Tiết thứ bảy
Bài phú Đến chỗ vi diệu
Nguyên văn: Thái cực (cái khí nguyên sơ hỗn độn trước khi có trời đất) chia ra thì lưỡng nghi (hai mặt âm và dương, tức trời và đất) định chỗ; hai khí bày cuộc, đi thuận đi nghịch. Trái là dương, phải là âm, long đi hai ngả; dương thuận âm nghịch, nhưng khí vốn cùng một nguồn.
Lời giải của họ Lưu: Thuở hỗn độn ban đầu, khí thái cực chưa chia. Đến khi khí nhẹ trong mở ra ở giờ Tý, nổi lên làm trời; khí nặng đục mở ra ở giờ Sửu, đọng xuống làm đất. Mặt trời, mặt trăng, các vì sao treo hình tượng trên trời, chính là phần tinh sáng của khí trong; núi sông bày trên đất, chính là phần đọng lại mà thông suốt của khí đục. Tượng trời thuộc dương, tượng đất thuộc âm. Âm dương đã chia thì ngũ hành bắt đầu bày ra. Khí dương xoay trái: mùa xuân ở đông, mùa hạ ở nam, mùa thu ở tây, mùa đông ở bắc; năm khí chảy thuận, bốn mùa có thứ tự mà muôn sự biến hóa sinh ra, đều là khí cả. Khí âm xoay phải: mùa hạ ở nam, mùa xuân ở đông, mùa đông ở bắc, mùa thu ở tây; năm khí chảy nghịch, thứ tự mùa ngay chính mà các loài sinh sôi (?), đều là vật cả.
Nhưng khí dương lớn dần nên tiến mà sang trái, khí âm tiêu dần nên lùi mà sang phải. Dương lớn thì âm tiêu, âm lớn thì dương tiêu; tiến lùi tiêu lớn là then máy của sự hóa dục, mà một thuận một nghịch vốn là sự vận hành tự nhiên. Cho nên dương sinh từ ngày Đông chí, vào khoảng giữa giờ Giáp Tý mà đi sang trái; âm sinh từ ngày Hạ chí, vào khoảng giữa giờ Giáp Tý mà đi sang phải. Âm dương thay nhau, trái phải xô đẩy nhau, đó gọi là then máy biến hóa. Biết lý của then máy biến hóa thì biết núi sông bày hình há chẳng phải sừng sững bày tượng cho người thấy sao? Cho nên trong các hình tượng không gì lớn bằng trời đất.
Hình bày trên đất không phải là vật sừng sững tự có, mà cũng do hai khí âm dương tạo nên. Cho nên đất nhờ khí mà thành hình: khí dương xoay trái thì mạch theo đó mà xoay trái; khí âm xoay phải thì mạch theo đó mà xoay phải. Vì vậy thế đất từ phải xoay sang trái để vào cuộc là dương long; từ trái xoay sang phải để vào cuộc là âm long. Chia âm dương làm hai ngả, đi thuận đi nghịch, đó là sự vận hành tự nhiên của khí đất.
Nguyên văn: Âm dùng dương chầu, dương dùng âm ứng, gặp nhau hợp đạo vợ chồng chung nhà. Dương để chứa âm, âm để ngậm dương, trống mái thỏa (?) tình giao hợp. Cho nên âm giao với dương thì dương giúp xuống mà ban sự sống; dương giao với âm thì âm ngửa nhận mà hợp thụ. Thiên căn (gốc trời, cửa khí dương phát ra) bày ra cửa của muôn điều kỳ diệu, nguyệt quật (hang trăng, nơi khí âm nuôi dưỡng) mở ra cửa của then máy huyền vi.
Lời giải của họ Lưu: Khí là mẹ của nước; khí đi thì nước theo, nước dừng thì khí dừng, cùng tình với mẹ. Nước và khí đuổi theo nhau như bóng theo hình. Bởi khí chỉ là một: tràn ra ngoài mặt đất mà có dấu vết thì là nước; đi trong lòng đất mà không có hình thì là khí. Nước là bề ngoài, khí là bề trong; trong ngoài cùng vận hành, cùng lưu chuyển. Đó là cái diệu tất nhiên của tạo hóa. Cho nên muốn biết khí trong đất chạy về đông hay về tây, thì xem nước đến đi cũng có thể biết được.
