Kinh Ma-ha Bát-nhã ba-la-mật (Kinh về trí tuệ lớn đưa sang bờ giải thoát), phẩm thứ mười ba: Tướng Vô tướng (phẩm nói về cái tướng của các pháp chính là không có tướng)
Bấy giờ Thích-đề-hoàn-nhân (tức Đế Thích, vua cõi trời Đao-lợi) cùng một vạn thiên tử (các vị trời) ở Dục giới (cõi của những loài còn ham muốn dục lạc) và hai vạn thiên tử ở cõi Phạm thiên (cõi trời thanh tịnh thuộc Sắc giới, đã lìa dục lạc) cùng đến chỗ Phật, cúi đầu sát chân Phật lễ bái, rồi lui về đứng một bên. Mỗi vị bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật)! Pháp này rất sâu xa, trong pháp này lấy gì làm tướng (đặc điểm, dấu hiệu nhận biết)?"
Phật bảo các thiên tử: "Các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) lấy Không (không có thực thể riêng biệt, cố định) làm tướng, lấy vô tướng (không có hình tướng để nắm bắt), vô tác (không có gì để mong cầu tạo tác), vô khởi (không khởi lên), vô sinh (không sinh ra), vô diệt (không mất đi), vô y (không nương tựa vào đâu) làm tướng." Các thiên tử thưa: "Như Lai (danh hiệu của Phật, bậc đến từ chân như, đạt đến chân như) nói các tướng ấy như hư không, không nương tựa vào đâu. Các tướng như thế, tất cả trời, người, A-tu-la (loài thần có sức mạnh lớn nhưng hay ganh ghét, thường đánh nhau với chư thiên) trong thế gian đều không thể phá hoại được. Vì sao? Vì chính tất cả trời, người, A-tu-la trong thế gian cũng là tướng ấy. Bạch Thế Tôn! Các tướng ấy không phải thứ có thể làm ra; các tướng ấy không thuộc vào loại sắc (thân thể, vật chất), không thuộc vào loại thọ (cảm giác), tưởng (tri giác), hành (ý chí, hoạt động tâm lý), thức (sự nhận biết). Các tướng ấy không phải do người hay phi nhân (các loài không phải người như quỷ thần) làm ra."
Phật bảo các thiên tử cõi Dục và cõi Sắc: "Nếu có người hỏi: 'Hư không là do ai làm ra?', người ấy hỏi có đúng không?" — "Bạch Thế Tôn, không! Hư không không có ai làm ra. Vì sao? Vì hư không là vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt)." — "Này các thiên tử! Các tướng này cũng như thế: dù có Phật ra đời hay không có Phật, vẫn thường trụ không đổi khác. Vì các tướng thường trụ, Như Lai đạt được các tướng ấy rồi nên gọi là Như Lai."
Các thiên tử thưa: "Các tướng mà Như Lai nói thật rất sâu xa. Vì trí tuệ của chư Phật không bị ngăn ngại, nên có thể chỉ bày Như (chân như — tính chất chân thật, như vậy, không đổi của mọi sự) này, cũng có thể nói về tướng thực hành của Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ thấu suốt thật tướng mọi sự vật, đưa người tu sang bờ giải thoát; cũng chỉ bộ kinh dạy về trí tuệ ấy). Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật là nơi chư Phật thực hành, cũng chỉ bày thế gian cho chư Phật như thế."
"Lại nữa, Tu-bồ-đề (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng thấu hiểu lý 'Không')! Chư Phật nương tựa vào Pháp (chân lý, giáo pháp), cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen Pháp. Pháp ấy chính là Bát-nhã ba-la-mật; chư Phật cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen Bát-nhã ba-la-mật. Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật sinh ra chư Phật. Tu-bồ-đề! Như Lai là bậc biết ơn và biết đền ơn. Nếu có người hỏi đúng rằng: 'Ai là người biết ơn, biết đền ơn?', thì nên đáp: 'Phật là bậc biết ơn, biết đền ơn.' Tu-bồ-đề! Thế nào là Phật biết ơn, biết đền ơn? Con đường Như Lai đã đi, pháp Như Lai đã thực hành mà đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh và trọn vẹn của Phật), Như Lai liền giữ gìn, nhớ nghĩ đến con đường ấy, pháp ấy. Vì việc đó, nên biết Phật là bậc biết ơn, biết đền ơn.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Như Lai biết tất cả các pháp đều không có tạo tác, đó cũng là Như Lai biết ơn người đã làm ơn. Tu-bồ-đề! Như Lai nhờ Bát-nhã ba-la-mật mà biết tướng không tạo tác của tất cả các pháp, đạt được trí tuệ như thế. Vì nhân duyên ấy, Bát-nhã ba-la-mật cũng chỉ bày thế gian cho chư Phật như thế."
