Thiên 9 — Bài phú Trục cát (luận sa tốt xấu)
Tiết thứ chín: Bài phú "Trục cát" (phú: một thể văn có vần; "trục cát" nghĩa là theo đuổi điều tốt) Nguyên văn: Từng nghe bậc anh hùng hào kiệt thực do khí thiêng của núi cao sông lớn hun đúc nên; giàu sang vinh hiển là nhờ vẻ đẹp của núi sông. Cho nên long (mạch núi có sinh khí chạy đến huyệt) vào cục (thế đất) vốn có đường trong đục khác nhau, thì các sa (núi, gò nhỏ quanh huyệt) tụ lại há không có ứng tốt xấu khác nhau? Có khi ở đất tứ duy (bốn góc Càn, Khôn, Cấn, Tốn), có khi thấy ở phương lục tú (sáu phương mang khí đẹp: Cấn, Bính, Tốn, Tân, Đoài, Đinh). Nếu thấy núi nhọn, đều, cao vút thì người quân tử có thể cầu làm quan; nếu thấp nhỏ, vuông tròn thì kẻ sĩ, thường dân cũng nên giàu có. Lời giải của họ Lưu (người chú giải bài phú): Quách tử (Quách Phác, tác giả sách Táng thư) nói: "Núi cao sông lớn hun đúc khí thiêng, sinh ra và nuôi dưỡng bậc anh hào; núi sông nuôi vẻ đẹp, tụ lại giàu và sang." Thanh nang kinh (một sách kinh điển phong thủy) nói: "Khí cảm mà ứng thì sinh ra thần linh, tụ người trung lương." Mới biết nhà giàu sang, hào kiệt ắt nhờ tú khí của núi sông mà nên. Nhưng núi sông không thể đều đẹp cả (?): tụ cái tốt thì tốt, tụ cái xấu thì xấu. Cho nên dù thể long trong sạch, quý giá mà các sa hung tụ ở minh đường (khoảng đất trống trước huyệt) thì cũng có ứng hung hại. Vì vậy tìm long đặt mộ còn phải xem sa và thủy (dòng nước) tốt xấu thế nào. Long quý mà sa hèn, người đến táng cũng vì thế mà gặp hại (?). Các núi ứng bốn phía trước, sau, trái, phải, các núi tiễn đưa, theo hầu, chầu về, che chở, không kể ở vị tứ duy hay lục tú, đều cần nhọn, đều, cao vút, không nên nghiêng lệch, vỡ nát. Nên núi nhọn đẹp phần nhiều sang, vỡ nát phần nhiều hung. Nếu thấy ở phương tam cát lục tú (tam cát: ba phương tốt Hợi, Chấn, Canh; lục tú: sáu phương đẹp như trên) mà nhọn vút chạm mây thì chủ điềm tốt đỗ đạt; nếu thấp nhỏ, vuông tròn thì chỉ chủ giàu mà thôi. Nguyên văn: Mã hãm, lộc không (phương Thiên mã sụt, phương Lộc trống) thì danh hão lợi hão. Lời giải của họ Lưu: Khí bốc lên thành tinh tú, khí đọng xuống thành núi; cho nên núi sông ở dưới ứng với tinh tú ở trên. (Phương Cấn, Bính) thuộc Thiên thị viên (viên: khu sao lớn trên trời; Thiên thị là "chợ trời"), là chỗ của cải tụ lại, đất dưới ứng với nó thành nơi giữ Thiên lộc (lộc trời). Còn Càn với Ly có sao chiếu, là binh mã đi tuần của thiên đế (?). Nên Cấn, Bính khuyết thì núi Lộc sụt; Càn, Ngọ khuyết thì Thiên mã đổ. Ba phương này khuyết hãm, vỡ nát thì dù nắm được long, huyệt tốt cũng chỉ danh hão lợi hão mà thôi: hoặc có chức mà không có lộc, sinh ra "nghĩa quan" (quan hàm mua bằng tiền của) hay "thọ quan" (quan hàm ban cho người già); hoặc đỗ đạt