Lời quyết nói: Đó là tính mệnh chứ không phải thần khí, thuyền chốn sông nước chỉ một vị (?). Cho nên nói: người khéo xem sự vận hành của then máy khí thì xem ở nước; lời than trên dòng sông (Khổng Tử đứng bên sông than: "Trôi đi như thế này thay, ngày đêm không ngừng") cũng đủ thấy Tuyên Ni (tức Khổng Tử) thấy đạo sâu xa đến đâu. Nhưng long đi ắt có nước phụ trợ, khí dừng ắt ở chỗ nước ngăn. Phụ trợ long khí là ở nước, nên xét chỗ nước đến là đủ biết chỗ long khí bắt đầu phát nguồn; làm dừng long khí rốt cuộc cũng ở nước, nên xét chỗ nước giao nhau là đủ biết chỗ long khí ngưng tụ. Kinh (Táng kinh) nói: "Gặp nước ngăn thì dừng", lại nói: "Ngoại khí (khí bên ngoài, tức nước) vận hành thì nội khí (sinh khí trong đất) dừng lại mà sinh", lời ấy thật đúng thay!
Khí của trời đất chỉ là âm và dương mà thôi. Cho nên nói: "Một âm một dương gọi là Đạo"; lại nói: "Âm dương thay nhau làm chỗ ở, động tĩnh làm gốc cho nhau; âm dương thay nhau thì muôn vật hóa thành". Thầy Quách có nói: "Riêng dương thì không sinh, riêng âm thì không lớn." Xét như vậy thì biết phải hòa âm với dương rồi mới thành được then máy biến hóa. Cho nên âm long ắt phải được nước dương đến ngậm, dương long ắt phải được nước âm đến giao; ngoại khí và nội khí gặp nhau, hai khí cảm ứng biến hóa mà thành vật, cũng như vợ chồng giao hợp mà sinh con. Dương là long (trống), âm là mái. Dương long đi bên trái mà nước âm từ bên phải đến, tới minh đường hợp vạt áo, là âm để hợp với dương; âm long đi bên phải mà nước dương từ bên trái đến, tới minh đường hợp vạt áo, là dương để chứa âm. Đó chính là tình long trống mái gặp nhau, đực cái giao hợp. Âm dương gặp nhau thì phúc lộc mãi bền; hòa dương với âm thì muôn vật hóa sinh. Đây là then máy biến hóa tự nhiên của trời đất. Gộp lại mà nói thì là diệu dụng của một thái cực bao trùm toàn thể; chia ra mà nói thì mỗi vật được ban cho, lại mỗi vật đều có huyền diệu của một thái cực. Biết lý thái cực thì có thể bàn cái diệu của then máy biến hóa; biết cái diệu của then máy biến hóa thì có thể bàn môn học hình pháp (xem hình thế đất).
Long mạch đến thì đất theo khí mà thành hình; khí tuy lưu hành mà không thể nói rõ, nhưng long mạch đến và dừng thì nhất định khó dời. Cho nên hình long thì yên mà giữ chỗ; còn nước thì động mà vô thường, hoặc đông hoặc tây, không có tính nhất định. Tuy khí đi thì nước đến, vốn có thế tự nhiên, nhưng khí không tự dừng được, ắt phải được nước giao rồi mới dừng. Cho nên dương long nhập thủ thì nước âm đến hội, âm long nhập thủ thì nước dương đến hội; đó gọi là âm dương giao hợp. Nói "âm giao với dương, dương giao với âm" là đều nói về nước.