"Bạch Thế Tôn! Nếu tất cả các pháp không có ai biết, không có ai thấy, thì làm sao Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày thế gian cho chư Phật?" — "Tu-bồ-đề! Đúng vậy, đúng vậy! Tất cả các pháp không có ai biết, không có ai thấy. Tu-bồ-đề! Vì sao tất cả các pháp không có ai biết? Vì tất cả các pháp đều Không. Vì sao tất cả các pháp không có ai thấy? Vì tất cả các pháp không nương tựa vào đâu. Vì thế tất cả các pháp không có ai biết, không có ai thấy. Tu-bồ-đề! Như Lai nhờ Bát-nhã ba-la-mật mà đạt được pháp như thế. Vì vậy Bát-nhã ba-la-mật cũng chỉ bày thế gian cho chư Phật như thế. Vì không thấy sắc nên chỉ bày thế gian; vì không thấy thọ, tưởng, hành, thức nên chỉ bày thế gian. Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày thế gian cho chư Phật như vậy."
"Bạch Thế Tôn! Thế nào gọi là vì không thấy sắc nên chỉ bày thế gian? Thế nào gọi là vì không thấy thọ, tưởng, hành, thức nên chỉ bày thế gian?" — "Tu-bồ-đề! Nếu không duyên theo sắc mà sinh ra (nhận thức về) sắc, đó gọi là không thấy sắc; nếu không duyên theo thọ, tưởng, hành, thức mà sinh ra (nhận thức về) thức, đó gọi là không thấy thức. Nếu không thấy thế gian như vậy, đó gọi là thật sự thấy thế gian.
Lại nữa, Tu-bồ-đề! Thế gian là Không, Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày đúng như thật thế gian là Không. Thế gian mang tướng lìa (không dính mắc vào đâu), Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày đúng như thật thế gian mang tướng lìa. Thế gian mang tướng thanh tịnh, Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày đúng như thật thế gian thanh tịnh. Thế gian là lặng dứt, Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày đúng như thật thế gian lặng dứt. Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật cũng chỉ bày thế gian cho chư Phật như thế."
Tu-bồ-đề bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật vì việc lớn mà xuất hiện; Bát-nhã ba-la-mật vì việc không thể nghĩ bàn, việc không thể cân lường, việc không thể đo đếm, việc vô đẳng đẳng (không gì sánh bằng, chỉ ngang bằng với bậc không ai sánh được, tức Phật) mà xuất hiện." Phật dạy: "Đúng vậy, đúng vậy, Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật vì việc lớn mà xuất hiện, vì việc không thể nghĩ bàn, việc không thể cân lường, việc không thể đo đếm, việc vô đẳng đẳng mà xuất hiện.
Tu-bồ-đề! Thế nào là Bát-nhã ba-la-mật vì việc lớn mà xuất hiện, vì việc không thể nghĩ bàn, việc không thể cân lường, việc không thể đo đếm, việc vô đẳng đẳng mà xuất hiện? Tu-bồ-đề! Pháp Như Lai, pháp Phật, pháp tự nhiên (pháp tự mình chứng ngộ, không do thầy dạy), pháp của bậc Nhất thiết trí (bậc biết tất cả, tức Phật), rộng lớn không thể nghĩ bàn, không thể tính lường. Vì thế, Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật vì việc lớn, việc không thể nghĩ bàn mà xuất hiện. Thế nào là Bát-nhã ba-la-mật vì việc không thể cân lường, việc không thể đo đếm mà xuất hiện? Tu-bồ-đề! Pháp Như Lai, pháp Phật, pháp tự nhiên, pháp của bậc Nhất thiết trí không thể cân lường, không thể đo đếm. Vì thế, Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật vì việc không thể cân lường, không thể đo đếm mà xuất hiện. Thế nào là Bát-nhã ba-la-mật vì việc vô đẳng đẳng mà xuất hiện? Tu-bồ-đề! Trong tất cả không có ai ngang bằng Như Lai, huống chi là hơn. Vì thế, Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật vì việc vô đẳng đẳng mà xuất hiện."
