Thiên Thể Dụng Sinh Khắc, phần thứ tư. (Thể: quẻ đơn tượng trưng cho người hỏi, tức chủ thể. Dụng: quẻ đơn tượng trưng cho sự việc được hỏi hoặc những yếu tố tác động đến chủ thể. Sinh khắc: quan hệ của ngũ hành, tức năm hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ. "Sinh" là hành này sinh ra, nuôi dưỡng hành kia: Kim sinh Thủy, Thủy sinh Mộc, Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim. "Khắc" là hành này chế ngự, làm hại hành kia: Kim khắc Mộc, Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thủy, Thủy khắc Hỏa, Hỏa khắc Kim.)
Bàn về chỗ sâu xa của Thập ứng. (Thập ứng: các loại điềm ứng bên ngoài, tức những sự vật, hiện tượng mắt thấy tai nghe lúc xem quẻ, được dùng làm điềm báo để đối chiếu với quẻ.)
Thập ứng vốn bắt nguồn từ Tam yếu nhưng tinh vi hơn Tam yếu. (Tam yếu: ba điều cốt yếu khi xem quẻ, gồm tai nghe, mắt thấy và lòng cảm nhận. Người xem dựa vào những gì nghe thấy, nhìn thấy quanh mình để bắt điềm lành dữ.) Nếu chỉ dựa vào những gì tai mắt thu được, thì thấy điềm lành ắt rốt cuộc sẽ lành, gặp lời báo trước điều dữ thì không tránh khỏi dữ. Đó là lẽ tự nhiên.
Nhưng dùng cách ấy để đoán lành dữ thì cũng có khi không đúng. Vàng bạc là của báu ở đời, theo Tam yếu mà gặp thì ắt cho là điềm lành. Thế nhưng theo phép đoán của Thập ứng, gặp vật thuộc hành Kim có khi lại không lành. Gươm sắc, giáo nhọn đời gọi là đồ hung dữ, theo Tam yếu mà gặp thì cũng cho là điềm dữ. Thế nhưng theo thuyết Thập ứng, gặp binh khí có khi lại lành.
Lại như xem việc sinh nở mà thấy một bé trai, theo Tam yếu thì đó là điềm mừng sinh con, còn theo Thập ứng thì thấy bé trai lại là điềm dữ. Xem bệnh mà gặp quan tài, theo Tam yếu thì người bệnh ắt chết, còn Thập ứng lại cho là có ý sống. Những ví dụ như vậy rất nhiều. Cho nên người xem quẻ qua sự vật không thể thiếu phép ứng.
Bàn về các mục của Thập ứng.
Thập ứng đều lấy quẻ Thể làm chủ, các quẻ Dụng làm dụng. Mỗi lần xem, nên phân biệt quẻ trong với quẻ ngoài, rồi đem quẻ Dụng ra đối chiếu thì mới hay. (Ở đây "quẻ trong" là các quẻ lập được từ phép gieo, tính số; "quẻ ngoài" là quẻ lấy từ các điềm ứng bên ngoài. Nghĩa này khác với cách gọi thông thường, vốn dùng "quẻ trong, quẻ ngoài" để chỉ quẻ dưới và quẻ trên của một quẻ sáu vạch.)
Nếu quẻ trong không lành mà quẻ ngoài lành thì có thể giải được cái không lành. Nếu quẻ trong lành mà quẻ ngoài không lành thì lại phá mất cái lành. Nếu trong ngoài đều lành thì chắc chắn lành, đều dữ thì chắc chắn dữ. Còn trường hợp trong lành ngoài dữ, hoặc trong dữ ngoài lành, thì phải xét kỹ lý lẽ rồi mới đoán. Cẩn thận chớ "dán chặt trụ đàn mà gảy" (ví với thói cố chấp, cứng nhắc, không biết biến thông).
Các mục Thập ứng của quẻ ngoài gồm thời tiết, địa lý, cho đến chữ viết. Mười một loại ứng ấy đều lấy quẻ Thể làm chủ, rồi tùy theo cái gì ứng ra mà lấy làm Dụng.
Nói rõ thêm về ứng của thời tiết.
