Thiên 3 — Phẩm 3 – Danh hiệu giả

 Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (Ma-ha: lớn; Bát-nhã: trí tuệ thấu suốt bản chất thật của mọi sự vật; Ba-la-mật: pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ) — Phẩm Giả Hiệu (tên gọi giả tạm) thứ ba

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất (vị đệ tử có trí tuệ bậc nhất của Phật)! Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) thực hành Bát-nhã Ba-la-mật nên quán xét thế này: Bồ-tát chỉ là tên gọi, Phật cũng là tên gọi, Bát-nhã Ba-la-mật cũng là tên gọi, năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: thân thể vật chất, cảm thọ, nhận biết, hoạt động tâm lý, nhận thức) cũng là tên gọi. Xá-lợi-phất! Tất cả những gì nói là "ta" cũng đều chỉ là tên gọi; tìm cái "ta" thì không có cái "ta"; cũng không có chúng sinh, không có cái được sinh, không có kẻ sinh ra, không có cái tự sinh; không có người, không có sự sống, không có kẻ làm, không có kẻ tạo tác; cũng không có kẻ thành tựu, không có kẻ nhận, không có kẻ trao; không có thấy, không có được. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều không có thật, bởi chúng là không (không có thực thể tự tồn, cố định). Cho nên Bồ-tát đối với tất cả các pháp có tên gọi đều không thấy gì; trong cái không thấy ấy lại cũng không có cái thấy.

 Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật như thế thì, trừ chư Phật ra, vượt lên trên tất cả hàng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, cầu tự giải thoát) và Bích-chi-phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không có thầy, không giáo hóa người khác), vì Bồ-tát hiểu cái không, không có gì thật. Vì sao vậy? Vì không thấy chỗ nào để bước vào (bám vào). Xá-lợi-phất! Bồ-tát như thế là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật. Ví như trong một cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người chúng ta sống), số cây cối, cỏ mọc, lúa gai, mía, rừng rậm, tre lau có bao nhiêu, thì có bấy nhiêu người như Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên (vị đệ tử có thần thông bậc nhất của Phật), trí tuệ và thần túc (năng lực thần thông) của họ có công đức vô lượng; nhưng đem so với một Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì rốt cuộc không thể sánh được, dù gấp vô số ức trăm nghìn lần, cũng không thể lấy gì ví dụ để so sánh. Vì sao vậy? Xá-lợi-phất! Vì Bồ-tát dùng trí tuệ để cứu độ tất cả chúng sinh thoát khổ.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Trí tuệ mà Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật suy nghĩ trong một ngày đã vượt lên trên các hàng Thanh văn, Bích-chi-phật. Xá-lợi-phất! Hãy gác lại cỏ cây ở cõi Diêm-phù-đề. Giả sử những người như Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên đầy khắp tam thiên đại thiên quốc độ (một vũ trụ lớn gồm một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới nhỏ). Lại gác chuyện ấy lại. Giả sử những người như Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên đầy khắp các cõi nhiều như cát sông Hằng ở mười phương, số ấy nhiều không thể đếm lường; đem so với Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì không bằng một phần trăm, một phần nghìn, một phần cự ức vạn (con số cực lớn). Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật mang trí tuệ ấy mà so với trí tuệ của hàng Thanh văn, Bích-chi-phật, thì dù gấp trăm nghìn vạn lần cũng không thể so sánh."

 Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật, bậc được cả thế gian tôn kính)! Trí tuệ của các đệ tử, từ Tu-đà-hoàn (quả thánh đầu tiên, bậc mới vào dòng thánh) đến Thanh văn, Bích-chi-phật, lên đến Bồ-tát và chư Phật Thế Tôn, các thứ trí tuệ ấy không trái nghịch nhau, không có gì sinh ra, thật ra đều là không, không có sai khác, không xuất hiện, không sinh ra. Đã thật là không thì không có hơn kém khác biệt, sao Thế Tôn lại nói: 'Ý niệm trong một ngày của Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật vượt lên trên hàng Thanh văn, Bích-chi-phật'?" Phật bảo Xá-lợi-phất: "Sở dĩ vượt lên trên họ là vì vị Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật ấy trong ý niệm một ngày đã nghĩ rằng: 'Ta sẽ do nhân duyên của đạo pháp mà vì chúng sinh giác ngộ tất cả các pháp, cứu độ chúng sinh thoát khổ.' Thế nào, Xá-lợi-phất! Hàng Thanh văn, Bích-chi-phật có ý nghĩ ấy chăng?"

 Xá-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn! Hàng Thanh văn, Bích-chi-phật chưa từng có ý nghĩ ấy."

 "Cho nên, Xá-lợi-phất! Phải biết như thế, phải nghĩ như thế: trí tuệ của hàng Thanh văn, Bích-chi-phật mà đem so với trí tuệ của Bồ-tát thì không bằng một phần trăm, một phần nghìn, dù gấp cự ức vạn lần cũng không thể so sánh.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Hàng Thanh văn, Bích-chi-phật có ai nghĩ rằng: 'Ta sẽ thực hành sáu ba-la-mật (sáu pháp tu đến bờ giác: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), dạy dỗ chúng sinh, làm trong sạch cõi Phật, đầy đủ mười lực của Phật (mười trí lực chỉ Phật mới có), bốn điều không sợ hãi (bốn sự tự tin không e ngại của Phật khi thuyết pháp), bốn tuệ không ngăn ngại (bốn tài biện thuyết thông suốt về nghĩa, về pháp, về lời, về ứng đáp), đầy đủ mười tám pháp của Phật (mười tám đức riêng chỉ Phật mới có), sẽ thành a-duy-tam-phật (bậc chánh đẳng giác, tức thành Phật), khiến vô số a-tăng-kỳ (số nhiều không đếm xuể) người được nê-hoàn (niết-bàn: dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử)' — có ý nghĩ ấy chăng?"

 Xá-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn! Không có ý nghĩ ấy."

 Phật dạy: "Bồ-tát thì làm được như thế. Bồ-tát thực hành sáu ba-la-mật, đầy đủ mười tám pháp, thành a-duy-tam-phật, sẽ cứu độ tất cả chúng sinh. Xá-lợi-phất! Ví như con đom đóm không nghĩ rằng: 'Ánh sáng của ta soi khắp cõi Diêm-phù-đề, khiến nơi nơi đều sáng rực.' Cũng thế, Xá-lợi-phất! Hàng Thanh văn, Bích-chi-phật cũng không nghĩ rằng: 'Ta sẽ thực hành sáu ba-la-mật, đầy đủ mười tám pháp, thành a-duy-tam-phật, cứu độ chúng sinh.' Xá-lợi-phất! Ví như mặt trời mọc soi khắp cõi Diêm-phù-đề, không ai không được ánh sáng. Cũng thế, Bồ-tát thực hành sáu ba-la-mật, đầy đủ mười tám pháp, thành a-duy-tam-phật, cứu độ vô số tất cả chúng sinh."

 Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bồ-tát làm thế nào để vượt qua địa vị A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử, quả vị cao nhất của người tu cầu tự giải thoát), Bích-chi-phật, đạt địa vị a-duy-việt-trí (địa vị không còn thối lui trên đường thành Phật), và trang nghiêm địa vị đạo Phật?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bồ-tát từ lúc mới phát tâm trở đi, luôn thực hành sáu ba-la-mật, an trụ trong pháp không (thấy mọi vật không có thực thể), vô tướng (không bám vào hình tướng), vô nguyện (không còn mong cầu), thì vượt qua địa vị A-la-hán, Bích-chi-phật, đạt địa vị a-duy-việt-trí."

 Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bồ-tát ở địa vị nào thì làm ruộng phúc (người đáng được cúng dường, ví như ruộng tốt gieo vào sẽ gặt được phúc) cho hàng Thanh văn, Bích-chi-phật?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bồ-tát từ lúc mới phát tâm trở đi, luôn thực hành sáu ba-la-mật cho đến khi ngồi đạo tràng (nơi thành đạo), trong khoảng thời gian ấy luôn che chở cho hàng Thanh văn, Bích-chi-phật. Vì sao vậy? Xá-lợi-phất! Vì đời có Bồ-tát thì người ta mới biết có năm giới (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu), mười điều thiện (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không mê lầm), tám giới trai (tám giới người tại gia giữ trong một ngày một đêm), bốn thiền (bốn tầng định của cõi Sắc), bốn tâm bình đẳng (bốn tâm rộng lớn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả), bốn định vô hình (bốn tầng định của cõi Vô sắc, cõi không còn hình thể), cho đến ba mươi bảy phẩm pháp (ba mươi bảy pháp tu dẫn đến giác ngộ) đều xuất hiện ở đời; rồi mới đầy đủ mười tám việc (mười tám pháp riêng của Phật), mười lực của Phật, bốn điều không sợ hãi. Đời vừa có những pháp ấy thì người ta mới biết có dòng vua chúa, dòng phạm chí (dòng bà-la-môn, tầng lớp tu sĩ tế lễ), dòng trưởng giả, dòng ca-la-việt (cư sĩ giàu có); mới biết có từ cõi trời Tứ Thiên vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương) lên đến trời Ba mươi ba (cõi trời Đao-lợi); mới biết có Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai, bậc chỉ còn trở lại cõi người một lần), A-na-hàm (quả thánh thứ ba, bậc không còn trở lại cõi Dục), A-la-hán, Bích-chi-phật, lên đến Phật đều xuất hiện ở đời."

 Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bồ-tát đền đáp ân của người bố thí như thế nào?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bồ-tát không cần đền đáp phúc bố thí. Vì sao vậy? Vì vốn đã đền đáp rồi. Bồ-tát luôn bố thí; lấy gì để bố thí? Lấy các pháp thiện mà bố thí. Pháp thiện gì? Là mười điều thiện. Từ mười điều thiện lên đến pháp của chư Phật Thế Tôn: mười lực, bốn điều không sợ hãi, đầy đủ mười tám pháp của Phật — lấy những thứ đó mà bố thí cho người."

 Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bồ-tát làm sao để tương ứng (hòa hợp, khế hợp) với Bát-nhã Ba-la-mật?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bồ-tát nên biết sắc (thân thể và vật chất) hợp với không, như thế là tương ứng với Bát-nhã Ba-la-mật. Nên biết thống (cảm thọ: cảm giác khổ, vui, không khổ không vui), tưởng (sự nhận biết, hình dung), hành (các hoạt động ý chí, tâm lý), thức (sự phân biệt, nhận thức) hợp với không, như thế là tương ứng với Bát-nhã Ba-la-mật. Nên biết mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý hợp với không; nên biết sắc, tiếng, hương, vị, xúc chạm mịn trơn, và pháp (đối tượng của ý) hợp với không; thức do mắt và sắc, thức do tai và tiếng, thức do mũi và hương, thức do lưỡi và vị, thức do thân và xúc chạm, thức do ý và pháp cũng thế; như thế là tương ứng. Nên biết pháp bốn đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ) cũng hợp với không.

 Nên biết mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối tiếp nhau tạo thành vòng sinh tử). Mười hai khâu ấy là gì? Một là si (vô minh: sự mê muội không thấy chân lý), hai là hành (những việc làm tạo nghiệp), ba là thức (thần thức đi đầu thai), bốn là danh sắc (tinh thần và thể xác mới hình thành), năm là sáu nhập (sáu giác quan), sáu là xúc (?) (sự tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng), bảy là thống (cảm thọ), tám là ái (lòng ham muốn), chín là thủ (sự bám giữ), mười là hữu (sự tồn tại, nghiệp dẫn tới đời sau), mười một là sinh, mười hai là chết. Mười hai nhân duyên này cũng hợp với không. Nên biết tất cả các pháp — pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) và pháp vô vi (những gì không do tạo tác, không sinh không diệt) — cũng hợp với không. Nên biết bản tính cũng hợp với không. Như thế là tương ứng với Bát-nhã Ba-la-mật.