Kinh có nói: "Hình dừng thì khí chứa." Khí lưu hành không đâu không đến, sao lại nói chứa? Bởi nước trước cuộc có thể làm dừng long khí, như nước ngăn ở chỗ ngã ba vậy. Cho nên ông Dương nói: "Nước đến ngã ba phải nhận kỹ gốc." Nghĩa của kinh nói: "Ngoại khí chạy ngang thì nội khí dừng mà sinh; nước trong theo đất, đất nhờ khí mà thành hình, nên mạch dừng khí tụ", là vì nước chạy ngang phía trước đủ để làm dừng nội khí. Đến như sơn long được long hổ ứng tiếp, chạy ngang phía trước, cũng là hình dừng khí chứa, là chỗ nội khí nhờ đó mà dừng lại sinh ra.
Xét như vậy thì điều ông Dương gọi là "âm giao, dương giao" là lấy nước làm ý chính. Khí theo đất thành hình; hình thì tĩnh mà có thường, nước thì động mà xoay vần được; tĩnh thì giữ chỗ, động thì lưu thông. Cho nên nước có thể nương vào long, mà long thì không thể tiến đến giao với nước. Vì vậy long thì không thể sửa, còn nước thì có thể sửa.
"Âm giao với dương, dương giúp xuống mà ban sự sống" là dương ở dưới, âm ở trên, khí dương giúp xuống, cưỡi lên âm để ban sự sống. "Dương giao với âm, âm ngửa nhận mà hợp thụ" là dương ở trên, âm ở dưới, khí dương hạ xuống, cưỡi lên âm để âm hợp nhận. Âm ban dương nhận (?), thai nghén mới thành; đó là cái diệu của sự hóa dục, là lý tất nhiên của then máy khí.
Thiên căn là cửa mà khí dương từ đó phát ra, tức là lỗ ban sự sống, như bộ phận sinh dục của đàn ông. Nguyệt quật là nơi khí âm nuôi dưỡng, tức là cửa hợp nhận, như bộ phận sinh dục của đàn bà. Hai bên đối nhau, cửa huyền vi thông nhau, như nam nữ giao hợp thì sự sinh sôi tự nhiên thịnh vượng.
Nguyên văn: Ất và Bính giao nhau mà chạy về Tuất; Tân (tây lệch bắc) và Nhâm hội nhau mà tụ ở Thìn; Đẩu Ngưu (sao Đẩu, sao Ngưu, ứng với phương Sửu) nhận khí của Đinh (nam lệch tây) và Canh; Kim Dương (dê vàng, chỉ phương Mùi) thu cái linh của Quý và Giáp. Cho nên có những người vợ Ất, Tân, Đinh, Quý, nên phối với những người chồng Giáp, Canh, Bính, Nhâm; chồng ra chồng, vợ ra vợ, trống mái đực cái.
Lời giải của họ Lưu: Ất dùng Bính giao: Bính thuộc Hỏa, trường sinh ở Dần, mộc dục (giai đoạn tắm gội, còn non yếu) ở Mão, quan đới (giai đoạn đội mũ, trưởng thành) ở Thìn, lâm quan (giai đoạn ra làm quan, đang lên) ở Tỵ, đế vượng ở Ngọ, suy ở Mùi, bệnh ở Thân, tử ở Dậu, mộ (giai đoạn vào mồ, khí thu tàng) ở Tuất. Tuất là mộ của Bính, tức là thiên căn của dương long Cấn, là nguyệt quật của âm thủy Hợi. Bính dùng Ất giao: Ất thuộc Mộc, trường sinh ở Ngọ, mộc dục ở Tỵ, quan đới ở Thìn, đế vượng ở Mão, lâm quan ở Dần, suy ở Sửu, bệnh ở Tý, tử ở Hợi, mộ ở Tuất. Vậy Tuất là mộ của Ất, là nguyệt quật của âm long Hợi, là thiên căn của dương thủy Cấn. Bính và Ất gặp nhau, cửa huyền vi thông nhau, là trống mái giao hợp chính là thế này; hai long Chấn và Ly cùng một cuộc. Đến như Tân phối với Nhâm là cuộc âm của Tốn Đoài; Nhâm phối với Tân là cuộc dương của Thân (?) Tý; Đinh phối với Canh là cuộc âm của Dần Ngọ; bốn long ấy có phép nước đều ra đường ở Thìn thuộc Thổ (?). Quý phối với Giáp là cuộc âm của Thân Tý; Giáp phối với Quý là cuộc dương của Hợi Mão; bốn (?) long ấy có phép nước đều ra đường ở Mùi. Long đi bày khí đều theo lệ phép giao phối Giáp Ất; đồ hình đều xem ở sau.
