu phiền não, căn lành thối lui mất dần.

 Pháp sư Tịnh Oai Nghi qua ba tháng, sau khi xong lễ tự tứ (lễ cuối mùa an cư ba tháng, các vị tăng tự mời nhau chỉ ra lỗi lầm của mình để sám hối), từ nơi ấy đi ra, đến một tăng phường (nơi ở của chư tăng) khác. Ở nơi mới ấy, thầy trò lại vào thành ấp làng xóm thuyết pháp cho người. Về sau Tỳ-kheo Hữu Oai Nghi thấy pháp sư Tịnh Oai Nghi lại vào nhà người khác, thấy đệ tử của Ngài làm mất phép tắc thường lệ, lại sinh tâm ác không trong sạch, nghĩ rằng: “Tỳ-kheo này phá giới, phạm giới, làm sao có Bồ-đề được?” Bèn nói với mọi người: “Tỳ-kheo này tu hành pha tạp, cách Phật đạo rất xa.”

 Tỳ-kheo Hữu Oai Nghi tạo nghiệp ấy rồi, về sau khi chết, do quả báo của nghiệp ấy, rơi vào địa ngục lớn A-tỳ (địa ngục khổ nhất, đau đớn không lúc nào ngừng), chịu mọi khổ não suốt chín trăm nghìn ức kiếp. Ra khỏi địa ngục, trong sáu mươi ba vạn đời thường bị người phỉ báng, tội ấy mới dần dần nhẹ bớt. Về sau làm Tỳ-kheo suốt ba mươi hai vạn đời; sau khi xuất gia, do nhân duyên của nghiệp ấy mà bỏ đạo trở về đời. Lại do nhân duyên của những tội nghiệp còn lại, nên khi xuất gia vào đạo ở chỗ Phật Tịnh Minh, dù siêng năng tinh tấn như cứu lửa đang cháy trên đầu (ý nói hết sức gấp rút, không dám chậm trễ), suốt nghìn vạn ức năm vẫn không đạt được nổi nhu thuận pháp nhẫn (mức thấu hiểu ban đầu, tâm thuận theo chân lý); trong vô lượng nghìn vạn đời các căn đều tối tăm chậm lụt.

 Sư Tử Du Bộ, ý ông nghĩ sao? Tỳ-kheo Hữu Oai Nghi lúc ấy há phải là người nào khác sao? Chớ nghĩ như thế, chính là thân Ta đó. Ta khi ấy khởi lên tâm không trong sạch nhỏ nhiệm ấy, mà chịu tội nghiệp này, rơi vào địa ngục. Sư Tử Du Bộ, nếu người nào không muốn khởi tội nghiệp nhỏ nhiệm như thế, thì đối với các vị Bồ-tát chớ nên khởi tâm ác. Đối với mọi con đường mà Bồ-tát thực hành, đều nên tin hiểu, không nên khởi tâm giận ghét. Nên nghĩ như vầy: “Ta không thể biết rõ tâm người khác; chỗ thực hành của chúng sinh cũng khó mà biết được.”

 Thiện nam tử, Như Lai thấy lợi ích ấy nên thường nói pháp này. Vì thế người tu hành không nên đo lường, đánh giá người khác. Chỉ có Như Lai và người giống như Như Lai mới có thể biết được điều đó. Cho nên người tu hành nếu muốn tự giữ gìn thân mình, hãy thận trọng, chớ đo lường đánh giá người khác mà chống trái với họ. Bồ-tát nếu muốn tu tập Phật pháp, ngày đêm phải thường siêng năng chuyên tâm ghi nhớ. Người phát tâm Bồ-tát sâu xa không nên ưa tìm chỗ hay dở của người khác.

 Bồ-tát nếu có thể giáo hóa chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới (một vùng vũ trụ gồm một nghìn triệu thế giới) khiến họ thực hành mười điều lành (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói lời đâm thọc, không nói lời ác, không nói lời thêu dệt, không tham, không sân, không si), cũng không bằng Bồ-tát trong khoảng thời gian một bữa ăn, ở chỗ yên tĩnh một lòng nghĩ nhớ pháp môn một tướng; cho đến nghe, thọ trì, đọc tụng, giảng giải pháp này, thì phước đức của người ấy hơn kia rất nhiều. Vì sao vậy? Vì các Bồ-tát dùng pháp môn này có thể diệt tất cả tội nghiệp chướng (những tội do nghiệp cũ gây chướng ngại cho việc tu), lại đối với tất cả chúng sinh lìa được tâm ghét và thương, liền có thể mau đắc Nhất thiết chủng trí.”