 Như thế, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc đại sĩ) biết bảy điều hợp với không. Bảy điều là gì? Là bảy việc kể trên. Người biết bảy việc này tương ứng với Bát-nhã Ba-la-mật thì cũng không thấy năm ấm hợp, cũng không thấy không hợp; cũng không thấy pháp sinh năm ấm, cũng không thấy pháp diệt năm ấm; cũng không thấy pháp bám vào năm ấm, cũng không thấy pháp dứt năm ấm; cũng không thấy sắc hợp với thống, không thấy thống hợp với tưởng, không thấy tưởng hợp với thức, không thấy thức hợp với hành. Vì sao vậy? Vì vốn không thấy có pháp nào hợp với pháp nào, vì bản tính vốn là không.

 Xá-lợi-phất! Vì sắc là không nên không phải sắc; vì thống, tưởng, hành, thức là không nên không phải thức. Vì sắc là không nên không có gì để thấy; vì thống là không nên không có gì để cảm; vì tưởng là không nên không có gì để nghĩ; vì hành là không nên không có gì để làm; vì thức là không nên không thấy thức. Vì sao vậy? Vì sắc với không ngang bằng nhau, không khác. Vì sao vậy? Vì sắc chính là không, không chính là sắc; thống, tưởng, hành, thức cũng chính là không, không chính là thức. Cũng không thấy sinh, không thấy diệt; không thấy bám dính, không thấy dứt đoạn; không thấy tăng, không thấy giảm; cũng không có quá khứ, vị lai, hiện tại; cũng không có năm ấm; không có sắc, tiếng, hương, vị, xúc chạm, pháp; không có mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; không có mười hai nhân duyên; không có bốn đế; cũng không có gì để đạt được; cũng không có Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi-phật; cũng không có Phật, không có đạo.

 Như thế, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật nên nghĩ như thế, nên biết như thế, nên tương ứng như thế. Người thực hành như thế thì không thấy tương ứng, cũng không thấy không tương ứng; đối với sáu ba-la-mật cũng không thấy hợp với pháp năm ấm cho đến pháp của thân, cũng không thấy hợp hay không hợp. Đối với ba mươi bảy phẩm, mười lực của Phật, bốn điều không sợ hãi, mười tám pháp của Phật cho đến pháp tát-vân-nhã (trí biết tất cả, tức trí tuệ của Phật), cũng không thấy tương ứng hay không tương ứng. Cho nên, Xá-lợi-phất! Phải biết Bồ-tát như thế là tương ứng với Bát-nhã Ba-la-mật.

 Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì không hợp với không, không hợp với vô tướng, vô nguyện. Vô tướng, vô nguyện cũng không hợp với không. Vì sao vậy? Vì không thì không thấy hợp, cũng không phải không hợp; vô tướng, vô nguyện cũng như thế; như thế là tương ứng với Bát-nhã Ba-la-mật. Xá-lợi-phất! Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, đã vượt qua tướng của pháp không rồi, thì cũng không hợp với năm ấm, cũng không phải không hợp. Sắc quá khứ không hợp với sắc quá khứ, cũng không thấy sắc quá khứ; sắc vị lai không hợp với sắc vị lai, cũng không thấy sắc vị lai; sắc hiện tại không hợp với sắc hiện tại, cũng không thấy sắc hiện tại; thống, tưởng, hành, thức cũng như thế. Vì sao vậy? Vì tên gọi của ba đời quá khứ, vị lai, hiện tại đều là không. Hợp như thế là tương ứng với Bát-nhã Ba-la-mật.