Lúc trời không mây che, sáng sủa quang đãng là thời của quẻ Càn. (Bát quái là tám quẻ đơn, mỗi quẻ có tượng và hành riêng: Càn tượng trời, hành Kim; Đoài tượng đầm, hành Kim; Ly tượng lửa, hành Hỏa; Chấn tượng sấm, hành Mộc; Tốn tượng gió, hành Mộc; Khảm tượng nước, hành Thủy; Cấn tượng núi, hành Thổ; Khôn tượng đất, hành Thổ.)
Nếu Càn hoặc Đoài làm Thể thì tỷ hòa mà lành. (Tỷ hòa: hai quẻ cùng một hành, hòa hợp với nhau.) Khảm làm Thể thì được sinh nên rất lành, vì Kim sinh Thủy. Khôn, Cấn làm Thể thì bị tiết khí (bị hao tổn sức lực, vì Thổ của Thể phải sinh ra Kim). Chấn, Tốn làm Thể thì bị khắc nên không lành.
Trời tạnh ráo, giữa trưa nắng là thời của Ly. Khôn, Đoài (?) làm Thể thì lành. Mưa tuyết là thời của Khảm: Chấn, Tốn làm Thể thì lành, Ly làm Thể thì không lành. Sấm gió là thời của Chấn, Tốn: Ly làm Thể thì lành, Khôn, Cấn làm Thể thì không lành. Đó là ứng của thời tiết.
Nói rõ thêm về ứng của địa lý.
Nơi cây cối tươi tốt, tre trúc xinh đẹp là đất của Chấn. Ly, Chấn, Tốn làm Thể thì lành, Khôn, Cấn làm Thể thì dữ. Sông, hồ, ao, đầm, khe suối là đất của Khảm. Chấn, Tốn, Khảm làm Thể thì lành, Ly làm Thể thì không lành. Nơi lò gốm, bếp núc là đất của Ly. Khôn, Cấn, Ly làm Thể thì lành, Càn, Đoài làm Thể thì không lành. Nơi hang đá là đất của Cấn. Càn, Đoài, Cấn làm Thể thì lành, Khảm làm Thể thì không lành. Đó là ứng của địa lý.
Nói rõ thêm về ứng của việc người.
Việc người có loại xét theo tượng quẻ và ngũ hành, có loại không xét. Xét theo tượng quẻ thì người già thuộc Càn, bà già thuộc Khôn, Cấn là con trai nhỏ, Đoài là con gái nhỏ, v.v. Lẽ sinh khắc, tỷ hòa của ngũ hành thì đoán giống như các quẻ thời tiết, địa lý đã nói ở trên.
Loại không xét tượng quẻ và ngũ hành là vì việc người rối ren, đủ thứ hiện ra lẫn lộn trước mắt, có lành có dữ. Ứng này cứ theo cái lành dữ của việc ấy mà làm điềm báo. Lại xem việc ấy thì cũng biết là ứng vào người nào (?). Đó là ứng của việc người.
Nói rõ thêm về ứng của thời lệnh. (Thời lệnh: khí tiết của thời gian đang lúc xem, tức tháng và ngày.)
Thời lệnh không cần xét tượng quẻ, chỉ cần xét lệnh, tức khí suy hay vượng của ngũ hành ứng với tháng, ngày đang gặp. (Vượng: đang lúc mạnh nhất. Suy: đang lúc yếu.) Tháng ngày được ghi bằng địa chi, tức mười hai ký hiệu Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi.
Về vượng: tháng ngày Dần, Mão thì Mộc vượng; tháng ngày Tỵ, Ngọ thì Hỏa vượng; tháng ngày Thân, Dậu thì Kim vượng; tháng ngày Hợi, Tý thì Thủy vượng; tháng ngày Thìn, Tuất, Sửu, Mùi thì Thổ vượng. Về suy: Mộc vượng thì Thổ suy, Thổ vượng thì Thủy suy, Thủy vượng thì Hỏa suy, Hỏa vượng thì Kim suy, Kim vượng thì Mộc suy.
Vì thế, khí của quẻ sinh Thể nên gặp lúc vượng, không nên gặp lúc suy. Còn khí của quẻ khắc Thể thì nên gặp lúc suy. Đó là ứng của thời lệnh.
Nói rõ thêm về ứng của quẻ phương vị.
Tức là quẻ chia theo phương hướng: Ly phương nam, Khảm phương bắc, Chấn phương đông, Đoài phương tây, Tốn đông nam, Càn tây bắc, Cấn đông bắc, Khôn tây nam. Muốn bàn lành dữ thì xem người đến hỏi đứng ở vị trí quẻ nào, rồi lấy quẻ Dụng đối chiếu kỹ.