mà không được ăn lộc; hoặc ăn lộc mà không được chết yên lành. Nguyên văn: Hai núi Thiên ất, Thái ất không nổi lên thì nên biết không có quý nhân nâng đỡ. Lời giải của họ Lưu: Cung Tốn trên ứng sao Thiên ất quý nhân chiếu xuống, cung Tân trên ứng sao Thái ất (?) chiếu xuống. Hai sao này chủ phúc cho dân và muôn vật trong thiên hạ, giúp người nghèo, nâng kẻ hèn để phò tá thượng đế, chuyên lấy việc tiến cử người hiền làm chức phận, nên đất ứng như vậy. Nếu hai phương này khuyết hãm không nổi thì không được sức quý nhân; nếu đỉnh nhọn đẹp vút cao mà lại thấy long, huyệt chân chính thì ắt có quý nhân lớn dắt vào chốn ngọc đường (chốn quan cao trong triều), nương nhờ nhà quyền thế mà được sang. Nguyên văn: Tiến nguyên, quan, quý mà trống rỗng thì toàn là người tài cao mà thi không đỗ. Lời giải của họ Lưu: Càn, Khôn, Cấn, Tốn là tinh tú của bốn viên; núi quan ở đất ấy nổi lên thì phát được tú khí của hai mươi bốn sơn (24 phương vị trên la bàn phong thủy), gọi được sao sinh khí "thôi quan" (thúc giục việc làm quan), giúp long kết huyệt. Ắt phải được bốn phương Càn, Khôn, Cấn, Tốn cao vút, không khuyết hãm thì phát quý cực nhanh. Đến như long Tốn thấy Tân, long Cấn thấy Bính, long Đoài thấy Đinh, long Chấn thấy Canh cũng gọi là núi tiến nguyên (núi tiến cử người đỗ đầu). Như long Tốn được núi Tân cao ứng thì Tốn nhờ Tân mà phát tú khí, đỗ đạt đều chắc chắn; nếu núi Tân khuyết thì tiến nguyên đã trống, dù long Tốn sáng sạch, sa vòng quanh, nước xa dài cũng chưa phát khoa giáp (đỗ đạt thi cử); các trường hợp khác đều như thế. "Quan" là chỉ loại như Giáp thấy Tân (?); "quý" là nói sự tôn trọng, đoan nghiêm. Như long Giáp thấy núi Tân, long Bính thấy núi Quý đều gọi là quan diệu (sao quan); có thuyết nói núi đẹp ở án (núi thấp trước huyệt) ứng vào là quan diệu, cũng đúng. Phàm các phương này khuyết hãm, trống vỡ thì dù tài học hơn người, rốt cuộc khó đỗ; Tuyên Ni (Khổng Tử) già trên đường lữ thứ, Lưu Phần (?) thi trượt, là vì thế. Nguyên văn: Cho nên ngựa Càn hí vang trời, trâu Khôn ngóng trăng, chó Cấn nương chợ, gà Tốn gáy nơi cửa ải; thiên trụ (cột trời) sinh khí tứ duy thì công danh dễ như buông tay. Lời giải của họ Lưu: Thánh nhân làm Kinh Dịch, xếp quẻ lấy Càn là ngựa, Khôn là trâu, Cấn là chó, Tốn là gà, lấy vật để tượng trưng cho quẻ, mỗi thứ thuộc loại của nó. Cho nên nói "ngựa Càn hí vang trời" vì Càn là Thiên môn (cửa trời); "trâu Khôn ngóng trăng" vì Khôn là Thái âm (mặt trăng, âm lớn); "chó Cấn nương chợ" vì Cấn là Thiên thị (chợ trời); "gà Tốn gáy nơi cửa ải" vì Tốn là Địa quan (cửa ải của đất) (?). Càn, Khôn, Cấn, Tốn là bốn cột của trời đất, bên ngoài làm bốn thế để vận hành khí của hai mươi bốn long; tức là câu "bốn thế vận khí, tám long ban sự