# Kinh Tiểu phẩm Bát-nhã ba-la-mật (Bát-nhã: trí tuệ thấy rõ bản chất thật của mọi sự vật; ba-la-mật: vượt sang bờ bên kia, tức sự tu tập đến chỗ hoàn hảo; Tiểu phẩm: bản kinh ngắn)
Kinh Tiểu phẩm Bát-nhã ba-la-mật
Đời Hậu Tần, Cưu-ma-la-thập (vị cao tăng dịch kinh nổi tiếng) dịch
Bài tựa kinh Tiểu phẩm
Thích Tăng Duệ (một học trò của Cưu-ma-la-thập) viết
Kinh Bát-nhã ba-la-mật là lời dạy mẫu mực giúp thấu suốt lẽ thật và đi đến tận cùng bản tính, là con đường lớn để Bồ-tát (người phát nguyện tu hành thành Phật để cứu độ mọi loài) thành Phật (bậc giác ngộ hoàn toàn). Con đường mà không rộng lớn thì không đủ để gom các lối đi khác nhau mà chỉ cho chúng chỗ quy về (?); bản tính mà chưa thấu đến tận cùng thì muôn loài lấy gì để bước lên đạo tràng (nơi Phật ngồi thành đạo) và thành chính giác (sự giác ngộ chân chính, tức thành Phật).
Chính giác sở dĩ thành tựu, các lối khác nhau sở dĩ quy về một, có điều nào mà không do con đường này. Vì thế lời dạy riêng được nhắc đi nhắc lại ân cần, nên việc "ba lần xoa đầu" (Phật xoa đầu người nghe để dặn dò, giao phó kinh) được nêu nhiều lần; công đức được đem ra so sánh chồng chất, nên "chín lần tăng" (so sánh công đức tăng dần nhiều bậc) xuất hiện nhiều lần.
Như phẩm "Hỏi về tướng" nêu ra lẽ huyền diệu mà lại vượt lên cả cái huyền diệu ấy; phẩm "Huyễn" quên chỗ gá nương mà quên luôn cả cái quên; phẩm "Đạo hành" mở phẳng bến đò (lối vào đạo); phẩm "Nạn vấn" đi đến tận nguồn gốc; phẩm "Tùy hỷ" (vui theo việc lành của người) quên cả chỗ hướng tới để nắm lấy chỗ rốt ráo; phẩm "Chiếu minh" không biến đổi mà chính là lẽ huyền diệu.
Chương tuy có ba mươi, cái xuyên suốt là Đạo; lời tuy có mười vạn, cái làm cho lời ấy nhân lên gấp bội là sự thực hành (?). Thực hành ngưng tụ vững chắc rồi mới đạt vô sinh (chứng được lẽ mọi vật vốn không thật sinh không thật diệt), đạo đầy đủ rồi mới lên bậc bổ xứ (bậc Bồ-tát chỉ còn một đời nữa là thay vào ngôi Phật), đến đây thì chuyển thành nhất thiết trí (trí biết hết thảy mọi điều của Phật).
Kinh Pháp Hoa soi vào cái gốc để ánh sáng trí tuệ ngưng tụ; kinh Bát-nhã thầm hợp với cái ngọn để cởi gỡ sự trói buộc khổ đau (ví như cởi người bị treo ngược). Ý nghĩa của việc cởi gỡ trói buộc là đạo Bồ-tát; ngưng tụ ánh sáng soi vào gốc là báo cho biết chỗ cuối cùng.
Đến chỗ cuối cùng mà sự phân biệt chưa được xóa đi thì đường về rẽ ra nhiều nhánh, có dấu vết của ba thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát) như là thật; cách ứng biến tạm thời mà chưa san bằng thì mối rối bời bời, có sự sai khác của các nẻo mê lầm.
Vì thế Pháp Hoa và Bát-nhã nương nhau để mong đến chỗ trọn vẹn; phương tiện (cách dạy khéo léo tạm thời tùy căn cơ người nghe) và sự giáo hóa chân thật thầm hợp làm một để chờ đến chỗ hoàn tất.
Bàn về chỗ thấu lẽ thật, tận bản tính, san bằng và soi tỏ muôn hạnh tu, thì cái "thật" (Pháp Hoa) không bằng cái "soi" (Bát-nhã); còn lấy chỗ sáng tỏ lớn của sự giáo hóa chân thật, hiểu rằng vốn không có ba thừa, thì cái "soi" không bằng cái "thật". Cho nên khen chiều sâu thì công của Bát-nhã là nặng; ca ngợi cái thật thì diệu dụng của Pháp Hoa là tinh vi. Kinh này tôn quý như vậy, cho nên ba lần xoa đầu, ba lần dặn dò cũng không có gì đáng lấy làm lạ.
Có vị Thái tử nước Tần, thân ở nơi Đông cung mà lòng hướng về phong vận ngoài cõi đời, nghiền ngẫm kinh này, mong nhớ ngày càng tha thiết. Dựa vào chỗ hiểu kinh Đại phẩm (bản Bát-nhã dài), Thái tử biết rõ những chỗ người dịch trước đã hiểu sai. Nghe nói Pháp sư Cưu-ma-la được truyền văn kinh một cách thần diệu, bản gốc thật vẫn còn, nên vào ngày mồng 6 tháng 2 năm Hoằng Thủy thứ mười (năm 408), Thái tử mời Pháp sư dịch ra. Đến ngày 30 tháng 4 thì hiệu đính xong hết.
Đem so với bản dịch cũ, thật như lúa trên ruộng hoang, cỏ dại phải nhổ đi hơn một nửa, nói thế cũng chưa phải là quá. Văn chính của kinh này có tất cả bốn bản, là lời Phật nói vào những thời khác nhau để hợp với người cần giáo hóa, có bản rộng bản lược. Bản nhiều thì nói có mười vạn kệ (đơn vị đếm độ dài văn kinh, mỗi kệ khoảng ba mươi hai âm tiết), bản ít thì sáu trăm kệ. Bản Đại phẩm này chính là bản Trung phẩm của Thiên Trúc (Ấn Độ).
Đã là lời nói tùy theo chỗ thích hợp thì cần gì phải tính nhiều ít, bàn rườm hay gọn! Văn tiếng Phạn trang nhã mà chất phác; dịch theo đúng bản gốc thì về mặt đẹp đẽ khéo léo có chỗ thiếu, nhưng về mặt mộc mạc đúng đắn thì có thừa. Mong các bậc hiền giả hiểu văn bỏ qua phần hoa mỹ mà nắm lấy phần thực chất.
Kinh Ma-ha Bát-nhã ba-la-mật (Ma-ha: lớn), quyển thứ nhất (bản nước Đan có thêm hai chữ "Tiểu phẩm" phía trên chữ "Ma-ha")
Đời Hậu Tần, Tam tạng (bậc thông suốt cả ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Cưu-ma-la-thập người nước Quy Tư dịch
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video