Thiên Tổng quyết về cách đoán quẻ, phần thứ tư
Bài quyết về mười loại "ứng" khi xem bói
Phàm khi xem bói, lấy thể quái (quẻ đơn đại diện cho người hỏi, tức chủ thể) làm chủ, lấy dụng quái (quẻ đơn đại diện cho sự việc được hỏi) làm sự ứng của việc; điều ấy vốn đúng rồi. Nhưng thể quái đã là chủ thì phải dùng hỗ quái (quẻ ghép từ các hào ở giữa của quẻ chính, cho biết diễn biến giữa chừng) để xem sự tương ứng, cùng đối chiếu mà xét họa phúc.
Thế nhưng hôm nay được quẻ này, xét trong thể, dụng, hỗ, biến mà đoán ra như thế; ngày mai lại được đúng quẻ này, thể dụng y như cũ, lẽ nào lại cứ đoán y như vậy? Vậy thì làm thế nào mới được? Phải có thuyết "mười ứng" rồi sau mới được.
Thuyết mười ứng gồm: chính ứng, hỗ ứng, biến ứng, nhật ứng, khắc ứng, ngoại ứng, thiên thời ứng, địa lý ứng, nhân sự ứng; đó gọi là mười ứng. Chính ứng là sự ứng của quẻ chính. Hỗ ứng là sự ứng của hỗ quái. Biến ứng là sự ứng của biến quái (quẻ mới sinh ra sau khi hào động đổi âm dương, cho biết kết cục). Đây là phép quyết của hai loại quẻ (?). Người xem bói đều dùng chúng để đoán tốt xấu cả rồi.
Còn lẽ của các ứng khác thì có người không biết, cho nên phải nắm được phép quyết dùng các ứng ấy thì quẻ mới không lần nào không nghiệm. Không nắm được phép quyết mà xem bói tốt xấu thì có khi nghiệm, có khi không. Ai được phép quyết này nên giữ kín.
Chính ứng
Chính ứng là dựa vào hai quẻ thể và dụng mà đoán tốt xấu.
Hỗ ứng
Hỗ ứng là dựa vào hỗ quái mà đoán tốt xấu.
Biến ứng
Biến ứng là dựa vào biến quái mà đoán tốt xấu.
Phương ứng
Phương ứng là lấy thể quái làm chủ, xem người đến hỏi đang ở phương hướng nào, tức là xem phương hướng chỗ người ấy ngồi hay đứng. Phương ấy nên sinh thể quái (theo ngũ hành tương sinh, tức là nuôi dưỡng, giúp sức cho thể quái), lại nên tỉ hòa với thể quái (cùng một hành với nhau) thì tốt. Nếu khắc thể quái (theo ngũ hành tương khắc, tức là chế ngự, làm hại thể quái) thì xấu. Nếu thể quái sinh cho nó (thể quái bị hao sức) thì cũng không tốt.
Nhật ứng
Nhật ứng là lấy thể quái làm chủ, xem ngày đang xem bói thuộc quẻ nào, và thể quái so với ngày hôm đó là suy hay vượng (yếu hay mạnh). Đại để quẻ của ngày nên sinh thể, nên tỉ hòa; không nên khắc thể, cũng không nên để thể quái sinh cho nó.
Quẻ khí (hành khí mà ngày ấy thuộc về) của ngày hôm đó, như ngày Dần, Mão thuộc Mộc (gỗ); ngày Tỵ, Ngọ thuộc Hỏa (lửa); ngày Thân, Dậu thuộc Kim (kim loại); ngày Hợi, Tý thuộc Thủy (nước); ngày Thìn, Tuất, Sửu, Mùi thuộc Thổ (đất). (Dần, Mão… là các địa chi, mười hai ký hiệu dùng để đánh dấu ngày tháng năm giờ; Mộc, Hỏa, Kim, Thủy, Thổ là ngũ hành, năm yếu tố cơ bản sinh khắc lẫn nhau.)
Khắc ứng
Khắc ứng (ứng ngay trong khoảnh khắc) chính là phép quyết "tam yếu" (ba điều cốt yếu: tai nghe, mắt thấy, lòng nghĩ, tức là lấy những gì bắt gặp lúc gieo quẻ làm điềm). Ngay trong lúc xem bói, tùy theo những điềm tốt xấu nghe thấy, trông thấy mà coi đó là sự ứng tốt xấu.