sống" (?). Nên chúng phát được tú khí của các long, là cái tốt bậc nhất để thúc giục quan lộc. Phàm long ở cục tam cát lục tú mà được cả bốn phương này cao vút thì khoa giáp thành ngay, công danh dễ như buông tay. Nguyên văn: Thái vi ngự đến, sao Nam cực sáng rực; bước trên thềm vàng, truyền thư nơi điện ngọc. Núi tiến nguyên thúc giục quan lộc của lục tú thì được một mình đối đáp nơi sân son (đan trì: sân đỏ trước điện vua, chỉ việc thi Đình trước mặt vua). Lời giải của họ Lưu: Thái vi viên ở Bính, sao Nam cực ở Đinh, Canh là thềm vàng, Tân là điện ngọc. Như long Cấn là Thiên thị viên, thấy núi Thái vi (Bính) nổi lên là "Thái vi ngự đến"; long Đoài gặp núi Đinh cao vút là "sao Nam cực sáng rực"; long Chấn thấy núi Canh cao ngang mây là "bước trên thềm vàng"; gọi là "bước" (bộ vũ, cũng mang nghĩa võ) vì Canh, Chấn chủ việc kho vũ khí; long Tốn thấy núi Tân chọc trời là "truyền thư nơi điện ngọc", vì Tân là phủ văn chương của thiên đế. Bính, Đinh, Canh, Tân mỗi thứ lấy khí mà ứng với nhau: nên núi Tân phát tú khí cho long Tốn, núi Bính phát tú khí cho long Cấn, Đinh và Canh đối với Đoài, Chấn cũng đều như vậy (?). Được bốn núi này thúc động khí lục tú thì khoa giáp đến ngay, ắt được một mình đối đáp nơi sân son. Nếu Tốn không có Tân ứng, Tân không có Tốn ứng thì tú khí không bừng phát được; dù huyệt có thể nắm mà quan quý không hiển đạt. Nguyên văn: Tốn gặp Tân thì là bậc văn chương; lại được Càn, Cấn vút tận trời thì giàu sang ai sánh được. Lời giải của họ Lưu: Hai phương Tốn, Tân là đất thiên đế giữ văn chương sách vở, nên hai long Tốn, Tân được khí đều sinh người văn chương hơn cả người xưa. Nếu hai núi Càn, Cấn không nổi lên thì hoặc văn ngang hàng mà sang không lớn, giàu mà không dày; dù đỗ cao cũng chỉ làm chức thanh nhàn quan trọng ở Hàn lâm (cơ quan văn học cao nhất triều đình), chưa chắc tới cực phẩm. Nếu muốn ngôi tam công (ba chức quan cao nhất), lên đài các, giàu sang đủ cả, thì ắt phải được thêm hai núi Càn, Cấn cao vút mới ứng. Nguyên văn: Bính, Tốn (?), Cấn thì hưởng lộc muôn chung (chung: đơn vị đong thóc; ý nói bổng lộc rất hậu); lại gặp Càn, Tốn cùng chầu thì tiếng tăm sánh với họ Vương, họ Tạ (hai dòng họ quyền quý bậc nhất đời Đông Tấn). Lời giải của họ Lưu: Cấn, Bính là Thiên thị viên, chỗ của cải tụ lại; đất ứng khí ấy ắt chủ hưởng lộc muôn chung, của cải dư dật, trăm thứ hàng hóa đều đủ. Lại thấy Càn, Tốn cùng chầu về, cao vút thì đỗ đầu, giàu sang đủ cả, có tiếng tăm như họ Vương họ Tạ; họ Vương họ Tạ được như thế là do địa khí ứng vào vậy. Nguyên văn: Sấm động, Thiên hoành (sao chủ binh khí), nắm quyền lớn ở Tốn, Hợi. Lời giải của họ Lưu: Sấm là Chấn, Thiên hoành là Canh. Hai phương Canh, Chấn vốn là uy vũ, là nơi giữ binh khí và kho