 Xá-lợi-phất! Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật và pháp tát-vân-nhã thì không thấy hợp với quá khứ, vị lai, hiện tại, cũng không thấy quá khứ, vị lai, hiện tại. Bồ-tát nên nghĩ như thế, nên tương ứng như thế. Lại nữa, Xá-lợi-phất! Tát-vân-nhã không thấy hợp với năm ấm, năm ấm cũng không thấy hợp với tát-vân-nhã; tát-vân-nhã cũng không hợp với sáu tình (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), sáu tình cũng không hợp với tát-vân-nhã; sắc, tiếng, hương, vị, xúc chạm, pháp cũng không hợp với tát-vân-nhã, tát-vân-nhã cũng không hợp với sắc, tiếng, hương, vị, xúc chạm, pháp, cũng không phải không hợp. Như thế là tương ứng với Bát-nhã Ba-la-mật.

 Xá-lợi-phất! Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì đối với đàn ba-la-mật (bố thí trọn vẹn) không thấy hợp với tát-vân-nhã; thi ba-la-mật (giữ giới trọn vẹn), sạn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục trọn vẹn), duy-đãi ba-la-mật (tinh tấn trọn vẹn), thiền ba-la-mật (thiền định trọn vẹn) cho đến Bát-nhã Ba-la-mật cũng không thấy hợp với tát-vân-nhã; cũng không thấy tát-vân-nhã hợp với sáu ba-la-mật. Cũng không thấy tát-vân-nhã hợp với ba mươi bảy phẩm, mười lực; ba mươi bảy phẩm, mười lực cũng không thấy hợp với tát-vân-nhã; cũng không thấy tát-vân-nhã. Như thế là tương ứng với Bát-nhã Ba-la-mật.

 Xá-lợi-phất! Đối với Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, Phật không hợp với tát-vân-nhã, tát-vân-nhã cũng không hợp với Phật; đạo không hợp với tát-vân-nhã, tát-vân-nhã cũng không hợp với đạo. Vì sao vậy? Vì tát-vân-nhã chính là Phật, Phật chính là tát-vân-nhã; đạo chính là tát-vân-nhã, tát-vân-nhã chính là đạo. Như thế là hợp với Bát-nhã Ba-la-mật.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật biết năm ấm không hợp với "có", "có" cũng không hợp với năm ấm; năm ấm cũng không hợp với khổ, vui, có ta, không có ta; pháp của sáu tình cũng như thế. Năm ấm cũng không hợp với không, vô tướng, vô nguyện, cũng không phải không hợp; cũng không thấy thực hành, cũng không thấy không thực hành. Bồ-tát nên thực hành như thế, nên tương ứng như thế.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát không vì Bát-nhã Ba-la-mật mà thực hành đàn, thi, sạn, duy-đãi, thiền ba-la-mật; cũng không vì năm ba-la-mật kia mà thực hành Bát-nhã Ba-la-mật. Cũng không vì địa vị a-duy-việt-trí mà dạy dỗ chúng sinh; cũng không vì làm trong sạch cõi Phật mà thực hành Bát-nhã Ba-la-mật; cũng không vì bốn điều không sợ hãi, bốn tuệ không ngăn ngại, mười lực của Phật, mười tám pháp bất cộng (mười tám đức riêng không chung với ai, chỉ Phật mới có) mà thực hành Bát-nhã Ba-la-mật; cũng không vì không bên trong, không bên ngoài, không của cái có và cái không có, không của cái không, không lớn, không rốt ráo mà thực hành Bát-nhã Ba-la-mật; cũng không vì không của pháp hữu vi, không của pháp vô vi, không không đáy, không của tướng các pháp, không của tất cả các pháp; không vì không của sự sinh, cũng không vì không của cái không sinh; không vì không chân thật, cũng không vì không giả dối; không vì "như" (chân như: bản chất như thật, không đổi khác), không vì pháp tính (bản tính chân thật của các pháp), không vì chân tế (bờ mé chân thật, chỗ tột cùng của thực tại) mà thực hành hạnh Bát-nhã Ba-la-mật. Vì sao vậy? Vì không thấy có pháp nào bị phá hoại.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật cũng không vì thần túc (năng lực đi lại biến hóa tùy ý), triệt thị (mắt thấy suốt mọi nơi), triệt thính (tai nghe suốt mọi nơi), biết ý người khác, tự biết đời trước mà thực hành Bát-nhã Ba-la-mật. Vì sao vậy? Người thực hành Bát-nhã Ba-la-mật còn không thấy Bát-nhã Ba-la-mật, huống chi thấy có các việc thần thông của Bồ-tát? Như thế là tương ứng với Bát-nhã Ba-la-mật. Xá-lợi-phất! Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật trong lòng không tự nghĩ: 'Ta sẽ dùng thần túc đến mười phương ra mắt chư Phật Thế Tôn.' Cũng không nghĩ: 'Chư Phật mười phương giảng pháp, ta sẽ lắng nghe tiếp nhận.' Cũng không nghĩ: 'Ta sẽ biết hết những điều chúng sinh mười phương nghĩ trong lòng.' Cũng không tự nghĩ: 'Ta sẽ tự biết những việc của mình đã sinh ra trong vô số kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài).' Cũng không nghĩ: 'Ta sẽ thấy chúng sinh mười phương sinh ra chết đi đều hướng về đường lành hay đường dữ.' Bồ-tát ấy là tương ứng với Bát-nhã Ba-la-mật.

