Thiên 2 — Quyển 2 – Ương-quật-ma-la vấn đáp với chư thiên và các đại đệ tử

 Kinh Ương-quật-ma-la, quyển thứ hai

 Đời Tống, Tam tạng (vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo là Kinh, Luật và Luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Cầu-na-bạt-đà-la dịch.

 Lúc bấy giờ, Phạm Thiên vương (vua cõi trời Phạm thiên), là chủ của thế giới Ta-bà (thế giới loài người đang sống, nơi chúng sinh phải nhẫn chịu nhiều khổ), phóng ánh sáng lớn chiếu khắp nước Xá-vệ (kinh đô nước Câu-tát-la ở Ấn Độ xưa, nơi Phật thường giảng pháp). Ông một lòng chắp tay, cúi đầu lạy dưới chân Phật. Ông cúng dường (dâng lễ vật với lòng cung kính) Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến) và Ương-quật-ma-la (người từng giết gần một ngàn người, nay được Phật cảm hóa) xong, rồi nói kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật) rằng:

 Lạ thay, nay tôi thấy một trận đại chiến, như hai con sư tử hùng mạnh giao đấu.

 Lạ thay, bậc Điều Ngự, Thầy của trời và người (danh hiệu của Phật: bậc khéo chế ngự và dạy dỗ chúng sinh, làm thầy cả cõi trời lẫn cõi người), Như Lai đã khéo thuần phục Ương-quật-ma.

 Ví như rắn độc gặp thầy bùa chú, nó phun hơi nhả độc mà thầy không sợ hãi,

 thầy liền chế phục, khiến nó lặng yên. Bậc Đại Sư của ba cõi (Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới, tức toàn bộ thế giới chúng sinh còn luân hồi) cũng như thế,

 đã chế phục Ương-quật-ma hung ác. Nay tôi cúi đầu lạy bậc Thầy thuốc của ba cõi.

 Sức thần thông (năng lực siêu phàm) lớn lao không thể nghĩ bàn. Nay tôi cúi đầu lạy bậc Vua Tự Tại.

 Việc làm của bậc Đại Thiên (chỉ Phật, bậc tôn quý nhất trong các vị trời) thật là kỳ đặc: dùng Pháp (giáo lý của Phật) mà dựng nên một Ương-quật-ma mới.

 Việc làm ấy tối thắng, không gì sánh được, vì thế Ngài được gọi là Đấng Vô Tỷ (Đấng không ai sánh bằng).

 Nay Ương-quật-ma nhờ nghiệp (việc làm tạo ra quả báo) lành thù thắng, giữ giới (những điều răn cấm người tu phải giữ), được điều phục, vô cùng lặng yên.

 Thân tâm an ổn, không còn sợ hãi, giống như màu vàng ròng tự nhiên.

 Đây là vàng Diêm-phù (thứ vàng quý nhất, tương truyền lấy từ dòng sông chảy qua rừng cây Diêm-phù), thuần tịnh, tuyệt diệu. Chỉ mong Như Lai thương xót nhận lễ dâng này,

 cho Ương-quật-ma được mặc áo trời, và cho tôi được đại Bồ-đề (sự giác ngộ lớn, tức quả vị Phật).

 Người ấy mặc áo này để gìn giữ phạm hạnh (đời sống trong sạch, giữ giới, dứt dâm dục), rốt ráo thanh tịnh, tâm không lay động.

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la nói với Phạm vương: "Ngươi là kẻ nào mà lắm lời, nói hai lưỡi (nói đầu này đầu kia)? Ngươi bảo Ương-quật-ma-la mặc áo của ngươi mà giữ phạm hạnh lâu dài, như thế là sỉ nhục ta. Ngươi là Phạm ác, chẳng phải Phạm, chỉ mang dáng Phạm mà thôi.

 Ngươi, đồ muỗi mắt, cái mà ngươi gọi là Phạm, Phạm có nghĩa gì? Thế nào gọi là việc làm thanh tịnh của thế gian? Ta há lại mặc áo của loài muỗi mắt mà tu phạm hạnh sao? Ta cũng không làm kẻ làm thuê. Ta cũng không thể chiều theo ý muốn của người khác. Ta cũng không phải kẻ mắc nợ.

 Như Thân-đầu-la (Thân-đầu-la là người làm ảo thuật ở nước ngoài, diễn trò người bay, bay qua lại giữa không trung rất nhanh), đi nhanh về nhanh, ngươi, đồ muỗi nhỏ, cũng như thế: đi lên hưởng niềm vui cõi Phạm rồi lại rơi xuống đây. Ngươi không biết công đức chân thật khi Bồ-tát (người tu hạnh lớn, nguyện cứu độ chúng sinh để thành Phật) thọ sinh, lại lấy cái phi pháp làm pháp. Hạng như các ngươi không nhận ra mình đang mê lầm xoay vần trong sinh tử (vòng luân hồi sống chết).

 Than ôi Phạm Thiên! Ngươi thật biết thiện ác hay sao mà nói Ương-quật-ma-la đã làm ác nghiệp lớn? Ngươi, đồ muỗi, Phạm ác, thì biết được gì? Ngươi hãy tu học hạnh của Bồ-tát."

 Bấy giờ Phạm vương đáp Ương-quật-ma-la: "Ngươi đã giết người, một ngàn chỉ thiếu một. Nay vẫn thấy ngươi hung hăng không thôi, đến chim kên kên, chim ưng cũng không dám lại gần. Ngươi như thế mà không phải kẻ hung bạo, thì còn đâu kẻ hung bạo thật? Đây mà không phải ác ma, thì còn đâu ác ma thật? Ương-quật-ma-la, ngươi chớ buông lung, hãy tìm phương tiện (cách thức khéo léo, thích hợp) mà diệt trừ ác nghiệp đã làm. Lành thay, Như Lai thật là đại bi (lòng thương xót lớn), mới có thể độ được những chúng sinh hung bạo như Ương-quật-ma-la này."

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la nói với Phạm vương: "Phạm ác, đồ muỗi mắt, ngươi định đi đâu? Ngươi lại sẽ mê lầm xoay vần ở chốn nào? Kẻ không biết thiện ác thì chết đi rơi vào đường ác (các cõi khổ như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh).

 Ví như có người đi đến rừng rậm, ban đêm thấy trên cây có đom đóm, kinh sợ quay về, nói với người trong thành rằng khu rừng kia đang cháy. Khi ấy nhiều người cùng đến xem, thấy là đom đóm, biết không phải rừng cháy. Nay ngươi, Phạm ác, cũng như vậy: rêu rao rằng ta ngu si, vừa tự lừa mình vừa lừa người khác. Ngươi và người khác về sau sẽ tự biết đó chỉ là những huyễn ảo gom tụ lại.

 Ví như kẻ ngu đi đến rừng, thấy hoa cây Vô ưu (cây a-du-ca, hoa đỏ rực), tưởng là lửa, sợ hãi chạy về, vào thành bảo mọi người rằng rừng kia đang cháy. Mọi người đến xem, biết chẳng phải lửa. Ngươi, đồ muỗi nhỏ, cũng như thế. Ngươi và người khác về sau sẽ tự biết thế nào là thiện và bất thiện, cũng sẽ tự biết đó là những huyễn ảo gom tụ lại. Đừng nói ra lời không thật này nữa. Ngươi hãy im lặng, chớ tập nói dối."

 Bấy giờ Bốn vị Thiên vương Hộ thế (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương của thế gian) đến chỗ Phật, cúng dường lớn lên Phật và Ương-quật-ma. Cúng dường xong, họ liền hướng về Như Lai và Ương-quật-ma-la mà nói kệ:

 Lạ thay, thật hiếm có: bậc Thế Hùng (danh hiệu của Phật, bậc hùng mạnh nhất ở đời) nay đánh trận lớn,

 hỏi đáp về đệ nhất nghĩa (chân lý tối cao), ánh sáng trí tuệ trừ đi bóng tối ngu si.

 Lạ thay bậc khéo điều ngự, Thầy vô thượng của trời và người,

 vì thế có sức vô lượng, hiệu là Như Lai.

 Đôi chân thanh tịnh, mềm mại như hoa bát-đàm-ma (hoa sen hồng) bậc nhất,

 bụi và nước không làm dơ được, vì thế chúng tôi cúi đầu lễ lạy.

 Nay chúng tôi quy y (nương tựa, theo về) Phật, một lòng xin điều mong muốn:

 Xin cho Ương-quật-ma dùng bình bát (cái bát đựng thức ăn của người xuất gia) của chúng tôi.

 Ương-quật-ma nay đẹp đẽ như vầng trăng giữa trời,

 Ương-quật-ma trang nghiêm, ánh sáng giới thanh tịnh tròn đầy.

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la nói với Bốn vị Thiên vương: "Các ngươi là loài muỗi mắt sâu bọ nhỏ nào mà cứ 'hộ thế, hộ thế' để tự cao, rêu rao rằng sẽ cho ta bát trời? Như thế là sỉ nhục ta. Các ngươi hãy chờ xem việc khó của ta: chốc lát sẽ tự thấy ta cầm bát bằng sành. Cần gì cái bát buông lung như thế? Các ngươi lại lấy danh 'hộ thế' mà tự tâng bốc mình.

 Gọi là hộ thế, nghĩa là người chế phục được các loài voi dữ (?). Không phải giữ gìn thế gian, mà giữ gìn Pháp chân thật mới gọi là hộ thế. Ví như có người nghe tiếng chim câu-kỳ-la (loài chim cu ở Ấn Độ, tiếng hót rất hay), lại thấy hình nó, sau đó thấy con quạ thì sinh mê lầm, nói rằng: 'Câu-kỳ-la, câu-kỳ-la!' Các ngươi cũng như vậy: lấy phi pháp làm pháp, giữ gìn cái phi pháp, như kẻ kia thấy quạ mà cho là câu-kỳ-la. Các ngươi nên giữ gìn Pháp, chớ giữ gìn thế gian. Bốn ông vua muỗi mắt, mỗi người hãy im lặng."

 Bấy giờ ác ma Ba-tuần (vua ma, chuyên ngăn cản người tu hành) đến chỗ Phật, cúng dường Phật xong, lui đứng một bên, hướng về Ương-quật-ma-la mà nói kệ:

 Ngươi nay mau xuất gia đi, ngươi đã lừa dối mà vào thành của ta.

