Thiên 0 — Mục lục sách

 # Phó Thanh Chủ nữ khoa (sách chữa bệnh phụ nữ của Phó Thanh Chủ, tức Phó Sơn, danh y cuối đời Minh đầu đời Thanh)

 Phó Thanh Chủ nữ khoa

 Quyển thượng: tổng cộng 38 điều, 39 chứng bệnh, 41 phương thuốc (phương: bài thuốc gồm nhiều vị phối hợp theo phép tắc)

 Đới hạ (chứng khí hư: chất dịch bất thường chảy ra từ âm đạo, gọi theo tên mạch Đới, là đường kinh mạch vòng quanh eo như chiếc thắt lưng, theo Đông y có nhiệm vụ ràng giữ các kinh mạch)

 Khí hư trắng: dùng Hoàn Đới thang (thang: thuốc sắc lấy nước uống; tên bài nghĩa là "làm lành chứng khí hư")

 Khí hư xanh: dùng Gia giảm Tiêu Dao tán (gia giảm: thêm bớt vị thuốc so với bài gốc; tán: thuốc tán bột; Tiêu Dao tán là bài thuốc cổ giúp gan được thư thái, tinh thần thong dong)

 Khí hư vàng: dùng Dịch Hoàng thang (bài thuốc "đổi màu vàng", trừ khí hư vàng)

 Khí hư đen: dùng Lợi Hỏa thang (bài thuốc làm thông, tiêu bớt hỏa; hỏa: nhiệt độc thịnh trong người theo Đông y)

 Khí hư đỏ: dùng Thanh Can Chỉ Lâm thang (bài thuốc làm mát tạng can và cầm chứng rỉ rả; tạng can: gan theo Đông y, giữ chứa máu và điều hòa tình cảm, cảm xúc)

 Huyết băng (băng huyết: máu từ tử cung ra ồ ạt ngoài kỳ kinh)

 Băng huyết đến mức choáng váng, tối sầm mặt mũi: dùng Cố Bản Chỉ Băng thang (bài thuốc củng cố gốc rễ cơ thể để cầm băng huyết)

 Người già bị băng huyết: dùng Gia giảm Đương Quy Bổ Huyết thang (bài thuốc bổ máu lấy vị đương quy làm chủ, có thêm bớt vị)

 Phụ nữ trẻ bị băng huyết: dùng Cố Khí tán (thuốc bột làm vững chắc khí; khí: sức hoạt động, năng lượng nuôi và giữ cơ thể theo Đông y)

 Giao hợp thì ra máu: dùng Dẫn Tinh Chỉ Huyết thang (bài thuốc dẫn tinh về đúng chỗ để cầm máu; tinh: chất tinh túy nuôi sự sống và sinh sản)

 Uất kết sinh băng huyết (uất kết: tình cảm buồn bực dồn nén, khí bị bế tắc không thông): dùng Bình Can Khai Uất Chỉ Huyết thang (bài thuốc làm dịu gan, giải uất, cầm máu)

 Trượt ngã, té ngã sinh băng huyết: dùng Trục Ứ Chỉ Huyết thang (bài thuốc đẩy huyết ứ ra để cầm máu; huyết ứ: máu đọng lại, không lưu thông)

 Huyết hải quá nóng sinh băng huyết (huyết hải: "biển máu", nơi chứa và tụ máu trong cơ thể, liên quan đến mạch Xung và tử cung): dùng Thanh Hải hoàn (hoàn: thuốc viên; tên bài nghĩa là "làm mát biển máu")

 Quỷ thai ("thai ma": chứng bụng to dần như có thai nhưng không phải thai thật, người xưa cho là do tà ma gây ra, thực chất là khối u, khối tích trong bụng)

 Đàn bà có quỷ thai: dùng Đãng Quỷ thang (bài thuốc quét sạch "quỷ") và Hồng Hoa Tích Lịch tán (thuốc bột có vị hồng hoa, mạnh như sấm sét)

 Con gái chưa chồng có quỷ thai: dùng Đãng Tà tán (thuốc bột quét sạch tà khí; tà khí: các yếu tố gây bệnh) và Điều Chính thang (bài thuốc điều chỉnh cho trở lại bình thường)