Ất, Tân, Đinh, Quý là âm; Giáp, Canh, Bính, Nhâm là dương. Dương dùng âm ứng, âm dùng dương chầu. Cho nên Ất được Bính, Đinh được Canh, Tân được Nhâm, Quý được Giáp là âm dùng dương chầu; Bính được Ất, Canh được Đinh, Nhâm được Tân, Giáp được Quý là dương dùng âm ứng. Âm dương gặp nhau như vợ chồng có được nhau, trống mái đực cái.
Nguyên văn: Nếu âm gặp dương mà không đúng loại thì gọi là dương sai. Dương gặp âm mà mất đôi lứa thì gọi là âm thác.
Lời giải của họ Lưu: Như long Ất Hợi dùng khí Bính hợp lại là âm dương phối đúng, mà nước ra ở Tuất thì được nghĩa gặp nhau. Nếu nước ra ở Thìn hay Sửu là gặp thủy khẩu Canh, Nhâm mà không phải đôi lứa của mình, gọi là dương sai; dương sai thì hại đàn ông. Long Bính Dần dùng khí Ất đến hợp là âm dương phối đúng, mà nước ra ở Tuất là nghĩa âm dương gặp nhau. Nếu nước ra ở Thìn hay Sửu là gặp nước Đinh, Nhâm mà mất loại của mình, gọi là âm thác; âm thác thì hại đàn bà.
Nguyên văn: Vợ chồng như gặp nhau giữa đường, rốt cuộc gượng ép hợp mà không êm thấm. Người thân một nhà, dù nhẹ nhỏ cũng có ích. Hai gái ở chung, riêng âm thì không lớn. Hai trai ở cùng, riêng dương thì không sinh.
Lời giải của họ Lưu: Như Bính và Ất gặp nhau là vợ chồng cùng tình, người thân một nhà; dù đến đi nhẹ nhỏ vẫn có ích, giàu sang phúc lộc cũng đến được với con cháu. Nếu Bính không gặp Ất mà gặp thủy khẩu Đinh, Quý, Tân, Mùi ra đường, là chồng gặp vợ giữa đường; Ất không gặp Bính mà gặp thủy khẩu Giáp, Canh, Nhâm ra đường, là vợ gặp chồng giữa đường. Dù sa sáng nước đẹp, rốt cuộc là gượng hợp không tình, phát phúc cũng không dày lắm, bởi cửa huyền vi không thông.
Núi đồng ở phía tây sụp đổ thì chuông thiêng ở phía đông ứng tiếng (điển cố đời Hán: vật cùng khí thì cảm ứng nhau dù ở xa); lại nói: "Hạc kêu ở chỗ râm, con nó họa theo" (lời Kinh Dịch), là vì cùng tiếng thì ứng nhau, cùng khí thì tìm nhau. Bậc tiên hiền nói: "Khí hòa thì hình hòa, hình hòa thì khí hòa; hình khí đều hòa thì vật mới hóa sinh." Cho nên âm dương hòa thì muôn vật sinh, vợ chồng hòa thì con trai con gái được nuôi lớn.
