Thiên 6 — Thiên Xét sa (thế đất bao quanh)

 Tiết thứ sáu

 Thiên Xét sa (sa: trong phong thủy vùng đồng bằng, chỉ những dải đất, gò đất nổi cao hơn giữa các dòng nước; cũng chỉ những thế đất bao quanh, che chở cho huyệt)

 Nguyên văn: Sa làm rõ sống hay chết; mạch (đường khí ngầm chạy trong lòng đất, men theo thế đất) thì phân biệt âm hay dương.

 Lời giải của họ Lưu: Long (long mạch: thế đất uốn lượn như con rồng, dẫn sinh khí chạy đi) từ phương Hợi (một trong hai mươi bốn phương vị trên la bàn phong thủy, ở phía tây bắc lệch về bắc) có khí mạch chạy về đông nam, nhập thủ (chỗ long đi đến cuối, sắp kết huyệt) ở Tốn (phương đông nam), Tỵ (phương đông nam lệch về nam), mà lại chọn huyệt (điểm đất tụ sinh khí, nơi đặt mộ hay dựng nhà) ở góc tây nam hoặc đông bắc, thì đó là sinh long (long có sinh khí) cất bước rồi lại hạ vào tử huyệt (huyệt chết, không có sinh khí). Bởi long Hợi quy về đông nam, còn tây nam và đông bắc thì khí không đến (?), là đất tử tuyệt (chỗ khí đã chết, đã dứt). Phép này rất tinh vi, thầy địa lý đương thời không biết, nhiều người chỉ điểm huyệt vào chỗ tử tuyệt, gây họa nghèo khổ, tuyệt tự.

 Phàm (?) dòng long mạch chạy đến đều có âm có dương: dương thì xoay từ bên trái, âm thì xoay từ bên phải. Tránh chỗ tử tuyệt, hướng về chỗ sinh vượng (khí đang sinh ra, đang thịnh) thì khí của long trong trẻo hòa hợp, huyệt kết ra đẹp đẽ. Cho nên long từ bên phải (?) xoay sang trái để nhập thủ là dương long; từ trái xoay sang phải để nhập thủ là âm long. Hai khí âm dương đều được sinh vượng, không phạm tử tuyệt thì tốt.

 Ví như long nhập thủ ở Giáp (phương đông lệch bắc), Mão (chính đông) là khí của hành Mộc (ngũ hành: năm hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, dùng để phân loại mọi vật và các phương). Từ Ngọ (chính nam), Tốn mà đến là âm mộc; từ Càn (tây bắc), Hợi, Nhâm (bắc lệch tây), Tý (chính bắc), Quý (bắc lệch đông), Sửu (đông bắc lệch bắc) mà đến là dương mộc. Âm mộc sinh ở Ngọ (?), dương mộc sinh ở Hợi, đều được sinh khí ngay lúc xuất thân. Nếu xuất thân phạm vào hai phương Đoài (chính tây), Khôn (tây nam) thì long ngay từ nơi phát nguồn đã tuyệt rồi; dù sa và nước hợp cục, chỗ dựa đỡ vững chắc, rốt cuộc cũng không phát phúc.

 Nguyên văn: Nước phát ra từ thành môn (cửa thành: chỗ nước ra vào của một cuộc đất), dòng chảy phải xét kỹ chỗ vào chỗ ra.

 Lời giải của họ Lưu: Long đi thì nước đi theo, cho nên nơi nước phát nguồn chính là nơi long xuất thân. Nước hoặc chạy về đông, hoặc chạy về tây, phải xem kỹ phương nó chảy ra. Nếu dòng nước chảy ra ở Dần (đông bắc lệch đông), Cấn (đông bắc) thì biết long từ Khôn, Đoài mà đến; biết long từ Khôn, Đoài đến thì biết nước ắt chảy ra ở Dần, Cấn. Lấy Cấn, Dần làm thủy khẩu (cửa nước, chỗ nước chảy ra khỏi cuộc đất) thì ắt là long Đoài thành thai ở chính tây, long Tốn sinh sôi ở đông nam (?). Cho nên họ Quách (Quách Phác, nhà phong thủy đời Tấn, tác giả sách Táng thư) nói: "Vào núi thì xem thủy khẩu, lên huyệt thì xem minh đường (khoảng đất trống phía trước huyệt, nơi nước tụ lại)", chính là ý này.

 Nguyên văn: Long đi (?) thì xét nguyên do nơi nó từ đâu đến.