Ví như Khảm là quẻ Dụng thì nên ở phương Khảm hoặc phương Chấn, Tốn; ở phương Ly thì không lành. Ly là quẻ Dụng thì nên ở phương Ly hoặc phương Khôn, Cấn; ở hai phương Càn, Đoài thì không lành. Nói chung, nên ở phương của chính quẻ ấy, hoặc phương mà quẻ Dụng sinh ra; không nên ở phương bị quẻ Dụng khắc.
Còn phương mà khí của quẻ từ đó đến thì cũng phải xét. Như nước từ phương Khảm chảy tới là khí quẻ Khảm vượng; nước từ phương Khôn, Cấn chảy tới thì khí quẻ Khảm suy. Lửa từ phương nam tới là khí quẻ Ly vượng; nếu từ phương bắc tới thì khí quẻ Ly suy. Các trường hợp khác cứ theo đó mà suy.
Đại khái, ở phương của chính quẻ hoặc phương sinh cho quẻ thì vượng, ở phương khắc quẻ thì suy. Nên lấy quẻ Thể ra đối chiếu. Khí của quẻ sinh Thể nên ở phương vượng; khí của quẻ khắc Thể nên ở phương bị khắc. Đó là ứng của quẻ phương vị.
Lại nữa, ở phương Chấn, Tốn thì không xét Khôn, Cấn; ở phương Khôn, Cấn thì không xét Khảm; ở phương Khảm thì không xét Ly; ở phương Ly thì không xét Càn; ở phương Càn, Đoài thì không xét Chấn, Tốn. Vì quẻ lấy từ sự vật đã bị quẻ của phương khắc rồi.
Nói rõ thêm về ứng của động vật.
Động vật có loại xét theo tượng quẻ: Càn là ngựa, Khôn là trâu, Chấn là rồng, Tốn là gà, Khảm là lợn, Ly là chim trĩ, Cấn là chó, Đoài là dê. Lại có ốc, trai, rùa, ba ba là tượng của Ly, loài cá thuộc Khảm. Đó là quẻ của động vật, lấy Thể mà xét.
Lại có loại không xét tượng quẻ và ngũ hành: quạ báo tai họa, chim khách báo tin mừng, chim nhạn (?) báo có thư tín, rắn rết thì phải phòng độc hại, gà gáy là tin nhà, ngựa hí là ý sắp đi lại. Đó là ứng của động vật.
Nói rõ thêm về ứng của đồ vật.
Đồ vật có loại xét theo tượng quẻ: nước thuộc Khảm, lửa thuộc Ly, khí Mộc (?) thuộc Chấn, Tốn, khí Kim thuộc Càn, Đoài, khí Thổ thuộc Khôn, Cấn. Phải đối chiếu kỹ với quẻ Thể.
Loại không xét tượng quẻ thì chỉ xem điềm của đồ vật: vật tròn trịa thì việc thành, đồ sứt mẻ thì việc hỏng. Lại xét xem đó là vật gì: bút nghiên chủ về việc giấy tờ, chữ nghĩa; áo bào và thẻ hốt (đồ quan lại mặc và cầm khi vào chầu) chủ về việc quan chức; chén rượu, mâm cỗ là có tiệc tùng; gông cùm, xiềng xích thì phải phòng tai họa quan phủ. Muôn mối không giống nhau, phải xét kỹ đồ vật. Đó là ứng của đồ vật.
Nói rõ thêm về ứng của lời nói.
Nghe người nói chuyện thì không xét tượng quẻ, chỉ xét đầu đuôi sự việc họ nói mà đoán. Nghe lời lành thì lành, nghe lời dữ thì dữ. Nếu nghe ở chỗ ồn ào, nhiều người nói lẫn vào nhau thì khó mà quyết đoán.
Nếu ở chỗ yên tĩnh, ít người, hoặc lời nói nghe ra được đầu đuôi sự việc, thì xét xem họ nói về việc gì, rồi tự lĩnh hội trong lòng. Như nói chuyện triều đình thăng chuyển, tuyển bổ quan lại thì có thể cầu danh; bàn chuyện sông hồ, châu quận thì chủ việc đi xa; nói chuyện tranh chấp kiện tụng thì chủ việc quan phủ; nói chuyện vui mừng thì lợi cho hôn nhân. Sự việc không giống nhau, cứ theo điều nghe được mà đoán. Đó là ứng của lời nói.
