Thiên 4 — Phẩm 4 – Học năm thứ mắt

 Phẩm thứ tư: Học về năm loại mắt, trong kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (kinh về trí tuệ lớn giúp vượt qua bờ mê sang bờ giác ngộ).

 Xá-lợi-phất (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) thưa với Phật: "Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) sống khế hợp với Bát-nhã Ba-la-mật (trí tuệ hoàn hảo đưa người sang bờ giác ngộ) thì từ đâu đến mà sinh ra nơi đây? Rời nơi đây rồi lại sinh về đâu?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bồ-tát sống khế hợp với Bát-nhã Ba-la-mật thì có vị từ cõi trời Đâu-suất (cõi trời thứ tư trong cõi Dục, nơi các Bồ-tát ở trước khi xuống trần thành Phật) xuống sinh nơi đây, có vị từ cõi nước Phật ở phương khác đến sinh nơi đây, có vị từ trong loài người mà sinh nơi đây.

 Vị từ cõi trời Đâu-suất xuống thì trọn đời không mất Bát-nhã Ba-la-mật; các môn đà-lân-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn mọi giáo pháp không để quên mất), các môn tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú không tán loạn), các môn trí tuệ đều hiện ra trước mắt.

 Vị từ cõi nước Phật phương khác đến thì mau thành tựu Bát-nhã Ba-la-mật, trí tuệ ngày ngày thêm lớn, các điều cốt yếu của giáo pháp sâu xa đều hiện ra trước mắt; về sau thì thành tựu Bát-nhã Ba-la-mật, sinh ra ở đâu cũng thường được thấy chư Phật, không rời chư Phật.

 Vị từ trong loài người mà sinh ra, đó là Bồ-tát chưa đạt đến bậc A-duy-việt-trí (bậc không còn thối lui trên đường tiến tới thành Phật); các căn (những năng lực tinh thần như lòng tin, sự siêng năng, trí tuệ) còn tối tăm, chậm lụt, không thể mau đạt được Bát-nhã Ba-la-mật, không thể liền thấy môn đà-lân-ni.

 Này Xá-lợi-phất! Ông hỏi rằng: 'Bồ-tát tu tập Bát-nhã Ba-la-mật, rời nơi đây rồi rốt cuộc sẽ sinh về đâu?' Bồ-tát ấy sẽ sinh về cõi nước Phật ở phương khác, từ cõi Phật này lại sinh sang cõi Phật khác, thường thấy chư Phật, không rời các đức Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật).

 Lại có Bồ-tát không có ẩu-hòa câu-xá-la (phương tiện khéo léo: tài biết dùng cách thích hợp để tu và để giáo hóa người mà không bị trói buộc), từ bốn tầng thiền (bốn bậc thiền định của cõi Sắc, càng lên càng an tịnh) mà thực hành sáu ba-la-mật (sáu hạnh hoàn hảo đưa sang bờ giác: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), đem phước báu của thiền mà sinh lên cõi trời Trường thọ (cõi trời sống rất lâu, nơi khó gặp Phật nghe pháp); chưa hết tuổi thọ cõi trời, lại xuống sinh ở thế gian cúng dường chư Phật. Hạng Bồ-tát này các căn tối tăm, chậm lụt, không được sáng suốt lắm.

 Này Xá-lợi-phất! Lại có Bồ-tát thực hành bốn tầng thiền và bốn tâm bình đẳng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả), bốn bậc thiền không hình sắc (bốn tầng định cao nhất, tâm vượt khỏi mọi hình tướng vật chất), ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu hỗ trợ cho sự giác ngộ), lòng đại từ đại bi, nắm vững phương tiện khéo léo, nên phước báu thiền định không giữ chân được mình (không bị kéo vào sinh ở các cõi trời thiền), thường sinh ở nơi chư Phật đang giảng dạy, sẽ sinh trong Bạt-đà kiếp (Hiền kiếp, tức kiếp hiện nay, một thời kỳ cực dài có một nghìn đức Phật ra đời) mà thành bậc giác ngộ, thường không rời Bát-nhã Ba-la-mật.

