Thiên 9 — Phẩm 9 – Tu hành

 Phẩm thứ chín: Thực hành, trong kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (kinh về trí tuệ lớn giúp vượt qua bờ mê sang bờ giác ngộ).

 Thế rồi đức Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính) bảo Tu-bồ-đề (một đại đệ tử của Phật, hiểu lý "không" bậc nhất): "Hãy giảng cho các Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại tu hành phát nguyện thành Phật cứu độ chúng sinh) về nhân duyên do đâu mà thành tựu Bát-nhã Ba-la-mật (trí tuệ hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ)."

 Lúc ấy các Bồ-tát, các đại đệ tử, chư thiên và loài người trong hội nghĩ rằng: "Nay Tu-bồ-đề giảng Bát-nhã Ba-la-mật cho các Bồ-tát, là tự dựa vào tài biện thuyết của mình mà giảng chăng? Hay là nhờ oai thần của Phật?"

 Tu-bồ-đề biết ý nghĩ của các Bồ-tát, đại đệ tử, chư thiên và loài người, nói với Xá-lợi-phất (một đại đệ tử của Phật, trí tuệ bậc nhất): "Phàm những pháp mà đệ tử Phật nói ra, những lời phát ra, những điều dạy bảo, đều là công việc của đức Thế Tôn, bậc Đại sĩ. Điều Phật nói thì việc pháp và pháp không trái nghịch nhau; thiện nam tử này học pháp thì lấy pháp làm chứng. Này Xá-lợi-phất! Chúng ta nương vào oai thần của Phật mà giảng Bát-nhã Ba-la-mật cho các Bồ-tát Ma-ha-tát, đây không phải là cảnh giới chúng ta tự đạt đến được. Hàng Thanh văn (người nghe Phật dạy mà tu, chỉ cầu giải thoát riêng mình), Bích-chi-Phật (người tự giác ngộ không thầy, không giáo hóa rộng) không thể giảng Bát-nhã Ba-la-mật cho Bồ-tát Ma-ha-tát."

 Thế rồi Xá-lợi-phất và Tu-bồ-đề cùng thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Nói 'Bồ-tát, Bồ-tát', là trong pháp nào mà nói có Bồ-tát? Chúng con chưa từng thấy có pháp nào là Bồ-tát, con chưa từng thấy Bồ-tát, cũng không thấy chữ Bồ-tát, cũng không thấy Bát-nhã Ba-la-mật, vậy sẽ vì Bồ-tát nào mà giảng Bát-nhã Ba-la-mật?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bát-nhã Ba-la-mật, Bồ-tát và chữ Bồ-tát, không ở bên trong, không ở bên ngoài, cũng không dừng ở khoảng giữa hai bên."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Ví như đặt tên chúng sinh là chúng sinh, nói 'ta', 'người', nói 'sinh mạng', nói là đàn ông, là kẻ sĩ, là trượng phu, là người làm, là người biết, là người hiểu."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Những pháp có tên gọi ấy chỉ là dính vào danh tự, không sinh, không diệt, từ xa xưa đến nay chỉ cùng truyền nhau cái tên mà thôi."

