Mục hai mươi ba: Đau bụng và nôn ra máu trước kỳ kinh
Có người phụ nữ, một hai ngày trước khi hành kinh, bỗng nhiên đau bụng rồi nôn ra máu. Người ta cho đó là do hỏa nhiệt (sức nóng bệnh lý trong cơ thể) lên đến cực độ, nào ngờ đó là do can khí nghịch (can khí: khí của tạng Can; theo Đông y, Can giữ việc chứa máu và giúp khí lưu thông thông suốt; nghịch: khí không đi theo chiều thuận mà xông ngược lên trên).
Bản tính của tạng Can rất gấp gáp, nên để nó đi thuận chứ không nên để nó đi ngược. Thuận thì khí yên, ngược thì khí động. Máu theo khí mà chạy hay dừng: khí yên thì máu yên, khí động thì máu động. Vậy bệnh xảy ra như thế cũng chẳng có gì lạ.
Có người hỏi: kinh nghịch (máu kinh không xuống dưới mà đi ngược lên trên) là do tạng Thận chứ không phải do tạng Can, vậy sao máu lại chạy càn, đến mức trào ngược lên mà ra đằng miệng? Là do Can không tàng huyết (tạng Can không giữ được máu) chăng, hay do Thận không nạp khí (tạng Thận không thu giữ được khí, để khí bốc ngược lên) mà ra như thế?
Họ không biết rằng hỏa của Thiếu âm (Thiếu âm: đường kinh lạc gắn với tạng Thận; hỏa Thiếu âm là phần nhiệt ẩn trong Thận) gấp gáp như ngựa phi. Nó lại gặp can hỏa (sức nóng bốc lên từ tạng Can) xông thẳng lên trên nên thế lại càng nhanh. Vì vậy máu kinh đi ngược lại mà hóa thành máu nôn ra, cũng là chuyện rất dễ. Đâu nhất thiết phải do Can không giữ được máu thì mới thành chứng nôn ra máu.
Nhưng chứng nôn ra máu loại này khác với chứng nôn ra máu do bệnh ở các tạng phủ, kinh lạc khác. Nôn ra máu do các tạng phủ, kinh lạc khác là vì nội thương (tổn thương bên trong do ăn uống, làm lụng quá sức, tình cảm uất ức… lâu ngày gây ra) mà thành. Còn nôn ra máu do kinh nghịch là vì máu bên trong dồn đầy, tràn ra, lại bị khí kích động đẩy lên mà ra như thế. Hai chứng rất khác nhau, nhưng chỗ khí đi ngược thì giống nhau.
Về cách chữa, có vẻ nên bình can (làm dịu, hạ bớt sự bốc lên của tạng Can) để thuận khí (đưa khí trở lại đi đúng chiều), chứ không cần ích tinh (bồi thêm tinh, tức chất quý tàng trữ ở Thận) để bổ thận. Tuy vậy, kinh nghịch mà nôn ra máu, dù không làm hao tổn máu nhiều, nhưng máu bị đảo lộn lên xuống nhiều lần thì khó tránh khỏi làm tổn thương nặng thận khí (sức hoạt động của tạng Thận). Vì thế, phải vừa bổ thận vừa dùng cách thuận khí thì mới thỏa đáng. Bài thuốc dùng là Thuận kinh thang (thang thuốc làm cho kinh nguyệt đi thuận).
Phụ nữ đang tuổi khỏe mạnh mà nôn ra máu thì thường gặp. Không được chữa theo lao chứng (bệnh hư lao: cơ thể suy kiệt lâu ngày do tổn thương bên trong, kèm ho ra máu…). Nếu nhận lầm là lao chứng thì ắt khiến can khí càng đi ngược lên, không phải bệnh lao mà hóa thành bệnh lao thật. Nếu thêm vào bài thuốc một tiền (đơn vị cân thuốc cũ, khoảng 3–4 gam) Thiến thảo và tám phân (một phân bằng một phần mười tiền) Hoài ngưu tất thì càng hay.
Đương quy (năm tiền, rửa bằng rượu), Đại thục địa (năm tiền, đồ chín chín lần), Bạch thược (hai tiền, sao với rượu), Đan bì (năm tiền), Bạch phục linh (ba tiền), Sa sâm (ba tiền), Hắc giới tuệ (bông kinh giới sao cháy đen, ba tiền).
Sắc với nước mà uống. Uống một thang thì hết nôn ra máu, hai thang thì kinh nguyệt đi thuận, mười thang thì bệnh không tái phát nữa. Bài thuốc này, trong khi bổ thận và điều kinh (điều hòa kinh nguyệt), còn dùng những vị thuốc dẫn huyết quy kinh (dẫn máu trở về đúng đường đi của nó). Như vậy, trong cách điều hòa máu thực ra đã có sẵn cách thuận khí. Can không đi ngược thì thận khí tự thuận; thận khí đã thuận thì làm gì còn có chuyện kinh nghịch nữa.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video