 Lại có Bồ-tát thực hành bốn tầng thiền, bốn tâm bình đẳng, bốn định không hình sắc, nhờ phương tiện khéo léo nên không sinh theo thiền định, mà sinh vào nhà dòng dõi đại hào quý, sinh vào nhà phạm chí (người thuộc dòng Bà-la-môn, giai cấp tu sĩ – học giả ở Ấn Độ), sinh vào nhà ca-la-việt (gia chủ giàu có, có thế lực), sinh ở đâu cũng thường dạy dỗ chúng sinh.

 Lại có Bồ-tát thực hành bốn tầng thiền, bốn tâm bình đẳng, bốn định không hình sắc, nhờ phương tiện khéo léo nên không bị thiền định giữ chân, mà sinh lên cõi trời Tứ Vương (cõi trời thấp nhất của cõi Dục, do bốn vị Thiên vương cai quản), sinh lên cõi trời Đao-lợi (cõi trời thứ hai của cõi Dục, trên đỉnh núi Tu-di, do Đế Thích làm chủ), sinh lên cõi trời thứ sáu (cõi trời Tha-hóa Tự-tại, tầng cao nhất của cõi Dục), thường dạy các vị trời làm thanh tịnh cõi nước Phật, dạy chúng sinh cúng dường hầu hạ chư Phật.

 Lại có Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, nhờ phương tiện khéo léo mà tu tầng thiền thứ nhất, sinh lên cõi Phạm thiên (cõi trời của tầng thiền thứ nhất thuộc cõi Sắc), làm bậc tôn quý trong Phạm thiên; rời Phạm thiên rồi, đến những nơi chư Phật mười phương chuyển pháp luân (giảng dạy chánh pháp, ví như bánh xe báu lăn đi nghiền nát mọi tà kiến), thỉnh các đức Phật Thế Tôn chuyển bánh xe pháp.

 Lại có Bồ-tát Nhất sinh bổ xứ (bậc chỉ còn một đời nữa là lên thay ngôi Phật), thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, nhờ phương tiện khéo léo mà đầy đủ bốn tầng thiền, đầy đủ bốn tâm bình đẳng, bốn định không hình sắc, ba mươi bảy phẩm, không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy mọi pháp trống rỗng không có tự thể; không bám vào hình tướng nào; không còn mong cầu điều gì), đầy đủ các tam-muội, không sinh theo các cõi thiền, thường thấy chư Phật, cúng dường phụng sự các Thế Tôn, giữ hạnh thanh tịnh, rồi sinh lên cõi trời Đâu-thuật (tức Đâu-suất). Ở trên cõi trời ấy sống trọn tuổi thọ, các căn đầy đủ, được vô số chư thiên và quyến thuộc vây quanh, giảng pháp cho họ xong, lại xuống sinh trong loài người ở thế gian, thành A-duy-tam-Phật (bậc giác ngộ hoàn toàn, tức thành Phật).

 Này Xá-lợi-phất! Lại có Bồ-tát được sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa đi lại tự tại, nghe xa, thấy xa, biết tâm người, biết đời trước, dứt sạch phiền não), không sinh vào cõi Dục (cõi còn ham muốn tình dục, ăn uống), cõi Hình (tức cõi Sắc: cõi có thân hình vi tế nhưng không còn dục), cõi Vô hình (tức cõi Vô sắc: cõi chỉ còn tâm, không có thân), mà từ cõi Phật này đến cõi Phật khác lễ lạy phụng sự chư Phật.

 Lại có Bồ-tát được sáu thần thông, đi khắp các cõi Phật; nơi nào vị ấy đến thì không có cả danh xưng giáo pháp của Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và Bích-chi-Phật (người tự giác ngộ không cần thầy, sống ẩn một mình, không giáo hóa rộng).

 Lại có Bồ-tát dùng sáu thần thông mà sinh về các cõi Phật; nước ấy tuổi thọ vô lượng, vị ấy sinh về nước ấy.

 Lại có Bồ-tát dùng sáu thần thông đi khắp các thế giới, đến nơi không có Phật, ở trong cõi ấy ngợi khen Phật, Pháp, Tăng, khiến chúng sinh ở đó được nghe công đức của Tam tôn (ba ngôi tôn quý: Phật, giáo pháp, đoàn thể người tu). Nghe xong vui mừng, ai nấy đều được sinh về các cõi nước Phật.