của Thiên hoành, làm chức trừ kẻ tàn bạo, dẹp loạn. Nếu được long Tốn, Tân (?) làm chủ huyệt, ngoài huyệt có hai phương Canh, Chấn nổi núi ứng vào thì huyệt long Tốn, Hợi chủ sang về văn chương, mà núi đẹp Canh, Chấn lại ứng về võ; vì thế văn thần xuất thân từ khoa cử mà nắm binh quyền lớn. Nếu thể long, cục thế đẹp thì sang tới cực phẩm, có cái tôn quý ra làm tướng, vào làm tể tướng. Nếu các long hèn như Nhâm, Tý, Quý, Khôn, Thân, Dần, Giáp được hai núi này cao đẹp mà thân long khí tụ thì không qua khoa giáp mà được võ chức; hoặc có người theo con đường khác may mà được sang về võ. Lại thấy diệu sát (sao sát khắc) thì làm võ không giữ được thân. Nguyên văn: Chấn, Canh hăng võ thì chính quay mặt về nam ở Khảm, Ly (ngồi ngôi cao cầm quyền). Bính, Ngọ, Đinh đẹp vút thì ắt một mình chiếm đỗ đầu. Lời giải của họ Lưu: Hai núi Chấn, Canh nổi lên đẹp đẽ, nếu được long Khảm kết cục, huyệt nắm được khí ấy, lại được phía nam (Ly) một núi cao vút, và Càn, Khôn, Cấn, Tốn mỗi nơi nổi lên núi hình cờ, gác trống, quân đóng, giáo bày, lớp lớp dày đặc, thì chủ sinh anh hùng trong thiên hạ, tung hoành bốn phương. Phàm thấy đất này chớ truyền bừa, điểm huyệt bừa, kẻo lại sinh họa lạ. Bính, Ngọ, Đinh là đất ba dương; núi đẹp nổi riêng ở đó chủ sang được đỗ đầu. Nếu khí Cấn, Hợi nhận lấy thì phúc lực càng lớn; long Hỏa vượng (?) được cũng lạ. Các núi khác gặp cái này dù phát đỗ đạt chưa chắc đỗ đầu; phải được thêm núi Mộc, sa thúc giục quan lộc giúp vào mới ứng. Nguyên văn: Núi Khôn mẫu cao mà không nổi trội, may được đề tên ở cuối bảng. Lời giải của họ Lưu: Khôn là mẹ già, còn gọi là sao Thái âm. Long Khôn vốn là nguyên cực (?), mà phương ấy nổi cao làm ứng cho núi khác thì cũng thúc phát tú khí mà được tốt; nên núi Khôn cao vút, đẹp đẽ thì chủ đỗ đạt, nhưng đỗ thấp ở cuối bảng mà thôi. Nguyên văn: Cho nên bản chủ (long huyệt chính) hưng thịnh thì sát diệu biến thành văn tinh (?); thân long hèn mọn thì dao đeo hóa thành dao đồ tể. Lời giải của họ Lưu: Sát diệu là sát của hoàng tuyền (phương hung chủ chết chóc, "suối vàng") và bát diệu (tám phương sát khắc với long theo quẻ). Bị sát diệu phạm thì chủ hình phạt, tai họa. Nhưng nếu long huyệt nơi ngồi được khí của Tốn, Giáp, Bính, Đinh, Đoài, Canh, Tân, mà các sa tiễn đưa, theo hầu, che chở, ứng vào tụ vẻ đẹp đáng xem, thì núi cao ở các phương hoàng tuyền, bát sát lại có thể giúp phúc lực cho ta, hóa sát thành quyền, mà sao cướp đoạt có thể thành tâm phúc. Có sa ứng như thế lại chủ có uy quyền, chém chặt tùy ý. Nếu long hèn, sa tán thì hoàng tuyền bát sát gây họa: nặng thì bị chém giết, nhẹ thì chết yểu, bị tịch biên gia sản, ắt ứng nghiệm. Nha đao là dao đeo bên mình; đồ đao là dao giết mổ. Thân long quý thì dao là dao