 Điều kinh (điều hòa kinh nguyệt)

 Kinh nguyệt đến sớm do thủy và hỏa đều quá thịnh (thủy: phần âm dịch, tinh huyết trong cơ thể; hỏa: phần nhiệt): dùng Thanh Kinh tán (thuốc bột làm mát kinh nguyệt). Hỏa thịnh mà thủy thiếu: dùng Lưỡng Địa thang (bài thuốc có hai vị mang chữ "địa" là sinh địa và địa cốt bì)

 Kinh nguyệt đến muộn: dùng Ôn Kinh Nhiếp Huyết thang (bài thuốc làm ấm kinh mạch và thu giữ máu)

 Kinh nguyệt khi sớm khi muộn, không có kỳ nhất định: dùng Định Kinh thang (bài thuốc làm kinh nguyệt ổn định)

 Vài tháng mới có kinh một lần: dùng Trợ Tiên đan (đan: thuốc viên bào chế công phu; tên bài nghĩa là "thuốc giúp sức thần tiên")

 Người già hết kinh rồi lại có kinh trở lại: dùng An Lão thang (bài thuốc giúp người già được yên ổn)

 Kinh nguyệt chợt có chợt dứt, lúc đau lúc thôi: dùng Gia vị Tứ Vật thang (gia vị: thêm vị thuốc vào bài gốc; Tứ Vật thang: bài thuốc bổ máu cổ gồm bốn vị)

 Kinh chưa đến mà bụng đã đau trước: dùng Tuyên Uất Thông Kinh thang (bài thuốc giải tỏa uất kết, làm thông kinh nguyệt)

 Sau khi hành kinh thì bụng dưới đau: dùng Điều Can thang (bài thuốc điều hòa tạng can)

 Trước kỳ kinh đau bụng và nôn ra máu: dùng Thuận Kinh thang (bài thuốc làm kinh nguyệt đi xuôi chiều)

 Kinh sắp đến thì dưới rốn đau trước: dùng Ôn Tề Hóa Thấp thang (bài thuốc làm ấm vùng rốn, làm tan thấp; thấp: khí ẩm thấp ứ đọng trong cơ thể gây bệnh)

 Kinh nguyệt ra quá nhiều: dùng Gia giảm Tứ Vật thang

 Trước kỳ kinh đi ngoài ra nước (tiêu chảy): dùng Kiện Cố thang (bài thuốc làm mạnh và làm vững)

 Trước kỳ kinh đại tiện ra máu: dùng Thuận Kinh Lưỡng An thang (bài thuốc làm kinh nguyệt đi xuôi, giúp cả hai bên đều yên)

 Tuổi chưa già mà đã tắt kinh: dùng Ích Kinh thang (bài thuốc bồi bổ cho kinh nguyệt)

 Chủng tử (cầu con, chữa chứng hiếm muộn)

 Người gầy không có thai: dùng Dưỡng Tinh Chủng Ngọc thang (bài thuốc nuôi tinh để "trồng ngọc", tức cầu con)

 Ngực đầy tức, không muốn ăn, không có thai: dùng Tịnh Đề thang (bài thuốc nâng đỡ cùng lúc nhiều mặt)

 Phần dưới cơ thể lạnh giá, không thụ thai: dùng Ôn Bào ẩm (ẩm: thuốc uống; tên bài nghĩa là "làm ấm bào"; bào: tử cung)

 Ngực đầy tức, ăn ít, không thụ thai: dùng Ôn Thổ Dục Lân thang (bài thuốc làm ấm thổ, tức tỳ vị là bộ phận tiêu hóa theo Đông y, để nuôi "kỳ lân", tức sinh con quý)

 Bụng dưới căng gấp, bó thắt, không thụ thai: dùng Khoan Đới thang (bài thuốc nới lỏng mạch Đới)

 Hay ghen tuông, không có thai: dùng Khai Uất Chủng Ngọc thang (bài thuốc giải uất kết để cầu con)

 Người béo không thụ thai: dùng Gia vị Bổ Trung Ích Khí thang (bài thuốc bổ phần giữa cơ thể, tức tỳ vị, và tăng thêm khí, có thêm vị)

