Thiên thứ năm về Thể – Dụng – Sinh – Khắc (Thể: quẻ đại diện cho bản thân người hay vật được xem; Dụng: quẻ đại diện cho sự việc, ngoại cảnh tác động lên người hay vật ấy; Sinh: hành này nuôi dưỡng, giúp đỡ hành kia; Khắc: hành này chế ngự, làm hại hành kia)
Bài ca "Xem vật thấu huyền"
"Động Huyền ca" nghĩa là lời bàn thông suốt những điều huyền diệu sâu xa. Bài ca này phần lớn viết ra để xem trạch khí (cái khí, cái không khí toát ra từ một ngôi nhà, qua đó đoán vận nhà). Xưa kia Ngưu Tư Hối mỗi lần vào nhà ai thì đều biết trước điềm tốt xấu của nhà ấy, có lẽ là nhờ thuật này. Vì vậy, nhà hưng hay suy thì ắt có điềm lành hoặc điềm quái gở báo trước; người hiểu biết thì nhìn ra, người không hiểu thì mù mờ. Bài ca này vạch ra chỗ sâu kín ấy, toàn là những lẽ tất nhiên, chớ coi đó là chuyện nông cạn tầm thường. Muôn việc trên đời không gì không có số (sự vận hành định sẵn có thể tính bằng con số), lý lẽ nằm ngay trong đó. Cát, hung, hối, lận (cát: tốt; hung: xấu; hối: ăn năn, việc đáng tiếc; lận: khó khăn, vướng víu) đều có then chốt của nó, nên họa phúc có thể biết trước. Về ngũ hành (năm yếu tố cơ bản cấu thành và chi phối vạn vật) là Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, thì trước hết lấy sự sinh khắc giữa chúng làm chủ. Còn năm màu xanh, vàng, đỏ, đen, trắng ứng với năm hành thì phải phân biệt hình dạng, xem xét cho rõ ràng.
Việc lành dữ của một nhà làm sao thấy được? Chỉ cần dựa vào lẽ huyền diệu mà phán đoán.
Lúc bước vào cửa, phân biệt những gì mắt thấy tai nghe, từ đó xét được nhà hưng hay suy.
Nếu khí nhà ấm áp như ngày xuân, thì trong nhà sinh ra hòa khí.
Nếu nhà lạnh lẽo vắng vẻ như mùa thu, thì từ đây dần dần suy sụp.
Nếu tự nhiên thơm tho như phòng trồng hoa lan, thì phúc đến không ngày nào ngớt.
Gà, lợn, mèo, chó làm hôi thối nồng nặc mùi tanh, thì nghèo đói, bệnh tật kéo đến quấy nhiễu.
Đàn ông, đàn bà ăn mặc chải chuốt đều gọn gàng, thì từ nay nền nếp gia phong thịnh vượng.
Người nhà mặt mũi nhem nhuốc, đầu tóc bù xù, thì chắc chắn sẽ có chuyện buồn đau.
Có tiếng như ma khóc, đàn bà than thở, lòng dạ buồn rầu, thì tai họa sẽ đến với đàn bà và trẻ nhỏ trong nhà (?).
Người già vô cớ hai hàng nước mắt rơi, thì chẳng bao lâu sẽ gặp chuyện sầu bi.
Tường vách trước cửa sứt mẻ, thì cơ nghiệp trong nhà giữa chừng dần tàn lụi.
Máng nước, dòng nước chảy hướng về phía cửa, thì tiền của mãi khó gom giữ.
Bỗng nhiên trên mái nhà mọc cỏ lạ, thì nhà ấy được thêm che chở, gặp điều tốt.
Cửa nhà thanh tĩnh, sáng sủa, không chút bụi bặm, thì ắt sinh ra người tài giỏi.
Nếu có chiếc giày rách treo ngay cửa, thì ắt có kẻ đầy tớ lấn lướt chủ.
Nếu thường có đồ vỡ nát ở cửa bên, thì chắc chắn bất lợi cho người chủ nhà.
Hoa đào rực rỡ che cửa hoặc mọc sát giếng, thì trong nhà có chuyện trăng hoa.
Trước nhà sau nhà có cây ngô đồng cao, thì người chủ nhà phải chia lìa.
Nếu bên giếng trồng cây lê cao (chữ "lê" đồng âm với chữ "ly" là lìa xa), thì thường có người phải rời bỏ quê hương.
