Kinh nguyệt sắp đến thì dưới rốn đau trước — mục thứ hai mươi bốn
Có người phụ nữ, khoảng ba đến năm ngày trước khi kinh thủy (máu kinh nguyệt) sắp đến thì dưới rốn đau, đau như dao đâm; có khi lại lúc lạnh lúc nóng xen nhau, máu ra như nước đậu đen. Ai cũng cho rằng đó là do huyết nhiệt (máu bị nóng) đến cực độ, nào ai biết đó là do hàn thấp (khí lạnh và khí ẩm, hai thứ gây bệnh) ở hạ tiêu (phần dưới của cơ thể, gồm vùng bụng dưới, nơi có thận, bàng quang, tử cung) tranh chấp với nhau.
Hàn thấp vốn là tà khí (khí độc từ ngoài vào hoặc sinh ra trong người, gây bệnh). Phụ nữ có mạch Xung và mạch Nhâm (hai đường kinh mạch đặc biệt trong cơ thể, liên quan mật thiết với kinh nguyệt và việc sinh nở), nằm ở hạ tiêu. Mạch Xung là huyết hải (biển của máu, nơi máu tụ hội), mạch Nhâm chủ về bào thai (coi việc mang thai, nuôi thai), là huyết thất (buồng chứa máu, tức tử cung). Cả hai đều ưa được chính khí (khí lành, sức chống bệnh của cơ thể) thông suốt, rất ghét bị tà khí xâm phạm.
Kinh nguyệt theo hai mạch này mà ra ngoài, còn hàn thấp thì tràn đầy hai mạch mà gây rối loạn bên trong; hai bên tranh chấp nhau nên sinh ra đau. Tà khí càng mạnh thì chính khí ngày càng suy. Khí lạnh sinh ra chất đục, nên máu ra đen như nước đậu, đó là hiện ra hình tượng hàn thủy của phương Bắc (theo thuyết ngũ hành, phương Bắc thuộc hành Thủy, ứng với lạnh và màu đen).
Cách chữa là trừ thấp và làm ấm chỗ lạnh, khiến mạch Xung, mạch Nhâm không còn tà khí làm loạn, thì dưới rốn tự nhiên hết đau. Bài thuốc dùng là Ôn tề hóa thấp thang (thang thuốc làm ấm vùng rốn, làm tan khí ẩm).
Khí của mạch Xung, mạch Nhâm nên được thông suốt, không nên bị đẩy xuống, cho nên muốn trừ thấp mà không dùng Thương truật, Ý dĩ nhân (hai vị thuốc trừ ẩm thường dùng); những chỗ khác cũng nên suy theo đó mà tham khảo.
Bạch truật (một lạng, sao với đất; lạng là đơn vị cân xưa, khoảng 37 gam), Bạch phục linh (ba tiền; tiền bằng một phần mười lạng, khoảng 3,7 gam), Sơn dược (tức củ mài, năm tiền, sao), Ba kích nhục (phần thịt của rễ cây ba kích, năm tiền, ngâm nước muối), Biển đậu (đậu ván trắng, sao rồi giã, ba tiền), Bạch quả (hạt cây bạch quả, mười hạt, giã nát), Kiến liên tử (hạt sen vùng Kiến, tức Phúc Kiến, ba mươi hạt, không bỏ tim sen).
Sắc với nước mà uống, nhưng phải uống từ mười ngày trước khi kinh đến; uống bốn thang thì tà khí tan, kinh nguyệt điều hòa, lại còn có thể giúp thụ thai.
Bài này lấy Bạch truật làm quân (vị thuốc chủ chốt của bài) để làm thông khí ở vùng lưng và rốn; dùng Ba kích, Bạch quả để thông mạch Nhâm; dùng Biển đậu, Sơn dược, hạt sen để bảo vệ mạch Xung. Nhờ vậy hàn thấp bị quét sạch, kinh nguyệt tự điều hòa, có thể mang thai được.
Nếu ngờ rằng đau bụng là bệnh do nóng mà dùng bừa thuốc lạnh mát, thì mạch Xung trở nên hư yếu, mạch Nhâm trở nên lạnh lẽo, biển máu biến thành biển băng, buồng chứa máu trái lại thành buồng băng. Chưa kể đến việc khó sinh con, ngay cả cơn đau kia cũng biết bao giờ mới dứt được.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video