 Lời giải của họ Lưu: Phàm chỗ thân long đi đến đầu, thu lại để nhập thủ, ắt phải khảo xét long gốc ấy đến từ đâu: phải biết nó cất bước từ đâu, đi qua những phương nào. Như long đến đầu ở đông bắc, hướng về phương Cấn, Dần, thì long ấy ắt phải xuất thân từ cung Đoài mới là chân long (long thật); từ Khôn, Thân (tây nam lệch tây) mà qua Đoài cũng tốt. Nếu từ Nhâm, Tý, Quý, Sửu mà đến thì phải có nước bên trái ở phương Khảm (chính bắc) phụ trợ, kẹp hai bên mà chảy, hội hợp với nước Khôn Thân; bên trái lại được nước Ất (đông lệch nam), Thìn (đông nam lệch đông) phụ trợ kẹp chảy, hội vào nước Khôn Thân, rồi cùng hướng về Dần Cấn mà đi, thế mới đúng. Nếu long rơi đầu ở cung Ly (chính nam) thì nước ắt không từ Khôn Thân mà đến. Cho nên nguyên do lai lịch của long, phải dựa vào dòng nước mà dò xét mới biết được thực tình.

 Họ Lại (Lại Văn Tuấn, tức Lại Bố Y, nhà phong thủy đời Tống) nói: Đất đồi bằng phẳng, nghìn dặm không dứt, long không có huyệt nhất định, người cũng không có cách nhìn nhất định. Ví như một vùng sa vuông vức, bốn phương tám mặt không có chỗ thu gom, dường như khó tìm huyệt. Nếu xét được nguyên do lai lịch hình thế long, thấy biết rõ ràng chắc chắn là long chạy từ Khôn Thân ra thân, thì biết tình huyệt: long mạch chạy về đông bắc, cưỡi khí Khôn Đoài mà ngưng kết. Nếu long phát nguồn từ Tốn Tỵ thì biết tình huyệt: long mạch quy về tây bắc.

 Nguyên văn: Nghênh thần (nước chầu đến trước huyệt) thì định xem nước chia ra từ đâu, hợp lại ở đâu.

 Lời giải của họ Lưu: Nghênh thần là nước chầu tụ về đường cục (khu vực minh đường và các thế đất vây quanh trước huyệt). Nước đến trước minh đường ắt có nơi phát nguồn: từ phương nào chia dòng mà đến, lại từ phương nào hợp dòng mà đi. Biết tình chia hợp của dòng nước thì huyệt mà long mạch kết là thật hay giả tự thấy rõ. Nếu nước đến minh đường, bên trái chia dòng, chảy giao nhau trước sau, mà bên phải không thấy hợp lại; hai nhánh kẹp chảy, hoặc chảy ngang đi, hoặc chảy thẳng tới, phía trước không có gì chặn thu, phía sau không có gì vòng quanh, thì long ấy còn chưa dừng lại. Dù đầu sa có tình, vuông vắn ngay ngắn, cũng chưa kết huyệt. Phải đến chỗ nước và sa giao hội thì long mạch mới tụ lại mà kết thành chân huyệt.

 Nguyên văn: Cho nên ngũ hành được phân phối vào tám phương, muôn hình tượng đều quy về bốn thế.

 Lời giải của họ Lưu: Tám phương Càn, Khôn, Khảm, Ly, Cấn, Chấn (chính đông), Tốn, Đoài mỗi phương thuộc về một hành trong ngũ hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ. Theo chính ngũ hành (cách phối ngũ hành cơ bản, cố định) thì Càn là Kim, Khảm là Thủy, Ly là Hỏa, Đoài là Kim, Tốn và Chấn là Mộc, Cấn và Khôn là Thổ; đó là khí cố định muôn đời không đổi. Nhưng nếu lấy khí sinh, vượng, tử, tuyệt mà định thì Mộc trường sinh (giai đoạn mới sinh ra của một hành) ở Hợi nên phối với Càn; Kim trường sinh ở Tỵ nên phối với Tốn; Thủy và Thổ trường sinh ở Thân nên phối với Khôn; Hỏa trường sinh ở Dần nên phối với Cấn. Giáp, Canh (tây lệch nam), Bính (nam lệch đông), Nhâm cùng với Tý, Ngọ, Mão, Dậu (chính tây) là chốn đế vượng (giai đoạn cực thịnh) của ngũ hành.

 Như vậy ngũ hành được phân phối vào tám phương đều là khí tự nhiên của trời đất vận hành không ngừng để hóa sinh muôn vật, không phải do con người có thể tự ý gán ghép. Còn Dần, Thân, Tỵ, Hợi là chỗ khởi đầu phát sinh của năm khí, là "bốn khởi đầu" của nhà xem long, là gốc rễ của muôn vật. Khí vượng của ngũ hành ắt phải từ Dần, Thân, Tỵ, Hợi phát sinh, đầy dần lên rồi mới đến lúc thịnh, cũng như khí Kim của Đoài khởi sinh từ Tỵ vậy. Thanh Ô kinh (?) (sách phong thủy cổ) nói: "Đất có bốn thế, khí chạy theo tám phương; bốn thế chạy khắp tám phương mà ban sự sống", chính là nói điều này.

 Nguyên văn: Theo hình mà xét thể, xem tượng mà xét long.