Bài vị thờ ở từ đường bỗng dưng tự bốc cháy như đốt hương (?), thì e rằng sẽ chuốc lấy tai họa về lửa.
Ngói trước mái hiên rơi ngay trước cửa, thì mọi việc đều đáng lo sụp đổ, hỏng hết.
Nếu vứt bát vỡ vào hố xí, thì từ đó sẽ thấy nghèo khó.
Ban ngày không nên đặt đèn dưới đất, kẻo người chết sẽ nối nhau.
Chuột nghênh ngang chạy ra giữa ban ngày, thì chẳng bao lâu sẽ hao tốn tiền của.
Gà mái gáy sáng, kêu ò ó, thì người nhà sẽ gặp tai nạn.
Buổi sớm chim khách kêu ríu rít liên hồi, thì người đi xa sắp về.
Trăn rắn tình cờ bò vào nhà, thì người nhà mắc bệnh, gặp chuyện ma quái tà ám.
Bầy chim sẻ tranh nhau đuổi bắt rộn rã trước cửa, thì chắc chắn có chuyện cãi cọ, thị phi lộn xộn.
Tình cờ có chim cú (?) kêu ngay cửa, thì người trong nhà gặp tai họa.
Vào cửa mà thấy có đàn dê, thì chủ nhà mắc bệnh ôn hoàng (bệnh dịch khiến người vàng da, vàng mắt).
Nếu thuyền bè đặt trên đất bằng, thì tuy yên ổn nhưng thành ra trì trệ, ứ đọng.
Bóng cây nhà người khác vươn qua tường sang nhà mình, thì thường được của bất ngờ.
Bậc đá trước thềm phần nhiều sứt gãy, thì việc đã thành phần nhiều cũng suy tàn, mất đi.
Vào cửa vừa lên tiếng mà trà, hoa quả đã đem ra ngay, thì người vợ lo việc bếp núc là người nắm giữ của cải trong nhà (?).
Ba bữa ăn trong ngày khói bếp đều lên sớm, thì nền nếp gia đình dần vững tốt.
Nhiều đêm liền lửa ủ trong bếp không giữ được, thì người ly tán, của cải tiêu tan.
Nghìn cửa vạn nhà khó mà kể cho đầy đủ hết, nhưng lẽ lý đều nằm sẵn trong lòng ta.
Bài văn này dẫn đường, phát xuất từ học thuyết Tiên thiên (cách sắp xếp và tính quẻ Dịch theo trật tự nguyên sơ tương truyền do Phục Hy đặt ra), sâu xa đến mức đi vào chỗ huyền diệu tột cùng.
Bài "Động Huyền ca" này cùng với bài "Linh Ứng" có cùng nguồn gốc nhưng hơi khác nhau. Bài kia phần nhiều là khẩu quyết dùng cho việc bói quẻ: lúc đang bói, tùy theo những gì xuất hiện, những gì nhìn thấy mà lấy làm điềm khắc ứng (dấu hiệu báo trước sự việc sẽ ứng nghiệm). Còn bài ca này không chỉ dùng cho việc bói: hễ lúc nào đó bước vào nhà người ta, thấy có việc này thì ắt có lẽ này; phần lớn là gửi gắm cái ý (?) quan sát. Tuy vậy, có mấy điều mà người nhà có thể lấy đó để răn mình và tránh đi, may ra có thể đổi họa thành phúc. Nếu không biết nguyên do mà bị bó buộc trong vòng số mệnh, thì khi ta nhìn thấy, việc lành dữ không thoát khỏi tấm gương soi sáng.
