Thiên thứ ba: Những bài quyết (bài ghi nhớ cốt yếu) tổng quát về cách đoán quẻ
Tính tình của các cặp quẻ "phản đối" (những cặp quẻ có hình đảo ngược nhau, nên ý nghĩa cũng trái ngược nhau)
Càn (quẻ tượng trời, thuần dương) thì cứng, Khôn (quẻ tượng đất, thuần âm) thì mềm, nghĩa của hai quẻ trái ngược nhau. Quẻ Tỷ (quẻ về sự gần gũi, nương tựa nhau) là vui mừng, quẻ Khốn (quẻ về sự cùng quẫn) là lo buồn.
Quẻ Lâm (quẻ về sự đến gần, bề trên trông nom bề dưới) là gặp được và ban cho muôn vật; quẻ Quán (quẻ về sự ngắm nhìn, xem xét) là đi tìm cầu muôn vật. Quẻ Mông (quẻ về sự non nớt, mờ tối) là khó thấy rõ; quẻ Truân (quẻ về sự gian nan lúc khởi đầu) là không mất chỗ đứng của mình.
Quẻ Đại Súc (quẻ về sự tích chứa lớn) là phúc bắt đầu sinh ra; gặp quẻ Vô Vọng (quẻ về sự không càn bậy) là tai họa bắt đầu.
Quẻ Thăng (quẻ về sự đi lên) là đi rồi không quay lại; quẻ Tụy (quẻ về sự tụ họp) là tụ lại rồi cuối cùng không rời đi.
Quẻ Khiêm (quẻ về sự khiêm nhường) là tự coi mình là tôn quý (?), quẻ Dự (quẻ về sự vui vẻ, an nhàn) là người lười nhác; quẻ Chấn (quẻ tượng sấm) là động, quẻ Cấn (quẻ tượng núi) là dừng lại.
Quẻ Đoài (quẻ tượng đầm hồ) chủ về chuyện gặp gỡ bên ngoài, là chỗ tai họa ẩn giấu (?); quẻ Tùy (quẻ về sự đi theo) thì theo ở phía trước, quẻ Khảm (quẻ tượng nước, chỉ hiểm nguy) thì ở phía sau, chỉ là sống yên tạm bợ cho qua (?).
Quẻ Bác (quẻ về sự bóc mòn, sụp đổ) là thân thể tiêu mòn, mục nát; quẻ Phục (quẻ về sự trở lại) là tự sinh lại; quẻ Cổ (quẻ về việc hư hỏng cần sửa sang) chỉ là sửa đổi lỗi lầm trước kia mà thôi.
Quẻ Minh Di (quẻ về ánh sáng bị che lấp, tổn thương) là bên trong sáng sủa mà lại gặp tổn hại; quẻ Tấn (quẻ về sự tiến lên) chủ về sáng tỏ bên ngoài và thông suốt lẽ phải.
Quẻ Ích (quẻ về sự thêm lên) ví với sự tươi tốt, quẻ Tổn (quẻ về sự bớt đi) là hình ảnh suy giảm; quẻ Hàm (quẻ về sự cảm ứng) là nhanh, quẻ Hằng (quẻ về sự bền lâu) là chậm, quẻ Hoán (quẻ về sự tan tác) là trốn đi xa.
Quẻ Đồng Nhân (quẻ về sự hòa đồng với người) là thân thiết bên trong, quẻ Khuê (quẻ về sự chia lìa, trái nhau) là xa cách bên ngoài; quẻ Giải (quẻ về sự cởi gỡ) là thong thả, quẻ Kiển (quẻ về sự khó khăn trắc trở) là khó khăn mới mở ra.
Quẻ Ly (quẻ tượng lửa) là văn vẻ đẹp đẽ, quẻ Cấn là sáng tỏ (?); quẻ Độn (quẻ về sự lui ẩn) là rút lui quay mình, quẻ Cấu (quẻ về sự gặp gỡ) là gặp nhau.
Quẻ Đại Hữu (quẻ về sự có nhiều) là đông đúc, quẻ Phong (quẻ về sự thịnh lớn) là nhiều; quẻ Khảm là bước vào chốn hiểm, quẻ Chấn là dấy lên.
Quẻ Nhu (quẻ về sự chờ đợi) là không tiến lên, quẻ Tụng (quẻ về sự kiện tụng, tranh cãi) là không yên ổn; quẻ Ký Tế (quẻ về việc đã xong) là đã định hẳn, không còn lo về sau.