 Lại có Bồ-tát từ lúc mới phát tâm đã được bốn tầng thiền, được bốn tâm thanh tịnh (tức bốn tâm bình đẳng nói trên), bốn định không hình sắc, ba mươi bảy phẩm, cho đến mười tám pháp riêng của Phật (mười tám phẩm chất chỉ Phật mới có, không chung với các hàng khác), không sinh vào ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc), thường sinh ở những nơi có ích cho chúng sinh.

 Lại có Bồ-tát thực hành sáu ba-la-mật, từ lúc mới phát tâm liền bước lên ngôi vị Bồ-tát (địa vị vững chắc của Bồ-tát, không còn rơi xuống hàng Thanh văn), đến bậc A-duy-việt-trí.

 Lại có Bồ-tát từ lúc mới phát tâm liền được thành A-duy-tam-Phật, chuyển bánh xe pháp, làm lợi ích cho vô số trăm nghìn ức chúng sinh xong, thì vào cõi vô dư (cảnh giới niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân và mọi điều kiện sinh tử) mà bát-nê-hoàn (nhập niết-bàn, tức diệt độ hoàn toàn, ra khỏi sinh tử); giáo pháp của vị ấy còn lưu lại ở đời hoặc nửa kiếp, hoặc một kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài).

 Lại có Bồ-tát vừa phát tâm cầu đạo liền khế hợp với Bát-nhã Ba-la-mật, cùng với vô số trăm nghìn ức Bồ-tát đi khắp các cõi Phật, làm thanh tịnh các cõi Phật.

 Lại có Bồ-tát thực hành sáu ba-la-mật, bốn tầng thiền, bốn tâm bình đẳng, bốn định không hình sắc, đều ở trong đó mà tự vui thú; an trú nơi bốn tầng thiền, từ bốn tầng thiền ra lại vào định giải thoát (các tầng định giúp tâm thoát khỏi trói buộc), từ định giải thoát ra vào định không hình sắc, từ định không hình sắc ra vào định giải thoát, từ định giải thoát ra vào thiền trí tuệ không còn tư tưởng (định diệt hết mọi cảm giác và tư tưởng), từ đó ra lại vào định giải thoát; nhờ phương tiện khéo léo mà vào tam-muội Bồ-khư-xà (?) (có lẽ là loại định ra vào tự tại khắp các tầng thiền); đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật.

 Lại có Bồ-tát tu ba mươi bảy phẩm cho đến mười tám pháp riêng của Phật mà không chứng lấy quả vị của Thanh văn, Bích-chi-Phật.

 Lại có Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, nhờ phương tiện khéo léo mà vào ba mươi bảy phẩm, khiến những người phát tâm theo đạo nhỏ (chỉ cầu giải thoát riêng mình) ai nấy đều được cứu độ. Mọi trí tuệ chứng đạo mà hàng Thanh văn và Bích-chi-Phật đạt được, đều chỉ là sự nhẫn (sự thấu hiểu, chấp nhận và an trú vững vàng nơi chân lý) của Bồ-tát. Người thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, nên biết đó là bậc A-duy-việt-trí.

 Này Xá-lợi-phất! Lại có Bồ-tát thực hành sáu ba-la-mật rồi sinh lên cõi trời Đâu-thuật, nên biết đó là các vị Bồ-tát trong Bạt-đà kiếp.

 Lại có Bồ-tát dùng phước bốn tầng thiền cho đến mười tám pháp riêng của Phật, đối với mọi chí hướng của các đạo khác (thấp hơn) đều không tin nhận (?), nên biết Bồ-tát ấy là bậc Nhất sinh bổ xứ.

 Lại có Bồ-tát thực hành sáu ba-la-mật, từ cõi Phật này lại đến cõi Phật khác, giúp chúng sinh đứng vững để đi đến đạo tràng (nơi thành đạo, tức sự thành Phật); nên biết Bồ-tát ấy từ lúc mới phát tâm đến nay, còn phải trải qua vô số a-tăng-kỳ kiếp (số kiếp nhiều không thể đếm được) mới thành Phật.

 Lại có Bồ-tát thực hành sáu ba-la-mật, vì chúng sinh mà không nói những chuyện vô ích.

 Lại có Bồ-tát thực hành sáu ba-la-mật, vì chúng sinh mà từ cõi Phật này lại đến cõi Phật khác, dứt bỏ ba đường ác (ba cảnh khổ: địa ngục, ngạ quỷ tức quỷ đói, và súc sinh).