Lại như Bính phối Ất ở giữa đường, Ất phối Bính ở nửa đường (?): như Bính sinh ở Dần mà nước lại không từ Dần đến, lại đến từ phương Thìn Tỵ, rồi ở thủy khẩu lại ra ở Tuất, đó là lỗ sinh dưỡng thông nhau mà nước đến chỉ gặp ở giữa đường. Đây vốn là phối đúng nhưng phát phúc chậm, lại chủ về già mới đỗ đạt, mọi việc đều chậm, ứng vào cảnh chồng già vợ trẻ sinh con, nhân đinh không thịnh, nhánh con trưởng bất lợi, riêng phát tài lộc cho nhánh con giữa và con út. Lại có nước từ nơi khác chảy ngang ngầm qua minh đường mà ra, cũng là gặp giữa đường; thế này càng không hợp cục, không phát phúc, dù phát cũng nhẹ. Có thể lấy nước để lập hướng, dò xét ở trên hướng, thì nước khách lên minh đường cũng có thể đem đến điều lành.
Nguyên văn: Sự hóa dục gốc ở long, sự thịnh suy tùy ở hình ứng.
Lời giải của họ Lưu: Trời đất là một đôi nam nữ, nam nữ là một trời đất; xem nam nữ thì có thể biết trời đất. Càn dương nắm then máy sinh vật, Khôn âm làm thành khả năng sinh vật, như nam nữ hợp lại thì hai khí cảm ứng mà thai nghén. Cho nên long đất tuy sinh được muôn vật, giàu sang hiển đạt từ đó mà ra, nhưng nếu không được hình ứng để xúc động thì then máy biến hóa há chẳng gần như ngưng sao? Cho nên dương dùng âm ứng, âm dùng dương chầu; hình nhờ khí mà ngưng kết thì vững, lấy sinh khí cảm ứng mà phúc của người chết (?) đến với con cháu. Do đó mà luận thì sinh giàu sang, thịnh nhân đinh đều ở chỗ nước giao hội hợp phép rồi mới ứng; chủ nghèo hèn, chịu cô cùng cũng chỉ do nước đến đi sai phép mà nên.
Cho nên khí hóa tụ hay không tụ, thịnh hay suy là tùy ở nước mà thôi. Long dương mà nước âm, hoặc long âm mà nước dương, âm dương giao hợp thì khí cảm mà ứng, phúc mới sinh. Bản cũ có lời chú của tiên sinh Lưu Bá Ôn (Lưu Cơ, khai quốc công thần đời Minh) rằng: "Sự hóa dục tuy gốc ở long khí âm dương, nhưng cái làm cho phát giàu sang hay nghèo hèn thì lại tùy ở hình ứng; hình ứng cảm xúc thì vật theo mà bắt đầu." Ý nói long tuy ngưng kết nhiều mà không được huyệt thì hình và khí không ứng nhau mà suy; huyệt cưỡi sinh khí thì hình và khí ứng nhau mà thịnh; đó là phép lập huyệt theo cách cưỡi khí. Âm dương giao hợp mà không được hướng thì hướng và khí không ứng nhau mà suy; hướng cưỡi được khí của minh đường thì hướng và khí ứng nhau mà thịnh; đó lại là nói về lập hướng theo cách cưỡi khí.
Nguyên văn: Cho nên đi bên trái thì từ Hợi Tý mà tiến, đi bên phải thì từ Tý Hợi mà xoay. Sinh và vượng dùng lẫn cho nhau, cửa huyền vi thông nhau.
Lời giải của họ Lưu: Đây nói phép bày khí để xét thịnh suy, lập hướng để tìm sinh vượng. Hướng chỉ một khi đã rõ thì sự sinh vượng tử tuyệt của nước hiện rõ trước mắt. Cho nên dương từ bên trái xoay, theo Hợi Tý Sửu; âm từ bên phải xoay, theo Tý Hợi Tuất mà tiến; mỗi bên theo sự chầu ứng của âm dương mà làm phép thuận nghịch. Chính như lời nói: "Hai mươi bốn sơn chia thuận nghịch, nhận lấy tổ và tông của âm dương; dương từ bên trái tròn tròn xoay, âm theo đường phải xoay mà thông nhau."