 Bấy giờ pháp vương tử Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tượng trưng cho trí tuệ; “pháp vương tử” là con của Vua Pháp tức Phật, ý chỉ bậc sẽ kế thừa ngôi Phật) bạch Phật rằng: “Thế Tôn, như Phật đã nói về việc diệt tội nghiệp chướng, vậy làm sao để diệt tội nghiệp chướng?” Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: “Nếu Bồ-tát thấy tánh của tất cả các pháp không có nghiệp, không có quả báo, thì có thể diệt sạch tội nghiệp chướng. Lại nữa, Văn-thù-sư-lợi, nếu Bồ-tát thấy giới hạn của tham dục chính là chân tế (giới hạn chân thật, tức thực tại tối hậu), thấy giới hạn của sân giận chính là chân tế, thấy giới hạn của ngu si chính là chân tế, thì có thể diệt sạch tội nghiệp chướng. Lại nữa, Văn-thù-sư-lợi, nếu Bồ-tát có thể thấy tánh của tất cả chúng sinh chính là tánh Niết-bàn, thì có thể diệt sạch tội nghiệp chướng.

 Vì sao vậy? Nếu người tự mình có chỗ thấy, liền có thể khởi nghiệp, không biết, không nghe. Kẻ phàm phu ngu dốt không biết tướng rốt ráo diệt của các pháp, nên tự thấy thân mình, cũng thấy người khác; vì cái thấy ấy mà khởi lên nghiệp của thân, miệng, ý. Người ấy thấy sai lầm, nhớ tưởng phân biệt, nghĩ như vầy: “Ta là kẻ tham dục, sân giận, ngu si.” Vì phân biệt như thế nên xuất gia học đạo trong Phật pháp, lại nghĩ như vầy: “Ta là người giữ giới, tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, dứt dâm dục). Ta sẽ vượt qua sinh tử, đạt Niết-bàn, thoát mọi khổ não.”

 Người ấy phân biệt các pháp: đây là thiện, đây là bất thiện; đây là cái nên biết, đây là cái nên dứt, đây là cái nên chứng, đây là cái nên tu — tức là: khổ thì nên thấy, tập (nguyên nhân gây ra khổ) thì nên dứt, diệt (sự chấm dứt khổ) thì nên chứng, đạo (con đường dẫn đến diệt khổ) thì nên tu. Rồi lại phân biệt: tất cả các hành (mọi sự vật, hiện tượng do nhân duyên tạo tác) đều vô thường, tất cả các hành đều là khổ, tất cả các hành đều bị ba độc thiêu đốt rực cháy; ta phải mau bỏ pháp hữu vi này. Thường suy nghĩ như thế, đối với các hành nắm giữ đủ thứ hình tướng mà sinh lòng chán ghét.

 Bấy giờ liền nghĩ như vầy: “Thấy các hành như thế, đó gọi là thấy khổ, ghét chán các hành; đó gọi là dứt tập, phân biệt các hành.” Thấy diệt đế (chân lý về sự chấm dứt khổ) thì nghĩ như vầy: “Nay ta thấy diệt, đó gọi là chứng diệt. Ta phải tu đạo.” Bèn đến chỗ yên tĩnh nghĩ nhớ pháp như thế. Nghĩ như thế rồi, thu nhiếp tâm, an trụ trong định. Người ấy trước đã có tâm chán ghét, nay lại có tâm định, cho nên đối với các hành, tâm liền buông lìa, tự hổ thẹn, chán ghét, không vui không thích. Lại nghĩ như vầy: “Nay ta đối với tất cả các pháp đã được giải thoát, không còn việc gì phải làm nữa. Thân ta đã đắc đạo A-la-hán.” Đến lúc người ấy lâm chung, thấy nơi mình sắp thọ sinh, liền đối với Bồ-đề mà trong tâm sinh nghi ngờ, hối hận. Vì sự nghi ngờ ấy, sau khi chết rơi vào địa ngục lớn. Vì sao vậy? Vì người ấy đối với pháp vô sinh mà khởi phân biệt.”

 Bấy giờ pháp vương tử Văn-thù-sư-lợi bạch Phật rằng: “Thế Tôn, nay nên quán xét bốn Thánh đế (bốn chân lý cao quý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ) như thế nào?” Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: “Nếu người tu hành có thể thấy tất cả các pháp chính là tánh vô sinh, đó gọi là thấy khổ. Nếu có thể thấy tất cả các pháp không tụ họp, không khởi lên, đó gọi là dứt tập. Nếu có thể thấy tất cả các pháp có tướng rốt ráo diệt, đó gọi là chứng diệt. Nếu có thể thấy tất cả các pháp có tánh không có gì cả, đó gọi là tu đạo.