 Lời giải của họ Lưu: Theo hình đất mà xét thể của long, xem hình tượng của sa mà xét khí tượng của long; bởi khí nhân hình mà hiện, theo lý mà biến đổi (?). Như hình của Mộc ắt thẳng và vươn cao; hình của Hỏa ắt nhọn và nghiêng; hình của Kim ắt đỉnh tròn chân rộng; hình của Thổ ắt vuông vắn mà nghiêm trang (?); hình của Thủy ắt quanh co và động. Cho nên thấy thẳng mà vươn cao thì biết là Mộc, nhọn mà nghiêng thì biết là Hỏa, đầu tròn chân rộng thì biết là Kim; Thủy và Thổ cũng vậy. Như hình Kim tròn mà rộng, lại phải xét long từ phương nào đến: nếu cất bước từ phương Đoài thì hình Kim cưỡi khí vượng mà ra, là Kim long thật; nếu từ phương Ly đến thì lúc xuất thân đã bị Hỏa khắc chế, dù có kết huyệt cũng không lâu bền. Các long khác cứ theo đó mà suy.

 Họ Lại nói: Long có hình là do khí tụ lại mà thành; có tượng là do hình đã thành rồi, theo loài mà đặt tên. Như hình Thổ thì vuông, giống án ngọc, bình phong, hòm vàng, ngựa trời; hình Kim thì tròn, giống chuông úp, nồi úp, nửa vầng trăng, lông mày ngài; hình Mộc thì thẳng (?), giống thước ngọc, đàn nằm ngang, cuộn tranh mở ra; hình Thủy thì cong, giống rồng sống động, phượng múa, dải áo, cờ phấp phới (?); lại như hình sư tử, voi, cá vàng uốn mình (?)... không gì không phải do năm khí lưu hành mà mỗi thứ có khuôn phép tất nhiên của nó. Như hình Hỏa thì lấy ở chỗ ngọn lửa lay động; hình Mộc thì lấy ở chỗ có đốt bao bọc; hình Kim thì lấy ở chỗ mở miệng; hình Thủy thì lấy ở chỗ quanh co; hình Thổ thì lấy ở chỗ góc cạnh. Xét kỹ như thế để lấy chỗ chính giữa thì mới được tình thật của huyệt.

 Nguyên văn: Khí được giữ kín ở hai bên trái phải; kỵ bị chia tiết ra bởi quỷ kiếp (những nhánh đất đâm ra từ thân long, chạy tán loạn, cướp mất khí) đan ngang chéo dọc.

 Lời giải của họ Lưu: Thân long đã thành hình, nước giao hợp, đất ấy hẳn đã kết huyệt. Nhưng khí có đầy đủ vững chắc hay không, sức phúc nặng hay nhẹ, lại tùy ở hộ sa (dải đất che chở) hai bên trái phải: hoặc vòng ôm có tình, vòng nước tụ chắc, lại không chạy thẳng tuột về đông về tây, bốn lớp năm lớp, từng đốt từng đốt bao bọc, thì mới tốt. Hoặc từ chính thân mình chia nhánh, vươn ra phía trước ôm vòng, ngoảnh lại nhìn minh đường thì càng đẹp. Nếu đầu sa hai bên bay vọt về đông về tây, hoặc từ thân chính rút ra nhánh, từ dưới sườn, trong eo, giữa vai và khuỷu, bên trái lôi bên phải kéo, chạy loạn đông tây, thì gọi là quỷ kiếp, có thể chia tiết mất tinh anh của long khí. Nếu có những thế như vậy thì dù nước giao sa hội cũng không thành huyệt.

 Nguyên văn: Mạch được nâng đỡ ở trước và sau; sợ khí rò rỉ vì chỗ tọa (thế dựa phía sau huyệt) và chỗ ứng (thế đối phía trước huyệt) bị tản mát (?).

 Lời giải của họ Lưu: Long đi đến nhập thủ kết huyệt, ắt phía trước phải có án sa (gò đất thấp nằm ngang trước huyệt như cái bàn), phía sau có tọa thác (thế đất làm chỗ dựa phía sau) thì khí mạch mới vững nặng, mới thu chứa được. Nếu phía sau không có sa làm chỗ dựa, hoặc có sa mà vụn vặt; phía trước có ứng mà nghiêng lệch, quay ngược, không chầu vào minh đường, không bằng phẳng ngay ngắn, hoặc có nước đến đâm chéo vào, thì khí ấy rò rỉ mà không tụ.

 Nguyên văn: Trơn rộng như lưng cá (?), nhô ra giống như … (?, thiếu chữ; theo lời giải có lẽ là "đầu rùa"),

 thì tản mạn mà khó thu khí. Tròn như mâm vàng, phẳng như bàn tay ngửa, thì nhận chỗ cao thấp mà định huyệt.