Quẻ Vị Tế (quẻ về việc chưa xong) là chỗ cùng tận của người con trai; lời của quẻ Quy Muội (quẻ về việc con gái về nhà chồng) là sự khởi đầu của việc về nhà chồng.
Quẻ Bĩ (quẻ về sự bế tắc) gặp cảnh "cái lớn đi, cái nhỏ đến" (khí dương lớn mạnh ra đi, khí âm nhỏ yếu kéo đến, tức điều tốt mất, điều xấu tới); quẻ Thái (quẻ về sự hanh thông) là "cái lớn đến, cái nhỏ đi" (điều tốt tới, điều xấu lui).
Quẻ Cách (quẻ về sự đổi thay) là bỏ cái cũ, quẻ Đỉnh (quẻ tượng cái vạc, chỉ sự lập cái mới) là theo cái mới; quẻ Tiểu Súc (quẻ về sự tích chứa nhỏ) là ít ỏi, quẻ Phệ Hạp (quẻ về sự cắn nhai) là ăn.
Quẻ Lữ (quẻ về người lữ khách) là bị giữ chân ở bên ngoài, quẻ Đại Quá (quẻ về sự quá mức lớn) là nghiêng đổ; quẻ Quải (quẻ về sự quyết đoán, cắt đứt) là rõ ràng, nghĩa là nhanh gọn và có lợi.
Phải xét kỹ càng từng chữ một; tính tình trái ngược nhau của các quẻ trong thiên Tạp quái (một thiên giải thích Kinh Dịch, nêu ý nghĩa các quẻ theo từng cặp) là như vậy đó.
Các lệ về đoán vật
Phàm khi xem số để đoán vật, hãy xem quẻ đã lập thành, rồi xem hào từ (lời Kinh Dịch viết cho từng hào; hào là mỗi vạch trong sáu vạch của một quẻ). Ví dụ được quẻ Càn: hào từ "Tiềm long vật dụng" (rồng còn ẩn dưới nước, chớ dùng) thì nói là vật không dùng được; "Hiện long tại điền" (rồng hiện ra ở ruộng) thì nói là vật ở trong ruộng; "Hoặc dược tại uyên" (có lúc nhảy ở vực sâu) thì nói là vật ở trong nước; "Kháng long hữu hối" (rồng bay lên quá cao, có điều ân hận) thì là đồ bỏ đi. Như được quẻ Khôn với hào từ "Trực, phương, đại" (thẳng, vuông, lớn) thì nói là đồ vật thẳng, vuông và to lớn; "Quát nang vô cữu" (buộc thắt miệng túi, không có lỗi) thì nói là vật được bọc gói; "Hoàng thường nguyên cát" (xiêm màu vàng, rất tốt lành) thì nói là vật thuộc loại quần áo màu vàng; "Kỳ huyết huyền hoàng" (máu của nó màu đen và vàng) thì là vật bằng đá, hoặc vật gặp đá mà vỡ; "Khốn vu chu lâm" (khốn đốn ở chỗ gốc cây trong rừng) thì nói là vật bằng gỗ. Lại có khi hào từ chỉ nói việc, không nói đến loại vật, nên không thể quyết đoán được, thì phải dùng hình tượng mà mỗi quẻ trong tám quẻ đơn (Càn, Khảm, Cấn, Chấn, Tốn, Ly, Khôn, Đoài) bao gồm để xét.
Lại có quyết rằng: cái hay của việc dùng thể và dụng để đoán vật (thể là quẻ đơn tượng trưng cho bản thân điều được hỏi, tức chủ thể; dụng là quẻ đơn tượng trưng cho sự việc, đối tượng tác động đến chủ thể), cái hay của sinh, khắc, chế, hóa (các quan hệ của ngũ hành: sinh là nuôi dưỡng, giúp đỡ; khắc là áp chế, làm hại; chế là kiềm giữ; hóa là biến đổi), trong các bài quyết thì điều này là đúng nghiệm nhất. Quẻ dụng sinh cho quẻ thể thì là vật ăn được; quẻ dụng khắc quẻ thể thì là vật dơ bẩn mà có thể đến gần người. Quẻ thể sinh cho quẻ dụng thì là đồ vật chưa làm xong; quẻ thể khắc quẻ dụng thì là vật vỡ vụn, hư tổn, gãy nát; tỷ hòa (thể và dụng cùng một hành, ngang hòa với nhau) thì là đồ vật đã làm xong và có ích. Lại nữa, tượng nào sinh cho thể là vật quý, tượng nào khắc thể là vật hèn, còn tượng bị thể làm hao tiết (thể phải sinh ra cho nó, khiến thể bị hao bớt) thì là đồ bỏ đi.