 Văn-thù-sư-lợi, nếu người tu hành có thể thấy bốn Thánh đế như thế, thì người ấy không phân biệt như vầy: pháp này thiện, pháp này bất thiện; pháp này nên thấy, pháp này nên dứt, pháp này nên chứng, pháp này nên tu — tức là khổ nên thấy, tập nên dứt, diệt nên chứng, đạo nên tu. Vì sao vậy? Những tham dục, sân giận, ngu si mà phàm phu thực hành, người tu hành thấy các pháp ấy đều không, vô sinh, không có gì cả, không thể phân biệt, chỉ là sự chồng chất hư dối. Khi ấy đối với các pháp không có gì để giữ lấy, không có gì để buông bỏ; đối với ba cõi (ba tầng cõi của chúng sinh luân hồi: cõi dục — còn ham muốn; cõi sắc — còn hình chất vi tế; cõi vô sắc — chỉ còn tâm thức) tâm không bị ngăn ngại; thấy tất cả ba cõi rốt ráo không sinh; thấy tất cả pháp thiện và bất thiện đều hư dối không thật, như ảo thuật, như mộng, như bóng, như tiếng vang, như ánh nắng dợn.

 Người tu hành thấy tánh tham dục chính là tánh Niết-bàn, tánh sân giận chính là tánh Niết-bàn, tánh ngu si chính là tánh Niết-bàn. Nếu có thể thấy tánh của tất cả các pháp như thế, thì đối với tất cả chúng sinh không khởi ghét và thương. Vì sao vậy? Vì người tu hành ấy không nắm bắt được pháp nào là chỗ sinh thương hay chỗ sinh ghét; an trụ trong tâm như hư không, cho đến không thấy Phật, không thấy Pháp, không thấy Tăng, tức là không thấy tất cả các pháp. Nếu không thấy tất cả các pháp, thì đối với các pháp không sinh nghi; vì không sinh nghi nên không nắm giữ tất cả các pháp; vì không nắm giữ tất cả các pháp nên tự lặng yên dứt diệt.

 Văn-thù-sư-lợi, trưởng lão Tu-bồ-đề (vị đệ tử của Phật hiểu sâu nhất về lý không) vì biết pháp như thế, nên không đến lễ chân Phật. Tu-bồ-đề còn không thấy có thân mình, huống gì thấy thân Như Lai. Không thấy thân mình mà lại thấy được thân Như Lai, thì không có lẽ ấy.”

 Văn-thù-sư-lợi lại bạch Phật rằng: “Thế Tôn, người tu hành nên quán bốn niệm xứ (bốn chỗ đặt sự chú tâm quán xét: thân, cảm thọ, tâm và các pháp) như thế nào?” Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: “Đời sau sẽ có Tỳ-kheo nói như vầy: quán chỗ thân bên trong, như quán thân là bất tịnh (dơ bẩn), đó là thân niệm xứ; quán các cảm giác vui đều là khổ, đó là thọ niệm xứ (thọ là cảm giác khổ, vui, không khổ không vui); quán tánh sinh diệt của tâm, đó là tâm niệm xứ; quán phá tướng hòa hợp, chỉ còn thấy tướng của pháp, đó là pháp niệm xứ.”

 Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: “Thế Tôn, nay thế nào mới là quán bốn niệm xứ chân thật?” Phật nói: “Thôi, thôi, Văn-thù-sư-lợi, không cần hỏi. Như Lai tùy chỗ thích hợp mà nói pháp, khó có thể hiểu được.” Văn-thù-sư-lợi thưa: “Thế Tôn, vì thương xót chúng sinh, xin Ngài nhất định nói cho.” Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: “Nếu người tu hành thấy thân như hư không, đó là thân niệm xứ. Nếu người tu hành thấy cảm thọ không thể tìm được ở bên trong, bên ngoài hay ở khoảng giữa, đó là thọ niệm xứ. Nếu người tu hành biết tâm chỉ có tên gọi, đó là tâm niệm xứ. Nếu người tu hành không thấy có pháp thiện, không thấy có pháp bất thiện, đó là pháp niệm xứ. Văn-thù-sư-lợi, nên quán bốn niệm xứ như thế.” Văn-thù-sư-lợi lại bạch Phật: “Thế Tôn, người tu hành nên quán tám Thánh đạo phần (tám phần của con đường chân chính dẫn đến diệt khổ) như thế nào?”

 Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: “Nếu người tu hành thấy tất cả các pháp bình đẳng, không hai, không phân biệt, đó gọi là chánh kiến (cái thấy đúng đắn). Thấy tất cả các pháp không có suy nghĩ, không có phân biệt, vì cái thấy ấy nên gọi là chánh tư duy (suy nghĩ đúng đắn). Thấy tất cả các pháp có tướng không thể dùng lời nói, vì khéo tu tướng bình đẳng của ngôn ngữ, đó gọi là chánh ngữ (lời nói đúng đắn). Thấy tất cả các pháp không có tướng tạo tác, vì người tạo tác không thể tìm được, đó gọi là chánh nghiệp (việc làm đúng đắn). Không phân biệt chánh mạng và tà mạng (sinh sống bằng nghề chân chính và bằng nghề bất chính), vì khéo tu tập sự sinh sống bình đẳng, đó gọi là chánh mạng (cách sinh sống đúng đắn). Không khởi phát, không dấy lên tất cả các pháp, vì không có chỗ thực hành, đó gọi là chánh tinh tấn (siêng năng đúng đắn). Đối với tất cả các pháp không có chỗ nhớ nghĩ, vì tánh của mọi sự nhớ nghĩ đều xa lìa, đó gọi là chánh niệm (ghi nhớ, chú tâm đúng đắn). Thấy tánh của tất cả các pháp thường ở trong định, vì không tán loạn, không vin theo, không thể nắm bắt, đó gọi là chánh định (tâm định đúng đắn). Văn-thù-sư-lợi, người tu hành nên quán tám Thánh đạo phần như thế.” Văn-thù-sư-lợi lại bạch Phật: “Thế Tôn, người tu hành nên quán năm căn (năm gốc rễ sinh ra các thiện pháp: lòng tin, sự siêng năng, sự ghi nhớ chú tâm, định và tuệ) như thế nào?”

 Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: “Nếu người tu hành tin rằng tất cả các pháp rốt ráo không sinh, vì từ xưa đến nay vốn tự như thế, đó gọi là tín căn (gốc lòng tin). Đối với tất cả các pháp, tâm không trụ vào đâu, vì tướng xa và gần đều lìa, đó gọi là tinh tấn căn (gốc siêng năng). Đối với tất cả các pháp không có chỗ nhớ nghĩ, vì tánh của đối tượng tâm vin theo vốn lìa, nên không buộc niệm vào đối tượng, đó gọi là niệm căn (gốc ghi nhớ chú tâm). Đối với tất cả các pháp không có chỗ suy nghĩ, vì hai pháp (đối đãi) không thể nắm bắt, đó gọi là định căn (gốc định). Thấy tất cả các pháp thường không, lìa tướng sinh, đó gọi là tuệ căn (gốc trí tuệ). Văn-thù-sư-lợi, người tu hành nên quán năm căn như thế.” Văn-thù-sư-lợi lại bạch Phật: “Thế Tôn, người tu hành nên quán bảy Bồ-đề phần (bảy yếu tố dẫn đến giác ngộ) như thế nào?”

 Phật nói: “Văn-thù-sư-lợi, người tu hành có thể thấy tất cả các pháp không có sự nhớ nghĩ, đó gọi là niệm Bồ-đề phần (yếu tố ghi nhớ, chú tâm). Tất cả các pháp, dù thiện, bất thiện hay vô ký (không thiện không ác), đều không thể chọn lựa, không thể nắm bắt, vì không có gì quyết định, đó gọi là trạch Bồ-đề phần (yếu tố phân biệt chọn lựa đúng sai). Nếu không nắm giữ tướng của tất cả ba cõi, vì khéo phá ba cõi, đó gọi là tinh tấn Bồ-đề phần (yếu tố siêng năng). Nếu đối với tất cả pháp hữu vi không sinh tướng vui mừng, vì khéo phá tướng có vui mừng, đó gọi là hỷ Bồ-đề phần (yếu tố hoan hỷ). Nếu đối với tất cả các pháp trừ bỏ được tâm, vì tướng của đối tượng tâm vin theo không thể nắm bắt, đó gọi là trừ Bồ-đề phần (yếu tố nhẹ nhàng an ổn, trừ bỏ thô nặng của thân tâm). Nếu tất cả các pháp đều không thể nắm bắt, vì khéo tu tướng phá hoại, đó gọi là định Bồ-đề phần (yếu tố định). Nếu đối với tất cả các pháp không nương tựa, không tham, không chấp, vì không thấy tất cả các pháp nên được tâm buông xả, đó gọi là xả Bồ-đề phần (yếu tố buông xả, quân bình). Văn-thù-sư-lợi, người tu hành nên quán bảy Bồ-đề phần như thế.