"Bạch Thế Tôn! Chẳng phải chỉ có pháp Như Lai, pháp Phật, pháp tự nhiên, pháp của bậc Nhất thiết trí là không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đo đếm; mà sắc cũng không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đo đếm; thọ, tưởng, hành, thức cũng không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đo đếm."
"Tu-bồ-đề! Sắc cũng không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đo đếm; thọ, tưởng, hành, thức cũng không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đo đếm; tất cả các pháp cũng không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đo đếm. Vì sao? Tu-bồ-đề! Trong thật tướng của các pháp, không có tâm, cũng không có tâm số pháp (các trạng thái, hoạt động phụ thuộc vào tâm như vui, buồn, tham, giận…).
Tu-bồ-đề! Sắc không thể cân lường, thọ, tưởng, hành, thức cũng không thể cân lường, tất cả các pháp cũng không thể cân lường, vì trong đó không có sự phân biệt. Tu-bồ-đề! Sắc không thể đo đếm, thọ, tưởng, hành, thức cũng không thể đo đếm, tất cả các pháp cũng không thể đo đếm. Tu-bồ-đề! Vì sao sắc không thể đo đếm, thọ, tưởng, hành, thức không thể đo đếm, tất cả các pháp không thể đo đếm? Tu-bồ-đề! Số lượng của sắc là không có gì, không thể nắm bắt được; số lượng của thọ, tưởng, hành, thức là không có gì, không thể nắm bắt được; số lượng của tất cả các pháp là không có gì, không thể nắm bắt được.
Tu-bồ-đề! Vì sao số lượng của sắc là không có gì, không thể nắm bắt; số lượng của thọ, tưởng, hành, thức là không có gì, không thể nắm bắt; số lượng của tất cả các pháp là không có gì, không thể nắm bắt? Tu-bồ-đề! Vì sắc không có gì, vì thọ, tưởng, hành, thức không có gì, vì tất cả các pháp không có gì, nên số lượng không thể nắm bắt được. Tu-bồ-đề! Ý ông nghĩ sao, hư không có tâm và tâm số pháp không?" — "Bạch Thế Tôn, không!"
"Tu-bồ-đề! Vì nhân duyên ấy, tất cả các pháp không thể nghĩ bàn. Vì dứt hết mọi sự tính lường nên gọi là không thể nghĩ bàn; vì dứt hết mọi sự cân lường nên gọi là không thể cân lường. Tu-bồ-đề! Cân lường chính là việc làm của thức. Tu-bồ-đề! Gọi là không thể đo đếm vì đã vượt qua mọi số lượng. Tu-bồ-đề! Như hư không không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đo đếm; pháp Như Lai, pháp Phật, pháp tự nhiên, pháp của bậc Nhất thiết trí cũng như thế, không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đo đếm."
Khi Phật nói pháp không thể nghĩ bàn, vô đẳng đẳng này, có năm trăm vị tỳ-kheo (nam tu sĩ xuất gia theo Phật) và hai mươi vị tỳ-kheo-ni (nữ tu sĩ xuất gia theo Phật), vì không nắm giữ bất cứ pháp nào, nên dứt sạch lậu hoặc (phiền não khiến tâm rỉ chảy ra ngoài, trôi lăn trong sinh tử), tâm được giải thoát; sáu vạn ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia giữ giới theo Phật) và ba vạn ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia giữ giới theo Phật) đối với các pháp được pháp nhãn thanh tịnh (con mắt trí tuệ trong sáng thấy rõ chân lý, tức bước đầu chứng ngộ); hai mươi vị Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) đạt được vô sinh pháp nhẫn (sự chấp nhận vững chắc, an trú nơi chân lý rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt), trong Hiền kiếp (tên kiếp hiện tại, kiếp có một nghìn vị Phật hiền thánh ra đời; kiếp là khoảng thời gian cực dài) này đều sẽ thành Phật.