 Xá-lợi-phất! Bồ-tát tự nghĩ: 'Ta sẽ cứu độ vô số a-tăng-kỳ người khiến họ được bát-nê-hoàn (nhập niết-bàn, hoàn toàn ra khỏi sinh tử).' Như thế là Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát thực hành như thế thì các ma không tìm được chỗ sơ hở để hãm hại, mọi việc thế gian đều bị khuất phục. Chư Phật nhiều như cát sông Hằng ở mười phương đều cùng che chở vị Bồ-tát này, khiến không rơi xuống địa vị Thanh văn, Bích-chi-phật. Chư thiên từ cõi trời Tứ Thiên vương lên đến trời A-ca-nị-tra (tầng trời cao nhất của cõi Sắc) đều cùng che chở vị Bồ-tát này, không để giữa đường gặp trở ngại. Mọi bệnh tật trong thân của vị Bồ-tát này ngay đời hiện tại đều được khỏi. Vì sao vậy? Vì vị ấy đem lòng thương yêu rộng khắp đến với chúng sinh. Phải biết như thế là tương ứng với Bát-nhã Ba-la-mật.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì mau được đà-lân-ni (tức đà-la-ni: năng lực ghi nhớ và nắm giữ trọn vẹn giáo pháp, không quên), các pháp môn tam-muội (trạng thái tâm định, tập trung vững chắc) đều hiện ra trước mắt; sinh ra ở đâu cũng thường thấy chư Phật cho đến khi ngồi đạo tràng, luôn không xa lìa Phật. Như thế là tương ứng với Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật cũng không nghĩ có pháp hợp hay không hợp, bằng hay không bằng. Vì sao vậy? Vì không thấy pháp hợp, cũng không thấy pháp bằng nhau. Như thế là tương ứng với Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật cũng không nghĩ: 'Ta sẽ mau chóng chứng ngộ pháp tính, hay không chứng ngộ.' Vì sao vậy? Vì pháp tính thì không có gì để chứng ngộ, như thế mới là hợp.

 Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật không thấy có pháp nào khác với pháp tính, cũng không thấy hợp; cũng không nghĩ rằng: 'Pháp tính có nhiều thứ sai khác.' Như thế là Bồ-tát hợp với tất cả. Cũng không nghĩ rằng: 'Pháp này hiện ra trong pháp tính, hay không hiện ra.' Vì sao vậy? Vì vốn không thấy có gì hiện ra trong pháp tính; phải biết như thế là hợp.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì pháp tính không hợp với không, không cũng không hợp với pháp tính; như thế là hợp. Sáu tình và mười tám tính (mười tám giới: sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu loại nhận thức) cũng không hợp với không, không cũng không hợp với sáu tình và mười tám tính; cho đến pháp tính không hợp với không, không cũng không hợp với pháp tính. Xá-lợi-phất! Sự hợp với không như thế là bậc nhất. Bồ-tát thực hành không thì không rơi vào địa vị Thanh văn, Bích-chi-phật; làm trong sạch cõi Phật, dạy dỗ chúng sinh, mau chóng thành Phật. Xá-lợi-phất! Trong mọi sự tương ứng, không gì hơn sự tương ứng với Bát-nhã Ba-la-mật; sự tương ứng ấy là tôn quý nhất, là tương ứng bậc nhất, không gì trên được. Vì sao vậy? Vì đó là sự tương ứng với không, vô tướng, vô nguyện, vô thượng chánh chân (cao tột và chân chánh).

 Xá-lợi-phất! Ai thực hành như thế, phải biết vị Bồ-tát ấy đã được thọ ký (được Phật báo trước rằng sẽ thành Phật), đã gần đến đạo tràng. Ai thực hành như thế thì đem lại lợi ích dồi dào cho vô số a-tăng-kỳ người. Bồ-tát cũng không nghĩ rằng: 'Ta tương ứng với Bát-nhã Ba-la-mật.' Cũng không nghĩ: 'Chư Phật Thế Tôn sẽ thọ ký cho ta.' Cũng không nghĩ: 'Ta được thọ ký chẳng bao lâu nữa sẽ làm trong sạch cõi Phật.' Cũng không nghĩ: 'Ta sẽ thành Phật mà chuyển pháp luân (giảng pháp, ví như lăn bánh xe chánh pháp đi khắp nơi).' Vì sao vậy? Vì cùng một thể với pháp tính, không có khác biệt. Cũng không thấy có pháp nào thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, cũng không thấy chư Phật có điều gì nói về a-nậu-đa-la tam-da tam-bồ (sự giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn vẹn, tức quả vị Phật). Vì sao vậy? Vì Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật vốn không thấy có tướng chúng sinh sinh ra, cũng không thấy tướng chúng sinh diệt đi. Vì sao vậy? Vì vốn không thấy tất cả chúng sinh có khởi lên hay diệt đi. Tất cả chúng sinh còn không thấy có sinh, còn không thấy có sinh diệt, thì làm sao thực hành Bát-nhã Ba-la-mật?

 Bồ-tát thực hành như thế là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật. Không khởi tướng chúng sinh, không làm trống tướng chúng sinh, không thấy việc làm của chúng sinh, không phân biệt việc làm của chúng sinh; như thế là Bồ-tát thực hành hạnh không bậc nhất. Bồ-tát an trụ trong đó thì mọi sự đều tụ hợp lại, mọi điều đều hợp nhất mà an trụ trong đó. Bồ-tát an trụ như thế thì ở trong đại từ đại bi (thương yêu lớn, xót thương lớn), không có tâm ghen ghét kiêu mạn, không có tâm tán loạn lười biếng, không có tâm giận hờn, không khởi tâm ác, không khởi trí xấu ác."

 Kinh Phóng Quang Bát-nhã, quyển thứ nhất (hết)

 Kinh Phóng Quang Bát-nhã, quyển thứ hai

 Tam tạng (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Vô-la-xoa, người nước Vu Điền (một nước xưa ở vùng Tây Vực, nay thuộc Tân Cương, Trung Quốc), đời Tây Tấn, vâng chiếu vua dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video