đeo; thân long hèn thì dao đeo hóa thành dao đồ tể, trái lại làm hại người. Dao vốn không phân biệt dao mổ hay dao đeo, mà long có sang hèn, nên tốt thì ứng tốt, xấu thì ứng xấu. Nguyên văn: Núi kho, núi rương rơi ở Cấn, Bính thì giàu sánh một nước. Lời giải của họ Lưu: Hai phương Cấn, Bính giữ việc của cải; nên núi kho, núi rương vuông vắn, bằng phẳng, đầy đặn, hình như cái kho, cái rương mà thấy ở phương ấy thì trên ứng khí sao trời, đất được khí ấy ắt chủ phát lớn về tiền của bổng lộc, trăm thứ hàng hóa đều đủ, giàu sánh một nước, ý nói không ai bằng. Nguyên văn: Núi mày ngài thấy ở cung Tốn thì con gái đẹp nghiêng thành. Lời giải của họ Lưu: Tốn là trưởng nữ, là đất Thái vi chiếu, trong mà không tạp. Núi mày ngài hình như nửa vầng trăng, thấp nhỏ, dài cong; núi Tốn có hình ấy thì chủ con gái đẹp, nhan sắc nghiêng thành. Nếu núi long nơi ngồi đẹp đẽ, trong sạch, quý giá thì con gái làm hậu phi, hoặc con trai lấy công chúa làm phò mã. Ly và Đoài là con gái giữa, con gái út của Khôn; tuy có sa mày ngài ứng vào nhưng Ly (Ngọ), Dậu là đất mộc dục (giai đoạn "tắm gội", chủ dâm dật), con gái đẹp mà nhiều dâm, nên chỉ lấy được hình sa mà thôi. Sa ở Tốn tuy như mày ngài, nhưng nếu có sa ở Mão, Dậu, Tý, Ngọ chiếu ứng thì đẹp mà cũng không tránh khỏi (dâm). Nguyên văn: Núi văn bút thấy ở Tốn, Tân (thì tốt), ở Khôn, Thân thì là cái hung kiện tụng. Lời giải của họ Lưu: Núi văn bút cao vút như măng cắm ở hai phương Tốn, Tân thì chủ văn chương nổi tiếng. Nếu thấy ở đất Khôn, Thân thì dù chọc trời như măng lại chủ kiện tụng, là cái hung của bút. Nếu nơi ngồi nắm được long Hợi, Cấn, Tốn, Bính nhận khí thì cũng chủ sinh người đỗ đạt, có tài viết giấy tờ án từ, giỏi xử án. Nguyên văn: Núi hình cờ hiệu hiện ở Canh, Chấn (thì tốt), ở Tý, Ngọ thì thành vốn liếng cho giặc cướp. Lời giải của họ Lưu: Cờ, dao, kích vốn là hung khí. Như thấy ở phương Canh, Chấn mà nơi ngồi được khí long tam cát lục tú nhận lấy thì sinh người văn võ toàn tài, nắm binh quyền ở biên ải. Nếu thấy ở hai phương Tý, Ngọ thì Tý, Ngọ là đất kiếp sát (sát cướp đoạt), chủ sinh giặc cướp; lại có cờ kiếm ứng vào thì cầm hung khí giết người, giết vật, không nói hết được; lớn thì phản cha phản vua, nhỏ thì cướp làng cướp của. Nguyên văn: Núi hình kiếm, kích, dao đeo, lục tú nhờ đó mà được sang; ở phương tứ kim (?) và bát diệu thì trái lại thành họa giết thân. Lời giải của họ Lưu: Dao, kiếm, kích nhọn là binh khí; long lục tú gặp thì ắt chủ chức võ uy, nắm binh. Nếu ở vị tứ kim (?) Thìn, Tuất, Sửu, Mùi và các phương bát diệu thì trái lại chủ giết thân, mất nhà. Bát diệu là: long Khảm sợ Rồng (Thìn), long Khôn sợ Thỏ (Mão), long Chấn sợ Khỉ (Thân), long Tốn sợ Gà (Dậu), long Càn sợ Ngựa (Ngọ), long Đoài sợ đầu