Thiên 10 — Phẩm 10 – Tu học

 Phẩm thứ mười: Học, trong kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (kinh về trí tuệ lớn giúp vượt qua bờ mê sang bờ giác ngộ).

 Lúc ấy Tu-bồ-đề (một đại đệ tử của Phật, hiểu lý "không" bậc nhất) thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính)! Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại tu hành phát nguyện thành Phật cứu độ chúng sinh) muốn đầy đủ Đàn ba-la-mật (bố thí hoàn hảo) thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật (trí tuệ hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ); muốn đầy đủ Thi (giữ giới hoàn hảo), Sằn (nhẫn nhục hoàn hảo), Duy-đãi (tinh tấn hoàn hảo), Thiền ba-la-mật (thiền định hoàn hảo) thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn biết sắc, thống, tưởng, hành, thức (năm nhóm hợp thành con người: thân thể vật chất, cảm giác khổ vui, sự nhận biết hình ảnh, ý chí tạo tác, sự hiểu biết phân biệt) thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Muốn biết sáu tình (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) bên trong và bên ngoài thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.

 Muốn biết mười tám tánh (mười tám giới: sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức tương ứng), muốn tiêu diệt dâm dục, giận dữ, si mê, muốn tiêu diệt ý tưởng về cái ta, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Muốn trừ hoài nghi, muốn trừ sự chấp vào giới cấm sai lầm (?), muốn trừ sự tranh chấp dâm dục trong ba cõi (?) (ba cõi: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc), muốn bỏ thói quen dính mắc sáu suy (sáu đối tượng của giác quan làm hao mòn tâm), muốn trừ bốn thức ăn (bốn thứ nuôi dưỡng sự sống và sinh tử: thức ăn thô, sự tiếp xúc, ý chí mong cầu, và thức), muốn bỏ bốn dòng xoáy sâu (bốn dòng nước lũ cuốn trôi người: dục vọng, sự chấp có, tà kiến, vô minh), bốn trói buộc, bốn điên đảo (bốn cái thấy ngược: cho vô thường là thường, khổ là vui, không có ta là có ta, nhơ bẩn là trong sạch), muốn bỏ mười điều ác mà biết hạnh mười điều thiện, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.

 Muốn biết bốn tầng thiền (bốn bậc thiền định của cõi Sắc), ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu hỗ trợ cho sự giác ngộ), bốn tâm bình đẳng (bốn tâm rộng lớn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả) và mười tám pháp riêng của Phật (mười tám phẩm chất chỉ Phật mới có), thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Muốn được tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh chuyên chú) Học Ý (?) thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.

 Muốn biết bốn tầng thiền và bốn định không (bốn tầng định cao nhất, tâm vượt khỏi mọi hình sắc), muốn được tam-muội Sư Tử Du Bộ (định tự tại như sư tử dạo bước không sợ hãi), tam-muội Sư Tử Phấn Tấn (định như sư tử vươn mình, ra vào các tầng định nhanh mạnh), muốn được các tam-muội đà-lân-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn mọi giáo pháp), tam-muội Thủ-lăng-nghiêm (định kiên cố dũng mãnh, đi khắp mọi nơi không gì ngăn cản), tam-muội Hải Bảo (Biển Báu), tam-muội Nguyệt Tràng (Cờ Trăng), tam-muội Chư Pháp Phổ Chí (Đến Khắp Các Pháp), tam-muội Quán Ấn (Dấu Ấn Quán Chiếu), tam-muội Chân Pháp Tánh (Bản Tánh Thật Của Pháp), tam-muội Tác Vô Cấu Tràng (Dựng Cờ Không Nhơ), tam-muội Kim Cang (vững chắc như kim cương), tam-muội Chư Pháp Sở Nhập Môn (Cửa Vào Các Pháp), tam-muội Tam-muội Vương (Vua Của Các Định), tam-muội Vương Ấn (Ấn Của Vua), tam-muội Lực Tịnh (Sức Mạnh Thanh Tịnh), tam-muội Nguyệt Tràng, tam-muội Chư Pháp Sở Nhập Chân Biện Tài (Tài Biện Thuyết Chân Thật Đi Vào Các Pháp), tam-muội Chư Pháp Ngôn Sở Nhập Chiếu Thập Phương (Lời Nói Các Pháp Đi Vào, Soi Khắp Mười Phương), tam-muội Chư Pháp Đà-lân-ni Môn Ấn (Ấn Cửa Đà-lân-ni Của Các Pháp), tam-muội Bất Vọng Chư Pháp (Không Quên Các Pháp), tam-muội Chư Pháp Đô Tụ Ấn (Ấn Gom Hết Các Pháp), tam-muội Hư Không Sở Chỉ (Nương Trụ Như Hư Không), tam-muội Tịnh (Thanh Tịnh), tam-muội Xứ (?), tam-muội Bất Khởi Thần Thông (Thần Thông Không Khởi Động), tam-muội Tác Thượng Tràng (Dựng Cờ Cao Nhất) — Bồ-tát muốn được các môn tam-muội ấy và các tam-muội khác thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn làm tròn mọi ước nguyện của tất cả chúng sinh thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát muốn đầy đủ các công đức, đem công đức đầy đủ ấy mà không rơi vào chỗ tội lỗi, cũng không sinh vào nhà hèn hạ, cũng không dừng ở bậc La-hán (A-la-hán: bậc đã dứt sạch phiền não, quả cao nhất của Thanh văn), Bích-chi-Phật (bậc tự giác ngộ không thầy, không giáo hóa rộng), cũng không mắc phải đỉnh tránh (?) của Bồ-tát (sự vướng mắc ở chỗ cao tưởng như đã tới, khiến Bồ-tát rơi xuống, không tiến lên được), thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật."