 Ta cũng chẳng thèm nghĩ đến ngươi, tạm cho ngươi ra khỏi nê-lê (địa ngục).

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la đáp bằng kệ:

 Đi xa đi, đồ ma chó giặc! Muỗi mắt mà dám nói lời không sợ.

 Khi chưa bị năm dây trói (trói hai tay, hai chân và cổ), Ba-tuần nên mau đi đi.

 Chớ để ta trong chốc lát lấy chân trái đá con chó hèn.

 Lúc nào không có ta ở đây (?), ngươi cứ tự do dạo chơi cung điện.

 Như vua chim Kim-sí (chim thần cánh vàng, chuyên bắt rồng làm mồi) đậu trên đỉnh núi Tu-di (ngọn núi ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo),

 nhìn xuống biển lớn, thấy các con rồng đang cùng vui đùa;

 Bồ-tát là vua chim Kim-sí, dạo chơi trên địa ngục,

 thỏa thích uống nước giải thoát, cúi nhìn chúng sinh khổ đau.

 Đồ ma chó giặc, hãy im lặng mà lắng nghe pháp cam lồ (giáo pháp như nước cam lồ, thứ thuốc bất tử, dứt hết khổ đau),

 rồi sau trở về trên trời, tùy ý buông theo điều mình muốn.

 Bấy giờ thần Ma-hê-thủ-la (Đại Tự Tại thiên, vị thần tối cao của đạo Bà-la-môn) vì Như Lai và Ương-quật-ma-la bày cúng dường lớn xong, lui đứng một bên, vừa vui mừng vừa kính trọng, nói kệ khen:

 Nay tôi lạy dưới chân Đấng Tôn quý, vui mừng kính cẩn nói kệ già-đà (thể thơ tụng):

 Sắc thân mầu nhiệm của Như Lai ví như hoa ưu-bát-la (hoa sen xanh),

 răng trắng như hoa câu-mâu-đầu (hoa súng trắng), mắt trong như hoa ngàn cánh,

 trí tuệ không nhiễm ô, trong sạch hơn hoa phân-đà-lợi (hoa sen trắng lớn).

 Lạ thay Ương-quật-ma, thù thắng, thật hiếm có,

 còn ở bậc phàm phu (người thường, chưa chứng quả thánh) mà hàng phục được ma,

 sẽ mau thành Chánh giác (giác ngộ hoàn toàn, thành Phật), cứu khắp các thế gian.

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la đáp bằng kệ:

 Ngươi là loài thấp hèn nào mà xưng càn là Ma-hê-la?

 Mượn cái tên là Tự Tại, chứ chẳng phải vua Tự Tại thật.

 Ngươi nay làm sao biết ta đang ở bậc phàm phu?

 Đồ quỷ tỳ-xá-già (loài quỷ ăn tinh khí và thịt người) răng dài, hãy mau đáp câu hỏi.

 Hình sắc ngươi còn xấu xí, giống như người bệnh hủi,

 thế mà vì thế gian giảng rộng phương thuốc chữa hủi.

 Bệnh mình còn không cứu được, sao chữa được bệnh người?

 Nay ngươi, đồ muỗi nhỏ, ngu mê cũng y như thế:

 không biết bản tính của cõi mình, sao biết được tâm người khác,

 mà nói Ương-quật-ma đang ở bậc phàm phu?

 Ngươi không đáng được làm lễ quán đảnh (lễ rưới nước lên đầu để tôn lập), làm phó cho vua Tự Tại kia (?).

 Không biết thì hãy im lặng, chốc lát nữa sẽ tự thấy.

 Bấy giờ, cái cây mà Như Lai ngồi tựa có một vị thần cây. Thần thấy Ương-quật-ma-la thì sinh lòng kính tin, nói kệ khen:

 Mau đến đây, Ương-quật-ma, bậc dũng mãnh, trí tuệ, vững chắc.

 Nay xin mời ngươi mặc pháp y (áo của người xuất gia), tôi xin dâng ngươi bữa cơm đầu tiên.

 Dâng cho ngươi và Như Lai, tôi sẽ được quả bậc nhất.

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la đáp bằng kệ:

 Như Lai chưa từng ăn, hàng Thanh văn (đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu chứng) cũng vậy.

 Ngươi nay dâng cho ai? Hãy mau nói để giải mối nghi.

 Bấy giờ thần cây vặn hỏi bằng kệ:

 Như Lai vẫn thường ăn cơm, Thanh văn cũng vậy.

 Người vững chí muốn xuất gia thì không nên nói dối.

 Phải bỏ sự dối trá, vì quanh co xu nịnh chẳng phải thanh tịnh.

 Nếu người vượt phạm một pháp, đó tức là nói dối;

 người ấy không vượt qua được đời sau, chẳng điều ác nào mà không làm.

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la đáp bằng kệ:

 Ngươi là giống thấp hèn, nay muốn nói gì?

 Ngươi hãy tự xét: thân người nữ là thân mà Phật từng chê trách.

 Ở đời ai nói dối? Ai nói lời chân thật?

 Ai ở đời tham ăn? Ai ở đời bệnh rồi chết?

 Như Lai đầy đủ công đức chân thật của Đại Ngã (cái Ta lớn của Phật, thường còn và chân thật).

 Chúng sinh không biết được điều đó, ấy mới là nói dối.

 Không ăn mà nói là ăn, ấy là nói dối.

 Kẻ ấy còn chưa xuất gia, huống nữa là thọ giới cụ túc (giới đầy đủ của người xuất gia chính thức).

 Không biết lời nói ẩn che (lời dạy còn giấu ý, chưa nói rõ nghĩa thật), ấy là nói dối.

 Kẻ ấy còn chưa xuất gia, huống nữa là thọ giới cụ túc.

 Ta không vượt phạm một pháp nào, còn ngươi vượt phạm vô lượng pháp.

 Hãy mau đến Đấng Trời trong các trời (danh hiệu của Phật) mà sám hối, trừ bỏ lời hư dối.

 Bấy giờ thần cây vặn hỏi bằng kệ:

 Ngươi vì cớ gì mà nói ta là loài thấp hèn?

 Ngươi còn chưa lìa thân quỷ tỳ-xá-già, sao biết được chuyện nam nữ?

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la đáp bằng kệ:

 Ví như tòa ngồi của vua Chuyển luân (vị vua thống trị cả thiên hạ bằng bánh xe báu) được trang hoàng châu báu,

 con chó hôi tạm nằm lên trên, rồi lại trở về chỗ dơ bẩn.

 Ngươi mang tính thấp hèn, tạm dạo chơi trong pháp phương tiện,

 rồi lại trở về thân nữ, buông lòng theo thú vui năm dục (năm thứ ham muốn từ sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon, cảm xúc chạm).

 Ngươi nay nên tìm phương tiện, mau bỏ cái thân chó cái này.

 Chớ chấp vào hình tướng nam nữ, hãy tu pháp không tịch (pháp quán mọi sự vốn trống rỗng, vắng lặng).

 Tu tập pháp không rồi sẽ mau được tính nam.

 Bấy giờ tôn giả Xá-lợi-phất (đệ tử có trí tuệ bậc nhất của Phật) và Đại Mục-kiền-liên (đệ tử có thần thông bậc nhất), như vua loài ngỗng, dùng sức thần thông bay qua hư không mà đến. Tới chỗ Phật, hai vị lạy dưới chân Phật rồi lui đứng một bên. Thấy Ương-quật-ma-la, hai vị sinh lòng tùy hỷ (vui theo điều lành của người khác). Khi ấy Đại Mục-liên nói kệ khen:

 Siêu việt thay bậc dũng mãnh trí tuệ, khéo tu nghiệp thù thắng.

 Ngươi nên mau theo Phật, xuất gia tu giới thanh tịnh,

 cùng các vị tu phạm hạnh bay qua hư không đến vườn Kỳ (Kỳ Viên, tinh xá ở rừng Kỳ-đà thuộc nước Xá-vệ).

 Mong Phật lúc ấy thương mà cho phép ngươi xuất gia, thọ giới cụ túc,

 khiến khắp thế gian thảy đều chiêm ngưỡng:

 ngươi bay qua không trung như vua ngỗng, sáng trong như trăng rằm.

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la hỏi bằng kệ:

 Thế nào là thần thông của thế gian? Thế nào là gốc của thần thông?

 Bậc có thần lực đệ nhất, hãy mau nói để dứt mối nghi của tôi.

 Bấy giờ Đại Mục-kiền-liên đáp bằng kệ:

 Nếu người dựng nhà nghỉ sạch sẽ, thường bố thí giày dép, xe cộ,

 làm tỳ-kheo (người xuất gia nam đã thọ giới cụ túc) giữ giới thanh tịnh, xa lìa không gần gũi điều xấu,

 thì nhờ hai nhân duyên ấy mà mau được sức thần thông.

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la lại nói kệ:

 Than ôi Đại Mục-liên, tu theo hạnh muỗi mắt,

 không thể phân biệt mà biết được thần thông chân thật bậc nhất.

 Muỗi mắt bay qua không trung mà đến, không biết thì nên im lặng.

 Thường làm lợi mình lợi người, nguyện mau làm chúng sinh yên vui;

 tu phương tiện như vậy thì mau được thần thông bậc thượng.

 Người giảng pháp để an ủi chúng sinh, có lúc gặp khổ nạn,

 ai xả thân để cứu giúp che chở thì mau được thần thông bậc thượng.

 Nay ta sẽ mau đi, độ khắp các loài chúng sinh,

 đến rừng Kỳ-đà thì sẽ được đại thần thông.

 Không có hạn lượng như thế, chính là Ma-ha-diễn (Đại thừa, cỗ xe lớn đưa mọi chúng sinh đến giác ngộ);

 vô lượng lại vô biên, chính là chư Như Lai.

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la nói kệ ấy xong, lại nói kệ hỏi Xá-lợi-phất:

 Thưa Xá-lợi-phất, thế nào là đại trí tuệ ở thế gian?

 Trí tuệ từ đâu sinh ra? Xin mau nói để giải mối nghi.

 Bấy giờ Xá-lợi-phất đáp bằng kệ:

 Khéo giữ gìn năm giới (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu) thì thành được đại trí tuệ;

 hết đời này thọ thân khác, trí tuệ luôn cùng sinh ra;

 danh tiếng lan xa, trí tuệ không nghiêng lay.