Lại có quyết rằng: phàm khi tính số này, lấy quẻ thể làm chủ, xem nó cứng hay mềm. Quẻ dụng thì xem nó có ích hay vô ích. Thể sinh ra thì xét vuông, tròn, cong, thẳng, là vật làm ra được, dùng được; nếu dụng sinh thể thì là vật ăn được. Từ quẻ dụng và quẻ biến (quẻ mới sinh ra khi hào động đổi âm thành dương hoặc ngược lại) cùng hỗ quái (quẻ được ghép từ các hào giữa của quẻ chính, tức hào 2-3-4 và hào 3-4-5) thì xem màu sắc và số lượng của vật. Hỗ quái này dùng để quyết định số lượng của vật. Ví dụ hỗ quái thấy Càn, Đoài thì quyết là số một, số hai. Hỗ quái thấy Cấn, Khôn thì là số bảy, số tám (theo tiên thiên số, tức con số gán cho tám quẻ theo thứ tự Tiên thiên: Càn 1, Đoài 2, Ly 3, Chấn 4, Tốn 5, Khảm 6, Cấn 7, Khôn 8). Nhưng nếu hỗ quái lặp lại, như hai lần Càn, hai lần Cấn, hai lần Khôn, hai lần Khảm, hai lần Ly…, thì đều là hai món. Vật gặp lúc vượng (lúc hành của quẻ đang mạnh nhất theo mùa) thì số vật nhiều; gặp lúc suy (lúc hành của quẻ yếu) thì vật ít. Ly là vật rỗng ở giữa, hoặc là tay không, không có vật gì. Lại khi quyết số lượng của vật, ví dụ hỗ quái là quẻ Cấn, theo tiên thiên số là bảy, theo hậu thiên số (con số gán cho tám quẻ theo thứ tự Hậu thiên, trong đó Cấn là 8) cũng không ra ngoài số tám.
Quyết về việc lấy gì làm thể khi đoán số vật
Phàm khi tính số vật, không chỉ lấy quẻ thể làm thể, mà quẻ nào có nhiều nhất thì đều có thể lấy làm thể. Như quẻ Càn thuộc hành Kim mà nhiều, thì lấy Kim làm thể, tức là nhiều phần cứng; quẻ Khôn nhiều thì lấy Thổ làm thể, nhiều phần mềm. Như quẻ thể là Càn mà hỗ quái lại cũng là Càn, thì chắc chắn nói: Kim làm thể nên cứng, đó là vật tròn, chắc, cứng rắn. Không phải kim loại cũng không phải đá, thì đây là thể vậy (?). Xem vật mà quẻ thể, hỗ quái, quẻ biến đều không có khí sinh vượng (không được sinh trợ, cũng không gặp lúc mạnh) thì là vật không thuộc vào ngũ hành (năm hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ). Xem vật thì xem hào: như trong các quẻ đơn có nhiều hào dương (vạch liền) thì là vật nhiều phần cứng; nhiều hào âm (vạch đứt) thì là vật nhiều phần mềm.
Lại có quyết rằng: xem vật mà hào biến nằm ở hào năm, hào sáu, thì phần nhiều là vật biết bay, biết động.
Xem vật lấy hào biến làm chủ
Phàm khi xem vật, lấy quẻ biến làm chủ, đó là chỗ ứng nghiệm khi vận dụng. Ví dụ được quẻ Càn, hào một biến thì quẻ dưới thành Tốn (quẻ tượng gió, thuộc Mộc), là vật bằng gỗ đã bị dao kim loại gọt qua. Hào hai động biến thành Ly (thuộc Hỏa), là kim loại đã được tôi luyện trong lửa. Hào ba động biến thành Đoài (quẻ chỉ sự gãy vỡ), là đồ vật bằng năm thứ kim loại bị hư hỏng gãy nát, tuy tròn nhưng có nhiều chỗ vỡ.