Lệ cộng thêm số khi lập quẻ
Năm Dần (năm mang chi Dần trong mười hai địa chi dùng để ghi năm, tháng, ngày, giờ), ngày mồng một tháng mười hai, giờ Ngọ (khoảng 11 giờ trưa đến 1 giờ chiều), có mấy nhà cùng khởi công xây cất, đều ở trong cùng khu chợ gần nhau. Có ba nhà lấy năm, tháng, ngày, giờ ấy đến nhờ tiên sinh xem quẻ. Nếu chỉ ra cùng một quẻ thì không phân biệt được lành dữ của từng nhà. Tiên sinh bèn lấy họ của mỗi nhà mà cộng thêm số, rồi đoán, đều ứng nghiệm cả. Ba nhà đến xem là nhà họ Điền, nhà họ Vương và nhà họ Hàn. Như năm Dần là số 3, tháng mười hai là 12, ngày mồng một là 1, cộng lại được 16; cộng thêm bốn nét của chữ "Vương" được 20; trừ đi hai lần tám là 16, còn 4, là Chấn (quẻ đơn tượng trưng cho sấm, thuộc hành Mộc), làm thượng quái (quẻ đơn nằm ở trên). Lại cộng thêm giờ Ngọ là 7, tổng cộng 27; trừ đi ba lần tám là 24, còn 3, là Ly (quẻ đơn tượng trưng cho lửa, thuộc hành Hỏa), làm hạ quái (quẻ đơn nằm ở dưới). Lấy 27 trừ đi bốn lần sáu là 24, còn 3, làm hào động (?) (hào là mỗi vạch trong quẻ; hào động là vạch biến đổi, quyết định quẻ biến). Được quẻ Phong (quẻ kép Lôi Hỏa Phong), biến thành quẻ Chấn (Thuần Chấn); quẻ hỗ (quẻ phụ lấy từ các hào giữa của quẻ chính, cho biết diễn biến ở giữa chừng) là Đoài (quẻ đơn tượng trưng cho đầm, thuộc hành Kim) và Tốn (quẻ đơn tượng trưng cho gió, thuộc hành Mộc). Nhà họ Điền thì cộng thêm sáu nét của chữ "Điền", được quẻ Thủy Phong Tỉnh, biến thành quẻ Thăng (Địa Phong Thăng), quẻ hỗ là Ly và Đoài. Nhà họ Hàn thì cộng thêm số hai mươi mốt nét, được quẻ Ích (Phong Lôi Ích), biến thành quẻ Trung Phu (Phong Trạch Trung Phu), quẻ hỗ là Cấn (quẻ đơn tượng trưng cho núi, thuộc hành Thổ) và Khôn (quẻ đơn tượng trưng cho đất, thuộc hành Thổ). Thế là lấy họ của từng nhà mà lập số, rồi theo quẻ của từng nhà mà đoán.
Không chỉ năm, tháng, ngày, giờ dựng nhà mới cộng thêm họ, mà phàm các việc lễ đội mũ trưởng thành, cưới hỏi và tang ma đều có thể cộng thêm một họ. Riêng việc hôn nhân là việc lớn của cả nam lẫn nữ, nên phải cộng thêm cả hai họ. Người ở vùng cực bắc không có họ thì cũng ắt có tên; nếu không biết chữ viết của tên thì đếm số âm tiết. Nếu lại không có tên, thì tùy theo những gì gặp được lúc ấy mà lấy số.
Khẩu quyết xem nhà cửa
Nhà dựng vào năm Dần, ngày mồng một tháng mười hai, giờ Ngọ, là nhà họ Điền, xem được quẻ Thủy Phong Tỉnh, biến thành Địa Phong Thăng, quẻ hỗ là Ly và Đoài. Tốn Mộc làm quẻ Thể, quẻ Dụng là Khảm (quẻ đơn tượng trưng cho nước, thuộc hành Thủy), Thủy sinh Mộc nên Dụng sinh Thể. Tuy Đoài Kim khắc Mộc, nhưng có Ly Hỏa, Hỏa tuy vô khí (yếu, vì không gặp mùa của mình — lúc ấy là mùa đông), rốt cuộc vẫn chế ngự được Kim. Nhưng vì có Đoài Kim, nên vào năm, tháng, ngày Dậu (Dậu thuộc Kim) cũng sẽ có nỗi lo tổn thất. Vào năm, tháng, ngày Hợi, Tý (thuộc Thủy) thì sẽ có lợi lộc tăng thêm, hoặc được tiền của từ chỗ ven nước, vì Khảm sinh cho quẻ Thể là Tốn. Năm Dần, Mão (thuộc Mộc) sẽ rất mãn nguyện, vì đó là khí tỷ hòa (cùng một hành với quẻ Thể, giúp nhau). Nhưng trong nhà ắt nhiều chuyện cãi cọ ồn ào, cũng là do có Đoài (Đoài tượng trưng cho cái miệng). Thể là Mộc mà thời điểm gần mùa xuân (mùa của Mộc), lại mừng gặp Khảm Thủy sinh cho, nên nhà này ắt phát đạt thịnh vượng. Sau hai mươi chín năm, ngôi nhà này sẽ bị hư hỏng. Vì hai mươi chín năm là thành số (tổng số dùng để lập nên cả quẻ) của toàn quẻ. Nếu không có Đoài ở giữa, thì dù qua thêm hai mươi chín năm nữa, ngôi nhà vẫn vô sự.