Nói rõ thêm về ứng của âm thanh.
Âm thanh tai nghe được, nếu xét theo tượng quẻ thì: sấm là Chấn, tiếng gió là Tốn, tiếng mưa là Khảm, tiếng nước là Khảm. Tiếng trống, tiếng phách, tiếng dùi gõ, tiếng mõ cầm canh, những tiếng phát ra từ gỗ, đều thuộc Chấn, Tốn. Tiếng chuông, tiếng chuông lắc, tiếng chũm chọe, những tiếng phát ra từ kim loại, đều thuộc Càn, Đoài. Đó là âm thanh xét theo tượng quẻ, phải đối chiếu kỹ với quẻ Thể rồi mới quyết.
Nếu nghe tiếng cười vui thì chủ có việc mừng; tiếng buồn rầu thì chủ có việc lo; tiếng ca hát thì chủ vui vẻ; tiếng gào giận thì chủ tranh cãi. Còn tiếng của loài vật thì tiếng quạ báo tai họa, tiếng chim khách báo tin mừng, tiếng hồng nhạn chủ tin từ xa, tiếng gà, tiếng vịt trời là tin tốt. Cứ theo loại mà suy ra ứng của âm thanh.
Nói rõ thêm về ứng của năm màu.
Năm màu không xét tượng quẻ, chỉ lấy màu nhìn thấy mà suy ra ngũ hành: xanh biếc, xanh lục thuộc Mộc; đỏ, tía thuộc Hỏa; trắng thuộc Kim; đen thuộc Thủy; vàng thuộc Thổ. Ngũ hành của ứng bên ngoài thì xét cùng với quẻ trong. Dựa vào sinh khắc, tỷ hòa giữa Thể và Dụng thì thấy được lành dữ. Đó là ứng của năm màu.
Nói rõ thêm về ứng của chữ viết.
Trong chỗ mực nhạt có chỗ mực đậm gọi là "tôi" (?). Giữa chỗ mực đậm lại có chỗ mỏng như mây. Nét chấm, nét gạch viết sai gọi là "quỷ bút" (nét bút ma), ắt biết có kẻ gian quấy nhiễu trong tối. Mực nhòe chảy như nước mắt thì phải phòng có tang. Điềm ấy ắt chủ lo sợ, ngủ thấy chiêm bao (?). Quỷ bút viết sai thì phải phòng trộm cắp, ắt biết được phương hướng và tin tức (?). Đó là ứng nghiệm của chữ viết.
Bàn thêm.
Quẻ và số của muôn vật vốn bắt nguồn từ Kinh Dịch. Nay xem sách này thì chỉ dùng lẽ sinh khắc của ngũ hành, phép đoán Thập ứng, Tam yếu, theo lệ không giống Kinh Dịch. Vì sao vậy? Vì trước khi có sách Dịch đã có lẽ Dịch. Sách Dịch được làm ra nhờ bốn vị thánh (Phục Hy, Văn Vương, Chu Công, Khổng Tử), còn lẽ Dịch thì đã sáng tỏ từ trước bốn vị thánh ấy.
Lòng người ai cũng có lẽ Dịch, cho nên khi xem bói chẳng cần câu nệ vào quẻ trong sách, vì quẻ tức là Dịch (?). Nếu được quẻ và hào của Kinh Dịch rồi xem hào từ để đoán cát, hung, hối, lận thì càng hay, chứ chưa từng không dùng Kinh Dịch. (Hào: mỗi vạch trong quẻ. Hào từ: lời giải của Kinh Dịch cho từng hào. Cát: lành. Hung: dữ. Hối: ăn năn, hối hận. Lận: khó khăn, bế tắc nhỏ.)
Lại xem thiên nói về cách lập quẻ, số từ sự vật, thì chỉ dùng quẻ trong, không dùng quẻ ngoài. Vì sao vậy? Vì đó chỉ là phép lập quẻ chung chung, còn Thập ứng là phép đoán được truyền dạy riêng.