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la lại nói kệ:

 Phật dạy rằng Ngài thường còn không diệt, từ đó sinh ra trí tuệ lớn;

 Phật dạy rằng trí tuệ lớn sinh ra từ lối giảng pháp ấy.

 Than ôi Xá-lợi-phất, tu theo hạnh muỗi mắt,

 không thể phân biệt mà biết được nghĩa của trí tuệ chân thật.

 Hèn thay trí tuệ muỗi mắt, không biết thì nên im lặng.

 Bấy giờ tôn giả A-nan (thị giả của Phật, đệ tử nghe nhiều nhớ nhiều bậc nhất) đến chỗ Phật, lạy dưới chân Phật rồi lui đứng một bên. Thấy Ương-quật-ma-la, ngài sinh lòng tùy hỷ, nói kệ khen:

 Lành thay Ương-quật-ma, đã tu nghiệp thù thắng.

 Nay tôi khởi lòng tùy hỷ, mong ngươi mau thông suốt chín bộ kinh (chín thể loại kinh điển Phật giáo).

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la hỏi bằng kệ:

 Như Lai khen ngợi ngài là đa văn (nghe nhiều, học rộng) bậc nhất.

 Thế nào là đa văn ở đời? Đa văn từ đâu sinh ra?

 Bấy giờ A-nan đáp bằng kệ:

 Đọc tụng chín bộ kinh, không bủn xỉn mà giảng cho người khác;

 từ đó được đa văn và tổng trì (năng lực ghi nhớ, giữ gìn không quên mọi điều đã nghe) không thể nghĩ bàn.

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la lại nói kệ:

 Ngợi khen nói rằng chư Như Lai rốt ráo thường còn không diệt,

 đó gọi là đa văn bậc nhất ở thế gian.

 Than ôi A-nan-đà, tu theo hạnh muỗi mắt,

 không thể phân biệt mà biết được điều đáng nghe để đi vào đa văn.

 Hèn thay sự ghi nhớ của muỗi mắt, không biết thì nên im lặng.

 Bấy giờ tôn giả La-hầu-la (con trai của Phật khi Ngài còn tại gia, đệ tử giữ giới kỹ lưỡng bậc nhất) đến chỗ Phật, lạy dưới chân Phật rồi lui đứng một bên. Thấy Ương-quật-ma-la, ngài sinh lòng tùy hỷ, nói kệ khen:

 Lành thay Ương-quật-ma, đã tu công đức thù thắng.

 Nay tôi khởi lòng tùy hỷ, mong ngươi mau kính cẩn thọ trì giới.

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la hỏi bằng kệ:

 Như Lai khen ngợi ngài là bậc nhất về kính trọng giới.

 Thế nào ở đời gọi là kính trọng giới thanh tịnh?

 Ngài là con yêu của Phật, xin mau nói để giải mối nghi cho tôi.

 Bấy giờ La-hầu-la đáp bằng kệ:

 Tất cả những gì Phật dạy, chuyên tâm kính cẩn giữ gìn,

 đó là kính trọng giới bậc nhất ở thế gian.

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la lại nói kệ:

 Nếu nói chư Như Lai là bậc thường còn bậc nhất ở thế gian,

 đó gọi là kính trọng giới tối thượng ở đời.

 Than ôi La-hầu-la, tu theo hạnh muỗi mắt,

 không thể biết được sự kính trọng giới chân thật bậc nhất.

 Hèn thay sự kính trọng của muỗi mắt, không biết thì nên im lặng.

 Bấy giờ tôn giả A-na-luật (đệ tử có thiên nhãn bậc nhất) đến chỗ Phật, lạy dưới chân Phật rồi lui đứng một bên. Thấy Ương-quật-ma-la, ngài sinh lòng tùy hỷ, nói kệ khen:

 Lạ thay Ương-quật-ma, khéo tu nghiệp thù thắng.

 Nay tôi khởi lòng tùy hỷ: chẳng bao lâu ngươi sẽ được thiên nhãn (con mắt nhà trời, thấy xa và thấy suốt mọi vật không bị ngăn che).

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la hỏi bằng kệ:

 Như Lai khen ngợi ngài là thiên nhãn bậc nhất.

 Thế nào là thiên nhãn ở đời? Thiên nhãn sinh ra thế nào?

 Ngài nay hãy mau nói, quyết đoán mối nghi của tôi.

 Bấy giờ A-na-luật đáp bằng kệ:

 Thường ưa bố thí đèn sáng, giảng pháp cho người nghe để giáo hóa họ;

 nhờ đó mà được thiên nhãn, nhìn suốt không chướng ngại.

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la lại nói kệ:

 Kho pháp sâu xa của Như Lai, siêng năng dùng phương tiện mà giảng nói,

 hiển bày không che giấu, ấy là con mắt tối thắng rốt ráo.

 Than ôi A-na-luật, tu theo hạnh muỗi mắt,

 không thể biết được phương tiện thù thắng làm sinh ra thiên nhãn.

 Hèn thay con mắt muỗi mắt, không biết thì nên im lặng.

 Bấy giờ tôn giả sa-môn (người xuất gia tu hành) Đà-sa đến chỗ Phật, lạy dưới chân Phật rồi lui đứng một bên. Thấy Ương-quật-ma-la, ngài sinh lòng tùy hỷ, nói kệ khen:

 Lạ thay Ương-quật-ma, khéo tu nghiệp thù thắng.

 Nay tôi khởi lòng tùy hỷ: ngươi nên tu nhẫn nhục (chịu đựng điều trái ý mà không giận hờn).

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la hỏi bằng kệ:

 Thế nào ở đời là thành tựu sự nhẫn bậc nhất?

 Thế nào thì sinh ra nhẫn nhục? Xin mau nói để giải mối nghi.

 Bấy giờ sa-môn Đà-sa đáp bằng kệ:

 Có người lấy gỗ chiên-đàn (gỗ thơm quý) xoa lên cánh tay phải, có kẻ lấy dao bén chặt tay trái,

 lòng vẫn bình đẳng không nghiêng lay, thì sinh được sự nhẫn tối thượng.

 Đó gọi là bậc kham nhẫn, điều phục bậc thượng ở thế gian.

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la lại nói kệ:

 Nếu khi nói về Như Lai tạng (bản tính Phật sẵn có, ẩn tàng trong mọi chúng sinh), hiển bày cho các thế gian,

 có những kẻ vô tri, tà kiến xấu ác bảo rằng: "Hãy bỏ cái ngã, phải là vô ngã (không có cái ta thường còn)",

 và nói đó là chánh pháp của Phật; nghe họ nói vậy mà không sợ,

 lìa ngã mạn (thói kiêu căng cho mình là hơn), xả thân mạng, giảng rộng Như Lai tạng,

 đó gọi là bậc kham nhẫn, điều phục bậc thượng ở thế gian.

 Than ôi sa-môn Đà-sa, tu theo hạnh muỗi mắt,

 không thể biết được phương tiện làm sinh ra sự nhẫn tối thượng.

 Muỗi mắt cũng chịu đựng được nỗi khổ đói khát, nóng lạnh.

 Hèn thay sự nhẫn của muỗi mắt, không biết thì nên im lặng.

 Bấy giờ tôn giả Mãn Nguyện Tử (tức Phú-lâu-na, đệ tử giảng pháp bậc nhất) đến chỗ Phật, lạy dưới chân Phật rồi lui đứng một bên. Thấy Ương-quật-ma-la, ngài rất vui mừng, nói kệ khen:

 Lành thay, ngươi tu nghiệp thù thắng, nay tôi khởi lòng tùy hỷ.

 Hãy vì tất cả chúng sinh mà an ủi, diễn giảng giáo pháp.

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la hỏi bằng kệ:

 Như Lai khen ngợi ngài là bậc nhất trong hàng giảng pháp.

 Thế nào là người giảng pháp? Thế nào là người biết nghĩa?

 Chỉ mong bậc giảng pháp hàng đầu lúc này giải mối nghi.

 Bấy giờ Mãn Nguyện Tử đáp bằng kệ:

 Pháp mà chư Phật, hàng Thanh văn và các bậc thánh đều không tìm thấy,

 bậc Chánh giác khéo thông đạt, giảng rộng cho chúng sinh.

 Lời này có nghĩa gì? Nghĩa là tất cả chư Phật quá khứ, trong mọi pháp, hết sức dùng phương tiện tìm kiếm, cũng không tìm được cõi chúng sinh, cũng không tìm được ngã, nhân, thọ mạng (những khái niệm cho rằng có một cái "ta", cái "người", cái "sự sống" có thật). Tất cả chư Phật hiện tại và vị lai, cùng tất cả Thanh văn và Duyên giác (người tự tu, tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên) trong ba đời, trong mọi pháp hết sức dùng phương tiện tìm kiếm cũng đều không tìm được. Tôi cũng như thế mà nói với chúng sinh: lìa cõi chúng sinh, lìa ngã, nhân, thọ mạng; nói pháp vô ngã, nói pháp không. Tôi giảng pháp như vậy.

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la nói với Mãn Nguyện Tử: "Than ôi Mãn Nguyện, tu hạnh muỗi mắt, không biết giảng pháp. Đáng thương thay muỗi mắt, không biết thì nên im lặng. Ngài không biết lời nói ẩn che của Như Lai, cho rằng pháp là vô ngã, nên rơi vào ngọn đèn ngu si như con thiêu thân lao vào lửa.

 Điều mà chư Phật Như Lai không tìm được, nghĩa là: tất cả chư Phật Thế Tôn (danh hiệu của Phật, bậc được cả thế gian tôn kính) quá khứ, nơi tất cả chúng sinh, hết sức dùng phương tiện tìm cái 'không có Như Lai tạng' mà không thể tìm được. Tất cả chư Phật Thế Tôn hiện tại, nơi tất cả chúng sinh, hết sức tìm cái 'không có ngã tính' mà không thể tìm được. Tất cả chư Phật Thế Tôn vị lai, nơi tất cả chúng sinh, hết sức tìm cái 'không có tự tính (bản chất vốn có)' mà không thể tìm được. Tất cả Thanh văn, Duyên giác trong ba đời, nơi tất cả chúng sinh, hết sức tìm cái 'không có Như Lai tạng' cũng không thể tìm được. Đây mới là nghĩa đúng của bài kệ của Như Lai.