Rắn (Tỵ), long Cấn sợ Hổ (Dần), long Ly sợ Lợn (Hợi); thuộc loại sát diệu, là sát do khí quẻ khắc chế nhau. Nguyên văn: Núi hình rùa, hạc, đàn, kiếm, long tam cát được thì thanh nhã; ở đất Sửu, Mùi, Khôn, Thân thì phần nhiều có phong thái tiên thánh. Lời giải của họ Lưu: Rùa, hạc, đàn, kiếm là đồ chơi thanh nhã, mà rùa, hạc lại là vật linh thiêng sống lâu, điềm lành. Long tam cát gặp thì chủ sinh đại thần giữ chức thanh nhã, nổi tiếng ở Hàn lâm. Nếu ở bốn phương Sửu, Mùi, Khôn, Thân thì Sửu, Mùi chủ sinh thần tiên, mà Khôn, Thân lại sinh người cô độc thanh cao (?); địa khí ứng vào thì ắt sinh thần thánh. Nguyên văn: Núi hình vén váy, múa tay áo không chịu nổi ở đất mộc dục; núi hình trăng nằm, thây nằm rất kỵ ở đất hoàng tuyền. Lời giải của họ Lưu: Sa vén váy là một bên dài, đáng lẽ béo đầy mà lại dài, hai bên đông tây không hướng vào nhau (?). Sa múa tay áo là sa dài, uốn khúc, đông tây vòng vèo như bay múa trong gió. Các kiểu sa này nếu thấy ở các phương Ngọ, Mão, Dậu ắt chủ đàn bà dâm loạn không biết xấu hổ; ở phương khác thì họa nhẹ hơn. Sa trăng nằm hình như mày ngài mà nghiêng lệch, thấp dài; sa thây nằm thấp nhỏ, dài thẳng, một đầu cao một đầu thấp. Hai sa này bất kể thấy ở phương nào cũng đều không đẹp; nếu gặp ở Thìn, Tuất, Sửu, Mùi và các phương bát sát thì hại người ngay: không chết nơi đất khách phải khiêng xác về (?) thì cũng chủ bị hình phạt chém giết. Nguyên văn: Bát diệu lại gặp sa hình dao thì khó thoát bị xử chém theo phép nước. Lời giải của họ Lưu: Bát diệu là phương bát sát. Như long Khảm mà ở Thìn có sa hình dao, thì Thìn vốn là phương diệu sát của Khảm, lại thấy sa nhọn như dao, họa bị chém giết sao tránh được? Ở phương diệu sát dù có núi cao nhọn đẹp cũng không thể quay hướng về; huống chi nhọn như dao mà lại không đến nỗi giết thân sao? Dù long nơi ngồi trong sạch đẹp đẽ, các sa đều tốt, mà gặp ở đất diệu thì làm võ chết trận, làm văn mắc tội bị giết. Nguyên văn: Đường nước Ất, Thìn giao nhau thì khó tránh tai họa chết dưới sông (?). Lời giải của họ Lưu: Cung Ất, Thìn do hai chòm sao Chẩn và Giác (sao Giác thuộc Mộc) chiếm giữ; vả lại Thìn là khố (kho) của long Thủy. Nếu ở vị Ất, Thìn có nước chảy vào, hoặc có đường đi giẫm phá, đất lở ngang vỡ nát, thì bất kể long nào cũng sinh tai họa nhảy sông, thắt cổ; long Khảm gặp thì ứng ngay. Nguyên văn: Núi hình gáo nước, bát chậu rơi ở Khôn, Thân thì sinh tăng ni, ăn mày. Lời giải của họ Lưu: Sa gáo nước là núi có cán, dài tròn, nghiêng lệch; sa bát chậu thấp tròn như cái chậu úp mà nhỏ. Ở phương khác thấy thì chủ sinh phường tăng ni, ăn mày; nếu ở hai phương Khôn, Thân ứng vào thì khí Khôn, Thân chủ sinh người xem kinh niệm Phật, lại là sát Cô thần (sát cô độc), ắt có ứng nghiệm ấy. Nhà