Như ví dụ "Quan mai" (chuyện ngắm hoa mai, ví dụ nổi tiếng về cách xem quẻ) nói: "Hôm nay ngắm hoa mai được quẻ Cách, biết có cô gái bẻ hoa, bị thương ở đùi." Nếu ngày mai ngắm hoa mai cũng được quẻ Cách mà lại bảo có cô gái bẻ hoa, thì có được chăng? Ví dụ xem hoa mẫu đơn nói: "Hôm nay đoán hoa mẫu đơn sẽ bị ngựa giẫm nát." Nếu ngày khác đoán hoa mẫu đơn cũng bảo bị ngựa giẫm, thì có được chăng? Cho nên ắt phải hiểu rõ lẽ của nó.
Lại như quẻ Địa Phong Thăng, không có điềm ăn uống mà biết có người mời. Những việc này cần đến phép ngoại ứng (điềm ứng bên ngoài) mới quyết được.
Thể và Dụng.
Phàm xem bói, khi thành quẻ thì vẽ ra ba lớp: bản quái, hỗ quái và biến quái. (Bản quái: quẻ gốc lập được ban đầu. Hỗ quái: quẻ ghép từ các hào ở giữa của quẻ gốc. Biến quái: quẻ có được sau khi hào động trong quẻ gốc đổi từ âm sang dương hoặc ngược lại.) Ở bản quái chia ra Thể và Dụng, đó là một Thể một Dụng. Lấy ngũ hành của quẻ để làm rõ lẽ sinh khắc, tỷ hòa, đó là một quẻ Dụng.
Điều cần thiết nhất là xem hỗ quái và biến quái, vì hỗ quái, biến quái cũng là Dụng. Đó là Thể Dụng bên trong. Kế đến xem quẻ ứng, cũng là Dụng. Đó là Thể Dụng gộp cả trong lẫn ngoài. Như vậy thì không chỉ có một Thể một Dụng, mà là cái gọi là "một Thể trăm Dụng".
Đã chia Thể Dụng thì xét sinh khắc. Dụng sinh Thể thì lành, khắc Thể thì dữ, tỷ hòa thì lành, khỏi phải bàn. Có nhiều quẻ sinh Thể thì càng lành, nhiều quẻ khắc Thể thì càng dữ. Nhưng nếu quẻ này sinh Thể mà trong các quẻ có quẻ khắc quẻ này, thì quẻ kia làm mất cái lành. Nếu quẻ này khắc Thể mà trong các quẻ lại có quẻ khắc quẻ này, thì cái khốn khó được giải bớt. Có quẻ sinh quẻ ấy thì lành, có quẻ khắc quẻ ấy thì dữ. Đó là sinh khắc của Thể Dụng.
Tuy vậy, sinh khắc của quẻ cũng có khi không xét Thể Dụng. Như xem thời tiết: có Chấn thì có sấm, có Tốn thì có gió, gặp Khảm thì có mưa, gặp Ly thì trời tạnh. Đó là lẽ nhất định.
Lại có khi không như thế. Như trong quẻ có nhiều Càn, Đoài thì Chấn không có sấm, Tốn cũng không có gió. Ắt phải có phép đoán này, và tất cả đều ngầm mang ý của quẻ ngoài. Như chuyện ngắm hoa mai có cô gái bẻ hoa, chuyện đoán hoa mẫu đơn có ngựa giẫm, quẻ Địa Phong Thăng có điềm ăn uống, những điều này không có điềm ngoại ứng thì không quyết đoán được.
Bàn về Thể và Dụng.
Phép Tâm Dịch lấy sự vật để lập quẻ thì lấy Thể làm chủ. (Tâm Dịch: phép xem Dịch dựa vào sự cảm ứng của lòng người, tức phép Mai Hoa Dịch Số.) Nhưng người ta chỉ biết lệ thường một Thể một Dụng, mà không biết lẽ biến hóa một Thể trăm Dụng.
Xét về cái biến của Thể thì toàn bộ quẻ lập được là quẻ trong. Trong quẻ trong, người ta cũng không biết rằng không chỉ có một Dụng mà hỗ quái, biến quái đều là Dụng. Quẻ của Tam yếu, Thập ứng là quẻ ngoài. Quẻ ngoài cũng không chỉ có một, đều là Dụng cả.