 Lại có Bồ-tát thực hành sáu ba-la-mật, thường lấy việc bố thí để đem an vui cho tất cả, ai cầu xin gì cũng tùy ý cho: voi, ngựa, xe cộ, áo quần chăn mền, của cải lúa gạo, đất nước thành trì, châu báu, đều cho hết.

 Lại có Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, có thể tự biến thân thành hình tướng Phật, vào ba đường ác, theo ngôn ngữ của từng loài mà giảng pháp, cứu độ cho tất cả đều được giải thoát.

 Lại có Bồ-tát thực hành sáu ba-la-mật, biến thân như Phật đi khắp mười phương, dạy chúng sinh làm thanh tịnh cõi Phật. Đến khắp mười phương rồi, xem xét hết oai nghi phép tắc, tốt xấu trong đục của các cõi Phật, rồi tự dựng nên một cõi nước tuyệt diệu, tôn quý bậc nhất, khác thường; ở đó thuần dùng Nhất thừa (một con đường duy nhất đưa thẳng đến thành Phật) để dạy các Bồ-tát Nhất sinh bổ xứ.

 Lại có Bồ-tát thực hành sáu ba-la-mật, liền đầy đủ ba mươi hai tướng của bậc đại sĩ (ba mươi hai đặc điểm thân thể tốt đẹp đặc biệt của bậc vĩ nhân như Phật), các căn khác thường, chúng sinh thấy ai cũng kính mến vui mừng. Nhân lúc họ vui mừng, Bồ-tát dùng pháp Ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Bích-chi-Phật, Bồ-tát) mà cứu độ, khiến họ nhập niết-bàn.

 Này Xá-lợi-phất! Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, trước hết phải học làm thanh tịnh thân, miệng và ý, thì được các căn khác thường. Đã được khác thường rồi, cũng không tự đề cao mình, cũng không coi thường người.

 Lại có Bồ-tát từ lúc mới phát tâm thực hành Đàn ba-la-mật (bố thí hoàn hảo), Thi ba-la-mật (giữ giới hoàn hảo), cho đến khi thành A-duy-tam-Phật, chưa từng rơi vào ba đường ác.

 Lại có Bồ-tát từ lúc mới phát tâm cho đến bậc A-duy-việt-trí, chưa từng quên bỏ hạnh mười điều thiện (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không thấy biết sai lầm).

 Lại có Bồ-tát thực hành Đàn và Thi ba-la-mật, được làm Già-ca-việt-la (vua Chuyển luân: vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chánh pháp), được giáo hóa chúng sinh, giúp họ đứng vững trong mười điều thiện, đem hết của báu mình có ban cho chúng sinh.

 Lại có Bồ-tát thực hành Đàn và Thi ba-la-mật, trăm nghìn ức lần làm Già-ca-việt-la, thường cúng dường chư Phật, cung kính thưa hỏi và lãnh nhận giáo pháp.

 Lại có Bồ-tát thực hành sáu ba-la-mật, vì chúng sinh mà soi sáng sự giáo hóa bằng chánh pháp, cho đến khi thành A-duy-tam-Phật vẫn không rời sự soi sáng ấy; vì thế Bồ-tát thường làm sáng tỏ Phật pháp. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát tu hành thường thu giữ thân, miệng, ý, không để những điều bất thiện khởi lên càn bậy."

 Xá-lợi-phất thưa với Phật: "Thế nào là Bồ-tát thu giữ thân, miệng, ý?"

 Phật dạy: "Trong tâm niệm của Bồ-tát, không lấy những nhân duyên xấu ác của thân, miệng, ý mà làm thành việc tội lỗi. Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật cũng không thấy có thân, miệng, ý. Tuy có thân, miệng, ý nhưng trọn không ganh ghét, giận dữ, thấy biết sai lầm; không nói hai lưỡi, không nói lời ác, không nói dối, không nói lời thêu dệt; không giết hại, trộm cắp, dâm dục; không có ý lười biếng, kiêu mạn; chưa từng khởi lên điều gì do trí xấu ác. Nếu có Bồ-tát nào không thể dẹp bỏ (?) những việc ác ấy thì người đó không phải là Bồ-tát. Lại có Bồ-tát thực hành sáu ba-la-mật thì trừ bỏ việc làm ác của thân, trừ bỏ lời nói ác của miệng, trừ bỏ ý nghĩ ác của tâm."