tăng ni niệm kinh Phật thì ắt có ứng hình núi bát chậu (?). Nguyên văn: Quỷ, Ngưu (tức Mùi, Sửu), Dần, Giáp gặp núi hình hồ lô thì phong tàn, bệnh lâu năm khó chữa. Lời giải của họ Lưu: Núi hồ lô là đầu núi chỗ cao chỗ thấp, giữa lõm mà tròn. Các phương Sửu, Mùi, Dần, Thân, Ất, Thìn ứng bệnh phong; lại có sa hồ lô thấy ở phương ấy thì thuốc uống không công hiệu (?). Nguyên văn: Núi cao đứng riêng ở phương nam (Ly) thì e kinh sợ họa cháy nhà. Lời giải của họ Lưu: Ly là ngôi Hỏa ở phương nam; tính lửa nóng dữ, dễ phát uy. Nếu phương nam một núi đứng riêng cao đẹp mà sa Hợi, Càn không cao thì ắt có biến lửa thiêu. Nếu núi Ly cao, long Dần mà nước Tuất đến thì họa đến ngay; sa Tỵ, Thìn hội đủ cục Dần, Ngọ, Tuất cũng vậy; không thì có họa mù mắt. Nguyên văn: Sa hình sao, hình ấn nếu ở đúng phương Ngọ (?) thì ắt mắc tai họa mù mắt. Núi tam cát vút mây thì dù xa mười mấy dặm cũng chẳng ngại xa; núi lục tú chọc trời thì dù gần vài trăm bước cũng không nghi ngại. Lời giải của họ Lưu: Ấn là sa bằng phẳng, vuông tròn như con dấu; sao là sa tản loạn nhỏ bé như sao. Hai loại sa này thấy ở chính Ngọ thì ứng tai họa về mắt. Vì Ly là đất mặt trời mặt trăng giữa trời, sáng rực, nên muôn vật đến Ly thì sáng, như hai mắt người soi rõ sự vật; nếu có sao, ấn che lấp thì ánh sáng hai mắt mất đi (?), nên có ứng ấy. Vì vậy (nói) núi Tân dù xa hơn mười dặm sao ngại xa; lục tú chọc trời dù vài trăm bước cũng không cho là gần. Vị Tốn, Tân có núi đẹp, cao ngất thì không ngại xa mười, hai mươi dặm, chỉ cần nhọn tròn, ngay ngắn, cao vút, chập chùng, trông thấy là hiện tú khí. Ở phương tú có núi vút trời, dù chỉ cách vài trăm, vài nghìn bước cũng không ngại là gần, chớ bỏ đi; chỉ cần không đến nỗi đè sát trước mặt, che lấp, mà minh đường rộng phẳng, huyệt sáng sủa, có núi chầu, có thế đón, thì liền sinh tú khí. Nguyên văn: Chỉ thích sự yêu mến tỏ rõ, rất kỵ sự giấu gian lấp ló. Lời giải của họ Lưu: Phàm ở các phương tam cát lục tú nếu có sa đẹp thì đều cần tỏ tình đưa tiễn, như vái lạy, múa mừng, chầu hướng ở trước cục, hoặc ở sau cục vươn mình cúi phục; thế gọi là yêu mến tỏ rõ. Nếu giấu thân lộ móng, thò đầu ẩn mình, thì gọi là gian giảo lấp ló; đều không tốt. Nguyên văn: Bày lòng trung, dâng dạ son, chủ khách hiểu lòng nhau; mặt nào cũng tỏ tình thì mới là quý lạ. Lời giải của họ Lưu: Sa đẹp vươn ra vái múa trước cục gọi là bày lòng trung, dâng dạ son; lòng dạ bên kia biết, bên này thấy, không giấu giếm gì. Nguyên văn: Nếu ôm đầu nghiêng mặt thì đã không phải phong thái trung hậu; lánh dấu bỏ vết thì ắt là phường hiểm ác gian tà. Lời giải của họ Lưu: Phong thái người quân tử là đứng thẳng ngồi ngay; ôm đầu nghiêng mặt, dung mạo không có dáng vẻ đáng coi, đều là thái độ của kẻ tiểu