 Cốt chưng, đêm sốt, không thụ thai (cốt chưng: sốt âm ỉ như hơi nóng từ trong xương bốc ra): dùng Thanh Cốt Tư Thận thang (bài thuốc làm mát xương, nuôi dưỡng tạng thận; tạng thận theo Đông y là gốc của tinh và sự sinh sản)

 Đau mỏi lưng, bụng trướng, không thụ thai: dùng Thăng Đới thang (bài thuốc nâng mạch Đới lên)

 Tiểu tiện rít khó, bụng trướng, chân phù, không thụ thai: dùng Hóa Thủy Chủng Tử thang (bài thuốc làm tan nước ứ đọng để cầu con)

 Quyển hạ: tổng cộng 39 điều, 41 chứng bệnh, 42 phương thuốc, 2 phép chữa

 Nhâm thần (thời kỳ mang thai)

 Ác trở (nghén nặng: buồn nôn, nôn, chán ăn khi có thai): dùng Thuận Can Ích Khí thang (bài thuốc làm gan được thuận, tăng thêm khí)

 Phù thũng (sưng phù): dùng Gia giảm Bổ Trung Ích Khí thang

 Đau bụng dưới: dùng An Điện Nhị Thiên thang (bài thuốc làm yên và vững hai "thiên": tiên thiên là tạng thận, gốc bẩm sinh; hậu thiên là tỳ vị, nguồn nuôi dưỡng sau khi sinh)

 Miệng khô, cổ họng đau: dùng Nhuận Táo An Thai thang (bài thuốc làm nhuận chứng khô ráo, giữ yên thai)

 Nôn mửa, tiêu chảy, đau bụng: dùng Viện Thổ Cố Thai thang (bài thuốc cứu giúp tỳ vị để giữ vững thai)

 Tử huyền, đau sườn (tử huyền: thai như bị treo đẩy lên trên, ngực sườn đầy tức, đau): dùng Giải Uất thang (bài thuốc giải uất kết)

 Ngã bị thương: dùng Cứu Tổn An Thai thang (bài thuốc cứu chỗ tổn thương và giữ yên thai)

 Thai lậu (đang có thai mà ra huyết rỉ rả): dùng Trợ Khí Bổ Lậu thang (bài thuốc giúp khí, vá chỗ rò rỉ)

 Tử minh (thai nhi như có tiếng kêu trong bụng): dùng Phù Khí Chỉ Đề thang (bài thuốc nâng đỡ khí, làm dứt tiếng kêu)

 Đau lưng bụng, khát nước, ra mồ hôi, khô nóng, phát cuồng, tức chứng tử cuồng (phát cuồng khi mang thai): dùng Tức Phần An Thai thang (bài thuốc dập tắt lửa đốt, giữ yên thai)

 Trúng ác (bị khí độc, tà khí xâm nhập đột ngột, gây choáng ngất, đau bụng): dùng Tiêu Ác An Thai thang (bài thuốc tiêu trừ khí độc, giữ yên thai)

 Hay nổi giận làm sảy thai: dùng Lợi Khí Tiết Hỏa thang (bài thuốc làm khí thông lợi, tiết bớt hỏa)

 Tiểu sản (sảy thai)

 Giao hợp không cẩn thận: dùng Cố Khí Điền Tinh thang (bài thuốc làm vững khí, bồi đắp tinh)

 Trượt ngã, chấn động: dùng Lý Khí Tán Ứ thang (bài thuốc điều hòa khí, làm tan huyết ứ)

 Đại tiện khô cứng: dùng Gia giảm Tứ Vật thang

 Sợ lạnh, đau bụng: dùng Hoàng Kỳ Bổ Khí thang (bài thuốc bổ khí lấy vị hoàng kỳ làm chủ)

 Giận dữ quá mức: dùng Dẫn Khí Quy Huyết thang (bài thuốc dẫn khí trở về với huyết; huyết: máu và chức năng nuôi dưỡng của máu)

 Nan sản (đẻ khó)