 Xá-lợi-phất thưa với Phật: "Thế nào là Bồ-tát trừ bỏ thân, miệng, ý?"

 Phật dạy: "Bồ-tát không nương dựa vào thân, miệng, ý, vì thế mà trừ bỏ được. Bồ-tát từ lúc mới phát tâm đến nay thường vâng giữ mười điều thiện, vì thế vượt lên trên hàng Thanh văn, Bích-chi-Phật. Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì làm thanh tịnh con đường thành Phật, làm thanh tịnh sáu ba-la-mật."

 Xá-lợi-phất thưa với Phật: "Thế nào là Bồ-tát làm thanh tịnh con đường thành Phật?"

 Phật dạy: "Bồ-tát không nương dựa vào thân, miệng, ý, không nương dựa vào sáu ba-la-mật, không nương dựa vào A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử, quả vị cao nhất của Thanh văn) hay Bích-chi-Phật, không nương dựa vào Bồ-tát, cũng không nương dựa vào Phật. Vì sao vậy? Vì đối với tất cả các pháp đều không nương dựa vào đâu cả. Đó là con đường của Bồ-tát. Này Xá-lợi-phất! Lại có Bồ-tát thực hành từng ba-la-mật một, nhờ thế mà không ai khuất phục được."

 Xá-lợi-phất thưa với Phật: "Thế nào là Bồ-tát thực hành sáu ba-la-mật mà không ai khuất phục được?"

 Phật dạy: "Bồ-tát thực hành sáu ba-la-mật thì không có ý nghĩ về năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc – thân thể vật chất; thọ – cảm giác; tưởng – sự nhận biết hình ảnh; hành – ý chí tạo tác; thức – sự hiểu biết phân biệt), sáu tình (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý); không có ý nghĩ về hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, sự xúc chạm mịn trơn và các đối tượng của ý; không có ý nghĩ về mười tám tánh (mười tám giới: sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức tương ứng); không có ý nghĩ về ba mươi bảy phẩm; không có ý nghĩ về sáu ba-la-mật; không có ý nghĩ về mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), bốn điều không sợ hãi (bốn sự tự tin tuyệt đối của Phật khi thuyết pháp), mười tám pháp riêng không chung của Phật; không có ý nghĩ về đạo Thanh văn, Bích-chi-Phật; không có ý nghĩ về đạo Phật; không có ý nghĩ về A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ (sự giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn khắp, tức quả vị Phật). Như vậy, này Xá-lợi-phất! Bồ-tát thực hành sáu ba-la-mật thì trong công đức cứ lần lượt tăng thêm, vì thế mà không ai khuất phục được.

 "Lại nữa, này Xá-lợi-phất! Bồ-tát an trú nơi Bát-nhã Ba-la-mật, đầy đủ tát-vân-nhã (trí biết tất cả, trí tuệ toàn giác của Phật); nhờ các trí tuệ mà không rơi vào đường ác, không rơi vào cảnh nghèo hèn; thân thể mình nhận được thì các căn đầy đủ, người không ghét bỏ, thường được chư thiên và a-tu-luân (một loài thần có sức mạnh lớn, hay giao chiến với chư thiên) kính mến."

 Xá-lợi-phất thưa với Phật: "Thế nào là trí tuệ của Bồ-tát Ma-ha-tát?"

 Phật dạy: "Bồ-tát nhờ đầy đủ các trí tuệ, thấy hết các đức Phật Thế Tôn nhiều như cát sông Hằng, từ các Thế Tôn nghe nhận giáo pháp, nghe trọn những pháp công đức tốt đẹp của chư Phật. Bồ-tát được trí tuệ thì không có ý tưởng về Phật, không có ý tưởng về Bồ-tát, không có ý tưởng về Thanh văn, Bích-chi-Phật, không có ý tưởng về ta, không có ý tưởng về người, không có ý tưởng về các cõi Phật. Bồ-tát thực hành trí tuệ, khi thực hành Đàn ba-la-mật (bố thí hoàn hảo) thì cũng không thấy có bố thí, cũng không thấy có Bát-nhã Ba-la-mật; thực hành ba mươi bảy phẩm mà cũng không nghe đến tên ba mươi bảy phẩm, cũng không thấy mười tám pháp riêng của Phật. Này Xá-lợi-phất! Đó là trí tuệ của Bồ-tát. Nhờ trí tuệ ấy mà đầy đủ các pháp, mà cũng không kiêu căng khi thấy tất cả các pháp. Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật làm thanh tịnh năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật."