 Xá-lợi-phất (một đại đệ tử của Phật, trí tuệ bậc nhất) hỏi Tu-bồ-đề: "Thế nào là đỉnh tránh của Bồ-tát?"

 Tu-bồ-đề đáp: "Bồ-tát Ma-ha-tát không dùng ẩu-hòa câu-xá-la (phương tiện khéo léo: tài dùng cách thích hợp để tu và giáo hóa mà không bị trói buộc) mà thực hành sáu ba-la-mật (sáu hạnh hoàn hảo: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), lại không dùng phương tiện khéo léo mà hướng vào tam-muội không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: trống rỗng không thực thể; không bám hình tướng; không mong cầu gì), nên rơi vào bậc Thanh văn (người nghe Phật dạy mà tu, chỉ cầu giải thoát riêng mình), Bích-chi-Phật, cũng không thuận theo đạo Bồ-tát; đó là đỉnh tránh của Bồ-tát."

 Xá-lợi-phất hỏi Tu-bồ-đề: "Vì sao gọi là đỉnh tránh của Bồ-tát?"

 Tu-bồ-đề đáp: "Chính là cái gọi là pháp ái (lòng ưa thích, dính mắc vào chính giáo pháp)."

 Hỏi: "Thế nào là pháp ái?"

 Tu-bồ-đề đáp: "Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, đi vào năm ấm, so đo năm ấm là không, vô tướng, vô nguyện, đó là thuận theo pháp ái. Đi vào năm ấm, so đo năm ấm là không vắng lặng, vô thường, khổ, không, không có ta, đó là pháp ái của Bồ-tát. So đo rằng: 'Phải diệt năm ấm. Đây là chứng vô vi (đạt đến cái không do tạo tác, không sinh diệt), đây không phải là chứng; đây là thành đạo; đây là dính mắc, đây là đoạn dứt; đây là nên tu tập, đây là không nên tu tập; đây là hạnh Bồ-tát, đây không phải hạnh Bồ-tát; đây là đạo, đây không phải là đạo; đây là cái học của Bồ-tát, đây không phải cái học của Bồ-tát; đây là sáu ba-la-mật, đây không phải sáu ba-la-mật; đây là phương tiện khéo léo, đây không phải phương tiện khéo léo' – đó là Bồ-tát thuận theo pháp ái."

 Tu-bồ-đề nói với Xá-lợi-phất: "Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật mà đi vào trong pháp so đo phân biệt, đó là Bồ-tát thuận theo pháp ái."

 Xá-lợi-phất hỏi Tu-bồ-đề: "Thế nào là Bồ-tát thuận theo đạo?"

 Tu-bồ-đề đáp: "Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì không dùng nội không (cái không của sáu giác quan bên trong) mà quán ngoại không (cái không của sáu đối tượng bên ngoài), không dùng ngoại không mà quán nội không; không dùng nội ngoại không (cái không của cả trong lẫn ngoài) mà quán không không (chính cái không cũng là không), không dùng không không mà quán nội ngoại không; cũng không dùng không không mà thấy đại không (cái không của mười phương không gian rộng lớn), cũng không dùng đại không mà quán không không; cũng không dùng đại không mà thấy tối đệ nhất không (cái không của chân lý cao nhất, tức niết-bàn cũng là không), tối đệ nhất không cũng không thấy đại không;