Bấy giờ Tu-bồ-đề bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này vì việc lớn mà xuất hiện, cho đến vì việc vô đẳng đẳng mà xuất hiện." Phật dạy: "Đúng vậy, đúng vậy, Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này vì việc lớn mà xuất hiện, cho đến vì việc vô đẳng đẳng mà xuất hiện. Tát-bà-nhã (trí biết tất cả, trí tuệ trọn vẹn của Phật) của chư Phật đều nằm trong Bát-nhã ba-la-mật; tất cả các bậc Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà cầu giải thoát cho riêng mình) và Bích-chi Phật (người tự giác ngộ một mình không nhờ thầy, không đi giáo hóa) đều nằm trong Bát-nhã ba-la-mật.
Tu-bồ-đề! Ví như vị vua dòng Sát-đế-lợi (dòng vua chúa, chiến sĩ ở Ấn Độ xưa) đã làm lễ quán đảnh (lễ rưới nước lên đầu khi lên ngôi), mọi việc của các thành, mọi việc của các làng xóm đều giao cho đại thần, nhà vua không phải lo lắng gì. Cũng vậy, Tu-bồ-đề! Chư Như Lai cũng thế: mọi việc của Thanh văn, việc của Bích-chi Phật, việc của Phật đều nằm trong Bát-nhã ba-la-mật; Bát-nhã ba-la-mật có thể làm xong những việc ấy. Vì thế, Tu-bồ-đề! Nên biết Bát-nhã ba-la-mật vì việc lớn mà xuất hiện, cho đến vì việc vô đẳng đẳng mà xuất hiện.
Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật xuất hiện là để không nhận lấy, không bám chấp vào sắc; để không nhận lấy, không bám chấp vào thọ, tưởng, hành, thức; để không nhận lấy, không bám chấp vào quả Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên của bậc Thanh văn), quả Tư-đà-hàm (quả vị thứ hai), quả A-na-hàm (quả vị thứ ba), quả A-la-hán (quả vị cao nhất của bậc Thanh văn, dứt sạch phiền não), đạo Bích-chi Phật; cho đến cả Tát-bà-nhã cũng không nhận lấy, không bám chấp."
Tu-bồ-đề bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bát-nhã ba-la-mật không nhận lấy Tát-bà-nhã, không bám chấp Tát-bà-nhã?" — "Tu-bồ-đề! Ý ông nghĩ sao, ông có thấy pháp A-la-hán là thứ có thể nhận lấy, có thể bám chấp không?" — "Bạch Thế Tôn, không! Con không thấy pháp ấy là thứ có thể sinh lòng bám chấp." Phật dạy: "Hay thay, hay thay, Tu-bồ-đề! Ta cũng không thấy pháp Như Lai. Vì không thấy nên không nhận lấy, không bám chấp. Vì thế, Tu-bồ-đề! Tát-bà-nhã không thể nhận lấy, không thể bám chấp."
Bấy giờ các thiên tử cõi Dục và cõi Sắc bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này khó hiểu, khó đạt được. Nếu ai có thể tin hiểu Bát-nhã ba-la-mật sâu xa, nên biết người ấy đời trước đã từng cúng dường chư Phật. Bạch Thế Tôn! Giả sử tất cả chúng sinh trong ba nghìn đại thiên thế giới (một vũ trụ rộng lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ) đều là người tín hành, tu hành ở bậc tín hành (giai vị của người tu còn dựa vào lòng tin mà thực hành, chưa tự mình thấy rõ chân lý) trong một kiếp hoặc gần một kiếp; còn nếu có người chỉ trong một ngày thực hành Bát-nhã ba-la-mật sâu xa, cân nhắc suy nghĩ, quán sát, chấp nhận và thông suốt, thì phước của người này hơn."