Như Ất và Bính gặp nhau: Ất Mộc sinh ở Ngọ, vượng ở Dần (?); Bính Hỏa sinh ở Dần, vượng ở Ngọ. Nơi Ất Mộc sinh chính là phương đế vượng của Bính Hỏa; phương đế vượng của Ất Mộc chính là nơi Bính Hỏa sinh. Ất với Bính như vậy nên gọi là sinh vượng dùng lẫn cho nhau. Mộ của Bính ở Tuất, mộ của Ất cũng ở đó, nên là cửa huyền vi thông nhau, bởi Bính và Ất đều lấy Tuất làm thủy khẩu. Ông Dương táng ở đầm Bạch Long, huyệt chủ là long Ất Hợi; sinh khí của Ất ở Ngọ, Ất dùng hướng Bính, sinh khí ở Dần, nước ra ở Tuất; đó chính là sinh vượng dùng lẫn, cửa huyền vi thông nhau, nên phát giàu sang lớn: làm hướng Bính, thu nước Dần Giáp về Tuất.
Nguyên văn: Chỉ thành đôi khi khế hợp, chớ ưa giao với anh em.
Lời giải của họ Lưu: Ất với Bính, Đinh với Canh, Quý với Giáp, Tân với Nhâm đều là khế hợp mà thành đôi. Nếu (?) Ất Hợi gặp nước Giáp, Tân Dậu gặp nước [Canh], long Quý gặp nước Nhâm, long Đinh gặp nước Bính, thì Ất với Giáp, Tân với Canh, Nhâm với Quý, Đinh với Bính đều là anh em cùng khí, há nên giao nhau sao? Dù Ất gặp Giáp là âm gặp dương nhưng rốt cuộc vẫn là không nên ưa.
Nguyên văn: Cho nên Chu Công (người đặt ra lễ chế đầu đời Chu) đặt lễ, làm rõ chuyện gia thất để phân biệt nam nữ, cưới người khác họ để phân biệt vợ chồng. Đó là lẽ thường của trời đất, cũng là sự vận hành tự nhiên của lý và khí.
Lời giải của họ Lưu: Câu này nói Chu Công đặt lễ, cho nam nữ phối nhau để có gia thất, cho người khác họ hợp nhau để rõ điều hiềm nghi; lễ không cưới người cùng họ là để phân biệt dòng tộc. Lòng thánh nhân thông với đạo trời, đức sáng với lẽ đất; noi theo lẽ thường của trời, khuôn phép của đất để lập nên chuẩn mực cho người, cũng là sự vận hành tự nhiên của lý và khí.
Câu này nói thánh nhân phân biệt nam nữ, định vợ chồng là noi theo lẽ thường của trời đất, cốt để lập khuôn phép cho người, hợp với sự vận hành tự nhiên của lý khí, chứ không phải gượng ép tình người, trái đạo trời đất mà đặt ra. Thánh nhân đặt lễ để hợp nam nữ, âm dương không ra ngoài lẽ thường của trời đất; thì biết địa lý lấy âm dương gặp nhau, đực cái giao hợp, mỗi thứ có đôi chính đáng mà không thể rối loạn, đó là then máy chân thật của sáu khí tự nhiên của trời đất hóa dục muôn vật.
Nguyên văn: Còn như trời mở cửa nguồn của cải, đất khơi lỗ hóa sinh; phép hiện ở huyền không, công thần diệu không lường được.
Lời giải của họ Lưu: Nơi nước phát nguồn gọi là thiên quan (cửa trời, chỗ nước đến), nơi nước chảy ra gọi là địa trục (trục đất, chỗ nước đi). Thiên quan chủ về tiền tài bổng lộc, địa trục quản về nhân đinh (con cháu, số người trong nhà). Nước đến sâu dài thì tài đức lâu xa; nước ra hợp phép thì nhân đinh sinh sôi đông đúc, vì lấy huyền không (khoảng hư không huyền diệu) làm cửa cái của sự hóa sinh. Cho nên nói "phép hiện ở huyền không, công thần diệu không lường được". Nước và long giao nhau được nghĩa âm dương gặp nhau, mà nước sinh vượng đến minh đường, thì nước sinh phát người, nước vượng phát lộc, cũng là điều tất nhiên.