Người học phép lấy sự vật lập quẻ, nắm được Thể Dụng thì cho đó là thuật cao nhất. Thập ứng thì hiếm người biết, về sau người ta lại coi Tam yếu là thuật trọn vẹn. Lại cho rằng Thể Dụng là việc của Thể Dụng, Tam yếu là việc của Tam yếu, bèn lấy Thể Dụng để quyết lành dữ, lấy Tam yếu làm điềm báo lành dữ. Ai biết được chỗ tận cùng của Tam yếu, Thập ứng và Thể Dụng?
Than ôi! Thể Dụng không thể thiếu Tam yếu, Thập ứng không thể thiếu Thể Dụng. Lẽ của Thể Dụng, Tam yếu và Thập ứng liền một khối, không hề tách rời. Như thế mới gọi là thuật trọn vẹn của Tâm Dịch, có thể làm trọn đạo xem bói.
Lại như Càn, Đoài nhiều thì Tốn không có gió; Khôn, Cấn nhiều thì Khảm không có mưa; Khảm nhiều thì Ly cũng không tạnh. Vì Kim của Càn, Đoài khắc Mộc của Chấn, Tốn; Thổ của Khôn, Cấn khắc Thủy của Khảm; Thủy của Khảm khắc Hỏa của Ly. Điều này lại phải biết biến thông mà suy xét, nghiệm lại.
Lại như xem việc ăn uống: có Khảm thì có rượu, có Đoài thì có đồ ăn. Nhưng nếu gặp Khôn, Cấn thì Khảm cũng không có rượu, gặp Ly thì Đoài cũng không có đồ ăn. Những trường hợp khác đều có thể theo loại mà suy. Vì vậy nêu hai loại này làm ví dụ về sinh khắc trong Tâm Dịch.
Bàn về suy và vượng.
Đã rõ sinh khắc thì phải xem suy vượng. Vượng là: mùa xuân thì Mộc của Chấn, Tốn; mùa hạ thì Hỏa của Ly; mùa thu thì Kim của Càn, Đoài; mùa đông thì Thủy của Khảm; các tháng tứ quý thì Thổ của Khôn, Cấn. (Tứ quý: tháng cuối của mỗi mùa, tức tháng ba, sáu, chín, mười hai âm lịch.) Suy là: mùa xuân thì Khôn, Cấn; mùa hạ thì Càn, Đoài; mùa thu thì Chấn, Tốn; mùa đông thì Ly; các tháng tứ quý thì Khảm.
Phàm xem bói, quẻ Thể nên thịnh vượng. Khí đã vượng lại được sinh thì lành; nếu lại gặp khắc thì dữ. Nếu Thể suy mà bị khắc thì dữ lắm. Thể suy mà có quẻ sinh Thể thì cái suy được giải bớt. Đại để, quẻ Thể nên vượng, khí của quẻ sinh Thể cũng nên vượng, còn khí của quẻ khắc Thể thì nên suy. Đó là phép bàn về suy vượng của Tâm Dịch.
Bàn về trong và ngoài.
Phàm xem bói, Thể Dụng là phần trong, các quẻ ứng là quẻ ngoài. Đó là lệ xem bói. Các quẻ ứng, cùng với ứng của Tam yếu và ứng của Thập ứng, đều phải gộp cả quẻ trong lẫn quẻ ngoài mà đoán. Nếu không biết gộp trong ngoài mà đoán, cho rằng Thể Dụng là việc của Thể Dụng, Tam yếu, Thập ứng là việc của Tam yếu, Thập ứng, thì ít khi thấy linh nghiệm.
Nhưng Thập ứng thì ít ai biết, như thiên "Áo luận" ở trước đã nói: vàng bạc là của báu ở đời, theo Tam yếu là lành, nhưng nếu Chấn, Tốn làm Thể thì Kim khắc Mộc, lại thành không lành. Binh đao là vật hung ở đời, theo Tam yếu là dữ, nhưng nếu Khảm làm Thể thì Kim sinh Thủy, lại thành không dữ.
Xem sinh nở thấy bé trai, cho là điềm sinh con, nhưng giả sử Khảm làm Thể, mà con trai nhỏ thuộc Cấn hành Thổ, Thổ khắc Thủy, nên việc sinh nở lại không lành. Xem bệnh thấy quan tài thì ắt chết, nhưng nếu gặp Ly làm Thể thì quan tài bằng gỗ thuộc Mộc, Mộc sinh Hỏa, nên lại lành.