Phép khắc ứng khi xem vật (khắc ứng là những điềm, sự việc xảy ra ngay trước mắt người đoán vào lúc gieo quẻ, dùng làm dấu hiệu để đoán)
Phàm khi tính vật thành hay hỏng, lại phải xem khắc ứng đối với quẻ thể ra sao. Lúc quẻ đã lập mà chưa quyết đoán, nếu thấy gặp vật tròn thì đoán là vật tròn. Thấy có người gánh đất đi qua thì đoán là vật ở trong đất. Thấy vật cứng chắc thì nói là vật cứng chắc. Thấy có vật mềm mục thì nói là vật mềm mục.
Quyết xem vật theo thời
Phàm khi tính vật, theo thời mà xét lẽ thì không có lần nào không nghiệm. Mùa xuân được Chấn, Ly thì là hoa; mùa hạ được Chấn thì là vật có tiếng kêu; mùa thu được Đoài thì là đồ vật đã thành mà bị gãy hỏng; mùa đông được Khôn thì là vật bằng đất vô dụng.
Lệ về việc vận dụng Kinh Dịch khi xem vật
Có người dùng lồng đựng một vật, tính được quẻ Địa Thiên Thái, hào một biến thành quẻ Thăng, hỗ quái thấy Chấn, Đoài, bèn nói rằng: vật này hẳn thuộc loài cỏ cây và mọc trong đất. Màu xanh, rễ vàng, phải là cỏ cây còn liền cả rễ. Bởi hào từ nói: "Bạt mao nhự, dĩ kỳ vị" (nhổ cỏ tranh thì rễ kéo theo cả chùm). Bèn nói rằng: đây là cỏ cây có gốc rễ khô (?); xem ra thì là cỏ cây còn liền rễ, mới hái từ trong đất lên. Hỗ quái Chấn là màu xanh (?), Đoài là rễ vàng.
Lại có người lấy cái chuông úp lên một vật, bảo đoán, được quẻ Hỏa Phong Đỉnh biến thành quẻ Lôi Phong Hằng. Bèn nói rằng: đây là vật có giá trị và có khí thế, tuy tròn nhưng nay đã sứt mẻ. Màu nó trắng và dùng được. Bởi lời hào nói: "Đỉnh ngọc huyễn, đại cát" (cái vạc có quai xỏ bằng ngọc, rất tốt lành). Hỗ quái thấy Càn, Đoài, nên tuy tròn mà mặt đã vỡ. Mở ra xem thì là chiếc vòng ngọc có dây tua, quả nhiên đã vỡ.
Những lần đoán chơi muôn vật mà nghiệm
Phàm đoán vật trong tay người khác: Càn thuộc Kim là vật tròn, trắng. Màu nó trắng, tính nó cứng, là vật thuộc loại của quý; nếu có khí (được vượng hoặc được sinh trợ) thì là vật vô giá. Khảm là màu đen, tính mềm, là vật gần nước. Lại Cấn là vật trong đất, thuộc loại ngói, đá; có khí thì là đồ vật đã thành, màu vàng; gặp Đoài khắc, không có khí (suy yếu) thì là vật gãy hỏng. Lại Tốn, Chấn là tre gỗ; có khí là vật có ích, là vật ăn được; không có khí thì chỉ là loại tre gỗ. Gặp loại Đoài thì ăn được, là thứ quả đúng mùa, màu xanh; có khí thì mềm, không có khí thì cứng. Chấn, Tốn gặp Khảm thì là vật dơ ướt, hoặc nếu có khí…; nếu không có khí thì là gỗ mục nát. Ly màu đỏ (?), tính mềm; có nước có gỗ mà lửa đốt thì hẳn là loại than; có khí thì là vật có giá trị, bán được. Khôn là vật trong đất, màu vàng, tính ôn hòa. Đoài là vật gãy hỏng, có miệng. Phàm khi đoán vật: mùa xuân gặp Chấn, Tốn; mùa hạ gặp Ly; mùa thu gặp Càn, Đoài; mùa đông gặp Khảm (tức quẻ đang vượng theo mùa) thì đều nên coi là vật dùng được, đồ vật đã thành. Nếu không thì là vật vô dụng. Nếu gặp lục hư bị xung phá (sáu hào của quẻ đều trống rỗng, bị xung khắc phá vỡ) thì ắt là tay không, không có vật gì.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video