Thiên thứ nhất: Văn thao (phần bàn về mưu lược trị nước bằng chính sự, đạo đức, không dùng binh đao).
Chương thứ nhất: Văn sư (người thầy của Văn Vương).
Văn Vương (Cơ Xương, vua chư hầu nước Chu, cha của Chu Vũ Vương) sắp đi săn. Quan chép sử tên là Biên bày việc bói (đốt mai rùa, xem vết nứt để đoán lành dữ), rồi nói: "Đi săn ở phía bắc sông Vị sẽ được thứ rất lớn. Không phải rồng, không phải giao long (?), không phải hổ, không phải gấu. Điềm báo là sẽ được một bậc công hầu (hàng quý tộc, quan to bậc nhất). Trời ban cho ngài một người thầy. Dùng người ấy để giúp Xương (tên của Văn Vương), ơn đức sẽ lan tới ba đời vua." Văn Vương hỏi: "Điềm báo lại tốt đến thế sao?" Quan sử Biên đáp: "Ông tổ của tôi là quan sử tên Trù, từng bói cho vua Vũ (vua sáng lập nhà Hạ), và được Cao Dao (bề tôi hiền tài thời cổ), điềm báo khi ấy cũng giống như lần này." Văn Vương bèn trai giới (ăn chay, tắm gội, giữ mình trong sạch để tỏ lòng thành kính) ba ngày, rồi ngồi xe săn, đóng ngựa săn, đi săn ở phía bắc sông Vị. Cuối cùng gặp Thái Công (tức Khương Thượng, Lã Vọng) đang ngồi trên đệm cỏ tranh câu cá.
Văn Vương thăm hỏi ân cần rồi hỏi: "Ông thích câu cá ư?" Thái Công đáp: "Người quân tử vui vì đạt được chí lớn của mình; kẻ tầm thường vui vì làm được việc của mình. Nay tôi câu cá, việc này cũng có chỗ giống như vậy." Văn Vương hỏi: "Giống như thế nào?" Thái Công đáp: "Câu cá có ba quyền mưu (ba cách tính toán để khiến đối phương mắc vào mình). Dùng bổng lộc để thu phục người cũng là một quyền mưu như thế; dùng ân lộc hậu để khiến người chịu liều chết cũng là một quyền mưu như thế; dùng chức quan để thu dụng người cũng là một quyền mưu như thế. Câu cá là để mong được cá; cái lẽ bên trong của nó rất sâu, có thể từ đó mà thấy được những điều lớn lao."
Văn Vương nói: "Xin được nghe cái lẽ ấy." Thái Công nói: "Nguồn sâu thì nước chảy, nước chảy thì cá sinh ra, đó là lẽ tự nhiên. Rễ sâu thì cây lớn, cây lớn thì quả sinh ra, đó là lẽ tự nhiên. Người quân tử cùng một lòng thì thân thiết gắn bó, thân thiết gắn bó thì công việc thành ra, đó là lẽ tự nhiên. Lời ăn tiếng nói, đối đáp qua lại chỉ là phần tô điểm bên ngoài của tình ý. Nói ra được tình ý chân thật nhất mới là chỗ tột cùng của sự việc. Nay tôi nói thẳng tình ý chân thật, không kiêng nể gì, chẳng hay ngài có ghét không?"
Văn Vương nói: "Chỉ người có lòng nhân mới tiếp nhận được lời can ngăn ngay thẳng, không ghét lời nói thật lòng. Sao ta lại ghét được? Xin ông nói tiếp." Thái Công nói: "Dây câu nhỏ, mồi lộ rõ thì cá nhỏ ăn. Dây câu vừa phải (?), mồi thơm thì cá vừa ăn. Dây câu to, mồi nhiều thì cá lớn ăn. Cá ăn mồi thì bị dây câu kéo đi; người ăn bổng lộc thì phải phục tùng vua. Cho nên dùng mồi để bắt cá thì cá có thể bị giết; dùng bổng lộc để thu phục người thì người có thể dốc hết sức. Dùng một nhà để giành một nước thì nước ấy có thể bị nhổ bật; dùng một nước để giành thiên hạ thì thiên hạ có thể thu về trọn vẹn. Than ôi! Thế lực lan rộng dằng dặc, dài lâu nối tiếp, nhưng cái gì tụ lại ắt có ngày tan. Lặng lẽ âm thầm, không phô trương, thì ánh sáng ắt chiếu được xa. Thật kín đáo nhiệm mầu thay đức của thánh nhân dẫn dắt lòng người, chỉ riêng mình nhìn thấy trước, đáng vui thay! Mưu tính của thánh nhân là khiến mỗi người trở về đúng chỗ của mình, rồi lập ra cách thu phục lòng người."
Văn Vương hỏi: "Lập ra cách thu phục lòng người thế nào để thiên hạ theo về?" Thái Công đáp: "Thiên hạ không phải là thiên hạ của một người, mà là thiên hạ của mọi người trong thiên hạ. Ai cùng chia sẻ cái lợi của thiên hạ thì được thiên hạ; ai giành riêng cái lợi của thiên hạ thì mất thiên hạ. Trời có thời tiết bốn mùa, đất có của cải sản vật, biết cùng người khác hưởng chung thì đó là nhân (lòng thương người, đức tính yêu thương và đem lợi ích cho người). Nơi nào có nhân thì thiên hạ theo về. Cùng lo với người, cùng vui với người, cùng ưa điều người ưa, cùng ghét điều người ghét, thì đó là nghĩa (lẽ phải, cách đối xử đúng đắn, công bằng với người). Nơi nào có nghĩa thì thiên hạ kéo tới. Phàm con người đều sợ chết mà ham sống, mến người có đức mà theo về chỗ có lợi; biết làm cho người được sống, được lợi thì đó là Đạo (con đường, lẽ đúng đắn để trị nước, yên dân). Nơi nào có Đạo thì thiên hạ theo về."
Văn Vương lạy hai lạy mà nói: "Đúng thay! Ta đâu dám không nhận mệnh lệnh của Trời!" Bèn mời Thái Công lên xe cùng trở về, lập làm thầy.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video