Hoặc có khi âm dương trái nhau, hướng chỉ khó thu, tài lộc nhân đinh có phần thiếu hụt, thì lại lập phép Huyền không ngũ hành (một hệ thống phối ngũ hành riêng cho hai mươi bốn phương, khác với chính ngũ hành), lấy tám Thủy, bốn Kim, bốn Hỏa, bốn Mộc, bốn Thổ bày vào hai mươi bốn sơn, dùng để xét đường nước: lấy "sinh ta, khắc ta" làm tốt, "sinh ra, khắc ra" làm xấu. Nước đến hợp phép thì ắt phát tài lộc, nước đi hợp độ thì ắt thịnh nhân đinh; tốt thì ứng tốt, xấu thì ứng xấu, đó là công thần diệu không lường được.
Nguyên văn: Ngũ hành thật thuộc về long, còn họa phúc phải lấy đường nước mà làm rõ. Ngoảnh về ta, trở lại với ta, là quan, là cha. Sinh nó, đoạt nó, nó vô tâm thì được ích gì. Sinh vào, khắc vào, tình đã đi mà còn lưu lại.
Lời giải của họ Lưu: Huyền không ngũ hành với nghĩa ngũ hành gốc của long thật không liên quan gì nhau. Ngũ hành của bản sơn thì Giáp, Ất, Tốn, Dần, Mão thuộc Mộc; Bính, Đinh, Tỵ, Ngọ thuộc Hỏa; Canh, Tân, Thân, Dậu thuộc Kim; Nhâm, Quý, Hợi, Tý thuộc Thủy; Khôn, Cấn, Thìn, Tuất, Sửu, Mùi thuộc Thổ. Còn khí huyền không thì lại lấy Ất Mộc, Dậu Kim làm Hỏa, Tốn Mộc, Thân Kim làm Thủy. Lời quyết nói: "Bính, Đinh, Ất, Dậu vốn thuộc Hỏa; Càn, Khôn, Mão, Ngọ cùng ngồi Kim; Hợi, Quý, Giáp, Cấn là thần Mộc; Tuất, Canh, Sửu, Mùi lại thuộc Thổ (?); Nhâm, Tý, Dần, Thìn lấy Thủy làm tên; Tân, Tỵ, Nhâm (?), Thân cùng phủ Thủy." Lấy chỗ ngồi của huyệt, hướng ngồi, cùng nơi nước đến đi ở thủy khẩu là chữ nào, được hành nào, để tìm sinh khắc.
Khắc ta là quan, sinh ta là cha. Phàm khí ngũ hành thì ưa tương sinh, kỵ tương khắc; ở đây lại lấy khắc vào, là vì nước đến thì nó đến giao với ta, tình tự hướng về ta, cho nên sinh ta khắc ta là tình từ nó đi vào. Nước chảy ra đi mà tình không muốn dứt, cho nên sinh ta khắc ta cũng là tình từ nó đi vào. Như long đất thể tĩnh mà chuyên nhất, nhã nhặn yên lặng, nên thường giữ chỗ; sinh ra khắc ra thì động. Long nước động mà thật (?), chỉ vì động mà thẳng nên thường vận hóa; khắc vào sinh vào thì công hóa tự thành. Huyệt nương theo long là đạo vua: không làm mà cung kính tự giữ mình, quay mặt về nam mà ra lệnh. Hướng nương theo nước là đạo bề tôi: thi hành lệnh vua mà ban ơn. Vua thì nhàn mà có thành tựu, tôi thì nhọc mà nên công; đó cũng là sự vận hành tự nhiên của trời đất. Như vậy thì nghĩa của sinh vào khắc vào đã rõ.