 Lời giải của họ Lưu: Long nơi đồi bằng mà sa rộng lớn, giữa cao, bốn phía ắt thấp, như lưng con ba ba; sa tròn mà bốn phía nhọn lộ ra như đầu con rùa: những thế ấy khí tán mà không tụ, không thể táng vào, táng vào thì phúc dứt. Tròn như mâm vàng là xung quanh (?) cao mà ở giữa thấp; phẳng như bàn tay ngửa là phía trước thấp phía sau cao. Có những hình tượng ấy, nếu long khí rõ ràng, biết chắc lai lịch, mới có thể hạ huyệt. Họ Lại nói: Thế lưng ba ba là sa không nhô góc ra, khí tán khó thu;

 thế đầu rùa là đầu sa nhỏ nhọn mà khí không cất chứa được; cả hai đều không kết huyệt. Mâm vàng, lá sen là xung quanh cao, giữa thấp, nước ở giữa cũng ắt có chỗ thoát ra; điểm huyệt nên theo hình trăng ngửa, xem các góc thu chặn mà lấy chỗ giữa. Bàn tay ngửa trên đồi bằng ắt có lòng bàn tay (chỗ trũng); nhận lấy chỗ trũng làm huyệt mà định. Họ Dương (Dương Quân Tùng, nhà phong thủy nổi tiếng đời Đường) nói "nhận lòng bàn tay", chính là phép này.

 Nguyên văn: Theo chỗ đến chỗ đi ở tứ chính (bốn phương chính: Tý, Ngọ, Mão, Dậu) và tứ duy (bốn phương góc; ở đây chỉ Dần, Thân, Tỵ, Hợi), mà xét chỗ tụ và hướng của các nhánh chia, nhánh hợp.

 Lời giải của họ Lưu: Nước giao nhau chảy ở bốn phương chính Tý, Ngọ, Mão, Dậu thì Dần, Thân, Tỵ, Hợi là đất quý. Lại xem chỗ nước ra vào để xét long nào kết huyệt. Phàm đất ở bốn góc (?) mà quý, phần nhiều là do sinh

 long dựng lên mà cưỡi huyệt vượng (?). Nước giao nhau chảy ở bốn phương góc Dần, Thân, Tỵ, Hợi thì Tý, Ngọ, Mão, Dậu là đất quý. Phàm đất ở bốn phương chính mà quý, phần nhiều là vượng long đưa đi thành huyệt sinh (?). Lại phải lấy nước mà phân biệt: xem nước chia, nước hợp, chỗ ra vào của nước nhánh. Nếu nước không chia nhánh làm những chỗ chia nhỏ hợp nhỏ thì khí rộng mà không trong, cũng không kết huyệt.

 Nguyên văn: Dọc ngang như dệt vải, mới biết tình quyến luyến. Nước đọng thành hồ, vẫn phải phân biệt thế triều tông (nước chầu về một nơi như trăm sông đổ về biển).

 Lời giải của họ Lưu: Ở chỗ nhập thủ kết huyệt, trước sau trái phải nếu thấy nước ba đường ngang, bốn đường dọc, uốn khúc giao nhau mà chảy như dệt tấm lụa, thì đó là sa quyến luyến nước, nước quyến luyến sa, như vợ chồng gặp nhau không nỡ rời. Các dòng nước đến minh đường, hoặc bên trái hoặc bên phải tụ lại như hồ, thì biết là nước giao sa hội. Nhưng lại phải phân biệt nước chảy ra phương nào mà chầu về: hoặc ra sông lớn, hoặc ra hồ lớn; phân phương định vị để biết long huyệt tốt hay xấu. Họ Lại nói: Nước đến minh đường có tụ ắt có thoát. Xem chỗ nước tụ có thể thấy long mạch đi hay dừng; xem chỗ nước đi có thể thấy huyệt kết nghiêng tựa về đâu. Phàm long kết huyệt ắt nghiêng tựa về phía nước chảy đi, bởi nơi các dòng nước hợp lại mà đi là chỗ trống mái (âm dương) giao hợp, cho nên huyệt ắt tựa vào đó.

 Nguyên văn: Nước chín khúc chảy vào minh đường thì giàu sang như Thạch Sùng (phú hào nổi tiếng giàu có đời Tấn).

 Lời giải của họ Lưu: Nước uốn khúc thì tiền của bổng lộc tụ lại; nước quanh co chầu vào minh đường thì giàu sang đều đủ. Nước thẳng như mũi tên bắn tới minh đường thì không những nghèo hèn, mà còn cô độc, tuyệt tự, chết yểu.

 Nguyên văn: Cho nên dòng nước hợp phép thì thân long mới là thật.

 Lời giải của họ Lưu: Đây là tổng kết đoạn trên, nói rằng nước đi đến hợp phép thì long mạch kết huyệt mới chân chính, không giả dối. Nếu đầu sa ngay ngắn, thế ứng thế dựa trang nghiêm, hai bên trái phải chầu theo vây quanh, tuy gọi là long mạch đáng xem, nhưng nước đi đến hễ có một chỗ không hợp phép, thì những thế ấy đều là giả. Cái gọi là "mặt Bồ Tát" (bề ngoài trông hiền đẹp nhưng bên trong không thật) chính là thế này.

