Thiên 15 — Kinh nguyệt đến sớm

 Điều kinh (điều hòa kinh nguyệt) – Kinh thủy (nước kinh, tức máu kinh nguyệt) đến trước kỳ, mục mười lăm.

 Có người phụ nữ kinh nguyệt đến sớm hơn kỳ, lượng kinh lại rất nhiều. Người ta cho đó là huyết nhiệt (máu nóng) đến cực độ, nào ai biết đó là do thủy và hỏa trong thận quá vượng (thủy: phần âm, phần nước, phần tinh huyết do thận tàng giữ; hỏa: phần dương, phần nóng, sức hoạt động của thận; vượng: thịnh, mạnh)? Hỏa quá vượng thì máu nóng, thủy quá vượng thì máu nhiều. Đây là bệnh do có thừa, không phải chứng do thiếu hụt. Có vẻ như không cần uống thuốc cũng có thai được. Nhưng thừa quá mức thì tử cung quá nóng, cũng khó thụ thai, lại còn lo rằng sức nóng ấy làm khô cạn tinh của người đàn ông.

 Cái gì quá thì bớt đi, chẳng phải đó là đạo Ký tế sao (Ký tế: tên một quẻ trong Kinh Dịch, nước ở trên lửa ở dưới, chỉ trạng thái thủy và hỏa giao hòa, điều tiết lẫn nhau cho cân bằng)? Tuy vậy, hỏa thì không được để mặc cho thừa, còn thủy thì tuyệt đối không được để thiếu. Cách chữa chỉ cần làm mát bớt cái nóng một chút, không cần phải tả (rút bớt, làm thoát ra) phần thủy. Dùng bài Thanh kinh tán.

 Trong phụ khoa, việc điều kinh là khó nhất. Bởi kinh nguyệt điều hòa thì không có bệnh, không điều hòa thì trăm bệnh nảy sinh. Cách chữa nên xét kỹ nguồn gốc bệnh, tìm hiểu tường tận nguyên nhân vì sao kinh không đều, rồi sau mới dùng thuốc thì mới có hiệu quả. Sách này tuy có chia ra kinh đến trước kỳ, kinh đến sau kỳ, kinh lúc trước lúc sau không có kỳ nhất định, nhưng cần đọc đối chiếu với mục Chủng tử (cách cầu con) và mục Đới hạ (chứng ra khí hư), thì khi gặp bệnh thực tế tự nhiên sẽ hiểu sâu hơn.

 Đan bì (vỏ rễ cây mẫu đơn) ba tiền (tiền: đơn vị cân xưa, khoảng 3,7 gam); Địa cốt bì (vỏ rễ cây câu kỷ) năm tiền; Bạch thược ba tiền, sao với rượu; Đại thục địa (củ địa hoàng đã chế) ba tiền, chưng chín lần; Thanh hao hai tiền; Bạch phục linh một tiền; Hoàng bá năm phân (phân: một phần mười tiền), ngâm nước muối rồi sao.

 Sắc với nước, uống hai thang (thang: một lần sắc thuốc đủ dùng trong một ngày) thì hỏa tự lắng xuống. Bài này tuy là các vị thuốc làm mát hỏa, nhưng vẫn là những vị bồi bổ thủy. Hỏa được tả ra mà thủy không bị tả theo, tức là bớt đi mà thực ra lại là bồi thêm.

 Lại có người kinh đến trước kỳ mà chỉ ra một hai giọt. Người ta cho đó là huyết nhiệt đến cực độ, nào ai biết đó là do hỏa trong thận vượng mà âm thủy (phần nước, phần âm dịch của thận) bị thiếu hụt? Cùng là kinh đến trước kỳ, sao lại phân biệt khác nhau giữa hư và thực (hư: thiếu hụt, suy yếu; thực: thừa, dư thịnh)? Bởi kinh nguyệt của phụ nữ khó điều hòa nhất, nếu không phân biệt tới chỗ tinh vi thì dùng thuốc ít khi có hiệu quả.

 Kinh đến trước kỳ là do hỏa khí xông lên; lượng kinh nhiều hay ít là dấu hiệu để nghiệm biết thủy khí. Cho nên kinh đến trước kỳ mà nhiều là hỏa nóng và thủy có thừa; kinh đến trước kỳ mà ít là hỏa nóng và thủy không đủ. Nếu hễ thấy kinh đến trước kỳ là cho cả thảy đều là nhiệt do có thừa, chỉ tả hỏa mà không bổ thủy, hoặc tả cả thủy lẫn hỏa, thì há chẳng làm bệnh nặng thêm sao?

 Cách chữa là không cần tả hỏa, chỉ chuyên bổ thủy. Thủy đã đủ thì hỏa tự tiêu. Đó cũng là đạo Ký tế. Dùng bài Lưỡng địa thang.

 Đại sinh địa (củ địa hoàng tươi, chưa chế) một lạng (lạng: mười tiền), sao với rượu; Nguyên sâm (tức Huyền sâm) một lạng; Bạch thược dược năm tiền, sao với rượu; Mạch đông nhục (ruột củ mạch môn) năm tiền; Địa cốt bì ba tiền; A giao (keo nấu từ da lừa) ba tiền.

 Sắc với nước, uống bốn thang thì kinh nguyệt điều hòa. Bài này dùng Địa cốt bì và Sinh địa để làm mát cái nóng trong xương. Cái nóng trong xương là do kinh thận nóng (kinh thận: đường kinh lạc thuộc tạng thận). Làm mát được tủy xương thì thận khí tự mát, mà lại không làm tổn thương vị khí (khí của dạ dày, tức sức tiêu hóa, nguồn nuôi dưỡng cơ thể). Đó là chỗ khéo của cách chữa.

 Huống chi các vị thuốc dùng ở đây lại thuần là những vị bổ thủy; thủy thịnh thì hỏa tự lắng, đó là lẽ tự nhiên. Đọc mục này đối chiếu với mục trên thì quyết không thể chữa sai bệnh kinh đến trước kỳ.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video