 Nếu người tu hành có thể thấy bốn Thánh đế, bốn niệm xứ, tám Thánh đạo phần, năm căn, bảy Bồ-đề phần như thế, Ta nói người ấy gọi là người đã được độ, đã đến bờ bên kia (bờ giải thoát, ra khỏi sinh tử), đã lên đất liền nơi không còn sợ hãi, đã lìa gánh nặng, đã trừ các bụi nhơ. Người ấy gọi là người không có gì cả, người không còn lo buồn, người không còn nắm giữ. Đó gọi là A-la-hán, đó gọi là sa-môn (người xuất gia tu hành, dứt điều ác), đó gọi là Bà-la-môn (ở đây chỉ người tu thanh tịnh chân thật), đó gọi là Tỳ-kheo, đó gọi là người đã tắm gội sạch sẽ, đó gọi là người trí, đó gọi là người hiểu, đó gọi là người đã nghe, đó gọi là con Phật, đó gọi là Thích tử (con dòng họ Thích, tức đệ tử chân chính của Phật Thích-ca), đó gọi là người đã phá được gai góc (phá được phiền não gây đau đớn), đó gọi là người đã tháo then cửa (tháo bỏ chốt trói buộc sinh tử), đó gọi là người đã vượt qua hào sâu (vượt qua sông sinh tử), đó gọi là người đã ra khỏi sự mong cầu dục lạc, đó gọi là người đã mở cánh cửa (cửa giải thoát), đó gọi là người có tướng thù thắng của bậc hiền thánh.

 Văn-thù-sư-lợi, nếu có Tỳ-kheo thành tựu được pháp như thế, thì ở thế gian của trời và người được gọi là phước điền (ruộng phước — nơi người ta cúng dường thì sinh ra phước báu, như gieo hạt trên ruộng tốt), đáng nhận sự cúng dường. Văn-thù-sư-lợi, vị Tỳ-kheo ấy nếu muốn không ăn uổng của bố thí trong nước, muốn phá tan lưới của ma (ma là những thế lực ngăn trở việc tu đạo), muốn vượt qua biển sinh tử, muốn đạt Niết-bàn, muốn thoát tất cả khổ não, muốn làm phước điền cho tất cả thế gian trời và người, thì nên siêng năng tu tập pháp như thế.”

 Khi nói pháp này, ba vạn hai nghìn vị trời đạt được thật tướng của các pháp, mỗi vị đều đem hoa mạn-đà-la (một loài hoa cõi trời, đẹp và thơm) của cõi trời rải lên Phật, thưa rằng: “Thế Tôn, nếu người nào được nghe pháp như thế, người ấy gọi là người khéo xuất gia, huống gì là tin nhận, đọc tụng, làm đúng như lời dạy. Thế Tôn, nếu ai trong chốc lát được nghe pháp này, thì người ấy được gọi là không có tăng thượng mạn.”

 Bấy giờ pháp vương tử Văn-thù-sư-lợi bạch Phật rằng: “Chỉ mong Thế Tôn nói đà-la-ni (pháp nắm giữ, ghi nhớ trọn vẹn; cũng là những câu chú mầu nhiệm). Nhờ đà-la-ni ấy mà các Bồ-tát được biện tài không ngăn ngại, đối với mọi âm thanh không sợ hãi, có thể khiến các pháp đều thành Phật pháp, lại tin hiểu các pháp đều cùng một tướng.” Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: “Nay ông hãy lắng nghe kỹ, Ta sẽ vì ông nói pháp môn chủng tánh bất động (chủng tánh: dòng giống, bản tánh gốc; bất động: không lay chuyển). Các Bồ-tát vào được pháp môn này có thể dùng ánh sáng trí tuệ soi chiếu tất cả các pháp, mau đắc vô sinh pháp nhẫn.”

 Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: “Thế Tôn, thế nào gọi là pháp môn chủng tánh của chỗ bất động?” Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: “Tâm của tất cả chúng sinh đều là một, đó gọi là chủng tánh.” — “Thế Tôn, vì sao việc ấy gọi là chủng tánh?” Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: “Tất cả chúng sinh đều không có tâm, vì tánh của đối tượng tâm vin theo không thể nắm bắt, đó gọi là chủng tánh. Văn-thù-sư-lợi, tất cả chúng sinh đều cùng một lượng, đó gọi là chủng tử (hạt giống, cùng nghĩa với chủng tánh).” — “Thế Tôn, vì sao việc ấy gọi là chủng tánh?” Phật nói: “Tất cả chúng sinh đều như lượng của hư không, rốt cuộc đều trở về chỗ không chướng ngại, đó gọi là chủng tử. Văn-thù-sư-lợi, tất cả chúng sinh đều là một chúng sinh, đó gọi là chủng tử.” — “Thế Tôn, vì sao việc ấy gọi là chủng tánh?” — “Văn-thù-sư-lợi, tất cả chúng sinh đều cùng một tướng, rốt ráo không sinh, lìa mọi tên gọi, vì một hay khác đều không thể nắm bắt, đó gọi là chủng tánh. Văn-thù-sư-lợi, tham dục là tướng bất động.” — “Thế Tôn, vì sao việc ấy gọi là tướng bất động?”