 Nguyên văn: Đội chín đạp một (theo đồ hình Lạc thư: số 9 ở trên, số 1 ở dưới) thì con số ở giữa trời đất (số 5) là tôn quý nhất. Phượng múa rồng bay thì âm dương của Càn và Tốn giao hòa thông suốt.

 Lời giải của họ Lưu: Số một là khởi đầu của dương, số chín là cực điểm của dương, số năm là chính giữa của dương. Số năm thuộc Thổ; thân long vuông vắn ở chính giữa, phía dưới chỗ ngồi có sa dài làm chỗ dựa, phía trước thông bốn đường nước ngang, bốn đường nước dọc, sa bày ra chín phương (?), được chính khí của trời đất, dương cương mà ở giữa trên, là đất dựng ngôi của bậc đế vương, sinh ra vua sáng, nuôi dưỡng tôi hiền, không phải đất tầm thường có thể sánh. Đất này là do Khảm Ly giao hợp, Chấn Đoài hợp khí mà thành. Nếu long đi từ Hợi, ra từ Thiên môn (cửa trời, chỉ phương Càn Hợi ở tây bắc), nhảy nhót như bay; long đi từ Tốn, đón lên từ Địa hộ (cửa đất, chỉ phương Tốn Tỵ ở đông nam), sa vươn như múa; Hợi và Tỵ giao hợp, chầu đối có tình, hai bên đưa theo hợp phép, thì hai khí Càn dương và Tốn âm giao hòa, hợp nhận và xoay vần (?), là đất vua sáng thánh đế cai trị muôn dân, tụ người hiền tài, hội văn võ. Đất này vốn không dễ có được. "Đội chín đạp một" là nói Tý và Ngọ.

 Nguyên văn: Tuy có ba quan (chỗ đóng khóa) ba hiệp (chỗ thắt eo của long) rơi xuống, càng (?) phải đề phòng cái hại bên trái lôi bên phải kéo.

 Lời giải của họ Lưu: Long mạch xuất thân mà phía trước không có quan tỏa (thế đất, thế nước đóng khóa lại) thì đi mà không dừng, khí theo đất mà chạy mất; sa không chuyển hiệp thì khí tán mà không thu. Cho nên chân long chân địa, lúc đến đầu, hai bên trái phải ắt có sa đưa theo, đầu sa chầu về phía trước. Ở giữa những chỗ long xuyên ruộng vượt nước, không để nó lộ thân hứng gió; hai bên đầu long phía đông vòng, phía tây ôm, như lạy như múa, thì khí được giữ kín vững chắc, không rò rỉ, thật là đất lớn.

 Long ở giữa khi nhập thủ, hoặc là một dải sa dài uốn khúc ba bốn dặm mà đến, vốn tự có quan hiệp; nhưng khí e bị ngăn trở, góc cong e bị tổn, chia tiết ở chỗ gãy khúc mà khí nhập thủ lại nhẹ, thì huyệt kết cũng mỏng. Cho nên giữa những chỗ uốn khúc phải có nước nhánh ngăn đưa, khiến khí đi theo mạch, chặn thu đến đầu thì mới thật. Lại có long sa thật đi ba bốn dặm, năm sáu dặm theo nước mà ra; có sa vuông ở giữa rộng ba năm trăm mẫu, bảy tám trăm mẫu thành cuộc đất. Lai lịch long mạch vốn có thể khảo ở chỗ ra vào của nước, nhưng chỗ tinh khí tụ lại thì lấy gì mà phân biệt? Ắt phải thân long hạ thấp (?) mà bên dưới có dòng nước nhỏ xuyên qua làm quan khí, ngắt đốt mạch, khiến vượt hiệp, ở trái ở phải, uốn khúc linh động mà đến; chỗ nhập thủ hoặc ở vai hay cánh tay bên trái bên phải, có nước cắm vào ngăn rõ ràng thì khí mới tụ. Nếu không thì long mạch tuy đến mà khí tản không thu, khó mà chỉ điểm huyệt.

 Long đến dài ba bốn dặm, hoặc thành sa dài uốn khúc, hoặc là sa dài thẳng như cây gỗ đến đầu; ở giữa eo và dưới vai khuỷu nếu có sa thừa chia cánh tay mà ra, thì phải hướng về phía trước làm sa đưa theo cho chính thân, lạy múa chầu vào minh đường mới được. Nếu lôi về đông kéo về tây, mỗi nhánh tự chạy trốn ra khỏi giới hạn của sa gốc, không có tình ý gì, thì lại đến chia tiết khí của ta; cái gọi là "làm bay tán tinh anh" chính là vậy.

 Nguyên văn: Sinh ở chỗ cất bước, chớ phạm thiên cương. Xuất thân ở chỗ vượng, đừng gặp tử tuyệt.