Ngoại ứng
Ngoại ứng là sự ứng của quẻ bên ngoài. Trong lúc xem bói, tình cờ thấy vật gì từ bên ngoài đi đến thì xem vật ấy thuộc quẻ nào. Như thấy lửa thì được quẻ Ly, thấy nước thì được quẻ Khảm, v.v. Như thấy người già, ngựa, vàng ngọc, vật tròn thì được quẻ Càn. Thấy bà già, trâu bò, đồ bằng đất bằng ngói thì được quẻ Khôn, v.v.
Lại như thấy những thứ ấy thì coi là quẻ ngoại ứng. Đồng thời xét quan hệ sinh, khắc, tỉ hòa giữa quẻ ấy với thể quái để đoán tốt xấu.
Thiên thời ứng
Thiên thời ứng (ứng theo thời tiết): trong lúc xem bói, trời quang sáng là Ly, mưa tuyết là Khảm, gió là Tốn, sấm là Chấn. Như Ly làm thể thì nên trời quang; Khảm làm thể thì nên có mưa; Tốn làm thể thì nên có gió; Chấn làm thể thì nên có sấm. Lửa gặp sấm là tỉ hòa (?); lại tham chiếu sinh khắc để định tốt xấu.
Địa lý ứng
Địa lý ứng (ứng theo nơi chốn): lúc xem bói, nếu ở trong rừng tre là đất của Chấn, Tốn; ở trên sông ngòi, khe suối, ao đầm là Khảm; ở chỗ có ngũ kim (năm loại kim loại: vàng, bạc, đồng, sắt, thiếc) là vùng của Càn, Đoài; ở chỗ lò gạch, bếp, lò lửa là Ly; ở chỗ đất, ngói là Khôn, Cấn. Đều đối chiếu với thể quái, bàn theo lẽ sinh, khắc, tỉ hòa mà đoán.
Nhân sự ứng
Nhân sự ứng (ứng theo việc của con người) chính là sự ứng nghiệm về việc người trong phép tam yếu. Trong lúc xem bói, tình cờ gặp việc người tốt lành thì là tốt, tình cờ gặp việc người xấu thì là xấu. Như nghe tiếng cười nói thì báo có việc vui mừng; gặp cảnh khóc lóc thì báo có việc buồn rầu.
Lại lấy những việc người thuộc về quẻ nào mà luận: người già là Càn, bà già là Khôn, con trai nhỏ là Cấn, con gái nhỏ là Đoài. Đồng thời xem quẻ của việc người ấy với thể quái là sinh, khắc hay tỉ hòa để đoán tốt xấu.
Lẽ của mười ứng này là: phàm trong lúc xem bói, lấy những gì tai nghe mắt thấy để đoán tốt xấu, đều lấy thể quái làm chủ mà xét kỹ lẽ sinh, khắc, tỉ hòa. Như xem về bệnh tật, nếu trong hỗ quái và biến quái đều có quẻ khắc thể, mà trong bản quái (quẻ gốc) lại không có quẻ nào sinh thể, thì quyết là không tốt.
Lại xem thể quái suy hay vượng: nếu thể vượng thì còn có hy vọng, thể suy thì không còn đường sống. Như thế rồi, lại xem trong các ứng nếu có cái sinh thể thì trong nguy có cứu; nếu có cái khắc thể thì đừng mong yên ổn. Những việc xem bói khác cũng theo đó mà suy ra.
Bàn về mười ứng lớn của sự việc (văn bí truyền bàn về ngày giờ)
Một, Đi: hỏi việc quan (việc kiện tụng, việc dính đến quan phủ): nếu thuộc Mộc, Mộc vượng thì có giấy tờ; thuộc Hỏa thì có kiện tụng; hỏi tiền của mà thuộc Kim thì tiền của sẽ đến. Có khách đến hỏi bệnh: người thuộc Hỏa thì sốt nóng từng cơn; thuộc Kim, Thủy thì (ứng với) nước cơm, cháo loãng (?).