 Xá-lợi-phất thưa với Phật: "Thế nào là Bồ-tát làm thanh tịnh mắt thịt?"

 Phật dạy: "Có Bồ-tát dùng mắt thịt thấy được trong vòng một trăm do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số), hai trăm do-tuần; có Bồ-tát dùng mắt thịt thấy được một cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người ở), thấy hai cõi Diêm-phù-đề, thấy cả bốn thiên hạ (bốn châu lớn quanh núi Tu-di, hợp thành một thế giới); có Bồ-tát dùng mắt thịt thấy một nghìn thế giới, thấy hai nghìn thế giới, có vị thấy ba nghìn thế giới. Đó là Bồ-tát làm thanh tịnh mắt thịt."

 Xá-lợi-phất thưa với Phật: "Thế nào là mắt trời?"

 Phật dạy: "Bồ-tát dùng mắt trời thấy mọi thứ có trên cõi trời Tứ Vương, đều nhận ra, đều biết rõ. Từ cõi trời Đao-lợi cho đến cõi trời thứ sáu, cho đến cõi trời A-ca-nị-trá (cõi trời cao nhất của cõi Sắc), Bồ-tát đều thấy, đều nhận ra, đều biết rõ. Từ cõi trời Tứ Vương lên đến cõi trời A-ca-nị-trá, các vị trời ở đó đều không nhận ra, không biết, không thấy được những gì mắt trời của Bồ-tát thấy. Mắt trời của Bồ-tát thấy hết các thế giới mười phương nhiều như cát sông Hằng; những việc sống chết, thiện ác của chúng sinh đều thấy, đều biết. Đó là Bồ-tát làm thanh tịnh mắt trời."

 Xá-lợi-phất thưa với Phật: "Thế nào là Bồ-tát làm thanh tịnh mắt tuệ?"

 Phật dạy: "Mắt tuệ của Bồ-tát không nghĩ rằng: 'Đây là pháp hữu vi (pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), đây là pháp vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh không diệt); đây là pháp đạo, đây là pháp thế tục.' Bồ-tát có mắt tuệ thì không pháp nào không thấy, không pháp nào không nghe, không pháp nào không nhận biết, không pháp nào không hiểu rõ. Đó là Bồ-tát làm thanh tịnh mắt tuệ."

 Xá-lợi-phất thưa với Phật: "Thế nào là Bồ-tát được mắt pháp thanh tịnh?"

 Phật dạy: "Bồ-tát dùng mắt pháp thấy người này vững tin, người này vững trụ nơi pháp; người này đứng trên sự giải thoát vô tướng, vô nguyện; nhờ năm căn (năm năng lực tu tập: lòng tin, tinh tấn, nhớ nghĩ chánh pháp, định tâm, trí tuệ) mà được định không gián đoạn (loại định liền mạch dẫn thẳng tới chứng quả); từ định không gián đoạn mà thành trí tuệ giải thoát; nhờ trí tuệ giải thoát mà vượt qua ba chướng ngại: chướng ngại chấp có thân ta, chướng ngại hoài nghi, chướng ngại tin theo tà giới. Vượt qua ba chướng ngại này thì được quả Tu-đà-hoàn (quả thánh đầu tiên, mới vào dòng thánh, không còn đọa đường ác).

 Tiến trên đạo, giữ được chánh niệm, dâm dục, giận dữ, si mê trở nên mỏng nhẹ, thì được quả Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi đời một lần). Siêng năng nơi đạo, dẹp bỏ dâm dục, giận dữ, si mê, thì được quả A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục). Rồi tiêu trừ năm thứ ái: một là ái cõi Sắc, hai là ái cõi Vô sắc, ba là ái si mê, bốn là ái hận thù ngang ngược, năm là ái tâm chí tán loạn. Vượt qua những thứ ấy rồi thì được quả La-hán (A-la-hán).