 đệ nhất không cũng không quán hữu vi không (cái không của các pháp do nhân duyên tạo thành), hữu vi không cũng không quán đệ nhất không; cũng không dùng hữu vi không mà quán vô vi không (cái không của pháp không do tạo tác), cũng không dùng vô vi không mà quán hữu vi không; cũng không dùng vô vi không mà quán vô biên tế không (cái không không có đầu không có cuối); cũng không dùng vô biên tế không mà quán tác không (?) (cái không của sự tạo tác); tác không cũng không quán tánh không (cái không của bản tánh các pháp), tánh không cũng không quán tác không; tác không cũng không quán tự không (cái không của chính tướng riêng mỗi pháp); tự không cũng không quán tánh không;

 tự không cũng không quán chư pháp không (cái không của tất cả các pháp), không dùng chư pháp không mà quán tự không; chư pháp không cũng không quán vô không (cái không của cái không có), vô không cũng không quán chư pháp không; chư pháp không cũng không quán hữu không (cái không của cái có); hữu không cũng không quán vô không; hữu không cũng không quán vô hữu không (cái không của cả có lẫn không có), vô hữu không cũng không quán hữu không. Này Xá-lợi-phất! Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật như vậy thì càng tiến lên, liền khế hợp với đạo Bồ-tát.

 "Lại nữa, này Xá-lợi-phất! Bồ-tát học Bát-nhã Ba-la-mật như vậy thì không nghĩ đến năm ấm, cũng không kiêu căng; không nghĩ đến mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; không nghĩ đến hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, xúc chạm và các đối tượng của ý; cũng không nghĩ đến sáu ba-la-mật cho đến mười tám pháp riêng của Phật; không nghĩ đến cũng không kiêu căng. Học Bát-nhã Ba-la-mật như vậy thì cũng không nghĩ rằng tâm cầu đạo mầu nhiệm không gì sánh bằng, cũng không nghĩ đến, không kiêu căng. Vì sao vậy? Vì tâm ấy chẳng phải là tâm, tánh của tâm rộng lớn mà thanh tịnh."

 Xá-lợi-phất hỏi Tu-bồ-đề: "Thế nào là tánh của tâm rộng lớn mà thanh tịnh?"

 Tu-bồ-đề đáp: "Đối với dâm dục, giận dữ, si mê thì không hợp cũng không tan; không hợp với trần lao (phiền não làm nhơ bẩn và mệt nhọc tâm) cũng không tan; không hợp với việc làm ác và sáu mươi hai tà kiến (sáu mươi hai lối thấy sai lầm về ta và thế giới) cũng không tan; cũng không hợp với tâm Thanh văn, Bích-chi-Phật cũng không tan. Đó là tánh của tâm Bồ-tát rộng lớn mà thanh tịnh."

 Xá-lợi-phất lại hỏi: "Tâm có thật có chăng? Mà nói là tâm ấy chẳng phải là tâm."

 Tu-bồ-đề đáp: "Khi tâm không nghĩ tưởng gì, thì có tâm hay không có tâm, có thể nắm được, thấy được, biết được chăng?"

 Xá-lợi-phất đáp: "Thưa Tu-bồ-đề! Không thể nắm được, không thể thấy được, không thể biết được."

 Tu-bồ-đề nói với Xá-lợi-phất: "Nếu khi tâm không nghĩ tưởng gì, thì không thấy có tâm, cũng không thấy không có tâm, không thể nắm được, không thể thấy được, vì thế mà là thanh tịnh."

 Xá-lợi-phất hỏi Tu-bồ-đề: "Thế nào là cái tâm không có tâm?"

 Đáp: "Đối với các pháp không tạo tác, không nghĩ tưởng, đó là cái tâm không có tâm."

 Xá-lợi-phất lại hỏi: "Không làm, không tạo tác cũng là tâm sao? Đối với năm ấm không làm, không tạo tác cũng là tâm, cho đến đối với đạo không làm, không tạo tác cũng là tâm sao?"

 Tu-bồ-đề đáp: "Đúng vậy, đúng vậy! Đúng như điều ông hỏi."

 Lúc ấy Xá-lợi-phất khen ngợi Tu-bồ-đề: "Hay thay, hay thay! Như Tu-bồ-đề đây thật là con của Phật, sinh ra từ Phật, sinh ra từ sự giáo hóa của pháp; đó là bố thí pháp chứ không phải bố thí theo ý muốn riêng (?), tùy theo chỗ chứng ngộ mà giảng pháp, thật đúng như Phật đã khen là bậc đứng đầu về ưa thích hạnh không vắng lặng. Bồ-tát Ma-ha-tát nên học Bát-nhã Ba-la-mật như vậy, thì liền thành bậc A-duy-việt-trí (bậc không còn thối lui trên đường thành Phật), trọn không rời Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát muốn học để biết bậc Thanh văn, Bích-chi-Phật thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật, nên đọc, nên tu tập, nên giữ gìn. Muốn học bậc Bồ-tát thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật, nên đọc, nên học, nên giữ gìn, nên tu tập. Vì sao vậy? Vì trong Bát-nhã Ba-la-mật giảng rộng giáo pháp Ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Bích-chi-Phật, Bồ-tát); Bồ-tát Ma-ha-tát, Thanh văn, Bích-chi-Phật cũng đều từ trong đó mà học và thành tựu."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video