Hai, Đứng: kiện tụng không nổ ra; Mộc, Thổ mà không có Kim thì có cãi cọ to nhỏ; bệnh không hiểm. Hỏi tiền của mà thuộc Thủy, Thổ thì có quý nhân (người có địa vị, người giúp đỡ) đến, giấy tờ được khởi động.
Ba, Ngồi: hỏi kiện tụng thì có kiện mà không thành. Hỏi tiền của mà thuộc Hỏa thì báo có người khuyên giải hòa. Kim thì hao tiền, Mộc thì được tiền. Bệnh qua tháng thì lui (?); lại có phạm đến thần cây rừng, có tai họa nhưng không hiểm.
Bốn, Nằm: hỏi kiện tụng mà người nằm nghiêng thì muốn dậy ắt sẽ phát sinh việc (?), báo việc thuộc về âm nhân (đàn bà). Kim thì có tiền của; Hỏa thì việc phát ra mà hao tiền. Thổ, Thủy thì không có tiền, việc khó thành. Thổ, Mộc thì có tiền của.
Năm, Gánh: kiện tụng thì bị người làm cho tự kinh sợ, nói chuyện mặt đối mặt với người thì thành cãi cọ. Hỏi tin tức mà gặp Thủy, Thổ thì được tiền của. Kim, Mộc thì có khách đến. Bệnh là do phạm phải điều kiêng, tứ chi nặng nề không dậy nổi.
Sáu, Khoanh tay (?): kiện tụng không thành; Hỏa thì có tiền của; Thủy, Thổ thì có tai họa. Trong lòng không yên, có quý nhân, báo có cãi cọ, nhưng không hiểm.
Bảy, Quấn khăn đầu: kiện tụng thì liền thấy cãi cọ. Hỏa thì kiện tụng lớn; Thủy, Thổ thì tỉ hòa. Tiền của không có, phần thuộc về kẻ tiểu nhân (?). Cãi cọ, tức giận. Bệnh thì báo đàn bà, trẻ nhỏ gặp tai họa.
Tám, Đi chân đất: kiện tụng thì hao tiền, bị người ngoài lấn ép, trong lòng kinh hoảng. Hỏa báo hao tiền, Thổ thì không hiểm. Bệnh thì có tang đến.
Chín, Vui: kiện tụng thì bản thân không làm chủ được, người ngoài có lời mời, khuyên giải việc kiện. Có rượu thịt, nhưng là việc của người khác. Cãi cọ ầm ĩ, cầu tiền của thì không được. Không hiểm.
Mười, Giận: kiện tụng báo bị người ngoài lấn ép, không phải ra quan, báo hao tiền. Nhờ dựa vào người khác mà thoát được (?); Hỏa thì kinh sợ, bệnh hiểm.
Quẻ ứng (cùng với phần loại tượng tám quẻ ở trước, phần lớn giống nhau, chỉ khác chút ít; người đọc có thể đối chiếu lẫn nhau)
Càn là trời, là hình tròn, là vua, là cha, là đầu, là kim loại, là ngọc, là lạnh, là băng, là màu đỏ thẫm, là ngựa tốt, là ngựa già, là ngựa gầy, là ngựa lông lang lổ, là quả trên cây. Sách "Cửu gia Dịch" (sách chú giải Kinh Dịch của chín nhà học giả đời Hán) nói: "Là rồng, là thẳng, là áo, là lời nói."
Như bảy quẻ Cấu, Độn, Bĩ, Lý, Vô Vọng, Tụng, Đồng Nhân (các quẻ kép sáu vạch, mỗi quẻ do hai quẻ đơn ba vạch chồng lên nhau) thì Càn ở trên, cái cứng ở ngoài. Như bảy quẻ Đại Hữu, Thái, Đại Tráng, Quải, Nhu, Đại Súc, Tiểu Súc thì Càn ở dưới, cái cứng ở trong.