Những trường hợp như thế cho thấy quẻ trong không thể thiếu quẻ ngoài, quẻ ngoài không thể thiếu quẻ trong. Người xem bói tinh thông thì không gì khác hơn là biết gộp cả trong lẫn ngoài.
Động và tĩnh.
Phàm xem quẻ để đoán, tuy đã hiểu rõ then chốt của động và tĩnh, nhưng có lẽ thường và có việc biến. Dương động mà âm tĩnh, một động một tĩnh, đó là lẽ thường. Bên này tĩnh mà bên kia động, một tĩnh mà trăm động, đó là việc biến.
Sự vật trong thiên hạ rối rít cùng động, ta thì lấy cái tĩnh duy nhất của mình mà đợi. Sự vật động đều có đầu mối, ta thì lấy cái tĩnh duy nhất của mình mà dò xét. Không có động thì không xem, không nhân có việc thì không xem.
Lúc xem bói, hãy xét việc của các sự vật xung quanh. Vật động mà mang điềm dữ là báo trước quẻ của ta dữ; vật động mà mang điềm lành là báo trước quẻ của ta lành.
Nhưng ở chỗ chợ búa ồn ào, người vật lẫn lộn, đủ thứ đầy trước mắt, thì chọn (?) việc gì, vật gì làm điềm lành cho quẻ ta xem? Chỗ này phải suy theo lẽ mà khớp với việc. Trong đám sự vật đang động ấy, hoặc xem cái gì hiện ra gần tai mắt ta nhất, cái gì có thể thấy trước tiên; hoặc việc nào rõ ràng nhất; hoặc chỗ ý nghĩ của ta đang hướng tới. Đó là những thứ dùng khi khởi quẻ.
Nếu cầu danh mà trong đám động ấy thấy quan phủ, hoặc có giấy tờ, áo bào, thẻ hốt, đoàn nghi vệ (cờ lọng, người hộ tống của quan), thì đó là ứng được làm quan. Nếu xem việc kiện tụng mà chợt gặp roi, gậy, gông cùm, xiềng xích thì vụ kiện rốt cuộc không lành. Xem bệnh mà không thấy đồ tang như áo sô gai, quan quách, thì bệnh sẽ không sao.
Những điều này gọi là việc nào cũng liên quan, vật nào cũng ứng nhau, nên được dùng để nghiệm chỗ then chốt của quẻ ta xem. Còn như người hỏi ngồi thì ứng nghiệm chậm, đi thì ứng nhanh, chạy thì càng nhanh, nằm thì càng chậm. Đó là xét đầu mối của động.
Lòng ta vốn tĩnh, người đến nhờ xem, ta khởi ý nghĩ để ứng lại, tức là động. Lấy cái động này mà dò cái động kia, lấy ý nghĩ ở đây mà tìm sự ứng nghiệm ở kia, hễ lòng thành thì thần linh tất biết. Hiểu được điều này thì có thể biết then chốt của động và tĩnh.
Hướng tới và quay đi.
Phàm xem bói tìm điềm ứng, phải xét xem điềm ấy hướng tới hay quay đi. Hướng tới là điềm ứng của sự vật đi về phía mình. Quay đi là điềm ứng của sự vật quay lưng rời khỏi mình.
Như quạ báo tai họa: quạ vừa bay tới thì tai họa sắp đến, quạ bay đi thì tai họa đã qua. Như chim khách báo tin mừng: chim khách vừa bay tới thì việc mừng sắp đến, chim khách đã bay đi thì việc mừng đã qua.
Các quẻ ứng bên ngoài cũng đều như vậy. Với quẻ khắc Thể, đồ vật vừa đến thì tai họa sắp tới, đồ vật đi thì tai họa tan. Với quẻ sinh Thể, đồ vật vừa đến thì lành, đồ vật đi thì cái lành đã qua. Các điềm ứng khác đều như thế. Đó là lẽ rất đúng về hướng tới và quay đi trong việc xem quẻ.
Xem trong tĩnh lặng.
Phàm xem quẻ trong phòng yên tĩnh, không nghe thấy, nhìn thấy gì, thì không có quẻ ngoài, tức là không xét quẻ ngoài. Chỉ lấy toàn bộ quẻ, cùng khí suy vượng của ngũ hành ứng với năm, tháng, ngày đang gặp, rồi dùng Thể Dụng mà quyết đoán.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video