Thiên 2 — Doanh Hư — Thịnh và suy của thiên hạ

 Thiên thứ hai: Doanh hư (đầy và vơi — nói về lẽ thịnh suy, lúc giàu mạnh lúc suy kiệt của một nước)

 Văn Vương (vua Văn nhà Chu, người đặt nền móng cho nhà Chu) hỏi Thái Công (tức Khương Thái Công, Lã Vọng, bậc thầy và quân sư của Văn Vương) rằng: "Thiên hạ đông đúc nhộn nhịp, lúc thì đầy đủ, lúc thì trống rỗng, lúc thì yên ổn, lúc thì loạn lạc, vì sao lại như vậy? Có phải vì vua có người hiền, có kẻ không ra gì, không giống nhau chăng? Hay vì thiên thời (sự vận hành của trời đất, thời vận do trời định) tự nhiên biến đổi như thế?"

Thái Công đáp: "Vua không ra gì thì nước nguy và dân loạn. Vua hiền đức sáng suốt thì nước yên và dân được trị yên ổn. Họa hay phúc là do vua, không phải do thiên thời."

 Văn Vương hỏi: "Các bậc thánh hiền thời xưa, có thể cho ta nghe được chăng?"

Thái Công đáp: "Ngày trước, Đế Nghiêu (vị vua hiền thời thượng cổ) làm vua thiên hạ, người đời trước gọi ông là vua hiền."

Văn Vương hỏi: "Ông trị nước ra sao?"

 Thái Công đáp: "Thời Đế Nghiêu làm vua thiên hạ, ông không dùng vàng bạc châu ngọc để trang sức, không mặc gấm vóc lụa là thêu hoa, không ngắm những vật kỳ lạ quý hiếm, không coi đồ chơi là của quý, không nghe thứ nhạc dâm dật buông thả. Tường cung, nhà cửa không quét vôi trắng. Nóc mái, đòn tay, rui mè, cột nhà không chạm trổ (?). Cỏ tranh mọc khắp sân cũng không cắt tỉa.

 Ông mặc áo da hươu để chống rét, mặc áo vải để che thân, ăn cơm gạo thô kê hạt, ăn canh rau dại lá đậu. Ông không vì việc bắt dân đi phu, làm công trình mà lỡ mất thời vụ cày cấy dệt vải của dân. Ông nén lòng, kiềm chế ý muốn, theo đường vô vi (không làm điều trái tự nhiên, không bày việc nhiễu dân, để mọi sự tự vận hành êm thuận).

 Với quan lại, người trung thành, ngay thẳng, giữ đúng phép nước thì được nâng địa vị; người trong sạch, thương dân thì được tăng bổng lộc. Với dân, người hiếu thảo với cha mẹ, hiền từ với con cháu thì được yêu quý kính trọng; người dốc sức làm ruộng, trồng dâu nuôi tằm thì được thăm hỏi, khích lệ. Ông phân biệt rõ người tốt kẻ xấu, dựng biển tuyên dương ở cổng nhà, cổng làng của người tốt. Ông giữ lòng công bằng, giữ phẩm hạnh ngay thẳng, dùng phép tắc luật lệ để ngăn điều gian tà dối trá. Kẻ mình ghét mà có công thì nhất định thưởng; người mình yêu mà có tội thì nhất định phạt.

 Ông nuôi dưỡng những người góa vợ, góa chồng, trẻ mồ côi và người già không con cái trong thiên hạ; cứu giúp những nhà gặp tai họa, có người chết. Ông tự lo cho bản thân rất đạm bạc, còn thuế má và phu dịch bắt dân thì rất ít. Vì vậy muôn dân giàu có vui vẻ, không ai có vẻ đói rét. Trăm họ tôn kính vua như mặt trời mặt trăng, thân thiết với vua như cha mẹ."

Văn Vương nói: "Lớn lao thay, bậc vua hiền đức!"

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video