 Lời giải của họ Lưu: Dần, Thân, Tỵ, Hợi là trường sinh; Sửu, Thìn, Tuất (tây bắc lệch tây), Mùi (tây nam lệch nam) là thiên cương (sao hung; các phương này bị xem là chỗ xấu). Bởi nơi thiên cương đến thì lộc mã (sao Lộc, sao Mã — chủ bổng lộc, thăng tiến) không tới, quý nhân (sao Quý nhân — chủ được người giúp đỡ, được sang quý) không đến, cho nên sinh long khi xuất thân mà mang theo Thìn, Tuất, Sửu, Mùi thiên cương mà đến thì đều không kết đất. Như long Dần Cấn ra mạch, chuyển qua Sửu, lên Mùi (?) mà đi, là phạm thiên cương. Tý, Ngọ, Mão, Dậu là đế vượng; Dần, Thân, Tỵ, Hợi là tử tuyệt (của hành tương ứng). Vượng long khi xuất thân chuyển sang Dần, Thân, Tỵ, Hợi cũng không kết đất. Như long Mão thuộc Mộc chuyển đến Ngọ, Mùi mới nhập thủ, thì Mộc (?) chết ở Ngọ, tuyệt ở Thân, long Mão gặp phải tử tuyệt. Đây là lý mầu nhiệm của âm dương trời đất, là bí quyết chân thật của ngũ hành. Nhà địa lý không hiểu đạo này thì đến sự sinh vượng hay hưu tù (khí suy yếu, bị giam hãm) của long huyệt còn không biết, lấy gì mà nghiệm điềm lành dữ, phúc họa?

 Họ Từ bổ sung lời giải rằng: Phàm long Dần Cấn chuyển qua Sửu mà đi, long Tốn Tỵ chuyển qua Thìn mà đi, long Khôn Thân chuyển qua Mùi mà đi, long Càn Hợi chuyển qua Tuất, đều là sinh long phạm thiên cương. Phàm long Giáp Mão đi chuyển sang các phương Ngọ, Mùi, Thân (?) mới kết cục; long Bính Ngọ chuyển sang Dậu, Tuất, Hợi mới kết cục; long Canh Dậu chuyển sang Tý, Sửu (?), Dần mới kết cục; long Nhâm Tý chuyển sang Mão, Thìn, Tỵ mới kết cục; đều là vượng gặp tử tuyệt.

 Nguyên văn: Lấy cái lớn làm chủ, cái nhỏ theo, thì như mây lành nâng trăng. Lấy cái nhỏ phụ cho cái lớn, thì như bầy nhạn chầu chim hồng (?).

 Lời giải của họ Lưu: Các sa đều lớn thì sa nhỏ là tôn quý: long đến đầu kết thành mặt đất rộng ba bốn mẫu, hoặc tròn hoặc vuông, bên cạnh có sa lớn lớp lớp giao quấn, từng đốt bao nâng, như hình mây lành nâng trăng. Các sa đều nhỏ thì riêng lấy cái lớn: long đến nhập thủ kết thành mặt đất rộng một hai trăm mẫu, hoặc tròn hoặc vuông, bên cạnh bày sa nhỏ như sao như trăng, vai tay dang cánh như bay như múa, từng đôi đầu sa hướng vào trong chầu minh đường, ngoảnh nhìn cuộc đất, đó là thế bầy nhạn chầu chim hồng.

 Họ Lại nói: Long kết huyệt rất lớn mà các sa rất nhỏ, thì ngoài sa nhỏ ắt phải lại có sa lớn, hoặc dài hoặc vuông, ngăn chặn ở ngoài trước sau trái phải, bao nâng các sa ở trong, thì sa và nước trong cuộc mới có chỗ thu về, không đến nỗi tán loạn chia dòng rò rỉ. Nếu không thì sa tuy chỉnh tề mà nước tản mát, có thể làm tiết khí của đường cục, huyệt kết cũng không đẹp. Nếu sa ở giữa nhỏ bé mà sa bên ngoài (?) lớn, thì tự có chỗ chặn thu, dù thân mình nhẹ nhỏ mà sức lại nặng.

 Nguyên văn: To ra nhỏ, nhỏ lại ra to, hình lạ như đầu gối con hạc. Ngang lấy cong, cong lại lấy ngang, uốn mềm như hoa lau.

 Lời giải của họ Lưu: Trong cái to ra cái nhỏ, cái nhỏ lại ra cái to, hình như đầu gối con hạc, ba chỗ đóng bốn chỗ khóa theo đường mà đến, thì khí ấy trong và lạ. Đến ngang thì duỗi cong, đến cong thì duỗi ngang, ba lần gãy bốn lần khúc, uốn mềm như hoa lau theo đường mà đến, thì mạch ấy linh động. Như vậy long mạch là thật, tình huyệt là tốt, phúc lớn mà giàu sang đến. Họ Lại nói: Ba chỗ đóng bốn chỗ khóa, như đứt mà không đứt, là đầu gối hạc; ba lần gãy bốn lần uốn, như đến mà không đến, là hoa lau. Câu này nói cái tình tốt của long khi đến, cái khí sống của long mạch, cái trong trẻo của khí khi đi, đều có thể thấy ở đây. Đó là chỗ tinh diệu mà tiên sư (?) riêng nắm được, phát ra những điều mà họ Dương, họ Tăng (Dương Quân Tùng và Tăng Văn Địch, các bậc thầy phong thủy đời Đường) chưa nói đến.