Cùng lúc ấy nhà họ Vương khởi công xây cất, được quẻ Lôi Hỏa Phong, biến thành Chấn, quẻ hỗ là Đoài và Tốn. Chấn Mộc làm quẻ Thể, Ly làm quẻ Dụng. Đoài là quẻ hỗ ở phía quẻ Thể, khắc Thể cũng rất sát sườn. Tuy có Ly Hỏa chế ngự Đoài Kim, nhưng cũng không hoàn toàn tốt. Quẻ Dụng là Hỏa làm tiết khí (rút bớt sức, làm hao hụt — vì Mộc sinh Hỏa) của quẻ Thể, nên phá hao tiền của. Mỗi khi gặp năm, tháng, ngày Hỏa, đều sẽ thấy việc này, hoặc vì đàn bà mà bị tổn thất (Ly tượng trưng cho người con gái giữa). Trong nhà cũng nhiều chuyện thị phi do con gái gây ra (Đoài tượng trưng cho con gái út). Còn năm, tháng Hợi, Tý, Dần, Mão thì lại được tăng thêm ruộng đất, tiền của. Vì Chấn Mộc làm Thể, tuy trong quẻ không thấy Khảm, nhưng rốt cuộc vẫn có lợi vào năm Thủy là khí sinh cho Thể; tuy không thấy Chấn, Tốn trợ giúp, nhưng gặp năm Dần, Mão thì đó là lúc quẻ Thể đắc cục (được thời, gặp vận hợp với mình). Phàm có Chấn, có Tốn, hoặc gặp năm, tháng Dần, Mão và các vận khí thuộc Mộc, thì nhà này ắt rất đắc ý. Cũng được nhờ sức của con trai trưởng, vì quẻ biến là Chấn chồng lên Chấn (Chấn tượng trưng cho con trai trưởng). Hai mươi hai năm sau, nhà lại bị lửa thiêu.
Nhà họ Hàn được quẻ Ích biến thành Trung Phu. Tốn làm Thể, quẻ hỗ là Cấn và Khôn, quẻ biến là Đoài khắc quẻ Thể. Nhà này ắt có kiện tụng với quan, ứng vào năm, tháng, ngày Dậu. Năm Thân, Dậu liên tiếp gặp bệnh tật. Điều đáng mừng là quẻ Dụng là Chấn tỷ hòa với quẻ Thể là Tốn, nên sẽ tốt vào sau năm, tháng Dần, Mão. Sau năm Thân, Dậu thì xấu. Sau ba mươi mốt năm, gặp năm Thân, Dậu, ngôi nhà này sẽ bị hư hỏng. Nếu không có Đoài, hoặc có một quẻ Khảm, thì dù qua thêm ba mươi mốt năm nữa, nhà này cũng vô sự.
Xem đồ vật
Đại để khi xem đồ vật, đều không muốn gặp quẻ Đoài, vì Đoài chủ về sự hủy hoại, gãy vỡ. Nếu Khảm làm Thể thì gặp Đoài không bị hại (vì Kim sinh Thủy). Quẻ Càn (quẻ đơn tượng trưng cho trời, thuộc hành Kim) làm Thể cũng không hại (vì cùng hành Kim). Các quẻ Thể khác gặp Đoài thì không lâu sẽ vỡ. Đồ vật bằng gỗ, hoặc Chấn, Tốn làm Thể, mà gặp Đoài làm Dụng, thì ắt không bền, không dùng lâu được. Ngày đồ vật bị vỡ ắt là ngày Thân, Dậu, hoặc rơi vào năm, tháng, ngày đã xem quẻ. Lại nữa, đối với vật nuôi thì không nên có Càn, Đoài khắc Thể. Đối với cây trồng, nếu Càn, Đoài khắc Thể thì ắt không thành; dù có thành cũng gặp nạn bị rìu búa chặt phá. Cây trồng thì nên gặp Khảm (vì Thủy sinh Mộc).
Lại nữa, phàm thấy đồ vật mà muốn biết nó còn hay hỏng, cũng xem quẻ Thể: nếu không bị khắc thì dùng được lâu dài; Thể bị khắc thì không lâu. Xét khí số (độ bền theo bản chất) của đồ vật ấy: vật có thể dùng lâu thì lấy số năm bằng tổng số của toàn quẻ mà đoán; vật không thể dùng lâu thì lấy số tháng mà đoán; vật hỏng rất nhanh thì lấy số ngày mà đoán.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video