 Phật nói với Tu-bồ-đề: "Cái gọi là Bát-nhã Ba-la-mật, cái gọi là Bồ-tát và chữ Bồ-tát, chỉ là pháp dính vào danh tự, từ xa xưa đến nay chỉ dùng cái tên ấy, không sinh, không diệt. Này Tu-bồ-đề! Ví như sắc, thống, tưởng, hành, thức (năm ấm, năm nhóm hợp thành con người: sắc – thân thể vật chất; thống – cảm giác khổ vui; tưởng – sự nhận biết hình ảnh; hành – ý chí tạo tác; thức – sự hiểu biết phân biệt), chỉ là pháp dính vào danh tự, từ xa xưa đến nay do nhân duyên hợp lại mà thành khái niệm. Các pháp khái niệm do nhân duyên hợp lại ấy, không sinh, cũng không diệt. Cái gọi là Bát-nhã Ba-la-mật, cái gọi là Bồ-tát và chữ Bồ-tát, cũng đều như vậy."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Cái gọi là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, từ xa xưa đến nay chỉ là pháp dính vào danh tự, không sinh, không diệt. Hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, sự xúc chạm mịn trơn và các đối tượng của ý cũng đều như vậy, không ở trong, không ở ngoài, không sinh, không diệt, từ xa xưa đến nay chỉ là pháp dính vào danh tự. Bát-nhã Ba-la-mật, Bồ-tát và chữ Bồ-tát, không ở trong, không ở ngoài, cũng không dừng ở khoảng giữa hai bên."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Ví như những gì có trong thân thể, gọi là đầu, đặt tên là cổ, vai, cánh tay, sống lưng, sườn, đùi, bắp chân, ruột, bàn chân; những pháp ấy không sinh, không diệt, không ở trong, không ở ngoài, cũng không dừng ở khoảng giữa hai bên. Cái gọi là Bát-nhã Ba-la-mật, Bồ-tát và chữ Bồ-tát, cũng đều như vậy."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Ví như những vật bên ngoài như cây cỏ, cành, lá, thân, đốt, từ xa xưa đến nay chỉ là dính vào danh tự; những tên ấy không sinh, không diệt, không ở trong, không ở ngoài. Cái gọi là Bát-nhã Ba-la-mật, Bồ-tát và chữ Bồ-tát, cũng đều như vậy."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Ví như các đức Phật Thế Tôn quá khứ, từ xa xưa đến nay nhờ tên gọi mà như vẫn còn đó; những tên ấy không sinh, không diệt, không ở trong, không ở ngoài. Này Tu-bồ-đề! Ví như giấc mộng, tiếng vang, trò ảo thuật, ảo ảnh sóng nắng lúc trời nóng, như hình người do Như Lai (danh hiệu của Phật) hóa hiện ra, đều là pháp khái niệm dính vào danh tự. Cái gọi là Bát-nhã Ba-la-mật, cái gọi là Bồ-tát và chữ Bồ-tát, không sinh, không diệt, không ở trong, không ở ngoài, cũng không dừng ở khoảng giữa hai bên."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì nên học về pháp danh tự, pháp hòa hợp và pháp khái niệm tạm đặt. Thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì không thấy tên sắc, thống, tưởng, hành, thức là thường hay vô thường; cũng không thấy tên năm ấm là khổ hay vui; cũng không thấy năm ấm là có ta hay không có ta; cũng không thấy năm ấm là không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: trống rỗng không thực thể; không bám hình tướng; không mong cầu gì); cũng không thấy năm ấm là thanh tịnh, không thấy là vắng lặng, không thấy là dính mắc, không thấy là đoạn dứt; cũng không thấy năm ấm sinh, cũng không thấy diệt. Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, xúc chạm và các đối tượng của ý; cùng mười tám tánh (mười tám giới: sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức tương ứng), cũng đều như vậy.

 Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, không hiện Bát-nhã Ba-la-mật trong tánh hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), cũng không thấy Bồ-tát, cũng không thấy chữ Bồ-tát; cũng không thấy trong tánh vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh không diệt). Vì sao vậy? Này Tu-bồ-đề! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì đối với các pháp không có ý tưởng, ý niệm gì. Thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, an trú nơi pháp không ý tưởng, mà thành tựu ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu hỗ trợ cho sự giác ngộ). Thực hành Bát-nhã Ba-la-mật mà cũng không thấy Bát-nhã Ba-la-mật, cũng không thấy chữ Bát-nhã Ba-la-mật, cũng không thấy Bồ-tát, cũng không thấy chữ Bồ-tát. Thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, thành tựu mười tám pháp riêng của Phật (mười tám phẩm chất chỉ Phật có), mà cũng không thấy Bát-nhã Ba-la-mật, cũng không thấy chữ Bát-nhã Ba-la-mật, cũng không thấy chữ Bồ-tát. Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật là đã vượt qua hết hình tướng của các pháp. Vượt qua rồi, cũng không thấy, cũng không đoạn dứt."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật nên học biết danh tự, khái niệm, pháp hòa hợp. Hiểu rõ rồi thì không đi vào sắc, cũng không đi vào thống, tưởng, hành, thức; không đi vào mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; không đi vào hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, xúc chạm và các đối tượng của ý; không đi vào mười tám tánh; không đi vào sự hiểu biết của ý thức; không đi vào khổ vui, cũng không đi vào không khổ không vui; không đi vào tánh hữu vi, cũng không đi vào tánh vô vi; không đi vào Đàn (bố thí hoàn hảo), Thi (giữ giới hoàn hảo), Sằn (nhẫn nhục hoàn hảo), Duy-đãi (tinh tấn hoàn hảo), Thiền (thiền định hoàn hảo); cũng không đi vào Bát-nhã Ba-la-mật; không đi vào các tướng tốt và vẻ đẹp; không đi vào thân Bồ-tát; không đi vào các căn (những năng lực tinh thần); không đi vào trí tuệ hoàn hảo; không đi vào thần thông hoàn hảo (năng lực siêu phàm); không đi vào sự vượt qua bằng trí tuệ; không đi vào cái không trong và ngoài; không đi vào cái không của có và không có; không đi vào việc giáo hóa chúng sinh; không đi vào việc làm thanh tịnh cõi Phật; cũng không đi vào ẩu-hòa câu-xá-la (phương tiện khéo léo: tài dùng cách thích hợp để tu và giáo hóa mà không bị trói buộc). Vì sao vậy? Vì không thấy có pháp nào có thể đi vào được."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, đối với các pháp không đi vào đâu cả, liền tăng thêm sáu ba-la-mật (sáu hạnh hoàn hảo: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), liền bước lên ngôi vị Bồ-tát. Bước lên ngôi vị Bồ-tát thì vượt qua bậc A-duy-việt-trí (bậc không còn thối lui trên đường thành Phật), đầy đủ các thần thông. Đầy đủ thần thông rồi thì đi khắp các cõi Phật, nuôi dưỡng chúng sinh, cúng dường lễ lạy phụng sự, làm thanh tịnh cõi Phật, thấy hết chư Phật, cầu nguyện nơi chư Phật thì theo điều mình muốn đều được cả. Từ các đức Phật Thế Tôn nghe pháp, được các môn đà-lân-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn mọi giáo pháp) và tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh chuyên chú), cho đến khi đạt A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ (sự giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn khắp, tức quả Phật) trọn không lúc nào gián đoạn."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật nên biết rõ đầy đủ những pháp khái niệm dính vào danh tự này. Theo ý Tu-bồ-đề thế nào, sắc, thống, tưởng, hành, thức là Bồ-tát chăng? Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý là Bồ-tát chăng?"