 Phật nói: “Văn-thù-sư-lợi, tham dục là tướng bất động, vì nó an trụ trong pháp tánh (bản tánh chân thật của mọi pháp) bằng cách không trụ. Tham dục này có tánh không thể nắm bắt, thường xa lìa, nên gọi là tướng bất động. Văn-thù-sư-lợi, sân giận là kim cương (thứ cứng chắc nhất, không gì phá hoại được).” — “Thế Tôn, vì sao việc ấy gọi là kim cương?” — “Văn-thù-sư-lợi, sân giận không thể cắt đứt, không thể phá hoại, cũng như kim cương không thể cắt đứt, không thể phá hoại. Tất cả các pháp cũng như thế, không thể cắt đứt, không thể phá hoại, vì các pháp vốn không có gì quyết định; cho nên gọi là như kim cương.

 Văn-thù-sư-lợi, ngu si là tánh trí tuệ.” — “Thế Tôn, vì sao việc ấy gọi là tánh trí tuệ?” — “Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp lìa trí tuệ, cũng lìa ngu si. Ví như hư không không có trí tuệ cũng không có ngu si, tất cả các pháp cũng như thế, không có trí tuệ cũng không có ngu si. Trí tuệ, ngu si, cái trí và pháp có thể biết, từ xưa đến nay đều lặng yên dứt diệt, cho nên gọi là chỗ ngu si cũng là chỗ trí tuệ.

 Văn-thù-sư-lợi, sắc ấm (ấm, hay uẩn, là nhóm, khối hợp thành; thân tâm con người gồm năm ấm: sắc — phần vật chất; thọ — cảm giác; tưởng — nhận biết hình ảnh, khái niệm; hành — các ý muốn, tạo tác của tâm; thức — sự hay biết phân biệt) là chỗ bất động.” — “Thế Tôn, vì sao việc ấy gọi là chỗ bất động?” — “Văn-thù-sư-lợi, như cây phướn của Thiên đế (vua cõi trời Đao-lợi, tức Đế Thích), gốc rễ sâu, vững chắc, không thể lay động. Tất cả các pháp cũng như thế, vì là pháp không trụ nên an trụ trong pháp tánh. Pháp này không có chỗ đến, không có chỗ đi, không giữ lấy, không buông bỏ, vì an trụ nơi chỗ không có chỗ trụ; cho nên sắc gọi là tướng bất động.

 Văn-thù-sư-lợi, thọ ấm là tánh diệt.” — “Thế Tôn, vì sao việc ấy gọi là tánh diệt?” — “Văn-thù-sư-lợi, vì tánh của tướng mọi cảm thọ thường lặng yên dứt diệt. Các cảm thọ không ở trong, không ở ngoài, không phải từ phương đông, cũng không phải từ phương nam, tây, bắc, bốn phương phụ (đông nam, tây nam, đông bắc, tây bắc), phương trên, phương dưới mà đến. Vì sao vậy? Nếu cảm thọ vui ở bên trong, thì tất cả chúng sinh lẽ ra luôn luôn hưởng vui; nếu cảm thọ khổ ở bên trong, thì tất cả chúng sinh lẽ ra luôn luôn chịu khổ; nếu cảm thọ không khổ không vui ở bên trong, thì tất cả chúng sinh lẽ ra luôn luôn cảm thọ không khổ không vui.

 Văn-thù-sư-lợi, nay tất cả các cảm thọ thật ra không ở trong, không ở ngoài, không ở khoảng giữa, không ở phương đông, nam, tây, bắc, bốn phương phụ, trên, dưới. Cho nên tất cả các cảm thọ như cỏ cây, ngói đá, rốt ráo không sinh, không diệt, không có tướng. Vì thế thọ gọi là tướng tịch diệt (lặng yên dứt diệt).

