Thiên 28 — Chưa già đã tắt kinh

 Tuổi chưa già mà kinh nguyệt đã dứt (bài thứ hai mươi tám)

 Sách Nội Kinh nói: người con gái đến "bảy lần bảy" (tức bốn mươi chín tuổi) thì thiên quý (chất tinh do thận sinh ra, chủ việc có kinh nguyệt và sinh nở) cạn hết. Có người chưa đến bốn mươi chín tuổi mà kinh nguyệt đã dứt trước. Người ta cho đó là huyết khô kinh bế (máu khô cạn nên kinh nguyệt bị tắc, không ra). Ai ngờ đó là do khí của tâm, can, tỳ (tim, gan, lá lách theo quan niệm Đông y, mỗi tạng gắn với một chức năng trong cơ thể) bị uất (bị dồn nén, ứ trệ, không lưu thông).

 Nếu quả thật máu đã khô cạn thì làm sao còn sống lâu trên đời được? Thầy thuốc thấy kinh nguyệt không ra thì nói bừa là máu khô. Thật ra không phải máu khô, mà là đường kinh bị tắc.

 Vả lại, kinh nguyệt vốn không phải là máu. Nó là "nước của số một trời" (theo thuyết Hà Đồ, số một của trời sinh ra hành Thủy), phát ra từ thận. Đó là tinh chất âm nhất, nhưng lại chứa khí dương nhất, cho nên màu đỏ tươi như máu mà thực chất không phải máu, vì vậy gọi là thiên quý. Người đời coi kinh nguyệt là máu, đó là cái sai từ nghìn xưa, bám chặt không phá nổi. Nếu đúng là máu thì sao không gọi là "huyết thủy" (nước máu) mà lại gọi là "kinh thủy"? Các bậc thánh hiền xưa đặt ra tên "kinh thủy", vốn vì thứ nước này ra từ thận, do can Quý (một trong mười thiên can, thuộc hành Thủy) biến hóa mà thành, nên mới đặt tên như vậy. Tiếc thay người đời cứ theo nếp cũ, không suy nghĩ sâu ý nghĩa ấy, đều coi nó là máu.

 Như vậy thì kinh nguyệt dứt sớm có vẻ như do thận thủy (phần nước, phần âm tinh của thận) suy kiệt. Tôi lại cho là do khí của tâm, can, tỳ bị uất, là vì: thận thủy sinh ra tuy vốn không do tâm, can, tỳ, nhưng thận thủy biến hóa được lại thật sự liên quan đến tâm, can, tỳ.

 Theo thuyết ngũ hành (năm hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ chế ước lẫn nhau; ở đây Thủy ứng với thận, Hỏa ứng với tâm, Mộc ứng với can, Thổ ứng với tỳ, Kim ứng với phế tức phổi), nếu dưới vị trí của Thủy không có khí Thổ đỡ lấy để kiềm chế, thì nước tràn lan dập tắt lửa, khí thận không biến hóa được. Nếu dưới vị trí của Hỏa không có khí Thủy đỡ lấy, thì lửa bốc lên nung chảy kim loại, khí thận không còn chỗ để sinh ra. Nếu dưới vị trí của Mộc không có khí Kim đỡ lấy, thì cây lấn bừa phá đất, khí thận không có cách nào thành được.

 Nếu tâm, can, tỳ có một đường kinh (đường vận hành khí huyết của một tạng) bị uất, thì khí của nó không vào được thận, và khí thận liền bị uất mà không thông ra được. Huống chi cả tâm, can, tỳ đều uất, thì dù khí thận thật đầy đủ không thiếu, cũng còn ở thế ngậm vào mà khó nhả ra. Huống nữa khí thận vốn đã hư (suy yếu), thì làm sao đầy tràn mà hóa thành kinh nguyệt chảy ra ngoài được? Nội Kinh nói: "Thái quá thì sinh hại", chính là nói điều này. Đó là lý do đường kinh bị tắc, trông giống như máu khô, mà thật ra không phải máu khô.

 Cách chữa phải làm tan chỗ uất của tâm, can, tỳ, đồng thời bổ mạnh thận thủy, lại bổ mạnh khí của tâm, can, tỳ, thì tinh đầy tràn và kinh nguyệt tự thông. Dùng bài Ích kinh thang (thang thuốc giúp kinh nguyệt).

 Thầy thuốc giỏi chỉ dùng những vị thuốc thông thường, thuần hòa ngay trước mắt mà bệnh nặng đều khỏi hết. Thầy thuốc kém thì bày điều lạ, khoe chỗ kỳ, chẳng những không hiệu quả mà còn làm sinh ra trăm thứ bệnh. Phàm ai dùng thuốc lộn xộn, coi các thứ khoáng vật, kim thạch là thượng phẩm, hãy hết sức răn tránh!

 Đại thục địa (rễ cây địa hoàng đã chế chín): 1 lạng (một lạng xưa khoảng 37 gam), chưng chín lần.
Bạch truật (thân rễ cây bạch truật): 1 lạng, sao với đất.
Sơn dược (củ mài, hoài sơn): 5 tiền (một tiền bằng một phần mười lạng, khoảng 3,7 gam), sao.
Đương quy (rễ cây đương quy): 5 tiền, rửa bằng rượu.
Bạch thược (rễ cây thược dược trắng): 3 tiền, sao với rượu.
Sinh táo nhân (nhân hạt táo chua để sống): 3 tiền, giã vụn.
Đan bì (vỏ rễ cây mẫu đơn): 2 tiền.
Sa sâm: 3 tiền.
Sài hồ: 1 tiền.
Đỗ trọng (vỏ cây đỗ trọng): 1 tiền, sao đen.
Nhân sâm: 2 tiền.

 Sắc với nước, uống liền tám thang thì kinh nguyệt thông. Uống ba mươi thang thì kinh nguyệt không bị tắc lại nữa, lại còn có thể thụ thai. Bài thuốc này chữa cùng lúc bốn đường kinh tâm, can, tỳ, thận. Chỗ hay của nó là dùng cách bổ để làm thông, dùng cách làm tan để mở ra. Nếu chỉ bổ thôi thì chỗ uất không mở, sinh ra hỏa (nhiệt tà trong người). Nếu chỉ làm tan thôi thì khí càng suy, hao tổn tinh. Còn nếu dùng loại thuốc công phá chỗ cứng kết, hoặc các vị cay nóng, thì chẳng những vô ích mà còn gây hại nữa.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video