 Tu-bồ-đề đáp: "Không phải vậy, bạch Thế Tôn!"

 Phật dạy: "Theo ý Tu-bồ-đề thế nào, hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, xúc chạm và các đối tượng của ý là Bồ-tát chăng? Nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức (sự hiểu biết phát sinh qua mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) là Bồ-tát chăng?"

 Đáp: "Không phải vậy, bạch Thế Tôn!"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Ý ông thế nào, đất, nước, lửa, gió, không gian, thức (sáu yếu tố hợp thành mọi loài) là Bồ-tát chăng?"

 Đáp: "Không phải vậy."

 "Si mê (vô minh: sự không thấy biết chân lý) là Bồ-tát chăng? Hành (những việc làm tạo nghiệp), thức (sự nhận biết đầu thai), danh sắc (tâm và thân lúc mới thành hình), lục nhập (sáu cửa giác quan), tài (?) (tức xúc: sự tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng), giác (cảm thọ khổ vui), ái (lòng ham muốn), thọ (sự chấp giữ), hữu (sự hình thành đời sống mới), sinh, tử – là Bồ-tát chăng?"

 Đáp: "Không phải vậy, bạch Thế Tôn!"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Ý ông thế nào, lìa năm ấm, sáu suy (sáu đối tượng của giác quan, làm hao mòn tâm người), sáu tình (sáu giác quan), mười tám tánh, đất nước lửa gió không gian, lìa mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối tiếp nhau gây ra vòng sinh tử, như vừa kể trên), là Bồ-tát chăng?"

 Đáp: "Không phải vậy, bạch Thế Tôn!"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Cái Như (chân như: thực tánh vốn như thế, không thay đổi của mọi pháp) của năm ấm và mười hai nhân duyên là Bồ-tát chăng?"

 Đáp: "Không phải vậy, bạch Thế Tôn!"

 "Theo ý Tu-bồ-đề thế nào, lìa cái Như ra mà là Bồ-tát chăng?"

 Tu-bồ-đề đáp: "Không phải vậy, bạch Thế Tôn!"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Ông xét theo nghĩa gì mà nói năm ấm, sáu suy, mười hai nhân duyên và cái Như không phải là Bồ-tát, mà lìa năm ấm, sáu suy, mười hai nhân duyên và cái Như cũng không phải là Bồ-tát?"

 Tôn giả Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Con chưa từng thấy có chúng sinh, thì ở chỗ nào mà có Bồ-tát? Làm sao lấy năm ấm, sáu suy, mười hai nhân duyên làm Bồ-tát? Làm sao lìa năm ấm, sáu suy, mười hai nhân duyên mà làm Bồ-tát? Cái Như như cũng không phải Bồ-tát, lìa cái Như cũng không phải Bồ-tát. Không có lẽ ấy."