 Nguyên văn: Mộc vươn lên trời mà có đốt bao bọc, ở chỗ sinh mới thành thể chế. Hỏa bốc ngọn mà ngọn lửa dấy lên, ở chỗ động mới thấy tinh vi. Mặt vuông vắn to lớn, treo góc (?) để giữ tình, ấy là nói Thổ.

 Lời giải của họ Lưu: Mộc tinh (thế đất mang hình hành Mộc) hình dài thẳng mà gầy; nếu không có đốt bao bọc thì là Mộc chết (?), không dùng được. Ắt phải có nước hợp ở vạt áo (chỗ hai dòng nước gặp nhau trước huyệt), hai bên có nước ngăn cắm vào trong vai, ngăn ra một mặt tiền, mới thành thể chế.

 Hỏa tinh (thế đất mang hình hành Hỏa) thành hình đầu nhọn chân rộng (?); nếu ngọn lửa không thuận (?) thì gọi là lửa chiếu trời, không dùng được. Ắt phải ở chỗ mũi nhọn chĩa tới có nước ngăn cắm qua một bên, khiến đầu nhọn quay về minh đường, mới có thể lập huyệt.

 Thổ tinh (thế đất mang hình hành Thổ) vuông vắn, tình của nó ở các góc; nước ngăn thu khí, nên gọi là "treo góc giữ tình". Nếu nhả ra môi Kim (phần đất tròn nhô ra như môi) thì sinh khí càng đầy đủ. Ông Liêu (Liêu Vũ, nhà phong thủy đời Tống) nói "trên góc chảy ra Kim", chính là nói điều này. Họ Lại nói: Thổ là bậc tôn quý nhất trong năm khí, đứng giữa không nghiêng lệch, đó là bản tính ngay chính của nó. Hai bên chia nước ngăn, lập huyệt ở giữa, thông nhận khí của bốn phương chính Tý Ngọ Mão Dậu, làm thành cuộc Khảm Ly Chấn Đoài thì càng đẹp. Nhưng không nên lấy huyệt ngay chính tâm của cuộc; tục gọi là "đất trung cung" thì sai lầm lắm. Chỉ kinh đô của bậc đế vương mới dùng như vậy: lấy chỗ giữa để cai quản thiên hạ, theo nghĩa ngồi Khảm nhìn Ly (lưng quay về bắc, mặt nhìn về nam), mở cửa mặt trời mặt trăng ở Mão Dậu (đông và tây), thì bốn biển được văn minh.

 Nguyên văn: Chân rộng đầu tròn thì mở Kim lấy huyệt.

 Lời giải của họ Lưu: Kim tinh (thế đất mang hình hành Kim) hình thể chân rộng đầu tròn, phải mở miệng (chỗ lõm như miệng) để lấy huyệt, nhưng phải có chỗ ngồi chắc. Nếu phía dưới chỗ ngồi không chắc thì gọi là Kim chuông treo, khí ở bên rìa, như tiếng chuông vang ra ở rìa vậy.

 Nguyên văn: Dù là vùng bốn phía thông, tám phía suốt, ắt cũng có chỗ phục nguyên quy khí (chỗ khí gốc ẩn phục và khí quy tụ về).

 Lời giải của họ Lưu: Đây tổng nói đoạn trên: sa và nước tuy bốn thông tám suốt, chia nhánh tản ra mà đi, nhưng đến đầu ắt có chỗ thu gom, làm gốc cho sự phục nguyên quy khí. Họ Lại nói: Thân long đến đầu, đông tây trước sau, hai bên chia nhánh chân, bốn thông tám suốt mà đi, dường như khó thu gom. Đến chỗ nhập thủ thì các sa chia ra đều phải từng đôi quay đầu ngoảnh lại chầu ôm: hoặc làm long hổ (thế đất hai bên trái phải huyệt: trái gọi là Thanh long, phải gọi là Bạch hổ) ôm về hai bên, hoặc làm án sa cúi phục phía trước, hoặc làm sa chặn quay lại lấp thủy khẩu. Lúc đầu tuy bốn thông tám suốt, như không có tình với phương này, nhưng đến chỗ đến đầu kết huyệt thì từng đôi chẳng hư, thu lại làm dụng thần (yếu tố có tác dụng hỗ trợ), mới là khí phục hàng mà quy về đường cục.

 Các dòng nước hợp chảy đến minh đường, ở trước ở sau, hoặc trái hoặc phải, xuyên đông vượt tây, nam đến bắc đi, dường như bốn thông tám suốt, không có chỗ thu gom; nhưng chỗ tổng hợp lại để đi thì các dòng nước tụ hợp chảy ở cửa thành, có lớp sa mở lấp ở phía dưới, chỉ thấy nước hợp lại mà không thấy nước đi. Đó cũng là đất gốc phục nguyên quy khí, có thần khí mà kết thành, tình huyệt mới lớn.