nhân; dùng để ví với sa ôm đầu, nghiêng mặt, lệch lạc không ngay. Lánh dấu bỏ vết là nửa giấu nửa lộ, như kẻ tiểu nhân hiểm tà, không có uy nghi đáng kính, không có đức hạnh đáng noi theo. Nguyên văn: Nhỏ nhẹ vụn vặt, như núi mà không phải núi; hoặc bày quanh bốn bên, hoặc rải rác như sao hai bên trái phải; nhìn thì ở trước mà xem kỹ lại không thấy, ngoảnh lại thì ở sau mà đuổi cũng không đi. Lời giải của họ Lưu: Nhỏ nhẹ bé tí, như núi mà không phải núi, hoặc là gò đất, hoặc là đống cát, không dài không vuông, không hình không dáng, nghiêng lệch, nhọn cong; hoặc bày quanh bốn phía, hoặc như sao rải rác hai bên; trông như có mà lại lánh dấu ở bên cạnh, không hướng về minh đường; ngoảnh lại thì ở sau, sát thân lấn chân, gạt cũng không đi. Các kiểu sa như thế đều không tốt, giống loại hiểm tà ở trên, không đáng lấy. Nguyên văn: Theo hình bám bóng thì không phải kẻ trộm khoét tường thì cũng là ma quỷ quấy phá; sờ lưng đẩy vai thì không phải tư thông dâm loạn thì cũng là đầy tớ gian mưu hại chủ. Lời giải của họ Lưu: Như các gò đất, sa hình sao ở trên, sát bên mình bám bóng, nhìn thì không thấy, gạt thì không đi, kiểu sa này ứng kẻ trộm khoét tường và ma quỷ quấy phá. Lánh dấu ở bên, sờ lưng đẩy vai, không hình không dáng, kiểu sa này ứng việc tư thông dâm loạn, mưu kế ngầm. Phàm người chính nhân quân tử thì đường đường có thể thấy, đôi bên hiểu lòng nhau; còn phường giấu đầu lánh dấu này thì lòng dạ mờ tối, âm hiểm tà vạy, hại người hại vật. Cho nên sa có hình như vậy ắt chủ sinh kẻ trộm khoét tường; không thì bị trộm cướp, hoặc ma quỷ quấy như yêu tinh, vợ mưu hại chồng, đầy tớ mưu hại chủ, cho đến đàn bà dâm loạn, hẹn hò trong ruộng dâu, hẹn hò nơi Thượng cung (điển bài thơ "Tang trung" trong Kinh Thi, nói chuyện trai gái hẹn hò lén lút), không việc gì không làm. Nguyên văn: Cho nên sa nếu tròn trịa sạch sẽ thì ắt sinh người trung trinh; thế đất nếu nghiêng lệch thì ắt sinh kẻ dâm đãng xu nịnh. Đất với người khớp nhau, khí thông thì vật ứng. Lời giải của họ Lưu: Do đó mà xét thì sa nếu tròn trịa sạch sẽ, cao vượt trong trẻo ắt sinh người ngay thẳng thanh nhã; nghiêng lệch vụn vặt ắt sinh người âm hiểm, tâm địa độc ác. Đây là sự khớp nhau tự nhiên của địa khí, là lẽ nhất định không đổi. Nguyên văn: Thấy đất có thể biết người, và xét việc sắp tới thì nghiệm ở việc đã qua. Lời giải của họ Lưu: Xem hình dáng của đất và khí long tốt hay không thì có thể biết con cháu nhà ấy: như sa tròn trịa ngay ngắn thì con cháu phần nhiều đoan chính, hậu hĩnh; nghiêng lệch, quay xiên thì con cháu âm hiểm, xu nịnh, độc ác; không cần thấy con cháu rồi mới biết. Muốn biết việc tương lai thì lấy long và sa ở mộ tổ mà nghiệm những việc đã qua, thì việc sắp tới có thể thấy được.