Càn Khôn là cứng và mềm, bốn tượng phát ra biến thành tám quẻ (?); chỉ có sáu hào (sáu vạch của quẻ kép) động thì tùy thời mà khác nhau, không bó buộc vào một kiểu. Tính Càn ôn hòa mà cứng rắn ngay thẳng, ở phương tây bắc, không ở vị trí Tý, Ngọ mà ở vị trí Tuất, Hợi. Nếu theo lễ pháp thì là cứng mà tốt, là sáng suốt; nếu không theo lễ pháp thì là cứng mà ác, là hung bạo.
Thiên văn (hiện tượng trên trời): tuyết, lão dương (khí dương đã lên đến cực điểm, sắp chuyển hóa).
Khí trời: lạnh.
Hung dữ, trộm cướp: lính cầm cung, giặc cướp, kẻ ngang ngược, xác chết còn quàn.
Quan chức, người quyền quý: quý nhân trong triều, quan coi muối, quan thái thú (quan đứng đầu một quận), tọa chủ (quan chủ khảo, được người thi đỗ tôn làm thầy).
Thân thể: đỉnh đầu, má, gò má và hàm.
Tính tình: cứng mạnh, ngay thẳng, đáng tôn trọng, thích cao, đánh trận thì tốt (?).
Âm thanh: ngay ngắn, trong trẻo, âm thương (một trong năm âm của nhạc cổ, ứng với hành Kim).
Tin tức: tin từ triều đình có thay đổi, lệnh triệu về, được tiến cử, được thăng chức (?), người thân kết nghĩa (?).
Ý về sự việc: quẻ trên là nhà có danh vọng, bề thế (?), quẻ dưới là bọn ngang ngược.
Bệnh tật: mạch ở kinh Thái dương (một đường kinh lạc trong y học cổ) căng và chặt, bị trời phạt, khí bên trên bế tắc, mắt nóng, lúc nóng lúc lạnh.
Thuốc kèm theo: thuốc viên.
Khôn là đất, là mẹ, là vải, là nồi, là keo kiệt, là đồng đều, là bò mẹ bò con, là xe lớn, là vân vẻ, là đông người, là cái cán; đối với đất thì là đất đen.
Chấn là sấm, là rồng, là màu đen pha vàng, là hoa nở rộ, là đường lớn, là con trưởng, là quyết đoán nóng nảy, là tre non xanh, là lau sậy; đối với ngựa thì là ngựa hí hay, là ngựa có chân sau trắng (?), là ngựa hay cất vó, là ngựa trán trắng; đối với lúa má thì là mầm mọc đội vỏ lên; đến cùng thì là mạnh mẽ, là tươi tốt rực rỡ.
Tốn là cây, là gió, là con gái trưởng, là dây mực thẳng, là thợ, là màu trắng, là dài, là cao, là tiến lui, là không dứt khoát, là mùi; đối với người thì là ít tóc, là trán rộng, là mắt nhiều lòng trắng, là gần lợi buôn bán được gấp ba; đến cùng thì là quẻ nóng nảy.
Khảm là nước, là ngòi rãnh, là ẩn nấp, là uốn cong thành thẳng và uốn thẳng thành cong, là cung và bánh xe; đối với người thì là thêm lo, là bệnh tim, là đau tai, là quẻ của máu, là màu đỏ; đối với ngựa thì là lưng đẹp, là tính nóng vội, là cúi đầu, là móng mỏng, là kéo lê; đối với xe thì là hay hư hỏng; là thông suốt, là mặt trăng, là trộm; đối với cây thì là cứng mà nhiều lõi.
Ly là lửa, là mặt trời, là chớp, là con gái giữa, là áo giáp mũ trụ, là giáo mác binh khí; đối với người thì là bụng to; là quẻ khô; là ba ba, là cua, là ốc, là trai, là rùa; đối với cây thì là cây rỗng ruột, ngọn khô.
Cấn là núi, là đường nhỏ, là đá nhỏ, là cổng cửa, là quả cây và quả dây leo, là người giữ cửa và hoạn quan, là ngón tay, là chó, là chuột, là loài có mỏ đen; đối với cây thì là
cây cứng nhiều mắt.
Đoài là đầm, là con gái út, là đồng cốt, là miệng lưỡi, là hủy hoại gãy đổ, là vật bám rồi rời ra (như quả chín rụng); đối với đất thì là đất cứng mặn; là vợ lẽ, là dê.
◄ Trước
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video