Phật bảo các thiên tử: "Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành tin theo Phật pháp) nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này thì mau đạt Niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử); người tu hành ở bậc tín hành trong một kiếp hoặc gần một kiếp cũng không theo kịp." Bấy giờ các thiên tử cõi Dục và cõi Sắc cúi đầu sát chân Phật lễ bái, đi nhiễu quanh Phật rồi lui ra. Đi chưa xa, bỗng nhiên biến mất. Các thiên tử cõi Dục trở về cõi trời Dục, các thiên tử cõi Sắc trở về cõi trời Sắc.
Bấy giờ Tu-bồ-đề bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát có thể tin hiểu Bát-nhã ba-la-mật sâu xa, người ấy chết đi từ nơi nào mà sinh đến đây?" Phật bảo Tu-bồ-đề: "Nếu Bồ-tát nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này liền tin hiểu, không nghi ngờ, không hối tiếc, không làm khó dễ, vui muốn được thấy, vui muốn được nghe, thường giữ ý nghĩ ấy, không rời người giảng Bát-nhã ba-la-mật. Tu-bồ-đề! Ví như con bê mới sinh không rời mẹ. Bồ-tát cũng vậy, nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa thì không rời người thuyết pháp, cho đến khi được đọc tụng, viết chép Bát-nhã ba-la-mật. Tu-bồ-đề! Nên biết Bồ-tát ấy là từ cõi người chết đi rồi lại sinh vào cõi người."
"Bạch Thế Tôn! Có Bồ-tát nào thành tựu nhân duyên công đức (phước lành do việc thiện đem lại) như thế, ở thế giới phương khác cúng dường chư Phật, rồi từ nơi ấy chết đi mà sinh đến đây không?"
"Tu-bồ-đề! Có Bồ-tát thành tựu công đức như thế, ở thế giới phương khác cúng dường chư Phật, rồi từ nơi ấy chết đi mà sinh đến đây. Lại nữa, Tu-bồ-đề! Có Bồ-tát thành tựu công đức như thế, ở trên cõi trời Đâu-suất (cõi trời thuộc Dục giới, nơi các vị Bồ-tát sắp thành Phật cư ngụ) nghe Bồ-tát Di-lặc (vị Bồ-tát sẽ thành Phật kế tiếp ở thế giới này) giảng Bát-nhã ba-la-mật, hỏi han những điều trong đó, rồi từ nơi ấy chết đi mà sinh đến đây.
Lại nữa, Tu-bồ-đề! Nếu có người đời trước nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này mà không hỏi ý nghĩa, thì người ấy nếu sinh vào cõi người, trong lòng cứ mãi nghi ngờ, hối tiếc, khó mà quyết đoán. Tu-bồ-đề! Nên biết người ấy là do đời trước không chịu hỏi mà ra như thế. Vì sao? Vì đối với Bát-nhã ba-la-mật này, lòng nghi ngờ hối tiếc khó quyết đoán.
Lại nữa, Tu-bồ-đề! Nếu có người đời trước, hoặc một ngày, hoặc hai ngày, ba ngày, bốn ngày, năm ngày, nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này, hỏi han những điều trong đó, nhưng không làm theo lời dạy, thì người ấy chuyển sang thân sau, lại được nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa, hỏi han những điều trong đó, lòng tin không bị ngăn ngại. Nhưng nếu rời xa pháp sư (vị thầy giảng pháp) thì không còn hỏi han nữa, lại bị các duyên lôi kéo mà đánh mất Bát-nhã ba-la-mật sâu xa. Vì sao? Tu-bồ-đề! Lẽ tự nhiên của pháp là như vậy.
Nếu có người tuy có thể hỏi han về Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này mà không thể làm theo lời dạy; có lúc vui thích nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa, có lúc lại không thích, tâm nhẹ nổi xao động như một chút lông tơ (?), nên biết Bồ-tát ấy mới phát tâm theo Đại thừa (cỗ xe lớn, tức con đường tu hành vì cứu độ tất cả chúng sinh để cùng thành Phật). Bồ-tát ấy tuy lòng tin trong sạch, nhưng nếu không được Bát-nhã ba-la-mật che chở, thì trong hai bậc, sẽ rơi vào một: hoặc bậc Thanh văn, hoặc bậc Bích-chi Phật."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video