 Lại nữa, điều chư Phật Như Lai không tìm được, nghĩa là: tất cả chư Phật Thế Tôn quá khứ, trong mọi pháp, hết sức dùng phương tiện tìm cái ngã theo kiểu thế gian. Người đời cho cái ngã ấy giống như ngón tay cái, như hạt gạo tẻ, hạt mè, hạt lúa mạch, hạt cải; có màu xanh, vàng, đỏ, trắng; có hình vuông, tròn, dài, ngắn, đủ thứ hình tướng như vậy. Có người nói nó ở trong tim, có người nói ở trên hay dưới rốn, có người nói ở đầu, ở mắt và các bộ phận trong thân, có người nói nó khắp cả thân như chất dịch. Có vô lượng thứ vọng tưởng như thế. Cũng như người đời tu cái ngã, nói nó là thường còn, an vui, được nghỉ ngơi (?). Cái ngã như thế thì tất cả chư Phật và Thanh văn, Duyên giác đều không tìm được; bậc Chánh giác vì chúng sinh mà nói rõ pháp ấy. Đây là nghĩa đúng của bài kệ của Như Lai, chẳng phải như những vọng tưởng ngài vừa nói.

 Lại nữa, điều chư Phật Như Lai không tìm được, nghĩa là: tất cả chư Phật Thế Tôn quá khứ hết sức dùng phương tiện tìm cái 'Như Lai tạng do tạo tác mà có' nhưng không thể tìm được; tính Như Lai là vô tác (không do ai tạo tác mà có), trong tất cả chúng sinh đều được trang nghiêm thanh tịnh bằng vô lượng tướng tốt (những đặc điểm tốt đẹp nơi thân Phật). Tất cả chư Phật Thế Tôn hiện tại hết sức dùng phương tiện tìm cái 'Như Lai tạng do tạo tác' cũng không thể tìm được; tính Như Lai là vô tác, trong tất cả chúng sinh đều được trang nghiêm thanh tịnh bằng vô lượng tướng tốt. Tất cả chư Phật Thế Tôn vị lai hết sức dùng phương tiện tìm cái 'Như Lai tạng do tạo tác' cũng không thể tìm được; vô tác chính là tính Như Lai, trong tất cả chúng sinh đều được trang nghiêm thanh tịnh bằng vô lượng tướng tốt.

 Tất cả Thanh văn, Duyên giác trong ba đời đều có Như Lai tạng mà mắt không thấy được. Xin nói nhân duyên của việc ấy: như La-hầu-la vì kính trọng giới (sợ phạm lỗi giết hại sinh vật trong nước), chăm chú nhìn nước sạch, thấy con trùng mà không rõ: đây là trùng hay không phải trùng, hay là hạt bụi nhỏ? Nhìn kỹ rất lâu mới dần thấy được con trùng nhỏ. Bồ-tát Thập địa (Bồ-tát đã lên đến mười địa vị cao nhất trên đường tu) cũng như thế: trong thân mình quán sát tự tính, khởi lên vô lượng tính như thế này, như thế kia, đủ loại thấy biết khác nhau.

 Như Lai tạng khó vào như vậy, mà người an ủi giảng nói về nó cũng rất khó; nghĩa là vào đời ác, lúc mọi điều xấu đang hừng hực nhất, không tiếc thân mạng mà vì chúng sinh nói về Như Lai tạng. Vì thế ta nói các Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn), bậc hùng trong loài người, chính là Như Lai. Như A-na-luật có thiên nhãn bậc nhất, thấy rõ thật sự dấu chim bay trong không trung, cùng đi với những người mắt thịt; người mắt thịt không thấy được, nhưng vì tin A-na-luật mà biết có dấu chim. Kẻ phàm phu ngu muội mắt thịt cùng Thanh văn, Duyên giác vì tin lời kinh Phật mà biết có Như Lai tạng, nhưng làm sao thấy được tính của cảnh giới Phật? Thanh văn, Duyên giác còn phải nhờ tin người khác, huống chi kẻ phàm phu mù từ lúc sinh ra mà lại tự biết được, không cần nhận từ người khác hay sao?

 Ta nghe đức Phật đời trước nói về cõi đất này: vào thời kiếp sơ (thời kỳ đầu tiên khi thế giới mới hình thành) có bốn thứ vị (bốn loại thức ăn tự nhiên). Chúng sinh ăn bốn vị thời ấy, đến nay vẫn còn ăn đất; vì quen lâu nên nay vẫn không bỏ được. Những người đã từng tu Như Lai tạng nơi chư Như Lai quá khứ cũng như vậy: vì tu tập lâu nên nay vẫn tin ưa, suốt đêm dài tu tập để báo ơn Như Lai; và ở đời vị lai, nghe nói về Như Lai tạng nơi người giảng pháp, nghe xong liền tin ưa, giống như những người kia ăn đất, chứ không phải chúng sinh khác. Người tin ưa ấy là con của Như Lai, báo đáp ơn Như Lai.

 Ví như loài chim kiêu (một loài chim cú, tương truyền lớn lên thì ăn thịt mẹ), từ xa xưa không biết hổ thẹn, không báo ơn nuôi dưỡng; vì thói quen đời trước nên nay vẫn không bỏ. Những chúng sinh kia cũng như thế: đời quá khứ không biết hổ thẹn; đã không hổ thẹn, nay không hổ thẹn, sẽ không hổ thẹn. Nghe về Như Lai tạng mà không sinh lòng tin ưa; đã không tin ưa, nay không tin ưa, sẽ không tin ưa.

 Ví như loài khỉ, hình dạng rất xấu xí, thường hay hoảng sợ, tâm xao động như nước dậy sóng; vì thói quen đời trước nên nay vẫn không ngừng. Những chúng sinh kia cũng như thế: quá khứ, vị lai, hiện tại tâm luôn nông nổi xao động, nghe về Như Lai tạng không sinh lòng tin ưa. Như loài chim cú mèo ban ngày mù, ban đêm thấy, ưa tối ghét sáng; những chúng sinh kia cũng như thế: ưa tà ghét chánh, không thích thấy Phật và Như Lai tạng, quá khứ, vị lai, hiện tại không sinh lòng tin ưa, như cú mèo ưa tối ghét sáng.

 Như người suốt đêm dài tu tập tà kiến, nhiễm những thuyết không chân chánh của ngoại đạo (các tôn giáo, học thuyết ngoài Phật pháp), vì thói quen đời trước nên nay vẫn không bỏ. Những chúng sinh kia cũng như thế: quen lâu với giáo lý vô ngã là lời dạy ẩn che, như kẻ phàm phu ngu muội nhiễm tà thuyết, quá khứ, vị lai, hiện tại không hiểu được giáo lý bí mật, nghe về Như Lai tạng không sinh lòng tin ưa, chứ không phải chúng sinh khác.

 Nếu người nào ở quá khứ từng gặp chư Phật, cúng dường phụng sự, được nghe về Như Lai tạng, dù chỉ trong khoảnh khắc búng ngón tay tạm được lắng nghe, thì nhờ nghiệp lành ấy các căn (các giác quan và năng lực tinh thần) đều thuần thục, sinh ra ở nơi thù thắng, giàu sang tự tại. Những chúng sinh ấy nay vẫn thuần thục, sinh ra ở nơi thù thắng, giàu sang tự tại. Do họ xưa kia từng gặp chư Phật, tạm được nghe về Như Lai tạng, nên ở đời vị lai nghe về Như Lai tạng sẽ lại tin ưa, tu hành đúng như lời dạy; các căn thuần thục, giàu sang tự tại, sắc đẹp và sức lực đầy đủ, trí tuệ sáng suốt, giọng nói trong trẻo thanh tịnh như tiếng Phạm thiên, ai cũng yêu mến.

 Họ hoặc làm Chuyển luân thánh vương, hoặc làm vương tử, hoặc làm đại thần, đầy đủ hiền đức, lìa mọi kiêu mạn phóng túng, hàng phục được sự ham ngủ, siêng năng tu học không buông lung, và các công đức khác đều thành tựu; hoặc làm Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Phạm Thiên, Bốn vị Thiên vương Hộ thế. Đó đều là do công đức từng được nghe về Như Lai tạng mà có. Thân họ thường an ổn, không bệnh không khổ, thọ mạng dài lâu, được người yêu kính; được nghe đầy đủ pháp cam lồ về Như Lai thường trụ và Đại Bát-niết-bàn (sự diệt độ lớn, cảnh giới giải thoát hoàn toàn của Phật); vững chắc an ổn, sống lâu ở đời, thuận theo thế gian mà cùng vui; biết rằng chư Như Lai không phải từ dục vọng mà sinh ra, và vì thế gian mà khai mở, giảng rộng điều ấy.

 Nhờ lợi ích của công đức trí tuệ này, ở nơi sinh ra con cháu đông đúc, cha mẹ sống lâu, thường hưởng mọi niềm vui của cõi người và cõi trời, dòng họ thù thắng, mọi thứ đều đầy đủ. Đó là do được nghe và biết rằng tất cả chúng sinh đều có tạng Như Lai thường trụ. Ở hiện tại và vị lai, trên trời và trong loài người, mọi niềm vui thường được đầy đủ, đều do được nghe về tạng thường trụ của Như Lai. Nếu những chúng sinh nào trong quá khứ, vị lai, hiện tại, ở trong năm đường (năm cõi luân hồi: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời) mà thân thể tay chân không đủ, xoay vần trong sinh tử chịu mọi khổ đau, đó là do khinh mạn Như Lai tạng.

 Những chúng sinh nào đã trải qua phụng sự chư Phật, thân cận cúng dường, mới được nghe về Như Lai tạng, tin ưa lắng nghe mà không khởi lòng phỉ báng. Nếu ai có thể an ủi giảng nói đúng như thật, nên biết người ấy chính là Như Lai. Những chúng sinh nào phần nhiều quay lưng với chư Phật thì nghe về Như Lai tạng liền sinh phỉ báng; những chúng sinh ấy tự đốt cháy hạt giống của chính mình. Than ôi, khổ thay, khổ thay! Người không tin thật đáng thương xót trong cả ba đời.

 Những người giảng pháp nên nói như vầy: tán dương Như Lai thường trụ chân thật. Nếu người giảng pháp không nói như vậy thì là vứt bỏ Như Lai tạng; người ấy không đáng ngồi tòa sư tử (tòa giảng pháp), cũng như kẻ chiên-đà-la (giai cấp hạ tiện nhất ở Ấn Độ xưa) không đáng cưỡi voi ngự của đại vương.