 Văn-thù-sư-lợi, tưởng ấm là chủng tánh.” — “Thế Tôn, vì sao việc ấy gọi là chủng tánh?” — “Văn-thù-sư-lợi, các tưởng ấy đều do nhớ tưởng phân biệt mà khởi lên, từ trong hư dối mà sinh ra, như nắm tay không, như sóng nắng (ảo ảnh do hơi nóng bốc lên trông như nước), bản tánh vốn tự xa lìa. Cho nên tưởng ấm gọi là chủng tánh.

 Văn-thù-sư-lợi, hành ấm là chủng tánh.” — “Thế Tôn, vì sao việc ấy gọi là chủng tánh?” — “Văn-thù-sư-lợi, tất cả các hành lìa số và không số, vào trong số bình đẳng. Ví như cây chuối, rốt ráo không có lõi, bản tánh vốn như vậy. Tất cả các pháp cũng như thế, vì không có tên gọi, không có tự tánh. Cho nên hành ấm gọi là chủng tánh.

 Văn-thù-sư-lợi, thức ấm là chủng tánh.” — “Thế Tôn, vì sao việc ấy gọi là chủng tánh?” — “Văn-thù-sư-lợi, thức này như ảo thuật, không thật, không khởi, không sinh, là không, vô tướng, không có tự tánh; như dùng năm ngón tay vẽ lên hư không, hư không chẳng hiện ra hình tướng gì. Cho nên thức ấm gọi là chủng tánh.

 Văn-thù-sư-lợi, sắc là chủng tánh.” — “Thế Tôn, vì sao sắc là chủng tánh?” — “Văn-thù-sư-lợi, ví như hình bóng trong gương, tuy mắt thấy được nhưng không có thật. Tất cả sắc cũng như thế, tuy thấy mà không thật, chỉ lừa dối mắt, lừa dối tâm, hư vọng không thật. Cho nên sắc gọi là chủng tánh.

 Văn-thù-sư-lợi, âm thanh là chủng tánh.” — “Thế Tôn, vì sao âm thanh là chủng tánh?” — “Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp không có tướng sai khác, rốt ráo là không, như tiếng vang trong núi. Cho nên âm thanh là chủng tánh.

 Văn-thù-sư-lợi, mùi hương là chủng tánh.” — “Thế Tôn, vì sao mùi hương là chủng tánh?” — “Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp không có tướng hương, vì tánh không có sự hay biết nên trống không như hư không; mũi, hương và thức ngửi biết mùi hương đều không thể nắm bắt. Cho nên mùi hương là chủng tánh.

 Văn-thù-sư-lợi, vị là chủng tánh.” — “Thế Tôn, vì sao vị là chủng tánh?”

 — “Văn-thù-sư-lợi, tánh của vị chính là tánh không thể nghĩ bàn; không thể biết được vì lìa sự biết, vì tự tánh thường xa lìa. Cho nên vị gọi là chủng tánh.

 Văn-thù-sư-lợi, xúc (sự va chạm, cảm giác do thân tiếp xúc) là chủng tánh.” — “Thế Tôn, vì sao xúc là chủng tánh?” — “Văn-thù-sư-lợi, xúc như hư không, tánh của nó vốn tự xa lìa, không có chạm, không có hợp. Tất cả các pháp cũng như thế, vì khéo phá thân, lìa tướng xúc, người chạm không thể nắm bắt. Cho nên xúc là chủng tánh.

 Văn-thù-sư-lợi, pháp (đối tượng của ý, các ý niệm) là chủng tánh.” — “Thế Tôn, vì sao pháp là chủng tánh?” — “Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp không có tướng, không có tâm, lìa tánh của tâm, lìa tên gọi, vì không có gì quyết định nên đều là tướng của pháp tánh. Cho nên pháp là chủng tánh.

 Văn-thù-sư-lợi, đất là chủng tánh.” — “Thế Tôn, vì sao đất là chủng tánh?” — “Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp không có tướng cứng, không có tướng mềm; do hư dối hòa hợp mà người ta cho là cứng. Cho nên đất là chủng tánh.

 Văn-thù-sư-lợi, nước là chủng tánh.” — “Thế Tôn, vì sao nước là chủng tánh?” — “Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp không ướt, không hợp, như sóng nắng không có nước. Cho nên nước là chủng tánh.

 Văn-thù-sư-lợi, lửa là chủng tánh.” — “Thế Tôn, vì sao lửa là chủng tánh?” — “Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp không có nóng, lìa tướng nóng hư dối, bản tánh lặng yên dứt diệt, vì lìa điên đảo (cái thấy lộn ngược, trái với sự thật); phân biệt thì thật ra không có gì cố định, không có sinh. Cho nên lửa gọi là chủng tánh.