Nước chảy ra, thế không thể quay lại; ta dù sinh nó, nó cũng không lấy làm ơn; ta dù khắc nó, nó cũng không lấy làm oán; ấy gọi là "nó vô tâm thì được ích gì". Nhưng nước chảy ra tuy thế không quay lại được, mà tình thì không thể mất. Ta vốn không thể làm gì được nó, nhưng tình của nó thì không quên ta; thế muốn đánh vào mà sinh ta khắc ta, thì cũng có thể làm phúc cho ta. Đến đã ban ơn, đi còn dâng phúc, há chẳng phải là tốt sao?
Nguyên văn: Giúp trời đất, góp phần vào sự hóa dục, không gì ngoài đạo này. Xoay chuyển tạo hóa, đổi mệnh trời, thuật này mới diệu làm sao! Đất tốt thường dành cho người tích đức, đất lành há trao cho kẻ gian tà dâm loạn.
Lời giải của họ Lưu: Thuật hình pháp hòa dương với âm, xem hình xét khí, phân phương xét âm. Cho nên theo lẽ thường của trời mà lập khuôn phép cho người, làm rõ tôn ti, định trên dưới, theo thời trời, thuận việc người, dựng nước trị dân, giúp trời đất, góp phần hóa dục; cái khiến trời đất yên ngôi trên dưới mà muôn vật được nuôi lớn ở khoảng giữa cũng không ngoài đạo này mà thôi. Huống chi người táng cưỡi khí lập huyệt, thu sinh khí để che chở xương người chết, đem phúc của người chết đến cho con cháu, khiến quỷ thần không thể nắm quyền lành dữ, tạo hóa không thể làm chủ việc của vật, xoay mệnh trời mà đổi tạo hóa; thuật ấy cũng diệu lắm thay!
Đạo cực điểm tinh vi, chỉ thánh nhân mới đạt tới được; nếu không sáng suốt khôn ngoan thì ai làm nổi? Môn học địa lý gốc ở lý thái cực: Hà đồ (đồ hình cổ do long mã đội lên từ sông Hoàng Hà) bày ra nguồn gốc của nó, Lạc thư (đồ hình cổ do rùa thần đội lên từ sông Lạc) phát ra chỗ vi diệu của nó; cưỡi khí âm dương ngũ hành mà thuận theo sự vận hành tự nhiên của trời đất, đưa khí trở vào xương; đạo ấy cực tinh cực diệu, nếu không phải thánh nhân thì ai biết được cái diệu của đạo này? Đến đạo còn không biết, huống hồ lại có thể điểm huyệt để cưỡi khí, đem phúc của người chết đến cho con cháu sao?
Kẻ dị đoan (?) thì tiên nhân thiên thần đều giận. Phép táng có công xoay trời đổi mệnh, có thể gọi quỷ thần đem phúc đến cho người như vậy, cho nên đất tốt thường dành cho nhà tích đức, còn đất lành không thể trao cho bọn làm điều ác. Bởi làm lành được phúc, dâm ác chịu họa, đó là đạo trời. Thuận đạo trời mà tạo phúc thì trời ắt ứng. Nếu trao cho bọn gian tà dâm loạn thì trời vốn giáng họa mà người lại ban phúc cho chúng, thế là trái đạo trời mà giấu (?) phúc vậy; trời đất quỷ thần lẽ nào lại dung? Trời không bắt tội kẻ làm ác mà bắt tội phép thuật, khiến phép thuật phải mang nhục.
Tôi tuy không sáng dạ, may được thầy truyền dạy, lời răn còn đó (?), đâu dám coi thường? Bàn về thiên chân thì nghiêm cẩn (?), đều là vì trời mà lập thêm then máy huyền vi mà thôi. Những kẻ mưu lợi lớn, nắm tiền lớn kia thì có quan hệ gì (?)! Than ôi, thà chuộc (?) làm người dẫn đường, đối với hai nhà làm lành và làm ác mà bày tỏ công tội rõ từng chút (?), chứ không chịu (?) trộn lẫn thiện ác giữa nghìn sấm sông biển (?) mà làm kẻ chài lưới ở bến hoa đào quăng một mẻ vét sạch (?).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video