 Tất cả chư Phật hết sức dùng phương tiện tìm cái 'Như Lai tạng có sinh ra' mà không thể tìm được; không sinh chính là Phật tính (bản tính Phật, khả năng thành Phật vốn có), nơi tất cả chúng sinh được trang nghiêm thanh tịnh bằng vô lượng tướng tốt. Tất cả chư Phật hết sức tìm cái 'tự tính không thật' mà không thể tìm được; tính chân thật chính là Phật tính, nơi tất cả chúng sinh được trang nghiêm thanh tịnh bằng vô lượng tướng tốt. Tất cả chư Phật hết sức tìm cái 'tự tính vô thường' mà không thể tìm được; tính thường còn chính là Phật tính, nơi tất cả chúng sinh được trang nghiêm thanh tịnh bằng vô lượng tướng tốt.

 Tất cả chư Phật hết sức tìm cái 'Như Lai tạng không bền lâu' mà không thể tìm được; tính bền lâu chính là Phật tính, nơi tất cả chúng sinh được trang nghiêm thanh tịnh bằng vô lượng tướng tốt. Tất cả chư Phật hết sức tìm cái 'Như Lai tạng biến đổi' mà không thể tìm được; tính không biến đổi chính là Phật tính, nơi tất cả chúng sinh được trang nghiêm thanh tịnh bằng vô lượng tướng tốt. Tất cả chư Phật hết sức tìm cái 'Như Lai tạng không lặng yên' mà không thể tìm được; tính lặng yên chính là Phật tính, nơi tất cả chúng sinh được trang nghiêm thanh tịnh bằng vô lượng tướng tốt.

 Tất cả chư Phật hết sức tìm cái 'Như Lai tạng hư hoại' mà không thể tìm được; tính không hư hoại chính là Phật tính, nơi tất cả chúng sinh được trang nghiêm thanh tịnh bằng vô lượng tướng tốt. Tất cả chư Phật hết sức tìm cái 'Như Lai tạng tan vỡ' mà không thể tìm được; tính không tan vỡ chính là Phật tính, nơi tất cả chúng sinh được trang nghiêm thanh tịnh bằng vô lượng tướng tốt. Tất cả chư Phật hết sức tìm cái 'Như Lai tạng có bệnh' mà không thể tìm được; tính không bệnh chính là Phật tính, nơi tất cả chúng sinh được trang nghiêm thanh tịnh bằng vô lượng tướng tốt.

 Tất cả chư Phật hết sức tìm cái 'Như Lai tạng già và chết' mà không thể tìm được; tính không già không chết chính là Phật tính, nơi tất cả chúng sinh được trang nghiêm thanh tịnh bằng vô lượng tướng tốt. Tất cả chư Phật hết sức tìm cái 'Như Lai tạng nhơ bẩn' mà không thể tìm được; tính không nhơ bẩn chính là Phật tính, nơi tất cả chúng sinh được trang nghiêm thanh tịnh bằng vô lượng tướng tốt.

 Như dầu không thể hòa lẫn vào nước, cũng vậy, vô lượng phiền não (những tâm xấu như tham lam, giận dữ, si mê làm rối khổ tâm) che phủ tính Như Lai, nhưng Phật tính hòa lẫn với phiền não thì không có lẽ ấy. Phật tính này ở giữa phiền não, như ngọn đèn ở trong bình, bình vỡ thì đèn hiện ra. Bình tức là phiền não, đèn tức là Như Lai tạng.

 Người nói về Như Lai tạng có thể là Như Lai, có thể là Bồ-tát, có thể là Thanh văn; người diễn nói được thì tùy theo sức mình kham nổi, hoặc còn phiền não, hoặc không còn phiền não. Mãn Nguyện nên biết: ta nói người ấy chính là bậc Chánh giác, có thể phá vỡ ức vạn chiếc bình phiền não của người nghe, rồi sau người nghe mới tự thấy được tính của mình, như thấy quả a-ma-lặc (một loại quả tròn nhỏ ở Ấn Độ) trong lòng bàn tay.

 Ví như mặt trời mặt trăng bị mây dày che phủ, ánh sáng không hiện ra; khi mây mù tan đi thì ánh sáng chiếu rõ. Như Lai tạng cũng như thế: bị phiền não che phủ thì tính không rõ ràng; ra khỏi phiền não thì ánh sáng lớn chiếu khắp. Phật tính sáng sạch như mặt trời mặt trăng. Đáng thương thay Mãn Nguyện, tu hạnh muỗi mắt, không biết giảng pháp; hãy im lặng mà mau đi đi."

 Bấy giờ Tôn-đà-la Nan-đà (em cùng cha khác mẹ của Phật, đệ tử có dung mạo đẹp bậc nhất) đến chỗ Phật, cúi đầu lạy dưới chân Phật rồi lui đứng một bên. Thấy Ương-quật-ma-la, ngài sinh lòng tùy hỷ, nói kệ khen:

 Lành thay Ương-quật-ma, đã tu nghiệp thù thắng.

 Ngươi nên tìm phương tiện mà cầu sắc thân mầu nhiệm của Như Lai.

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la hỏi bằng kệ:

 Thế Tôn khen ngợi ngài là đoan chánh (dung mạo ngay ngắn, đẹp đẽ) bậc nhất.

 Thế nào ở đời là đoan chánh đặc biệt nhất?

 Do nhân gì mà được đoan chánh? Xin lúc này nói để giải mối nghi.

 Bấy giờ Tôn-đà-la Nan-đà đáp bằng kệ:

 Rửa tay, chắp mười ngón, cúi lạy xá-lợi (di cốt còn lại sau khi thiêu thân) của Phật,

 thường chăm sóc cúng dường người bệnh, từ đó mà được đoan chánh.

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la lại nói kệ:

 Thân Phật không có gân xương, làm sao có xá-lợi?

 Như Lai lìa xá-lợi, là pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý) với phương tiện thù thắng.

 Như Lai không thể nghĩ bàn; để người chưa tin được tin ưa,

 nên Ngài dùng phương tiện khéo léo mà thị hiện có xá-lợi.

 Dùng phương tiện để lại xá-lợi, đó là pháp của chư Phật.

 Thế gian từ xưa đến nay cúng dường Phạm Thiên, Tự Tại thiên,

 các thiên tử, thiên nữ, cùng đủ thứ hình tượng.

 Vì những thứ ấy không phải nơi đáng quy y, nên Phật cho dựng tháp thờ xá-lợi.

 Nếu có chúng sinh nào hiểu biết đó là phương tiện,

 thì nhờ trí phương tiện ấy mà được sắc tướng đoan chánh,

 chứ chẳng phải nhờ nhân đoan chánh do vọng tưởng như ngài vừa nói.

 Than ôi Tôn-đà-la, không biết cửa vào sắc tướng mầu nhiệm.

 Sắc tướng của muỗi mắt dù có đầy đủ, không biết thì nên im lặng.

 Bấy giờ tôn giả Ưu-ba-li (đệ tử giữ gìn giới luật bậc nhất) đến chỗ Phật, cúi đầu lạy dưới chân Phật rồi lui đứng một bên. Thấy Ương-quật-ma-la, ngài sinh lòng tùy hỷ, nói kệ khen:

 Lạ thay Ương-quật-ma, đã tu nghiệp thù thắng.

 Nay tôi khởi lòng tùy hỷ: ngươi nên tu giới luật (những quy định răn cấm và phép tắc của người tu) thanh tịnh.

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la hỏi bằng kệ:

 Như Lai khen ngợi ngài là bậc nhất trong hàng giữ luật.

 Thế nào là khéo giữ luật? Xin mau nói để giải mối nghi.

 Bấy giờ Ưu-ba-li đáp bằng kệ:

 Chớ làm mọi điều ác, vâng làm mọi điều lành,

 dùng phương tiện tu cho tâm trong sạch, đó là khéo giữ luật.

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la lại nói kệ:

 Kẻ tỳ-kheo ác phá pháp, hủy giới cấm, trái luật,

 thì phải đoạt lấy sáu vật (sáu vật dụng riêng của tỳ-kheo: ba tấm áo, bình bát, tọa cụ và đồ lọc nước) cùng mọi đồ dùng nuôi thân của họ,

 bức bách, xử phạt, đuổi đi, dùng phương tiện khiến họ được điều phục.

 Những thứ dùng cho đời sống phạm hạnh không phải là đồ của kẻ phá giới.

 Ví như vua nước lớn có thanh đao quý để hộ thân,

 nếu nó lọt vào nhà đồ tể thì theo phép phải cưỡng đoạt lại.

 Đồ quý của bậc đế vương không nên thuộc về kẻ ác.

 Cũng vậy, những đồ vật mà người tu phạm hạnh đáng nhận và cất giữ

 không thuộc về kẻ phá pháp, vì thế phải thu hồi lại.

 Đó gọi là khéo giữ luật bậc nhất ở thế gian.

 Không phạm lỗi đột-cát-la (loại lỗi nhỏ nhất trong giới luật), cũng không trái uy nghi (phép tắc trong việc đi, đứng, nằm, ngồi).

 Người giữ luật như vậy là đầy đủ lời dạy của Như Lai.

 Như Lai nhìn tất cả chúng sinh như nhìn La-hầu-la (như con ruột của mình).

 Than ôi Ưu-ba-li, tu theo hạnh muỗi mắt,

 không hiểu thế nào là khéo giữ luật, không biết thì nên im lặng.

 Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi Pháp vương tử (vị Bồ-tát lớn tượng trưng cho trí tuệ; "Pháp vương tử" là con của vua Pháp, tức bậc sẽ nối ngôi Phật) đến chỗ Phật, cúi đầu lạy dưới chân Phật rồi lui đứng một bên. Thấy Ương-quật-ma-la, ngài sinh lòng tùy hỷ, nói kệ khen:

 Lành thay Ương-quật-ma, đã tu nghiệp thù thắng.

 Nay ngươi nên tu đại không: các pháp đều không có gì cả.

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la hỏi bằng kệ:

 Văn-thù Pháp vương tử, ngài thấy lẽ không bậc nhất.

 Thế nào ở đời là khéo thấy pháp không tịch?

 "Không" và "không" có nghĩa gì? Xin lúc này nói để giải mối nghi.

 Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi đáp bằng kệ:

 Chư Phật như hư không, hư không không có hình tướng.