 Văn-thù-sư-lợi, gió là chủng tánh.” — “Thế Tôn, vì sao gió là chủng tánh?” — “Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp không ngăn, không ngại, không có tướng, không có tự tánh, vì không lay động, vì lìa tướng gió. Cho nên gió gọi là chủng tánh.

 Văn-thù-sư-lợi, Phật là chủng tánh.” — “Thế Tôn, vì sao Phật là chủng tánh?” — “Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp không có giác, không có biết, vì lìa tướng biết. Cho nên Phật gọi là chủng tánh.

 Văn-thù-sư-lợi, Pháp là chủng tánh.” — “Thế Tôn, vì sao Pháp là chủng tánh?” — “Văn-thù-sư-lợi, các pháp không thể phá hoại, không thể cắt đứt, vì lìa phá hoại và cắt đứt; không có tướng, không có tên, không có tự tánh, vượt ra ngoài con đường của ngôn ngữ. Cho nên Pháp gọi là chủng tánh.

 Văn-thù-sư-lợi, Tăng là tướng bất động.” — “Thế Tôn, vì sao Tăng là tướng bất động?” — “Văn-thù-sư-lợi, chúng Thánh an trụ trong sự bình đẳng của như (chân như: cái như thật vốn có của các pháp), pháp tánh, thật tế (cái giới hạn chân thật tối hậu), định và loạn; an trụ trong tất cả các pháp bình đẳng của trí tuệ và ngu si, giải thoát và phiền não; tâm không trụ vào đâu, vì chỗ trụ không thể nắm bắt. Cho nên Tăng gọi là tánh bất động.

 Văn-thù-sư-lợi, chỗ thực hành của tất cả các pháp gọi là bất động.” — “Thế Tôn, vì sao việc ấy gọi là tướng bất động?” — “Văn-thù-sư-lợi, tất cả là chỗ thực hành của hư không, chỗ thực hành không thể nghĩ bàn, chỗ thực hành đã dứt, không có gốc rễ, không có sai khác, vì không thể nắm bắt. Cho nên chỗ thực hành của tất cả các pháp gọi là tướng bất động.

 Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp không có duyên (chỗ nương tựa, vin theo) gọi là tướng bất động.” — “Thế Tôn, vì sao việc ấy gọi là tướng bất động?” — “Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp không nương tựa, không có chỗ trụ, không vin theo, không thuận theo, vì lìa mọi duyên. Cho nên tất cả các pháp không có duyên gọi là tướng bất động.

 Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp có tướng không giữ lấy, không buông bỏ, gọi là tướng bất động.” — “Thế Tôn, vì sao việc ấy gọi là tướng bất động?” — “Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp đều quy về chân như, đồng với pháp tánh. Pháp ấy không thể giữ lấy, không thể buông bỏ, không cầu, không nguyện, vì mọi mong nguyện đều đã dứt; từ xưa đến nay thường có tướng lặng yên dứt diệt, đồng như hư không. Cho nên không giữ lấy, không buông bỏ gọi là tướng bất động.

 Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp không có lỗi gọi là tướng bất động.” — “Thế Tôn, vì sao việc ấy gọi là tướng bất động?” — “Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp không có nhơ bẩn, không có gì cả, trong sạch sáng rỡ như hư không không có mây che, vì tướng cố định của các tội không thể nắm bắt. Cho nên tất cả các pháp không có lỗi gọi là tướng bất động.

 Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp không có chỗ quy về gọi là tướng bất động.” — “Thế Tôn, vì sao việc ấy gọi là tướng bất động?” — “Văn-thù-sư-lợi, vì tất cả các pháp là không, không có gốc rễ, nên không có chỗ quy về. Cho nên không có chỗ quy về gọi là tướng bất động.

 Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp không có học gọi là tướng bất động.” — “Thế Tôn, vì sao việc ấy gọi là tướng bất động?” — “Văn-thù-sư-lợi, tánh của tất cả các pháp là không có học: không nên học, không nên tu, không nên nghĩ, không nên nhớ, không nên trụ, không nên phát khởi, không nên thực hành, không nên dứt, không nên chứng, không nên nói, không nên bàn, không nên cầu, không nên giảng, không nên giữ lấy, không nên buông bỏ, không nên lìa, không nên trừ. Vì sao vậy? Văn-thù-sư-lợi, vì tất cả các tướng rốt ráo đều xa lìa; từ xưa đến nay không có gì để giữ lấy, thường là tướng buông xả. Các pháp không phải là chỗ trí tuệ với tới được, cũng không phải là chỗ ngu si với tới được. Cho nên không có học gọi là tướng bất động.”

 Kinh Chư Pháp Vô Hành, quyển thượng (hết)

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video