 Như vậy, Bồ-tát thực hành không thì được giải thoát không, liền thành tựu năm căn, mau gần đến thiền không gián đoạn, đến đạo La-hán; người ấy đã được giải thoát vô tướng, đạt được năm lực (năm căn khi đã mạnh vững thành sức mạnh không gì lay chuyển) cho đến quả La-hán. Đó là Bồ-tát được mắt pháp thanh tịnh. Bồ-tát biết rằng pháp gì có sinh thì chính là pháp có diệt, liền đạt được năm căn. Đó là Bồ-tát được mắt pháp thanh tịnh.

 Bồ-tát phát tâm, từ Đàn ba-la-mật đến Bát-nhã Ba-la-mật, đầy đủ căn lòng tin, căn tinh tấn làm nên việc, căn phương tiện khéo léo; đem ba căn này cùng các công đức mà sinh vào nhà vua chúa, nhà dòng dõi lớn, nhà phạm chí, nhà ca-la-việt, sinh lên cõi trời Tứ Vương cho đến cõi trời thứ sáu, ở trong đó nuôi dưỡng giáo hóa chúng sinh, tùy theo điều họ ưa thích; làm thanh tịnh cõi Phật, lễ lạy phụng sự chư Phật, không rơi vào bậc Thanh văn, Bích-chi-Phật, sẽ thành Tam-da-tam-Phật (bậc chánh đẳng chánh giác, tức Phật). Đó là Bồ-tát được mắt pháp thanh tịnh.

 Bồ-tát có mắt pháp biết hết thảy: ai đã được Phật thọ quyết (được Phật báo trước rằng sẽ thành Phật), ai chưa được thọ quyết; ai còn lay động thối lui, ai không còn lay động thối lui; ai đầy đủ thần thông, ai chưa đầy đủ; ai đã đầy đủ thần thông đi khắp các thế giới lễ lạy phụng sự chư Phật, ai chưa được như thế; ai được cõi Phật thanh tịnh, ai được cõi không thanh tịnh; Bồ-tát nào giáo hóa chúng sinh, Bồ-tát nào không giáo hóa chúng sinh; Bồ-tát nào được chư Phật khen ngợi, Bồ-tát nào không được khen ngợi; Bồ-tát nào gần gũi chư Phật, Bồ-tát nào không gần gũi; Bồ-tát khi thành Phật thì số Bồ-tát trong chúng đệ tử của vị ấy vô hạn hay có hạn; Bồ-tát ấy khi thành Phật lấy các Bồ-tát làm tăng chúng (đoàn thể đệ tử tu hành), hay không lấy Bồ-tát làm tăng chúng; có Bồ-tát nhờ tu khổ hạnh mà thành Phật, có vị không nhờ khổ hạnh mà thành Phật; có Bồ-tát là bậc Nhất sinh bổ xứ, có vị chưa đến bậc bổ xứ; có Bồ-tát đến đạo tràng (nơi thành đạo), có vị chưa đến đạo tràng; có Bồ-tát ngồi dưới cội cây hàng phục ma (thế lực ngăn cản sự giác ngộ), có vị chưa hàng phục ma. Mọi việc như thế đều biết rõ từng việc một. Đó là Bồ-tát được mắt pháp thanh tịnh."

 Xá-lợi-phất thưa với Phật: "Thế nào là Bồ-tát được mắt Phật thanh tịnh?"

 Phật dạy: "Đã được kim cang tam-muội (loại định vững chắc như kim cương, phá tan mọi phiền não sau cùng), được tát-vân-nhã, mười lực của Phật, bốn điều không sợ hãi; thực hành bốn tâm bình đẳng, mười tám pháp không chung, đại từ đại bi. Mắt của Bồ-tát ấy thấy các pháp và hết thảy mọi việc, không việc gì không thấy, không tiếng gì không nghe, không vật gì không che chở, không pháp gì không hiểu rõ. Này Xá-lợi-phất! Đó là Bồ-tát được thành A-duy-tam-Phật, được con mắt giác ngộ chân chánh tột bậc. Bồ-tát muốn được năm loại mắt thanh tịnh thì phải tu tập sáu ba-la-mật. Vì sao vậy? Vì mọi pháp lành đều chứa trong sáu ba-la-mật. Trong tất cả các pháp của Bồ-tát, Thanh văn, Bích-chi-Phật, không pháp nào vượt hơn Bát-nhã Ba-la-mật. Bát-nhã Ba-la-mật là mẹ của năm loại mắt. Bồ-tát học năm loại mắt thì mau thành A-duy-tam-Phật.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video