 Chư Phật như hư không, hư không không có tướng sinh ra.

 Chư Phật như hư không, hư không không có tướng hình chất.

 Pháp giống như hư không, đó là pháp thân mầu nhiệm của Như Lai.

 Trí tuệ như hư không, đó là thân trí tuệ lớn của Như Lai.

 Trí không chướng ngại của Như Lai, không nắm giữ được, không chạm vào được.

 Giải thoát như hư không, hư không không có hình tướng.

 Giải thoát tức là Như Lai, trống rỗng vắng lặng, không có gì cả.

 Ngươi, Ương-quật-ma-la, làm sao hiểu biết được?

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la lại nói kệ:

 Ví như có kẻ ngu thấy mưa đá thì sinh vọng tưởng,

 cho đó là hạt lưu ly (một loại đá quý màu xanh), nhặt lấy cầm mang về,

 bỏ vào trong bình, giữ gìn như của báu thật.

 Chẳng bao lâu, hạt đá tan hết, hắn nghĩ là không có gì, ngồi lặng thinh.

 Đến khi gặp hạt lưu ly thật, hắn cũng tưởng là không có gì.

 Văn-thù cũng như thế, tu tập cực kỳ trống rỗng vắng lặng,

 thường suy nghĩ về cái không, phá hoại hết mọi pháp.

 Giải thoát thật ra không phải trống rỗng, mà ngài lại tưởng là cực kỳ trống rỗng.

 Như thấy mưa đá tan, rồi lẫn lộn mà phá luôn cả những vật chân thật khác.

 Ngài nay cũng như vậy, lẫn lộn mà khởi lên ý tưởng cực kỳ trống rỗng;

 thấy pháp không rồi, thì cái không trống rỗng cũng cho là không.

 Có pháp này là không, có pháp khác lại chẳng phải không.

 Mọi phiền não ví như hạt mưa đá kia;

 mọi điều bất thiện tiêu hoại như mưa đá tan.

 Như hạt lưu ly thật, ấy là Như Lai thường trụ;

 như hạt lưu ly thật, ấy là sự giải thoát của Phật.

 Hư không mà có sắc tướng là Phật, không có sắc tướng là Nhị thừa (hai cỗ xe nhỏ: Thanh văn và Duyên giác).

 Giải thoát mà có sắc tướng là Phật, không có sắc tướng là Nhị thừa.

 Sao lại lấy tướng cực kỳ trống rỗng mà nói là giải thoát chân thật?

 Văn-thù nên suy xét kỹ, chớ nghĩ tưởng mà không phân biệt.

 Ví như xóm làng không người, sông cạn khô, bình không có nước,

 chẳng phải là không có những vật ấy, mà vì bên trong trống nên gọi là không.

 Giải thoát chân thật của Như Lai chẳng trống rỗng, cũng như vậy:

 vì ra khỏi mọi lỗi lầm nên mới nói giải thoát là không.

 Như Lai thật chẳng trống rỗng; vì lìa mọi phiền não

 và các ấm (những yếu tố hợp thành thân tâm) của trời và người, nên gọi là không.

 Than ôi kẻ tu hạnh muỗi mắt, không biết nghĩa chân không.

 Ngoại đạo cũng tu cái không; đồ Ni-kiền (một phái ngoại đạo tu khổ hạnh lõa thể) hãy im lặng.

 Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi hỏi bằng kệ:

 Ngươi, Ương-quật-ma-la, vì nhân duyên gì

 mà dọa nạt chúng Thanh văn, khinh miệt các con Phật,

 buông lòng làm điều hung bạo, gào thét như hổ dữ?

 Ai mới là kẻ tu hạnh muỗi mắt mà phát ra tiếng ác này?

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la đáp bằng kệ:

 Ví như kẻ nghèo nhát gan đi giữa đồng hoang,

 chợt ngửi thấy hơi hổ dữ, sợ hãi vội vàng chạy trốn.

 Người Thanh văn, Duyên giác không biết Ma-ha-diễn,

 vừa ngửi thấy hương Bồ-tát thì sợ hãi cũng như thế.

 Ví như vua sư tử ở trong hang núi,

 dạo bước buông tiếng gầm, các thú khác đều sợ hãi.

 Cũng vậy, bậc hùng trong loài người, Bồ-tát cất tiếng sư tử gầm (lời giảng pháp không chút sợ hãi),

 tất cả chúng Thanh văn và các loài thú Duyên giác,

 suốt đêm dài quen với vô ngã, mê lầm trong lời dạy ẩn che,

 giả sử ta chỉ kêu như dã can (chó rừng), tất cả cũng không ai đáp được,

 huống nữa là nghe nổi tiếng sư tử gầm không gì sánh bằng.

 Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi hỏi bằng kệ:

 Ngươi là con muỗi nhỏ, gây ra những hạnh ác.

 Như ngươi mà là Bồ-tát, thì còn đâu là ma?

 Than ôi người đời không thể tự mình nhận biết,

 không tự xét lỗi mình, chỉ thấy điều ác của người khác.

 Ngươi, Ương-quật-ma-la, đã gây bao nhiêu tội?

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la đáp bằng kệ:

 Than ôi, người đời nay có hai hạng phá hoại chánh pháp:

 đó là kẻ nói chỉ có cái không tuyệt đối, hoặc kẻ nói có cái ngã (theo kiểu thế gian).

 Hai hạng người như thế làm nghiêng đổ chánh pháp của Phật.

 Than ôi ngài Văn-thù, không biết ác và chẳng phải ác,

 không biết hạnh Bồ-tát, không biết muỗi mắt khác sư tử thế nào.

 Lạ thay, ta lại biết được các vị Bồ-tát không sợ hãi.

 Văn-thù nay hãy lắng nghe hạnh Bồ-tát mà Phật đã khen ngợi:

 Ví như nhà ảo thuật giỏi bày ra các trò huyễn,

 chặt xẻ chúng sinh mà ăn, bày ra cho mọi người xem.

 Việc làm của chư Phật và Bồ-tát đều như huyễn,

 thị hiện biến đổi thân mình, khi thì sinh ra, khi thì nhập Niết-bàn (sự tịch diệt, chấm dứt sinh tử).

 Hoặc vào kiếp dịch bệnh (thời kỳ bệnh dịch tràn lan), bố thí thân mình cho người ăn uống;

 hoặc hiện ra kiếp lửa (thời kỳ lửa thiêu cháy thế giới), mặt đất lớn bốc cháy rực khắp nơi.

 Chúng sinh tưởng mọi thứ là thường còn, nên thị hiện cho họ biết vô thường.

 Hoặc vào kiếp đao binh (thời kỳ chiến tranh tàn sát), thị hiện kéo quân lính đến

 tàn sát, cắt đứt mạng sống chúng sinh nhiều không đếm được,

 mà thật ra không hề làm hại ai, như những việc do huyễn thuật làm ra.

 Cả ba ngàn thế giới (tam thiên đại thiên thế giới, một vũ trụ gồm vô số thế giới) được thu vào trong một hạt cải,

 mà không một chúng sinh nào bị bức bách, bất an.

 Bốn biển và núi Tu-di cùng được thu vào một lỗ chân lông,

 tất cả không bị bức bách; hiện như thế rồi lại trả về chỗ cũ.

 Hoặc dùng một ngón chân làm chấn động khắp mười phương thế giới,

 mà không làm khổ chúng sinh: đó là pháp của chư Phật.

 Hoặc làm chúa Phạm Thiên, Đế Thích, làm Bốn vị Thiên vương Hộ thế,

 hiện vô lượng loại hình tượng để an ủi các loài chúng sinh;

 làm vương tử hoặc đại thần, làm người trong xóm làng, chủ đoàn buôn,

 làm trưởng giả và cư sĩ, hòa hợp để làm yên chúng sinh;

 hoặc làm trời, làm người, để chuyển hóa các tà kiến.

 Hiện sinh vào mọi loài, nên gọi là Bản sinh (những câu chuyện về các đời trước của Phật).

 Ví như nhà ảo thuật thấy giết những chúng sinh do huyễn hóa ra,

 chẳng hề khởi lòng than thở rằng: "Than ôi, đây là điều đại ác",

 vì nhà ảo thuật kia hiểu rõ tính chất của huyễn.

 Nay ta cũng như thế, thị hiện giết những chúng sinh do hóa ra

 để điều phục những kẻ hủy báng chánh pháp, mà thật ra không làm thương tổn ai.

 Như đức Phật Thế Tôn kia hóa hiện kiếp đao binh,

 nay ta cũng như thế, khéo tu hạnh Bồ-tát.

 Than ôi ngài Văn-thù, tu theo hạnh muỗi mắt,

 mà không hướng chí đến bậc long tượng (rồng và voi, ví bậc tu hành lỗi lạc), đến trí tuệ lớn của bậc Thế Hùng.

 Bấy giờ Thế Tôn dùng Nhất thiết trí (trí biết tất cả) và Nhất thiết kiến (cái thấy thấu suốt tất cả), hướng về Văn-thù-sư-lợi mà nói kệ khen:

 Như lời Ương-quật-ma nói, hạnh Bồ-tát đúng là như vậy.

 Nên biết người ấy chẳng phải phàm phu, làm như thế là vì độ chúng sinh.

 Người ấy là đại Bồ-tát, hùng mạnh như các ông.

 Lành thay ông Văn-thù, ông nên biết công đức của người ấy.

 Phật nói như vậy rồi, lại nói kệ khen:

 Lành thay phương tiện khéo léo, bậc hùng thù thắng trong loài người,

 vì an ủi chúng sinh mà hiện ra sức tinh tấn (siêng năng, không lùi bước) lớn lao.

 Nay ta sẽ diễn nói: người muốn thành A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, ở đây chỉ bậc giác ngộ)

 phải có những công đức, nghiệp lành và sự tinh tấn như thế nào,

 để khiến tất cả chúng sinh rốt ráo được yên vui mãi mãi.

 Bấy giờ Xá-lợi-phất bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, xin Ngài thương xót tất cả chúng sinh mà vì con diễn nói: người sắp mau thành A-la-hán dùng công đức gì, nghiệp gì, tinh tấn gì để làm lợi ích và yên vui cho tất cả chúng sinh?" Bấy giờ Thế Tôn đáp bằng kệ:

 Khi cha mẹ hòa hợp, người con đến vào thai mẹ;

 cha mẹ lòng vui mừng, được công đức thuận hòa.