 Đức Thế Tôn khen ngợi Tu-bồ-đề: "Hay thay, hay thay! Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát học thì nên học theo cách không thấy gì, không thấy chúng sinh, không thấy Bát-nhã Ba-la-mật. Theo ý Tu-bồ-đề thế nào, vì năm ấm là thường mà gọi là Bồ-tát chăng? Vì năm ấm là vô thường mà là Bồ-tát chăng? Vì năm ấm là của ta mà là Bồ-tát chăng? Không phải của ta mà là Bồ-tát chăng? Vì năm ấm là không, vô tướng, vô nguyện mà gọi là Bồ-tát chăng?"

 Tu-bồ-đề đáp: "Không phải vậy, bạch Thế Tôn!"

 Phật dạy: "Lìa cái không, vô tướng, vô nguyện của năm ấm mà là Bồ-tát chăng?"

 Tu-bồ-đề đáp: "Không phải vậy, bạch Thế Tôn!"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Ông xét theo nghĩa gì mà nói cái không, vô tướng, vô nguyện của năm ấm không phải là Bồ-tát, mà lìa cái không, vô tướng, vô nguyện của năm ấm cũng không phải là Bồ-tát?"

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Con chưa từng thấy năm ấm, thì làm sao vì năm ấm mà gọi là Bồ-tát? Chưa từng thấy có cái thường, thì làm sao vì vô thường mà gọi là Bồ-tát?"

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Con chưa từng thấy có vui, thì làm sao vì năm ấm là khổ mà là Bồ-tát? Chưa từng thấy có ta, thì làm sao vì năm ấm không có ta mà là Bồ-tát? Chưa từng thấy có người, thì làm sao vì năm ấm là không mà nói có Bồ-tát? Bạch Thế Tôn! Chưa từng thấy có tướng, thì làm sao vì năm ấm vô tướng mà là Bồ-tát? Bạch Thế Tôn! Chưa từng thấy mong cầu, thì làm sao vì năm ấm vô nguyện mà là Bồ-tát?"

 Khi ấy đức Thế Tôn khen ngợi Tu-bồ-đề: "Hay thay, hay thay! Bồ-tát Ma-ha-tát học thì nên đối với năm ấm mà thấy là không, vô tướng, vô nguyện, không thấy gì, không được gì. Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật nên học như vậy."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Lúc nãy ông nói: 'Con không thấy có pháp nào là Bồ-tát.' Thật đúng như lời ông nói. Này Tu-bồ-đề! Pháp với pháp không thấy nhau. Pháp không thấy pháp tánh (bản tánh chân thật của các pháp), pháp tánh cũng không thấy pháp. Tánh của năm ấm không thấy pháp tánh, pháp tánh không thấy tánh của năm ấm. Tánh của sáu tình không thấy pháp tánh, pháp tánh không thấy tánh của sáu tình."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Tánh hữu vi không thấy tánh vô vi, tánh vô vi không thấy tánh hữu vi. Hữu vi không lìa vô vi, vô vi cũng không lìa hữu vi."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật như vậy thì đối với các pháp không thấy gì cả. Tuy không thấy các pháp mà cũng không hoảng sợ, không sợ hãi, không hối tiếc, cũng không lười biếng. Vì sao vậy? Vì không thấy năm ấm, không thấy mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, cũng không thấy hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, xúc chạm và các đối tượng của ý. Cũng không thấy dâm dục, giận dữ, si mê; không thấy mười hai nhân duyên; không thấy cái ta; không thấy việc biết và thấy; không thấy ba cõi (cõi Dục – còn ham muốn; cõi Sắc – có thân vi tế không dục; cõi Vô sắc – chỉ có tâm không thân); không thấy tâm của Thanh văn, Bích-chi-Phật; không thấy Bồ-tát, cũng không thấy pháp Bồ-tát; không thấy Phật, cũng không thấy pháp Phật; không thấy đạo. Tất cả các pháp đều không thấy, mà cũng không hoảng sợ, không kinh sợ, không sợ hãi."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát không hoảng sợ, không sợ hãi?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Vì tâm ý của Bồ-tát biết rằng pháp không thể nắm bắt được, không thể thấy được, vì thế mà không hoảng sợ, không sợ hãi. Bồ-tát đối với các pháp nên xem là không có gì để được, không có gì để thấy. Học và thực hành Bát-nhã Ba-la-mật mà cũng không thấy Bát-nhã Ba-la-mật, cũng không thấy Bồ-tát, cũng không thấy chữ Bồ-tát, cũng không thấy tâm Bồ-tát, đó chính là cái học của Bồ-tát, đó chính là hạnh của Bồ-tát."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video