 Do huyết hư (thiếu máu, máu suy yếu): dùng Tống Tử đan (thuốc viên giúp đưa con ra)

 Giao cốt không mở (giao cốt: chỗ xương chậu khép nối ở phía trước, khi sinh phải giãn ra cho thai đi qua): dùng Giáng Tử thang (bài thuốc giúp đưa con xuống)

 Chân tay thai nhi ra trước (ngôi thai ngược): dùng Chuyển Thiên thang (bài thuốc xoay chuyển "trời đất", tức xoay lại ngôi thai)

 Khí đi ngược lên: dùng Thư Khí thang (bài thuốc làm khí được thư thái, thông suốt)

 Con chết ở cửa sinh: dùng Cứu Mẫu thang (bài thuốc cứu mẹ)

 Con chết trong bụng: dùng Liệu Nhi tán (thuốc bột xử lý thai nhi)

 Chính sản (sinh đẻ bình thường khi thai đủ tháng)

 Nhau thai không ra: dùng Tống Bào thang (bài thuốc đưa nhau thai ra) và Bổ Trung Ích Khí thang

 Khí hư gây huyết vựng (khí hư: khí suy yếu; huyết vựng: choáng váng, ngất sau sinh do mất máu): dùng Bổ Khí Giải Vựng thang (bài thuốc bổ khí, giải cơn choáng ngất)

 Huyết vựng không nói được: dùng phép châm huyệt Mi Tâm (huyệt: điểm trên cơ thể để châm cứu; huyệt Mi Tâm nằm giữa hai lông mày), Độc Sâm thang (bài thuốc chỉ dùng một vị nhân sâm) và Đương Quy Bổ Huyết thang

 Bại huyết công tâm gây choáng ngất (bại huyết: máu hư hỏng ứ đọng sau sinh; công tâm: xông lên tim): dùng An Tâm thang (bài thuốc làm yên tim)

 Sa ruột ra ngoài (chứng sa tạng phủ xuống, lòi ra ngoài sau sinh): dùng Bổ Khí Thăng Trường thang (bài thuốc bổ khí, kéo ruột lên) và phép kéo lên bằng hạt thầu dầu (tì ma nhân)

 Hậu sản (thời kỳ sau sinh)

 Đau bụng dưới: do huyết ứ thì dùng Tán Kết Định Ứ thang (bài thuốc làm tan chỗ kết tụ, dẹp yên huyết ứ); do huyết hư thì dùng Trường Ninh thang (bài thuốc làm yên ruột)

 Khó thở, thở gấp: dùng Cứu Thoát Hoạt Mẫu thang (bài thuốc cứu chứng thoát, giữ mạng sống cho mẹ; thoát: khí huyết hao kiệt đột ngột, nguy đến tính mạng)

 Sợ lạnh, người run rẩy: dùng Thập Toàn Đại Bổ thang (bài thuốc bổ lớn, gồm mười vị, bổ toàn diện cả khí và huyết)

 Buồn nôn, nôn mửa: dùng Ôn Thận Chỉ Ẩu thang (bài thuốc làm ấm thận, cầm nôn)

 Băng huyết: dùng Cứu Bại Cầu Sinh thang (bài thuốc cứu nguy, tìm đường sống)

 Tay đỡ đẻ làm tổn thương bào thai (tử cung), máu nước rỉ rả không dứt: dùng Hoàn Bào thang (bài thuốc làm lành tử cung)

 Tay chân phù thũng: dùng Chuyển Khí thang (bài thuốc xoay chuyển khí)

 Có sợi thịt như sợi chỉ lòi ra (?) (ở cửa mình sau sinh): dùng Lưỡng Thu thang (bài thuốc thu cả hai mặt)

 Can nuy (?) (ở đây chỉ chứng có màng thịt sa lòi ra ở cửa mình sau sinh, sách cho là do can suy yếu): dùng Thu Mạc thang (bài thuốc thu màng thịt vào)

 Khí huyết đều hư, không có sữa: dùng Thông Nhũ đan (thuốc viên làm thông sữa)

 Uất kết làm sữa không thông: dùng Thông Can Sinh Nhũ thang (bài thuốc làm thông gan, sinh sữa)

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video