 Nguyên văn: Khí đến ngắn thì phải phòng bị cắt ngang lưng. Khí tiến dài thì càng sợ đâm thẳng.

 Lời giải của họ Lưu: Đầu sa ngắn mà gãy khúc thì sau chỗ ngồi không được có nước ngang cắt đứt mạch đi lại (?); bởi mạch ngắn mà cong thì khí lại gấp gáp, không hòa, cho nên sa ngắn gãy khúc sợ bị cắt ngang lưng và quanh co. Đầu sa đến nếu dài ba bốn dặm hoặc năm sáu dặm, thì ở giữa phải có uốn khúc, chuyển quan (đổi chỗ đóng khóa), bác hoán (biến đổi hình thế), quá hiệp (đi qua chỗ thắt eo), hoặc ba lớp bốn lớp; như khí Hợi vào Cấn, khí Cấn lại về Hợi; long vào Chấn, khí Chấn lại về Hợi, thì không phải là đâm thẳng.

 Nhưng khí Hợi chạy về Cấn, trên Cấn lại được nước nhánh chặn đánh quay về Hợi, thì cung Cấn không đến nỗi tản chảy, tự lập mặt tiền riêng mà chia tiết tinh anh, khiến khí lại trở về Hợi mà đi, như vậy mới đẹp. Nếu cung Cấn không có nước chặn đánh, mặc nó tự đi, tự lập đường cục riêng, thì là Hợi vào Cấn, thành kết huyệt theo cục Hỏa. Hợi vào Mão, cung Mão không có nước chặn đánh, mặc nó tự đi, trên Mão lập thành đường cục, thì là long Hợi vào Mão, kết huyệt theo cục Mộc ở phương vượng. Nếu được Cấn vào Hợi, Hợi vào Cấn, Cấn lại vào Hợi, ba lần vào ba lần ra, vẫn làm long gốc xuất thân mà kết đất, thì đó là long Hợi vào huyệt Hợi, phát phúc lâu dài, giàu sang đều đủ, trăm con nghìn cháu, không bao giờ cùng. Kinh nói: "Long đến không rời khí long đến; ba hiệp ba mở, gốc lại về gốc", chính là lý này.

 Nguyên văn: Cho nên bác hoán chuyển quan thật là cái thật của thể thế long đi; còn bên trái có quan (chỗ đóng khóa), bên phải có giới (nước ngăn), là điều cốt yếu để nhập thủ thành thai (kết thành huyệt).

 Lời giải của họ Lưu: Họ Lại nói: Hai câu trên kết lại đoạn trước, nói thể thế long đi cần phải bác hoán; hai câu dưới nói rõ hình đoạn của chỗ nhập thủ kết huyệt. Đại phàm đầu sa đến cuộc, ở chỗ sắp kết huyệt, nếu đầu bằng trán rộng, hoặc trái mỏng phải dày, hoặc trái dày phải mỏng, mạch khí đâm đến đầu, ở đông ở tây, hoặc trái hoặc phải mà nghiêng tựa một bên, thì lấy gì chặn thu khí để lấy huyệt? Cho nên long mạch nhập thủ ắt phải có nước nhánh làm quan làm giới, khiến khí tụ mà không tán, mới thành thể huyệt. Quan là đóng khí lại không cho chạy mất; giới là ngăn khí lại cho nó về cuộc. Nước quan (?) dài mà cong, nước giới ngắn mà thật.

 Nguyên văn: Một vùng da trơn (?) phẳng lì, lấy gì làm chứng? Mây bay mù dậy, chặn thu ở đâu?

 Lời giải của họ Lưu: Câu này nói chỗ đến đầu lập huyệt mà hai bên không có nước quan giới, chỉ là một vùng da trơn, không lấy gì làm chứng cho khí tụ hay không tụ, khó dừng lại được, lại không lấy gì phân biệt cuộc đất định hướng về đâu. Họ Lại nói: Đất bình dương (đồng bằng) so với cuộc của sơn long (long nơi núi non) thì lấy khí nghiệm huyệt khó nhất. Sơn long khi rơi đầu có chỗ chia nước lớn nhỏ để phân biệt nhập thủ thật hay giả, có chỗ hợp nước lớn nhỏ để khảo khí dừng tinh vi; vốn có nơi định rõ chỗ ra mạch (?), xem các gốc dừng kết; có cánh ve, nước ngăn ở bên cạnh, nước ngầm (?) ở bên sườn, rồng ngồi hổ chầu, án bày trước mặt minh đường — có những thứ ấy làm chứng thì rõ ràng có thể chỉ ra. Còn như một vùng sa phẳng, không ngửa không úp, nếu không có quan giới thì lấy gì làm chứng? Đến như thế long đi mây bay mù chạy, tuy có mở hiệp mà phía trước không có đầu sa quay ôm, lại không được nước đến giao hợp ở hai bên, thì long mạch chưa thấy chỗ thu gom, khí ắt không tụ.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video