 Sự tinh tấn khác thường, tươi sáng rạng ngời; thế gian rất được mùa;

 nhà vua được vô cùng vui sướng; người mẹ có giấc mộng thù thắng.

 Con sinh ra thì nhà giàu lớn, kẻ oán thù đều sinh lòng hiền từ.

 Bảy tuổi vào học đường, thầy trò không trái ý, cãi vã;

 tôi tớ đều vui vẻ, ai nấy siêng năng làm việc nhà.

 Đến tuổi tròn hai mươi, sáu loài gia súc đều không tranh giành nhau,

 nhìn nhau như cha mẹ, sữa thơm đều tràn đầy.

 Lớn lao thay người con hiền sáng, không tham lam, giận dữ, ghen ghét, kiêu mạn,

 không xu nịnh quanh co và dối trá, không nói lời quá đáng làm khổ hại người,

 không có thói trẻ con thiếu đứng đắn, không làm mọi điều ác bất thiện.

 Hiếu thảo hiền từ, phụng dưỡng cha mẹ, các bậc tôn trưởng và thầy dạy;

 nếu gặp các bậc già cả thì chắp tay tỏ lòng cung kính;

 bao dung người trung niên, với trẻ nhỏ thì cùng vui chơi.

 Bố thí, kính trọng, khéo cứu giúp lúc người ngặt nghèo, thương yêu những người khổ như con;

 răn điều ác, biết hổ thẹn, thường mến mộ tu chánh pháp;

 không tập các trò ảo thuật mua vui, thường thích được gặp chư Phật;

 chăm tụng kinh và luật, khéo học các minh xứ (các ngành học thuật như ngôn ngữ, kỹ nghệ, y thuật, luận lý, giáo lý);

 xa rượu, lìa cờ bạc, cung kính các bậc tối thắng;

 ngủ và ăn biết dừng, biết đủ, không ưa những điều bất tịnh.

 Được trời và người yêu mến, tất cả đều vui vẻ kính trọng.

 Công đức lớn như thế, vô lượng, không thể ví được.

 Đó là công đức, nghiệp và tinh tấn của người sắp thành Chánh giác.

 Xá-lợi-phất nên biết, Ương-quật-ma-la này

 có những dáng vẻ như vậy, sẽ mau thành Chánh giác.

 Sao người như thế mà lại có những điều ác?

 Người ấy còn có vô lượng công đức kỳ đặc,

 hùng kiệt như Văn-thù, vượt hẳn hạng người thường.

 Người ấy nhìn tất cả chúng sinh như nghĩ đến đứa con một của mình.

 Nên biết Ương-quật-ma là Bồ-tát Ma-ha-tát,

 thề độ những ai chưa được độ, (coi rằng) thế gian là phần của mình.

 Nếu đã muốn phát nguyện thù thắng cứu khắp thế gian

 mà lại làm hạnh bất thiện, thì không có lẽ ấy.

 Bấy giờ Thế Tôn lại nói kệ:

 Hiện làm trời mặt trời, trời mặt trăng, làm Phạm vương, chúa của chúng sinh,

 làm đất, nước, lửa, gió, hư không, có vô lượng đức như thế;

 Bồ-tát, bậc hùng trong loài người, dùng những cách ấy mà độ chúng sinh.

 Bấy giờ Đại Mục-kiền-liên nói kệ khen:

 Lạ thay Ương-quật-ma, có công đức lớn như vậy,

 chỉ tạm gặp Phật Thế Tôn mà vượt qua tất cả các cõi hiện hữu (mọi cõi tồn tại trong luân hồi).

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la đáp bằng kệ:

 Thế nào, Đại Mục-liên, có chúng sinh nào

 không gặp Phật Thế Tôn mà biết được chánh pháp chăng?

 Bấy giờ Đại Mục-kiền-liên đáp bằng kệ:

 Như Phật Thế Tôn dạy, người bệnh có ba hạng.

 Thế nào là ba? Là tà định, chánh định và bất định (ba nhóm chúng sinh: nhóm chắc chắn sa đọa, nhóm chắc chắn giác ngộ, và nhóm chưa định hướng).

 Thế nào là tà định? Là những người mà Phật không thể hóa độ.

 Thế nào là chánh định? Là những vị như Đại Ca-diếp (đệ tử tu hạnh khổ hạnh bậc nhất),

 khi Như Lai chưa ra đời mà đã nương theo Phật vào được pháp chân thật.

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la lại nói kệ:

 Ngài chớ nói như thế, rằng bậc Thượng tọa (vị tỳ-kheo cao niên đứng đầu tăng chúng) Đại Ca-diếp

 khi Như Lai chưa ra đời mà vào được pháp chân thật.

 Vì sao vậy? Vì Như Lai vẫn luôn ở đời.

 Nếu ai nương theo chánh pháp thì Phật luôn ở trong nhà người ấy.

 Ví như có mưa thì sông chảy; không mưa mà nước vẫn chảy,

 người trí khéo phương tiện phải khéo xem xét:

 không có mưa mà nước sông vẫn chảy, rốt cuộc không có lẽ ấy;

 nên biết ở phía trên nguồn có mưa, vì thế dòng chảy không dứt.

 Cũng như thế, Đại Mục-liên, các pháp thế gian và xuất thế gian,

 mọi pháp thù thắng đều từ Phật mà chảy ra.

 Vì thế Đại Ca-diếp nương theo Phật mà được xuất gia.

 Bấy giờ Đại Mục-liên hỏi bằng kệ:

 Nếu có chư Như Lai luôn ở thế gian,

 thì sao tôi và các chúng sinh khác ở đây lại không thấy?

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la đáp bằng kệ:

 Chỉ có Ca-diếp biết, như biết có mưa ở nơi khác.

 Vì vậy (người ta nói) đời không có Phật thì chúng sinh không tự độ được,

 phải tận mắt thấy chư Như Lai rồi mới được giải thoát (?).

 Ví như có người vào phòng tối ngồi thiền,

 ánh sáng mặt trời mặt trăng đến chiếu mà người ấy không thấy.

 Cũng như thế, Đại Mục-liên, chớ nói đời không có Phật.

 Tất cả chư Như Lai luôn ở thế gian,

 cứu độ các loài chúng sinh, cho họ xuất gia thọ giới cụ túc.

 Vì thế chỉ có tà định và chánh định, không có nhóm bất định.

 Bấy giờ Đại Mục-liên hỏi bằng kệ:

 Thế gian vốn có năm giới, Phật ra đời cũng dạy như vậy (?).

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la đáp bằng kệ:

 Cho đến những giới luật và uy nghi thuận theo đạo lý mà thế gian có được,

 dù thế gian hay xuất thế gian, nên biết đều là do Phật nói ra.

 Bấy giờ Đại Mục-liên hỏi bằng kệ:

 Sao lại nói bệnh ở đời được phân làm ba loại:

 có người được thầy thuốc chữa khỏi, có người không gặp thầy thuốc mà khỏi,

 lại có người bệnh tuy gặp thầy thuốc mà không khỏi;

 vì thế người bệnh được phân biệt thành ba hạng?

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la đáp bằng kệ:

 Nghĩa ấy không đúng, không nên nói có ba loại.

 Chỉ có chữa được và không chữa được, chỉ có hai chứ không có ba.

 Nếu phân biệt thành ba, đó cũng là lối của Thanh văn thừa (cỗ xe của hàng Thanh văn).

 Thanh văn thừa thì Phật gọi là thừa muỗi mắt.

 Vì họ không biết nên mới phân biệt có ba loại.

 Cái gọi là tà định, chính là hạng nhất-xiển-đề (kẻ đã dứt hết căn lành, không tin Phật pháp).

 Chánh định là Như Lai, Bồ-tát và Nhị thừa.

 Mục-liên nên biết, có hai hạng rất hiếm có,

 đó là Phật Thế Tôn và nhất-xiển-đề.

 Như Lai ở chỗ tối thượng, trên đó không còn gì nữa;

 kẻ cực kỳ thấp hèn bậc nhất, đó là nhất-xiển-đề.

 Ví như đại Bồ-tát tu đầy đủ mười ba-la-mật (mười hạnh tu đưa đến bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ, phương tiện, nguyện, lực, trí),

 thì xiển-đề cũng vậy, làm đầy đủ mười hạnh ác (giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi, nói lời ác, nói lời thêu dệt, tham lam, giận dữ, si mê).

 Bồ-tát xả thân bố thí đầu, mắt, máu, tủy, não,

 xương chất lại cao hơn núi Tu-di, nhiều hơn thế nữa không đếm được;

 xiển-đề cũng vậy, làm đầy đủ thứ "bố thí" của hạnh ác:

 sinh vào cõi ngạ quỷ (loài quỷ đói), lửa tham dục cực kỳ hừng hực,

 từng niệm khởi tâm tham dục, có nhiều người nữ đáp ứng,

 cũng sinh ra nhiều con, suốt đêm dài không được vui,

 bị khổ đói khát bức bách, lại tự ăn con mình.

 Lại có ngạ quỷ khác biến làm Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ lo việc tế lễ ở Ấn Độ),

 do duyên nghiệp ác đời trước, đến xin con để ăn;

 kẻ kia liền đem cho tùy thích, hoặc lại tự ăn thân mình.

 Nhất-xiển-đề như thế, hạnh ác được đầy đủ.

 Vì thế Phật Thế Tôn là bậc hiếm có ở chỗ vô thượng;

 còn kẻ hiếm có ở chỗ thấp nhất, đó là nhất-xiển-đề.

 Tà định là xiển-đề; chánh định là Như Lai,

 các Bồ-tát trụ địa (Bồ-tát đã lên các địa vị tu chứng) cùng Thanh văn và Duyên giác.

 Bấy giờ Thế Tôn hướng về Ương-quật-ma-la mà nói kệ:

 Lại đây, Ương-quật-ma, hãy xuất gia và thọ Tam quy (quy y ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng).

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la đáp bằng kệ:

 Thừa này là Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường cứu độ tất cả chúng sinh), được gọi là trí không chướng ngại.

 Một thừa, một nơi quy y: Phật là nơi nương tựa theo đệ nhất nghĩa.

 Phật và Pháp là một nghĩa, đó là pháp thân mầu nhiệm của Như Lai.

 Tăng (đoàn thể người xuất gia) là để chỉ Như Lai, Như Lai tức là Tăng.

 Pháp và Tỳ-kheo Tăng, hai thứ ấy là nơi nương tựa phương tiện;

 Như Lai chẳng phải phương tiện, mà là nơi nương tựa theo đệ nhất nghĩa.

 Vì thế hôm nay ta quy y Như Lai.

 Trong các nơi quy y, Như Lai là nơi nương tựa chân thật.

 Như muốn ăn hưng cừ (một loại nhựa cây mùi hăng, dùng làm gia vị và làm thuốc), thì phải lấy thứ thật;

 bỏ thứ thật mà ăn đồ giả thì cả mình lẫn người đều không có lợi ích.

 Kẻ ngu si như thế, ngàn thầy thuốc cũng không cứu được.

 Cũng vậy, bỏ một nơi nương tựa mà tu theo nơi nương tựa phương tiện,

 đó là bầy người ngu, ngàn đức Phật cũng không cứu được.

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Ương-quật-ma-la: "Ngươi hãy thọ trì giới đồng chân thanh tịnh." (Đồng chân là tên khác của sa-di, tức người mới xuất gia chưa thọ giới đầy đủ. Chữ "giới" bản tiếng Phạn gọi là thức-xoa; thức-xoa, theo tiếng nhà Tống, nghĩa là "học", cũng có nghĩa là "thuận theo không trái".)

 Bấy giờ Ương-quật-ma-la hỏi bằng kệ:

 Thế nào là đồng chân? Thế nào là giới cụ túc?

 Thế nào là sa-môn thật sự? Thế nào là ruộng phước (người đáng được cúng dường, cúng vào thì sinh phước như gieo hạt vào ruộng tốt)?

 Bấy giờ Thế Tôn ngồi im lặng.

 Ương-quật-ma-la lại nói kệ:

 Nếu không biết một nơi nương tựa là nơi nương tựa theo đệ nhất nghĩa,

 không biết hai nơi nương tựa kia là do phương tiện mà lập ra,

 nên biết người như thế là đồng chân theo kiểu thế gian,

 chưa thọ giới cụ túc, sao gọi là sa-môn được?

 Không biết một nơi quy y, sao gọi là quy y thanh tịnh?

 Nếu không biết Như Lai là nơi nương tựa theo đệ nhất nghĩa,

 quy y không thanh tịnh, sao gọi là sa-môn?

 Không biết nơi nương tựa chân thật, sao gọi là ruộng phước?

 Đối với hai thứ quy y là chân thật và phương tiện,

 không khéo biết chỗ khác nhau, đó là đồng chân theo kiểu thế gian.

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Ương-quật-ma-la: "Ngươi hãy thọ trì giới không sát sinh."

 Ương-quật-ma-la đáp bằng kệ:

 Nay tôi quyết không thể thọ trì giới không giết hại.

 Tôi sẽ thường thọ trì việc cắt đứt mạng sống chúng sinh.

 Cái gọi là chúng sinh, đó là vô lượng phiền não;

 nếu thường giết được chúng, đó gọi là giữ giới giết.

 Bấy giờ Thế Tôn lại bảo: "Ngươi hãy thọ trì giới không nói dối."

 Ương-quật-ma-la đáp bằng kệ:

 Nay tôi quyết không thể thọ trì giới không nói dối.

 Tôi thường đối với mọi pháp mà thọ trì những câu nói hư dối.

 Thọ trì lời hư dối, đó là pháp của chư Phật.

 Cái gọi là dối, đó là câu "mọi pháp đều không".

 Lại có pháp hư dối: đó là Thanh văn và Duyên giác,

 và việc làm của Bồ-tát thuận theo việc thế gian.

 Lại có pháp hư dối: rằng ta ra đời,

 thọ trì giới cụ túc, thành A-la-hán;

 ta nhận các thức ăn uống, lập nên việc bố thí cho người khác;

 ta đi qua đi lại kinh hành (đi bộ chậm rãi để tu tập), chín lỗ trên thân (hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng, hai đường đại tiểu tiện) chảy ra chất dơ;

 ta dùng dép da, cành dương xỉa răng và uống thuốc;

 ta đói khát hoặc ngủ, cắt móng, cạo râu tóc;

 trong thân có các thứ bệnh, tùy bệnh mà uống thuốc;

 ta sẽ nhập Bát-niết-bàn (sự diệt độ hoàn toàn), như củi hết thì lửa tắt.

 Mọi thứ như thế cùng các pháp hư dối khác,

 cho đến việc ta dùng phương tiện đi khắp thế gian,

 thì trong suốt thời gian ấy, lời dối này không phải là điều nhơ (?).

 Nay ta nói điều thật và chân lý, Mục-liên hãy lắng nghe:

 Điều thật, điều chân lý, đó là Như Lai tạng,

 là thân thường còn theo đệ nhất nghĩa, thân không thể nghĩ bàn của Phật,

 là thân bậc nhất không biến đổi, thân bền lâu cũng như vậy,

 là thân lặng yên theo đệ nhất nghĩa, pháp thân mầu nhiệm chân thật.

 Thân không thể nghĩ bàn như thế, làm sao hiện ra được?

 Vì thế mà sinh ra các pháp giả tạm, đó là lời dạy của chư Phật;

 lìa mọi hư dối, vì thế gọi là Phật.

 Ví như người chăn bò, khi con bê chết,

 lấy da nó phủ lên con bê khác, làm bò mẹ vui mừng.

 Như Lai cũng như thế, thuận theo cách sống của thế gian.

 Nếu ở giữa những người điếc thì cũng hiện ra dáng người điếc (?),

 rồi vì họ mà giảng pháp, như người chăn bò kia.

 Chúng sinh nghĩ rằng: Như Lai cũng giống người đời.

 Như người chăn bò kia, Như Lai hiện vô lượng loại hình dạng,

 dùng đủ thứ phương tiện khéo léo để dẫn dắt các loài chúng sinh.

 Nếu người chăn bò kia đưa ra một con bê thật khác,

 thì sữa bò mẹ không xuống, vì thế phải bày ra phương tiện.

 Như Lai cũng như thế, nếu hiện ra thân tự tính,

 thì trong tất cả thế gian, ai kham nổi mà nhìn thấy?

 Cho nên dùng phương tiện khéo léo, thị hiện thuận theo thế gian,

 khiến khắp mọi người được giải thoát, đó là pháp của chư Phật.

 Vì thế từ nay ta sẽ làm việc hư dối,

 cho đến việc giết chúng sinh, cùng mọi giới hạn của hư dối;

 không nhận việc lìa bỏ hư dối, như thế giới của ta mới thanh tịnh.

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Ương-quật-ma-la: "Nay ngươi hãy thọ giới không uống rượu."

 Ương-quật-ma-la đáp bằng kệ:

 Nay tôi cũng không thể thọ trì giới không uống rượu.

 Tôi thường thọ giới uống rượu, suốt đêm dài luôn phóng túng,

 vì thế mà la to, lăn lộn khắp năm đường.

 Một mực vô cùng vui sướng, đó mới gọi là rượu:

 sinh ra từ Đại thừa kia, là rượu vô thượng của tạng Phật.

 Rượu này nay ta uống, tự mình đủ đầy, lại khuyên chúng sinh cùng uống;

 thường trụ không biến đổi, vui mừng khen "lành thay";

 tám thứ tiếng (tám đức tính tốt đẹp trong giọng nói của Phật) cất lên xướng to, say sưa không bao giờ hết.

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Ương-quật-ma-la: "Nay ngươi hãy thọ giới thanh tịnh không dâm dục."

 Ương-quật-ma-la đáp bằng kệ:

 Nay tôi cũng không thể thọ trì giới không dâm dục.

 Tôi sẽ thường thọ trì việc tham đắm những gì người khác yêu thích,

 luôn dạo chơi nhà kỹ nữ, cùng họ vui đùa.

 Lấy niềm vui tam-muội (thiền định, trạng thái tâm chuyên chú một chỗ) làm vợ, lấy pháp chân đế (chân lý tuyệt đối) làm con trai,

 lấy tâm từ bi làm con gái, lấy cái không làm nhà cửa,

 lấy vô lượng ba-la-mật làm giường cao rộng,

 lấy các phiền não làm kẻ hầu hạ canh giữ, lấy lời dạy ẩn che làm thức ăn,

 lấy tổng trì làm vườn tược, lấy hoa bảy giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: chánh niệm, chọn lựa pháp, tinh tấn, hoan hỷ, nhẹ nhàng an ổn, định, buông xả) làm trang hoàng,

 lấy lời Pháp làm rừng cây, lấy trí giải thoát làm trái ngọt.

 Những thứ ấy gọi là niềm vui thù thắng bậc nhất ở thế gian;

 đó là pháp tự tính của người trí, không phải cảnh giới của kẻ ngu.

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Ương-quật-ma-la: "Nay ngươi hãy thọ giới không lấy của không được cho."

 Ương-quật-ma-la đáp bằng kệ:

 Nay tôi cũng không thể thọ trì giới không trộm cắp.

 Tôi thường lấy của không được cho, cướp trộm tài vật của người khác.

 Cái "không được cho" chính là Bồ-đề, vì không có ai trao nó cho mình;

 không ai cho mà tự mình lấy, vì thế ta lấy của không được cho.

 Phật ngồi dưới cây Bồ-đề, không được thêm cũng không mất đi;

 đây là pháp tự tính, tối thắng, không gì cao hơn.

 Bấy giờ Phật bảo Ương-quật-ma-la: "Nay ngươi hãy thọ giới không ca múa."

 Ương-quật-ma-la đáp bằng kệ:

 Tôi thường tập múa hát, ca những bài kệ của càn-thát-bà (thần âm nhạc cõi trời),

 tuyên bày Như Lai tạng, ngợi khen "lành thay".

 Ở nơi chư Phật, tôi được nghe Như Lai thường trụ,

 luôn dùng âm thanh mầu nhiệm tụng kinh tu-đa-la (kinh điển) Đại thừa,

 như khẩn-na-la (loài thần ca hát cõi trời) và càn-thát-bà tấu nhạc,

 dùng vô lượng tiếng hay để cúng dường các quyển kinh.

 Nếu những chúng sinh nào thường làm việc cúng dường như thế,

 chư Phật đều thọ ký (báo trước rằng sẽ thành Phật) cho họ, đời sau cùng một danh hiệu.

 Kinh Ương-quật-ma-la, quyển thứ hai.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video